Czeladź - miasto w województwie śląskim (powiat będziński).
Powierzchnia: 17 km²
Liczba mieszkańców: 35 tys.
Jest najstarszym miastem powiatu będzińskiego, powstało w XIII wieku. Było ważnym ośrodkiem wydobycia węgla kamiennego (kopalnia "Saturn" aktualnie w likwidacji - rok 2004). W Będzinie znajdują się zakłady mechaniczne, odzieżowe, ceramiczne. W 1998 w Czeladzi został wybudowany pierwszy hipermarket M1 w Polsce.
Miasto Czeladź usytuowane jest w Górnośląskim Okręgu Przemysłowym, nad rzeką Brynicą. Administracyjnie miasto należy do województwa śląskiego. Na powierzchni 17 km2 zamieszkuje blisko 36 tys. mieszkańców. Bezpośrednio miasto graniczy na południu z Sosnowcem, na wschodzie i północy z Będzinem, na zachodzie z Siemianowicami Śląskimi. Od stolicy województwa - Katowic, dzieli Czeladź jedynie 14 km, natomiast od Krakowa 75 km , od Wrocławia 216 km i 300 km od Warszawy. Najbliższe lotnisko znajduje się w Pyrzowicach (25 km) oraz w Krakowie - Balicach (70 km).
Przez Czeladź przebiegają drogi szybkiego ruchu nr 86 1 (E75) Katowice - Warszawa i nr 94 4 (E40) Wrocław - Kraków.
Ruch pasażerski odbywa się dzięki rozbudowanej sieci połączeń autobusowych i tramwajowych.
Historia Czeladź jest najstarszym miastem Zagłębia Dąbrowskiego i jednym z najstarszych w Śląskiem. Data nadania Czeladzi praw miejskich nie jest znana. Najdawniejsza wzmianka o miejscowości, której nazwę zapisano jako Chelad, pochodzi z 1228 r. Położona na ziemi siewierskiej, należała do piastowskich książąt opolsko-raciborskich, następnie bytomsko-kozielskich i cieszyńskich. Od 1443 r. wraz z całym księstwem siewierskim Czeladź znalazła się w granicach dóbr biskupów krakowskich. Mieszkańcy utrzymywali się głównie z rzemiosła i pracy na roli. W 1655 r. miasto zniszczyli Szwedzi. Odrębność księstwa siewierskiego zlikwidował w 1790 r. Sejm Czteroletni. Dwa lata później przywilej króla Stanisława Augusta podniósł Czeladź do rangi wolnego miasta Rzeczpospolitej. W ostatnich latach przed rozbiorami gród nad Brynicą leżał w regionie krakowskim. W 1793 r. znalazł się pod zaborem pruskim, w latach 1807 - 1815 - w Księstwie Warszawskim, a później - w Królestwie Polskim. Za udział mieszkańców w powstaniu styczniowym 1863 r., Czeladź utraciła w 1870 r. prawa miejskie. Odzyskała je dopiero w 1915 r. w II połowie XIX w. uwieńczone sukcesem poszukiwania węgla kamiennego dały początek rozwojowi Czeladzi jako ośrodka górniczego. W dzielnicy Piaski powstała pierwsza kopalnia węgla kamiennego "Czeladź", nieco później w południowej części miasta uruchomiono kopalnię "Saturn". W okresie międzywojennym miasto stało się ważnym ośrodkiem ruchu robotniczego, miejscem licznych strajków. Do wybuchu II wojny światowej mieszkało tu około 22 tys. osób. Podczas hitlerowskiej okupacji, w Czeladzi działało w szeregach ruchu oporu kilka organizacji, m.in. Zwiazek Orła Białego, AK, PPS, GL, PPR. W mieście było getto. Hitlerowcy lokowali tu również oddziały robocze sformowane z jeńców wojennych, głównie żołnierzy brytyjskich. Po wyzwoleniu nastąpiła znaczna rozbudowa miasta: powstały liczne osiedla mieszkaniowe, szpital miejski, placówki kultury i oświaty z pierwszą w Polsce szkołą "tysiąclatką". W latach 1951-1975 Czeladź stanowiła odrębny powiat miejski w województwie śląskodąbrowskim. Śródmieście Czeladzi leży na lewym, wschodnim brzegu Brynicy. Do II wojny światowej istniało tu wiele podcieniowych domów mieszczańskich z XVI i XVII w. W wyniku wojny i powojennej przebudowy, część z nich rozebrano. Taki los spotkał również barokowy ratusz na rynku. Najstarsze zachowane budynki pochodzą więc z XVII i XVIII w. Wśród nich znajduje się dawny zbór ariański (I poł. XVII w.). Na wzniesieniu nad Brynicą stoi największy w Zagłębiu neoromański kościół parafialny pw. św. Stanisława Biskupa i Męczennika budowany w latach 1905-1911. Śródmieście otaczają powojenne osiedla, a w dzielnicy Piaski w latach 1947-1952 zbudowano osiedle domków fińskich.
Publikacja wraz ze zdjęciami jest udostępniona w Encyklopedii "Zgapedia" części portalu zgapa.pl. Treść objęta jest licencją GNU FDL Wolnej Dokumentacji w wersji 1.3 lub dowolnej pózniejszej opublikowanej przez Free Software Foundation i została ona opracowana na podstawie Wikipedii, tutaj możesz znaleźć artykuł źródłowy oraz autorów. Warunki użytkowania Encyklopedii znajdziesz na tej stronie.
Prezentowane filmy poczhodzą z serwisu YouTube, portal zgapa.pl nie jest ich autorem i nie ponosi odpowiedzialności za ich treści.