Commodore_C-64 -
Commodore 64, C64, CBM64 - komputer domowy z lat 80. XX wieku, produkcji firmy Commodore Business Machines (CBM). C64 jest najlepiej sprzedającym się modelem komputera w historii informatyki.

Historia

Komputer C64 powstał w styczniu 1982 r., jako następca poprzedniego modelu, VIC-20, i początkowo był sprzedawany w cenie 595 dolarów. Taka cena początkowo nie przyniosła popularności temu modelowi, a produkty konkurencji (ZX Spectrum) były dużo tańsze.
Firma Commodore, będąc właścicielem firmy MOS Technologies, produkującej większość podzespołów do C64, oszacowała koszt produkcji każdego modelu na 135 $. Cena maszyny znacznie spadła, a firma rozpoczęła agresywną politykę marketingową, kierując komputer w stronę rynku gier. Wkrótce model C64 stał się najpopularniejszym komputerem.
Komputer, choć o wysokich możliwościach technicznych, był jednak stosunkowo słaby. BASIC v.2 (stworzony przez firmę Microsoft) był poprawny logicznie, ale ubogi w dostępne instrukcje - nie zawierał, np. żadnych instrukcji do generowania dźwięku, grafiki, czy też obsługi joysticka. Firma zdecydowała się wypuścić w 1984 r. następcę C64, komputer Commodore Plus 4, z nowszą wersją BASIC-a i wbudowanymi w ROM aplikacjami (np. arkusz kalkulacyjny), ale z braku kompatybilności z C64, nowy produkt nie zdobył przychylności rynku.
Po nieudanych próbach z C+4, a także z Commodore 16, firma wypuściła w roku 1985, model Commodore 128. C128 miał lepsze osiągi w porównaniu z C64, dodatkowo projektanci, nie chcąc utracić już zdobytego rynku, wyposażyli go w możliwość pełnej emulacji C64. Jednak komputer ten nie zdobył już popularności C64, być może z powodu ceny, przesycenia rynku a także starzejących się już technologii.
Commodore_C-64 -

Wersja C64C, wprowadzona w 1986 r. różniła się od poprzednich wersji wyglądem, zaprojektowanym na wzór Commodore 128. Zawierała też zapewne pierwszy komercyjny system operacyjny oparty na graficznym interfejsie (GUI) - GEOS (jego producentem była inna firma).
Zmierzch komputera nastąpił pod koniec lat 80-tych. Oficjalnie firma zakończyła produkcję w 1993 r., sprzedawszy ok. 17-25 mln. egzemplarzy (oficjalny rekord Guinessa).
Dużą zaletą Commodore 64 były jego możliwości graficzne i muzyczne. Na tym komputerze wzięła swój początek tzw. demoscena, czyli społeczność fascynatów, którzy tworzyli prezentacje swoich (i komputera) umiejętności. Wielu użytkowników C64, czując sympatię do firmy, zakupiła jej nowszą produkcję - Amigę 500.
Komputer stał się popularny dzięki dużej liczbie gier, ale jego możliwości umożliwiały także pracę. Dostępne były proste (z dzisiejszego punktu widzenia) arkusze kalkulacyjne, edytory tekstu, kompilatory języków programowania. O możliwościach C64 świadczy okres jego zmierzchu: gdy wychodziły pierwsze poważne gry na Amigę i PC, wiele firm ciągle tworzyło wersje dla C64 (Pirates!, North&South i inne), oczywiście z odpowiednio gorszą grafiką i muzyką.

Procesor i pamięć

Komputer C64 był wyposażony w 8-bitowy mikroprocesor MOS Technology 6510 (w nowszych wersjach 8500), który był kompatybilny z mikroprocesorem MOS Technology 6502 (używanym między innymi w komputerach Atari, Apple i konsolach Nintendo). Procesor taktowany był zegarem około 1 MHz (dokładnie 0,985 MHz w wersji PAL oraz 1,023 MHz w przypadku NTSC).
Pamięć RAM składała się z 64 KB (stąd nazwa komputera), zaś ROM - ok. 20 KB (zawarto tam jądro systemu, obsługę BASIC-a oraz tablicę znaków). Standardowo, po włączeniu, komputer oferował ok. 38 KB na progamy w BASIC. Reszta pamięci była zajęta poprzez zmapowane na nią obszary ROM, jednakże mozna było odłączyć pamięć ROM, uzyskując prawie pełne 64 KB (oczywiście, już bez obsługi BASIC).

Grafika

Układ grafiki, VIC-II, udostępniał tryb tekstowy: 40 kolumn x 25 wierszy, a także tryby graficzne - w rozdzielczości 320x200 pikseli z 1 bitem na piksel (tzw. tryb hi-res - wysokiej rozdzielczości) oraz tryb wielokolorowy (tzw. multicolor) w rozdzielczości 160x200 pikseli z 2 bitami na piksel - po prostu każde dwa piksele trybu hi-res tworzyły jeden piksel w trybie multicolor. Układ oferował fabrycznie zdefiniowaną paletę 16 barw. Zarówno w trybie tekstowym, jak i w trybach graficznych, wybór kolorów był przypisany do obszaru równemu jednemu znakowi - czyli wybór koloru tła i koloru znaku w trybie tekstowym, wybór dwóch kolorów na każde 8x8 pikseli w trybie hi-res oraz wybór czterech kolorów na każde 4x8 pikseli w trybie multicolor.
Dodatkowo, VIC obsługiwał 8 duszków (sprajtów - ang. sprites). Były to niezależne od wyświetlanego trybu graficznego, dowolnie definiowalne, ruchome obiekty o rozmiarze 24x21 pikseli (lub 12x21 pikseli w przypadku duszków wielokolorowych). Mogły być one dodatkowo niezależnie rozciągane wzdłuż obu wymiarów do podwójnego rozmiaru.
Dzięki dużym możliwościom układu graficznego VIC (np. licznikowi wyświetlanych linii rastra) oraz innych układów komputera, zaawansowani koderzy (najczęściej członkowie demosceny) mogli uzyskiwać efekty daleko wykraczające poza podstawową specyfikację. Możliwa była np. zmiana atrybutów (kolorów wykorzystywanych w obrębie obszaru znaku) przy każdej wyświetlanej linii (tzw. tryb FLI - ang. Flexible Line Interpretation) tak, że zamiast kolorów zdefiniowanych dla obszaru 8x8 (lub 4x8) pikseli, były one ograniczone do obszarów 8x1 (4x1) pikseli.
Za pomocą wyświetlania dwóch różnych obrazów na zmianę w następujących po sobie odświeżeniach ekranu (tzw. interlace lub inaczej przeplot), można było zwiększyć paletę postrzeganych barw do 128 kolorów. Dodatkowo, przy wykorzystaniu przeplotu, w trybie multicolor (160x200) pikseli, można było uzyskać pozorną rozdzielczość 320x200 pikseli. Dokonywano tego poprzez przesunięcie ekranu w jednym z przeplatanych obrazów o jeden piksel w bok (czyli o pół piksela trybu multicolor), co dawało wrażenie wyższej niż faktyczna rozdzielczości - oczywiście wciąż utrzymując wrażenie korzystania z palety 128 barw.
Dzięki podobnym trikom, możliwe było również, teoretycznie niemożliwe, wyświetlanie duszków na, normalnie niedostępnej dla grafiki, ramce ekranu, lub zwiększenie liczby duszków ze standardowych 8 do nawet kilkuset.
Powstały także tryby graficzne, o nazwach takich jak np. Super Hires Interlace FLI, wynikający ze skrzyżowania wszystkich możliwości podanych uprzednio - czyli trybu multicolor, techniki FLI oraz przeplotu a także nakładanych na taki obraz sprajtów.

Dźwięk

Układ dźwięku stanowił układ o nazwie SID. Układ był monofoniczny i miał 3 syntezatory dźwiękowe podłączone do jednego filtra. Umożliwiał wybór spośród czterech kształtów fali - trójkątnej, piłokształtnej, kwadratowej ze zmiennym wypełnieniem oraz szumu. Możliwość generowania fali kwadratowej ze zmiennym wypełnieniem nadaje muzyce pochodzącej z tego układu charakterystyczne brzmienie. Układ nie umożliwiał generowania fali o kształcie sinusoidalnym, ale dało się ten kształt w przybliżeniu symulować poprzez nałożenie kilku fali trójkątnych. Kolejną cechą układu SID była możliwość kształtowania obwiedni dźwięku poprzez 4 parametry - ADSR (Attack - narastanie, Decay - wybrzmiewanie, Sustain - poziom przytrzymania oraz Release - uwolnienie), z których każdy mógł przyjmować jedną z 16 wartości. Wysoka jakość dźwięku sprawiła, że w swojej pracy C64 używał np. popularny polski zespół tego okresu, Kombi.

Obudowa i gniazda

Komputer Commodore 64, jak większość komputerów domowych z tamtej epoki, znajdował się w jednej obudowie z klawiaturą. Płyta komputera znajdowała się albo bezpośrednio pod klawiaturą (w pierwszych, wyższych, modelach C-64) lub w przedłużonej do tyłu części obudowy w modelach nowszych (o wyglądzie wzorowanym na Commodore 128).
Na zewnątrz C64 miał kilka portów. Z prawej strony znajdowały się:
  • gniazdo zasilacza, który był zewnętrzny względem komputera;
  • dwa porty dżojstików, które mogły służyć również do podłączenia myszki, a nawet pióra świetlnego;
  • na prawej ściance znajdował się również wyłącznik zasilania.
Z tyłu komputera znajdowały się kolejno:
  • Expansion Port - służył do podłączania kartidży (ang. cartridges), czyli modułów z grami czy programami, najczęściej rozszerzającymi możliwości komputera. Przykładami mogą być moduły "Final 2", "Final 3", "Action Replay", czy "X", zawierające takie rozszerzenia jak kod przyspieszający działanie magnetofonu, stacji dysków lub monitor (program umożliwiający przeglądanie i modyfikację pamięci komputera). Mogły one także posiadać przycisk "Freeze" umożliwiający wstrzymanie działania programu i uruchomienie monitora w trakcie jego działania. Katridże często udostępniały również przycisk "Reset", którego Commodore 64 normalnie nie posiadał, a którego użycie było dużo bezpieczniejsze niż każdorazowe wyłączanie i ponowne włączanie komputera;
  • RF Out - czyli gniazdo antenowe, dające zmodulowany sygnał audio i wideo, służące do podłączenia komputera do telewizora;
  • Video/Audio - port umożliwiający podłączenie monitora lub sprzętu audio w celu uzyskania lepszej wyjściowej jakości obrazu lub dźwięku;
  • Serial Port - gniazdo do podłączenia urządzeń szeregowych, jak stacje dysków lub drukarki. Stacja dysków obsługiwała dyskietki 5¼" (model 1541) lub 3½" (1581);
  • Casette Port - złącze magnetofonu kasetowego (służącego jako tańsza, alternatywna względem stacji dysków, pamięć masowa). Musiał być to dedykowany magnetofon Commodore 1530, tzw. Datasette. Zwykłe magnetofony nie mogły być stosowane, jak to miało miejsce np. w komputerach ZX Spectrum.
  • User Port - programowalny port wejścia-wyjścia, mogący służyć jako port standardu RS-232.
Do C64 można było podłączyć również takie urządzenia jak modem, czy ploter.
Jako ciekawostkę warto podać fakt, iż do C64 stworzono także dysk twardy. Niestety jego ogromna jak na owe czasy cena, nieduża pojemność, oraz gwałtownie spadająca już wówczas popularność tego komputera sprawiły, iż dyski takie nigdy nie trafiły do masowej sprzedaży.
Komunikacja z użytkownikiem odbywała się za pomocą telewizora lub monitora.

Dane techniczne

  • Procesor: MOS Technology 6510 (lub w nowszych wersjach 8500), 0,985 MHz (PAL) lub 1,023 MHz (NTSC)
  • Układ grafiki: MOS Technology 6567 (NTSC) lub 6569 (PAL) (w nowszych wersjach odpowiednio 8562 i 8565), generalnie nazywany VIC-II (VIC - Video Interface Controller)
  • Układ dźwieku: MOS Technology 6581 (w nowszych wersjach 8580), o nazwie SID (SID - Sound Interface Device)
  • Pamięć RAM: 64 KB
  • Pamięć ROM: 20 KB (8 KB BASIC, 8 KB KERNAL, 4 KB generator znaków)
  • Tryb tekstowy: 40x25, każdy znak 8x8 pikseli, każdy znak w jednym z 16 kolorów, możliwe przedefiniowanie zestawu znaków.
  • Tryby graficzne:
    • 320x200, 1 bit na piksel (tzw. hi-res)
    • 160x200, 2 bity/piksel (tzw. multicolor).
  • Dźwięk: 3 niezależne głosy, 6 oktaw, 4 kształty fali do wyboru (trójkątny, piłokształtny, kwadratowy ze zmiennym wypełnieniem oraz szum), możliwość zmiany parametrów obwiedni (ADSR) (4 bity na każdą).
  • Porty wejścia/wyjścia:
    • video
    • TV RF
    • 2 porty dżojstików (9 pinowe)
    • port dla cartridge
    • port dla magnetofonu (Datasette)
    • port szeregowy RS232
    • szyna szeregowa dla drukarki lub stacji dysków (użytkownicy opracowali rozdzielacze, umożliwiające korzystanie z obu urządzeń naraz)
    • zasilanie: 5 V DC i 9 V AC

Oprogramowanie

Podstawowym oprogramowaniem jest wbudowany interpreter języka BASIC. Umożliwia on pisanie programów oraz wczytywnie oprogramowanie z magnetofonu lub stacji dysków. Powstał również graficzny system operacyjny o nazwie GEOS. Równiez współcześnie rozwijane jest oprogramowanie na platformę C64 – takimi projektami są między innymi LUnix, WINGS oraz Contiki (pierwszy system operacyjny dla C64 z wielowątkowością i obsługą TCP/IP).

Linki zewnętrzne

Publikacja wraz ze zdjęciami jest udostępniona w Encyklopedii "Zgapedia" części portalu zgapa.pl. Treść objęta jest licencją GNU FDL Wolnej Dokumentacji w wersji 1.3 lub dowolnej pózniejszej opublikowanej przez Free Software Foundation i została ona opracowana na podstawie Wikipedii, tutaj możesz znaleźć artykuł źródłowy oraz autorów. Warunki użytkowania Encyklopedii znajdziesz na tej stronie.
Prezentowane filmy poczhodzą z serwisu YouTube, portal zgapa.pl nie jest ich autorem i nie ponosi odpowiedzialności za ich treści.