Chrystian IV (władca skandynawski)

Poprzednik:
Fryderyk II (władca skandynawski)|Fryderyk II

Władcy Danii
Władcy Norwegii

Następca:
Fryderyk III (władca skandynawski)|Fryderyk III

Chrystian IV (ur. 12 lipca 1577 — zm. 28 lutego 1648), król Danii i Norwegii w latach 1588 - 1648.W momencie wstąpienia na tron Chrystian IV miał zaledwie 11 lat, tymczasowo więc rządy sprawowała rada państwa (z Nielsem Kaas na czele). Król koronował się dopiero w 1596 roku.

Polityka ekonomiczna

Król prowadził politykę merkantylizmu. Zakładał liczne manufaktury (pierwszą i najważniejszą była manufaktura włókienicza założona w 1605 w więzienu). Tworzył monopole handlowe, założył islandzką, grenlandzką i wschodnioindyjską kampanię handlową. W 1616 r. uzyskał kolonię Tranguebar. Jednak wszystkie wysiłki mające na celu utworzenie z Kopenhagi ważnego bałtyckiego ośrodka gospodarczego spełzły na niczym (choć znacznie przyczyniły sie do zwiększenia lokalnego znaczenia miasta, powiększenia liczby i zamożności ludności).

Polityka zbrojna

Ambicją Chrystiana IV było uczynienie z Królestwa Danii i Norwegii nawiększego mocarstwa nie tylko ekonomicznego, ale również politycznego i militarnego w północnej Europie. Uniemożliwiały mu to jednak problemy z zachowaniem pozycji duńskiej w Norwegii, gdzie dawały się odczuć wpływy zdecydowanej szwedzkiej polityki ekspansjonistycznej. Wprawdzie flota duńska została mocno rozbudowana, ale Dania nie była w stanie wystawić armii mogącej zmierzyć się ze szwedzką. Wojna kalmarska w latach 1611 - 1613, którą Dania musiała toczyć za pomocą wynajętych za duże kwoty oddziałów najemnych, nie doprowadziła do zdecydowanego rozwiązania kwestii.
Król zaangażował się też w wojnę trzydziestoletnią (gdy działania wojenne zaczęły się zbliżać do północnych Niemiec). Doprowadziło to do szeregu klęsk i wycieńczenia finansowego króla (ponieważ rada państwa nie udzieliła mu zgody na udział w tej wojnie, przystąpił do niej jako książę Szlezwiku i Holsztynu).
Błędem Chrystiana było niezdecydowanie w stosunkach z Polską. Po wrogich działaniach (zatopienie okrętów królewskich Władysława IV zakotwiczonych w porcie gdańskim), król zmienił zdanie i planował rozpoczęcie z Polską wspólnej z akcji przeciwko Szwedom. Jednak w ostatniej chwili wycofał się z planowanego sojuszu, co natychmiast wykorzystała Szwecja, i w styczniu 1644 zadała Danii szereg druzgoczących ciosów (przejęła Jutlandię i Skanię). Król starał się odzyskać te ziemię za pomocą floty. W lipcu 1644 floty duńska i szwedzka stoczyły bitwę w Zatoce Kilońskiej. Bitwa nie zakończyła się zdecydowanym zwycięstwem Danii, sam król jednak wykazał się w niej wielkim męstwem, stracił oko - opowieść o tej bitwie zawarta jest w hymnie Danii Kong Kristian. Bitwa w Zatoce Kilońskiej jednak była początkiem szeregu klęsk zakończonego 13 sierpnia 1645 traktatem z Brömsero, na mocy którego Dania straciła swoją dominującą pozycję w rejonie Bałtyku.

Architektura i miasta

Mottem Chrystiana IV było Bojaźń Boża wzmacnia królestwa (duń. Gudsfrygt styrker rigerne, łac. Regna Firmat Pietas, skrót RFP). Król interesował się architekturą i ufundował wiele ważnych budynków (giełdę w Kopenhadze, zamki Rosenborg i Frederiskborg, Kronborg i inne); do dziś fronty tych budynków oznaczone są właśnie literami RFP. W latach 1596-1921 król wydał na budowle około 660 tysięcy talarów.
Rozumiejąc funkcję miast jako ośrodków nie tylko gospodarczych, ale i strategicznych, Chrystian IV założył miasta Kristiansand (dziś Norwegia) i Kristanopel w Skanii, port Christianshavn w cieśninie Sund, Glückstadt w Holsztynie, oraz Kristianię.

reklama

Publikacja jest udostępniona w Encyklopedii "Zgapedia" części portalu zgapa.pl. Treść objęta jest licencją GNU Wolnej Dokumentacji w wersji 1.1 lub dowolnej pózniejszej opublikowanej przez Free Software Foundation i została ona opracowana na podstawie Wikipedii, tutaj możesz znaleźć artykuł źródłowy oraz autorów. Warunki użytkowania Encyklopedii znajdziesz na tej stronie.

Szukaj

Lista Kategorii
- Władcy Danii
- Władcy Norwegii

Pobierz lub drukuj

Opublikował:
Tsca.bot[wiki]|
2005-05-07

Publikuj w:

<center><table border = 1>
        <tr><td width = 30% align = center> Poprzednik: <br>[[Fryderyk II (władca skandynawski)|Fryderyk II]]</td>
        <td width = 40%  align = center>[[Władcy Danii]]<br>[[Władcy Norwegii]]</td>
        <td width = 30% align = center> Następca:<br> [[Fryderyk III (władca skandynawski)|Fryderyk III]] </td>
</table></center>

'''Chrystian IV''' (ur. [[12 lipca]] [[1577]] — zm. [[28 lutego]] [[1648]]), król [[Dania|Danii]] i [[Norwegia|Norwegii]] w latach [[1588]] - 1648.
[[Grafika:Kr-iv-ks ubt.jpeg|thumb|250px|right|pomnik Chrystiana IV w [[Kristiansand]]]]
W momencie wstąpienia na tron Chrystian IV miał zaledwie 11 lat, tymczasowo więc rządy sprawowała rada państwa (z [[Niels Kaas|Nielsem Kaas]] na czele). Król [[koronacja|koronował się]] dopiero w [[1596]] roku.

=== Polityka ekonomiczna ===
Król prowadził politykę [[merkantylizm]]u. Zakładał liczne [[manufaktura|manufaktury]] (pierwszą i najważniejszą była  manufaktura włókienicza założona w [[1605]] w więzienu). Tworzył monopole handlowe, założył islandzką, grenlandzką i wschodnioindyjską kampanię handlową. W [[1616]] r. uzyskał kolonię [[Tranguebar]]. Jednak wszystkie wysiłki mające na celu utworzenie z [[Kopenhaga|Kopenhagi]] ważnego [[morze Bałtyckie|bałtyckiego]] ośrodka gospodarczego spełzły na niczym (choć znacznie przyczyniły sie do zwiększenia lokalnego znaczenia miasta, powiększenia liczby i zamożności ludności).

=== Polityka zbrojna ===
Ambicją Chrystiana IV było uczynienie z Królestwa Danii i Norwegii nawiększego mocarstwa nie tylko ekonomicznego, ale również politycznego i militarnego w [[Europa Północna|północnej Europie]]. Uniemożliwiały mu to jednak problemy z zachowaniem pozycji duńskiej w Norwegii, gdzie dawały się odczuć wpływy zdecydowanej [[Szwecja|szwedzkiej]]  polityki ekspansjonistycznej. Wprawdzie flota duńska została mocno rozbudowana, ale Dania nie była w stanie wystawić armii mogącej zmierzyć się ze szwedzką. [[Wojna kalmarska]] w latach [[1611]] - [[1613]], którą Dania musiała toczyć za pomocą wynajętych za duże kwoty oddziałów najemnych, nie doprowadziła do zdecydowanego rozwiązania kwestii.

Król zaangażował się też w [[wojna trzydziestoletnia|wojnę trzydziestoletnią]] (gdy działania wojenne zaczęły się zbliżać do północnych [[Niemcy|Niemiec]]). Doprowadziło to do szeregu klęsk i wycieńczenia finansowego króla (ponieważ rada państwa nie udzieliła mu zgody na udział w tej wojnie, przystąpił do niej jako książę [[Szlezwik]]u i [[Holsztyn]]u).

[[Grafika:Kong-Kristian ubt.jpeg|thumb|300px|right|Chrystian IV po bitwie]]
Błędem Chrystiana było niezdecydowanie w stosunkach z [[Polska|Polską]]. Po wrogich działaniach (zatopienie [[okręt]]ów królewskich [[Władysław IV Waza|Władysława IV]] zakotwiczonych w porcie [[Gdańsk|gdańskim]]), król zmienił zdanie i planował rozpoczęcie z Polską wspólnej z akcji przeciwko Szwedom. Jednak w ostatniej chwili wycofał się z planowanego sojuszu, co natychmiast wykorzystała Szwecja, i w styczniu [[1644]] zadała Danii szereg druzgoczących ciosów (przejęła [[Jutlandia|Jutlandię]] i [[Skania|Skanię]]). Król starał się odzyskać te ziemię za pomocą floty. W lipcu [[1644]] floty duńska i szwedzka stoczyły bitwę w [[Zatoka Kilońska|Zatoce Kilońskiej]]. Bitwa nie zakończyła się zdecydowanym zwycięstwem Danii, sam król jednak wykazał się w niej wielkim męstwem, stracił oko - opowieść o tej bitwie zawarta jest w [[Hymn Danii|hymnie Danii]] ''Kong Kristian''. Bitwa w Zatoce Kilońskiej jednak była początkiem szeregu klęsk zakończonego [[13 sierpnia]] [[1645]] traktatem z [[Brömsero]], na mocy którego Dania straciła swoją dominującą pozycję w rejonie Bałtyku.

=== Architektura i miasta ===
Mottem Chrystiana IV było ''Bojaźń Boża wzmacnia królestwa'' ([[duń.]] ''Gudsfrygt styrker rigerne'', [[łac.]] ''Regna Firmat Pietas'', skrót ''RFP''). Król interesował się architekturą i ufundował wiele ważnych budynków (giełdę w [[Kopenhaga|Kopenhadze]], zamki Rosenborg i Frederiskborg, Kronborg i inne); do dziś fronty tych budynków oznaczone są właśnie literami '''RFP'''. W latach 1596-1921 król wydał na budowle około 660 tysięcy talarów.

Rozumiejąc funkcję miast jako ośrodków nie tylko gospodarczych, ale i strategicznych, Chrystian IV założył miasta [[Kristiansand]] (dziś [[Norwegia]]) i [[Kristanopel]] w [[Skania|Skanii]], port [[Christianshavn]] w cieśninie [[Sund]], [[Glückstadt]] w [[Holsztyn]]ie, oraz [[Kristiania|Kristianię]].

[[Kategoria:Władcy Danii]] [[Kategoria:Władcy Norwegii]]

[[da:Christian 4.]] [[de:Christian IV. (Dänemark und Norwegen)]] [[en:Christian IV of Denmark]] [[nl:Christiaan IV van Denemarken]] [[no:Christian IV]] [[sv:Kristian IV av Danmark]]