Cmentarz Zasłużonych na Pęksowym Brzyzku w Zakopanem (nazywany też starym cmentarzem) to pierwszy zakopiański cmentarz, powstały w połowie XIX wieku, na którym od lat dwudziestych XX wieku chowano -oprócz tych, którzy posiadali tu rodzinne grobowce- już tylko prochy ludzi wybitnych i zasłużonych.
Nazwa cmentarza pochodzi od nazwiska darczyńcy ziemi, na której jest zlokalizowany, Jana Pęksy. W gwarze góralskiej brzyz (brzyzek) znaczy urwisko nad potokiem.
Pęksowy Brzyzek jest miejscem szczególnym w historii Zakopanego. Jest śladem istnienia tych, którzy jak Tytus Chałubiński kreowali rzeczywistość miasta i tych, którzy tworzyli jego legendę, jak Sabała, czy słynny kurier tatrzański Stanisław Marusarz. Jest śladem ostatnim artystów związanych z Tatrami, wrosłych swą twórczością w podhalański folklor. Pamięcią o znanych przewodnikach tatrzańskich. Prawie każdy, kto zapisał się w dziejach miasta i Tatr znalazł tu swoje miejsce.
Na Pęksów Brzyzku znajduje się około 250 grobów osób zasłużonych. Cmentarz otacza kamienny mur. Nagrobki są niepowtarzalnymi dziełami sztuki; wykonanymi w drewnie, metalu lub kamieniu kapliczkami, góralskimi krzyżami, rzeźbionymi w motywy podhalańskie, malowanymi na szkle.
Antoni KenarWładysław Harasymowicz SabałaWanda WidigierowaStanisław WitkiewiczStanisław Marusarz
Helena MarusarzównaWładysław OrkanKazimierz Przerwa-TetmajerTytus ChałubińskiMieczysław BiernacikKornel Makuszyński

Zaraz przy wejściu, z prawej strony znajduje się symboliczny grób Witkacego, razem z mogiłą jego matki. Nieco dalej pochowany jest Stanisław Marusarz (z żoną lreną), Helena Marusarzówna i Kornel Makuszyński, na którego nagrobku zawsze palą się lampki przyniesione przez dzieci. Naprzeciw grobu Makuszyńskiego, po drugiej stronie alejki, pochowany jest Władysław Orkan, z jego lewej strony spoczywają prochy Kazimierza Przerwy-Tetmajera, z drugiej Tytusa Chałubińskiego, a w drugim rzędzie Sabały i Stanisława Witkiewicza. Idąc w głąb cmentarza, nagrobki Karola Stryjeńskiego, Antoniego Kenara, Władysława Harasymowicza. Przy bramie - grobowiec rodziny Chramców (obecnie w renowacji), mogiła ks. Józefa Stolarczyka, a nieco dalej Beaty Obertyńskiej. Na końcu cmentarza, pod murem, to już najnowsza historia w dziejach cmentarza, kamienny nagrobek Mieczysława Biernacika, artysty-kowala i muzyka, który góralską filozofią połączył rzemiosło i sztukę.
Przed cmentarzem po lewej stronie od wejścia znajduje się zabytkowy kościółek, najstarszy drewniany kościół w Zakopanem, powstały w latach 1847-1852. Wystrój wewnątrz tworzą obrazy ludowe, drewniane figurki pochodzące z połowy XIX wieku. Na ołtarzu replika obrazu Czarnej Madonny Matki Boskiej częstochowskiej.
}
Publikacja wraz ze zdjęciami jest udostępniona w Encyklopedii "Zgapedia" części portalu zgapa.pl. Treść objęta jest licencją GNU FDL Wolnej Dokumentacji w wersji 1.3 lub dowolnej pózniejszej opublikowanej przez Free Software Foundation i została ona opracowana na podstawie Wikipedii, tutaj możesz znaleźć artykuł źródłowy oraz autorów. Warunki użytkowania Encyklopedii znajdziesz na tej stronie.
Prezentowane filmy poczhodzą z serwisu YouTube, portal zgapa.pl nie jest ich autorem i nie ponosi odpowiedzialności za ich treści.