KL Dachau, Konzentrazionslager Dachau – niemiecki obóz koncentracyjny, założony wiosną 1933 r. roku w opuszczonej fabryce amunicji na obrzeżach miasta Dachau, na północ od Monachium, w południowych Niemczech. Funkcjonował do końca II wojny światowej.
Dachau_(KL) -

Historia obozu

Dachau_(KL) -

Dachau_(KL) -

Dachau_(KL) -

Dachau_(KL) -

Jako pierwsza z tego typu budowli, obóz ten stanowił prototyp dla wszystkich innych niemieckich nazistowskich obozów. W nim właśnie szkoliło się wielu komendantów i członków kierownictwa innych, późniejszych obozów. Został założony decyzją Heinricha Himmlera z 21 marca 1933 roku. Utworzenie obozu miało na celu izolowanie politycznych przeciwników reżimu hitlerowskiego, duchownych i Żydów. Od 1938 r. w KL Dachau szkolono członków załóg innych niemieckich obozów koncentracyjnych.
Od początku obóz był budowany z podziałem na dwie części – część dla więźniów otoczona drutami i wieżyczkami i część administracyjno-mieszkalna dla SS. Podział ten zostanie odwzorowany we wszystkich tego typu późniejszych konstrukcjach nazistowskich. Część dla więźniów mieściła się pierwotnie w 18 barakach mieszkalnych, podzielonych na 4 izby, 2 toalety i 2 umywalnie. Każda izba miała pomieszczenie mieszkalne i sypialnię i była przeznaczona dla 52 więźniów (w sumie blok miał pomieścić 208 więźniów). W 1937 r. obóz - pierwotnie zaprojektowany na 3000-5000 więźniów okazał się za mały. Obóz rozbudowano w latach 1937-1938, powiększając liczbę baraków dwukrotnie. W czasie masowego napływu więźniów w czasie wojny pierwotne normy zaludnienia baraków zostały wielokrotnie przekroczone, przetrzymywano w nich do 1600 więźniów. W 1943 r. firma H. Kori z Berlina wybudowała duże krematorium, jako tzw. barak X. Prawdopodobnie była to część większego planu przekształcenia KL Dachau w miejsce masowej eksterminacji. W 1944 przy baraku X wybudowano komorę gazową. Sprawa jej wykorzystania do mordowania więźniów nie jest jasna. W wielu publikacjach podaje się informacje, że nie była ona wykorzystana do tego celu (nie uwzgledniono tego w wyroku w procesie załogi z Dachau). Jednak zeznania niektórych więźniów oraz fotografie wykonane przez amerykańskich żołnierzy po wyzwoleniu obozu wskazują, że była ona wykorzystwana (przynajmniej sporadycznie) do tego celu.
W obozie istniała ściana pod którą rozstrzeliwano więźniów oraz tzw. „bunkier”, który służył jako miejsce krwawych przesłuchań i stosowania dotkliwych kar. W tzw. baraku szpitalnym nr 5 funkcjonowało laboratorium eksperymentów pseudomedycznych, kostnica i prosektorium. Masowe egzekucje wykonywano także poza obozem (w pobliskim Haimhausen na strzelnicy SS dokonywano egzekucji poprzez rozstrzelanie, zginęło tam m.in. ok. 6000 jeńców radzieckich) oraz w innych obozach. W 1944 roku otwarto w Dachau podobóz kobiecy.
Komendantami obozu byli:
  • H. Wackerle, 1933
  • T. Eicke, 1933-1934
  • H. Deubel, 1934- 1936
  • H. Loritz, 1936- 1939
  • A. Piotrowsky, 1939- 1942
  • M. Weiss, 1942- 1943
  • E. Wieter, 1944- 1945
Podczas wojny, a w szczególności po 1942 roku, Dachau stanął na czele bardzo rozbudowanej struktury podobozów, liczącej ponad 200 placówek na południu Niemiec i w anektowanej Austrii. Były one w większości powiązane z przemysłem wojennym.
Gdy zbliżał się front wojsk alianckich naziści próbowali ewakuować więźniów w różnych kierunkach. Marsze ewakuacyjne (Marsze Śmierci) niosły ze sobą wysoką śmiertelność wymęczonych więźniów. Jednak 29 kwietnia 1945 obóz został wyzwolony, a wraz z nim ok. 67 000 więźniów – połowa z nich w obozie głównym. Obóz został wyzwolony w ostatniej chwili (ok. godz. 17 pojawił się zwiad amerykańskiej VII Armii, a na godz. 21 przygotowano wymordowanie granatami w zamkniętych barakach wszystkich więźniów, zgodnie z rozkazem Himmlera). Siły alianckie, angielskie i amerykańskie, pod wpływem tego, co zastali w obozie, rozstrzelali wszystkich złapanych strażników SS (m.in. na bocznicy stał pociąg z 2600 ciałami, a w okolicach krematorium znaleziono ok. 3000 zabitych).
Podobnie jak w Auschwitz, na bramie obozu w Dachau widniał napis „Arbeit macht frei”.

Więźniowie i ofiary

Więźniami byli z początku członkowie antynazistowskiej niemieckiej opozycji, głównie komuniści i chadecy. W dalszym okresie do obozu byli przysyłani również grupy Żydów, Romów i Sinti, Świadków Jehowy i homoseksualistów.
Dachau pełnił funkcję głównego obozu dla duchownych z Kościołów chrześcijańskich, zarówno katolickich jak i protestanckich. Wedle szacunków Kościoła katolickiego, ok. 3000 zakonników, diakonów, księży i biskupów katolickich zostało zesłanych do Dachau.
Podczas wojny w Dachau znalazło się wiele ludzi z krajów okupowanych: przede wszystkim z Polski (m.in. grupa 43 naukowców z Uniwersytetu Jagiellońskiego), Związku Radzieckiego, Belgii, Holandii, Czech, Francji. Wielu więźniów było kierowanych do KL Dachau z innych obozów. Wówczas więźniowie z Niemiec stali się mniejszością, a Polacy stanowili największą grupę. Liczba więźniów i ofiar nie jest dokładnie znana. Według dokumentacji obozowej w okresie 1933-1945 przez obóz przewinęło się 206 206 więźniów, z czego zmarło 31 591. Liczby te jednak nie uwzględniają osób poddanych "Sonderbehandlug" (skierowanych do obozu przez Gestapo celem wykonania egzekucji), jeńców radzieckich zabijanych w ramach "Kommissar-Erlaß" oraz zmarłych w czasie ewakuacji obozu. Według niektórych danych, ogólną liczbę więźniów szacuje się na ok. 250.000 osób, a liczbę ofiar nawet na 148.000 (wliczając zgładzonych w podobozach).
Istotą funkcjonowania obozu był drakoński regulamin obozu opracowany przez komendanta T. Eickego. Przed wojną praca więźniów polegała na wykonywaniu robót na rzecz obozu w komandach roboczych, dla jego utrzymania i rozwoju. Podczas wojny więźniowie pracowali niewolniczo w przemyśle wojennym. W szczególności w ostatnich dwóch latach wojny, gdy Niemcy zdecydowali się umieścić strategiczne produkcje zbrojeniowe pod ziemią, więźniowie musieli pracować w morderczych warunkach. Najsłynniejszymi i najtrudniejszymi placówkami podziemnymi przypisanymi Dachau, były podobozy Kaufering i Mühldorf. Najcięższą pracę wykonywali na ogół Żydzi z Polski, Litwy i Węgier.
Więźniowie ginęli w wyniku warunków panujących, niedożywienia, maltretowania, samobójstw, chorób, rozstrzeliwań i eksperymentów pseudomedycznych oraz podczas ewakuacji obozu w 1945 r. W latach 1942-1944 wywieziono i zgładzono 3166 więźniów w komorze gazowej mieszczącej się w zakładzie dla umysłowo chorych w zamku Hartheim koło Linzu w Austrii.

Eksperymenty pseudomedyczne

KL Dachau było miejscem w których dokonywano wielu eksperymentów pseudomedycznych na więźniach. Działali tu m.in. prof. dr med. Klaus Schilling, dr Sigmund Rascher, dr Heinrich Schütz, prof. dr med. Erich Hipke, prof. dr med. August Weltz i wielu innych. Eksperymenty te dotyczyły wywoływania i leczenia posocznicy, malarii, uszkodzeń organizmu wywołanych przebywaniem w rozrzedzonym powietrzu, oddziaływania wychłodzenia w wodzie morskiej, piciem wody morskiej i innych. Spośród ok. 6000 więźniów poddawanych tym eksperymentom, nie przeżyło ich 2073.

Niektórzy polscy więźniowe Dachau

Dachau_(KL) -
Tadeusz Borowski - pisarz i poeta
Stefan Grelewski - ksiądz katolicki, więzień nr 25281, zmarły śmiercią głodową 9 maja 1941 r.
Stanisław Grzesiuk - pisarz, pieśniarz i poeta
bł. Michał Kozal - biskup sufragan włocławski, zamordowany 26 stycznia 1943 r.
Adam Kozłowiecki - kardynał, arcybiskup Lusaki
Kazimierz Majdański - arcybiskup ze Szczecina
Gustaw Morcinek - pisarz
Edmund Piechocki - ekonomista
Stefan Starzyński - prezydent Warszawy, prawdopodobnie zamordowany w Dachau w 1943 r.
Juliusz Zieliński - działacz przedwojennego Związku Polaków w Niemczech, dyrektor polskiej szkoły w Zakrzewie więzień nr 17519, zm. 9 stycznia 1944 r.
Marian Żelazek - ksiądz, ur. 1918, dziś opiekun leprozorium w Indiach, nazywany tam ks. Marianusem.

Dzieje powojenne

Bezpośrednio po wojnie obóz był używany jako centrum dla osób powracających do swych krajów.
15 listopada 1945 r. w zabudowaniach KL Dachau rozpoczeła się seria procesów przeciwko zbrodniarzom hitlerowskim. Pierwszym był proces przeciwko komendantowi tego obozu M. Weissowi oraz 33 ocalałych członkow załogi. Równolegle do procesu norymberskiego, w okresie od 1945 r. do 1948. przed amerykańskim trybunałem wojskowym w Dachau osądzono 1672 osób, głównie członków załóg obozów koncentracyjnych oraz lekarzy prowadzących eksperymenty pseudomedyczne.
Później, z inicjatywy b. więźniów, powstało muzeum, które uległo w drugiej połowie lat dziewięćdziesiątych dużej rekonstrukcji i odnowie. W 1984 r. obóz wpisano na liste obiektów podlegajacych ochronie przez UNESCO.
Publikacja wraz ze zdjęciami jest udostępniona w Encyklopedii "Zgapedia" części portalu zgapa.pl. Treść objęta jest licencją GNU FDL Wolnej Dokumentacji w wersji 1.3 lub dowolnej pózniejszej opublikowanej przez Free Software Foundation i została ona opracowana na podstawie Wikipedii, tutaj możesz znaleźć artykuł źródłowy oraz autorów. Warunki użytkowania Encyklopedii znajdziesz na tej stronie.
Prezentowane filmy poczhodzą z serwisu YouTube, portal zgapa.pl nie jest ich autorem i nie ponosi odpowiedzialności za ich treści.