Chorzów (do 1934 roku Królewska Huta) jest miastem na prawach powiatu w województwie śląskim w centrum Górnośląskiego Okręgu Przemysłowego. Historia miasta wiąże się z rozwojem przemysłu. Dziś Chorzów jest wciąż ośrodkiem przemysłu hutniczego, chemicznego, metalowego i energetycznego, ale jest też centrum kultury i wypoczynku. W obrębie granic miasta znajduje się bowiem Wojewódzki Park Kultury i Wypoczynku im. gen. Jerzego Ziętka (od 1968 r.). Od 1984 r działa Teatr Rozrywki, specjalizujący się w widowiskach muzycznych i musicalach.
br />

Średniowiecze

Miasto składa się z kilku dzielnic, mających odrębną historię. Najstarszą z nich jest Chorzów Stary, dawniej wieś Chorzów. Pierwsza potwierdzona wzmianka o wsi pochodzi z dokumentu, wystawionego 24 czerwca 1257 r. przez Władysława Opolskiego, zezwalającego na lokację wsi na prawie niemieckim ( w łac. dokumencie jest mowa o wsi Choreu, wieś lokowano ok. 1300 r.). Prawa do wsi przeszły wówczas do zakonu bożogrobców, którzy wybudowali kaplicę i szpital (przeniosiony w 1299 r. do sąsiedniego Bytomia). W pobliżu wsi przebiegał w tym czasie ważny szlak handlowy prowadzący z Wrocławia przez Bytom do Krakowa. Na przełomie XV i XVI wieku wybudowano pierwszy kościół murowany: pod wezwaniem św. Marii Magdaleny. Od XVI wieku na terenach wsi wydobywano rudy srebra, ołowiu i żelaza, ale przełomem był rok 1780, gdy miejscowy proboszcz Ludwik Bojarski odkrył pokłady węgla kamiennego. Wybodowano kopalnię "Księżna Jadwiga" będącą własnością parafii oraz małą hutę cynku. W 1810 r. na mocy zarządzenia Fryderyka Wilhelma III majątek klasztorny stał się własnością państwa pruskiego. Do dnia dzisiejszego ze wsi Chorzów zachował się jedynie częsciowo XII wieczny wiejski układ ulic i kilkanaście budynków charakterystycznej zagrody wiejskiej (przy placu św. Jana).

Powstanie Królewskiej Huty

Zalążkiem miasta były osady, koncentrujące się wokół zakładu pracy: huty „Königshütte” (późniejsza huta Kościuszko), uruchomionej w 1802 r. z inicjatywy hrabiego von Redena. Do dnia dzisiejszego zachowało się 11 domów z datowanego na ok. 1800 r. osiedla robotniczego przy obecnej ulicy Kalidego. W latach 20. i 30. XIX wieku na terenie obecnego miasta powstają kolejne kolonie robotnicze. Prywatna kolonia Erdmanswille, założona przez przedsiębiorcę Erdmanna Sarganka w miejscu i okolicy obecnej ul. Wolności, głównego traktu handlowego, postrzeganego dziś jako centrum miasta, powstawała w latach 1826-1830, na terenie, który jeszcze do 1824 r. pokryty był lasem. Czynnikiem rozpraszającym w formowaniu się przyszłego układu osiedleńczego miasta była kopalnia węgla „König” ("Król", założona jeszcze w 1791 r. - poźniejsza KWK "Barbara-Chorzów" zlikwidowana w 1993 r.). Wprawdzie jeden z pierwszych szybów uruchomiono w dzisiejszym centrum miasta, to do lat 60 XIX w. produkcja wymagała zakładania szeregu odległych od siebie szybów wydobywczych, przy których powstawały kolejne osiedla górnicze.

Lata 1868-1918

Decyzję o nadaniu praw miejskich podjęto dopiero 17 lipca 1868 r. Na mocy aktu erekcyjnego króla pruskiego Wilhelma I połączono kolonie robotnicze i kilka gmin wiejskich w gminę miejską o nazwie: Stadt Königshutte (Miasto Królewska Huta). Miasto liczyło wówczas ok. 14 tys. Ich liczba zaczęła jednak szybko rosnąć osiągając w 1905 r. 66 tys. Na początku XX wieku Królewska Huta miała najwyższą gęstość zaludnienia na Górnym Śląsku (w 1914 r. na 1 ha zabudowy przypadało ok. 366 osób). Status tzw. Stadtkreis (powiatu miejskiego) wiążący się z większą samodzielnością finansową gmina uzyskała na mocy rozporządzenia ministra spraw wewnętrznych z 12 marca 1898 r., które wyłączyło miasto z powiatu bytomskiego. Miasto stało się w ten sposób pierwszym na Górnym Śląsku samodzielnym powiatem miejskim. Formalnie miasto zaczęło działać cztery miesiące później — po wyłonieniu w wyborach komunalnych pierwszej rady miejskiej. W 1894 roku wybrukowanymi ulicami Chorzowa zaczęły kursować tramwaje. W 1898 roku uruchomiono elektrownię, która w okresie międywojennym będzie największą w Polsce (100 MW). Na przełomie XIX i XX wieku, okresie największej świetności miasta, wybudowano szereg budynków użyteczności publicznej: m. in. neogotycki budynek poczty (1892), Hotel Graf Reden (1901, obecnie budynek Teatru Rozrywki) i Halę Targową 1905 (o powierzchni 2600 m², wzniesioną na podobieństwo Hali Mirowskiej w Warszawie). W tym czasie powstają też liczne kamienice mieszczańskie, z których najbardziej reprezentacyjne wybudowano na najbogatszej ulicy miasta: obecnej ul. Wolności.

Okres międzywojenny

Po burzliwym okresie powstań śląskich, w 1922 r. miasto Königshütte przyłączono do Polski, nadając mu polską nazwę Królewska Huta. Stało się ono częscią województwa śląskiego. Okres międzywojenny nie był najlepszym czasem dla rozwoju chorzowskiego przemysłu, głównie ze względu na złe stosunki handlowe z Niemcami (wojna celna), a także niekorzystne zmiany własnościowe w zakładach przemysłowych. W tych latach rozwija się w zasadzie tylko Państwowa Fabryka Związków Azotowych (w 1933 r. połączona z zakładami w Mościcach). Jeden z wydziałów Huty Królewska (od 1936 r. działającej pod nazwą "Piłsudski") przekształcono w fabrykę wagonów i mostów (późniejszy Konstal, obecnie czołowy producent taboru szynowego w Polsce: Alstom Konstal S.A.). Nazwę Chorzów nadano miastu w 1934 r. przyłączając do miasta wieś Chorzów i Nowe Hajduki. W 1939 r. na mocy ustawy Sejmu Śląskiego częścią Chorzowa stała się także sąsiednia gmina Wielkie Hajduki (obecnie największa dzielnica miasta: Chorzów Batory).

Życie polityczne

Od początku lat 90. dominującą rolę w życiu politycznym miasta odgrywa lokalne Stowarzyszenie "Wspólnie dla Chorzowa". W wyborach samorządowych 1998 r. stowarzyszenie uzyskało 24 z 45 mandatów.

wybory samorządowe 2002 r.

W 2002 r. Stowarzyszenie "Wspólnie dla Chorzowa" zawarło koalicję wyborczą z Ruchem Autonomii Śląska, lokalnymi kołami Związku Górnośląskiego i Stowarzyszeniem "Wyspa". Najpoważniejszą siłą opozycyjną jest Sojusz Lewicy Demokratycznej. W Chorzowie partia jest jednak wewnętrznie skonfliktowana: ścierają się w niej dwie frakcje: umiarkowana i radykalna. W wyborach 2002 r. pojawił się nowy konkurent, tzw. Społeczna Odnowa Samorządowa, której liderami są Piotr Wolak i Zbigniew Widera, współwłaściciel lokalnego tygodnika "Goniec Górnośląski". W trakcie kampanii wyborczej sporo zamieszania wprowadziła także Platforma Obywatelska, która wystawiła kandydata na prezydenta miasta Grzegorza Szpyrkę, nie popieranego przez chorzowskich działaczy PO.
W wyborach samorządowych 2002 r. frekwencja wyniosła 33,72 proc. Następujące komitety wyborcze uzyskały mandaty w Radzie Miasta
  • Wspólny Chorzów (44,29 proc. głosów) –14 mandatów,
  • SLD-UP (17,83 proc.) -5 mandatów,
  • Platforma Prawa i Samorządności (PO-PiS, 14,78 proc.) 4 mandaty,
  • SOS Chorzów (Społeczna Odnowa Samorządowa, 11,36 proc.) –2 mandaty.
„Wspólny Chorzów” ma wyraźną większość w Radzie co sprawia, że warunki zarządzania miastem są wyjątkowo korzystne. Przwodniczącym Rady został Henryk Wieczorek, wiceprzewodniczącym Marek Dudek.
Kandydat zwycięskiego Wspólnego Chorzowa, Marek Kopel został też prezydentem miasta (jest to już jego czwarta kadencja na tym stanowisku). Ma on trzech zastępców: ds. gospodarczych (Marian Salwiczek), społecznych (Joachim Otte) i technicznych (Jan Michalik).

Edukacja

  • Górnośląska Wyższa Szkoła Przedsiębiorczości im. Karola Goduli
  • Wyższa Szkoła Bankowa w Poznaniu, Wydział Zamiejscowy w Chorzowie
  • Uniwersytet Śląski, Wydział Organizacji i Zarządzania

Sport

  • Ruch Chorzów - klub piłkarski, wielokrotny mistrz Polski; Puchar Polski w latach1951, 1974, 1996
  • Alba Elcho Chorzów - męski klub koszykówki grajacy w 1. lidze
  • SCS Sokół Chorzów - żeński klub siatkówki, grający w serii B (6.miejsce w sezonie 2003/2004)
  • Clearex Chorzów - męski klub piłki 5-osobowej (futsal), Puchar Polski 2004, 2. miejsce w 1 lidze w sezonie 2003/2004

Bibliografia

  • A. Stasiak, Miasto Królewska Huta. Zarys rozwoju społeczno -gospodarczego i przestrzennego w latach 1869-1914, Arkady, 1962.
  • J. Kantyka (red.), Chorzów. Zarys rozwoju miasta, Śląsk, 1977.
  • J. Drabina, Historia Chorzowa od średniowiecza do 1868 roku, Chorzów, 1998.
  • J. Drabina, Historia Chorzowa od 1868 do 1945 roku, Chorzów, 1999.
  • D. Sieradzka, Królewska Huta. Chorzów w latach 1868-1945. Szkice do portretu miasta, Chorzów, 2001.
Publikacja wraz ze zdjęciami jest udostępniona w Encyklopedii "Zgapedia" części portalu zgapa.pl. Treść objęta jest licencją GNU FDL Wolnej Dokumentacji w wersji 1.3 lub dowolnej pózniejszej opublikowanej przez Free Software Foundation i została ona opracowana na podstawie Wikipedii, tutaj możesz znaleźć artykuł źródłowy oraz autorów. Warunki użytkowania Encyklopedii znajdziesz na tej stronie.
Prezentowane filmy poczhodzą z serwisu YouTube, portal zgapa.pl nie jest ich autorem i nie ponosi odpowiedzialności za ich treści.