Cesarz (od łac. Caesar) - suwerenny monarcha zazwyczaj o randze wyższej niż król.
Termin "cesarz" pochodzi od przydomka (ostatniego członu nazwiska) rzymskiego dyktatora Gajusza Juliusza Cezara. Pierwszym władcą, którego uznaje się za cesarza jest Oktawian August, który używał tytułów: imperator (łac. wódz, stąd pochodzi angielskie emperor - cesarz), princeps (pierwszy, od tego pochodzi ang. prince - książę) i august (termin nieprzetłumaczalny, w przybliżeniu zainaugurowany, czyli zaaprobowany przez augurów na drodze auspicjów).
Tytuł Cezar wziął się stąd, iż Oktawian August był adoptowanym synem Juliusza Cezara i tym samym dziedziczył jego nazwisko jako Gajusz Juliusz Cezar Oktawian (przed adopcją nazywał się Gajusz Oktawiusz). Nazwisko to naturalną koleją rzeczy dziedziczyli potomkowie Augusta, czyli kolejni władcy z dynastii julijsko-klaudyjskiej. Linia ta wygasła na Neronie, jednak do tej pory nazwisko Cezar tak zrosło się już z tronem imperium, że kolejny władca przyjął je niejako automatycznie.
W III wieku doszło do pierwszych podziałów cesarstwa. Coraz częściej krajem rządziło dwóch, czasami nawet czterech cesarzy. W roku 395 imperium rzymskie ostatecznie podzieliło się na dwie części. W 480 roku zmarł ostatni cesarz zachodni (rządzący już tylko Dalmacją Juliusz Nepos). Od tego momentu cesarze władali tylko we wschodniej części imperium rzymskiego, późniejszym Bizancjum. Jednak prawo (moralne) koronacji cesarza zachodniorzymskiego pozostało przy papieżu. Skorzystano z tego koronując Karola Wielkiego na cesarza rzymskiego w roku 800. Cesarstwo Franków co prawda szybko się rozpadło, ale jego powstanie pociągnęło za sobą utworzenie w X wieku Świętego Cesarstwa Rzymskiego. Cesarze bizantyńscy zniknęli razem z zagładą cesarstwa bizantyńskiego w XV wieku. Z czasem tytułu cesarskiego (a właściwie w tym przypadku carskiego) zaczęli również używać władcy Rosji. W 1804 roku cesarzem koronował się Napoleon Bonaparte. Po Świętym Cesarstwie Rzymskim Narodu Niemieckiego tytuł cesarza przeszedł na austriacką monarchię Habsburgów. Najwięcej cesarstw, cztery, było w Europie od roku 1804 do 1806 (rosyjskie, austriackie, francuskie i Święte Cesarstwo Rzymskie Narodu Niemieckiego). Cesarstwa zniknęły z Europy w wyniku I wojny światowej.
Europejscy cesarze (i carowie) poza następcami Karola Wielkiego, cesarzami niemieckimi i austriackimi są uzurpatorami tytułu.
Kraje, których władców określamy cesarzami:
Cesarzami określa się dość często (aczkolwiek nie całkiem poprawnie):
  • wielkich chanów mongolskich
  • szachów Persji (od 1934 Iranu) w latach 1501-1979 (a zwłaszcza szachów z dynastii Pahlawich panujących od 1925 roku)
  • władców imperium Mogołów (1526-1857)
  • sułtanów imperium otomańskiego (XIV wiek-1922).
Używanie w tych przypadkach tytułu cesarz jest najczęściej efektem tłumaczenia angielskiego emperor
Cesarzem Stanów Zjednoczonych Ameryki ogłosił się Joshua A. Norton (1859-1880)
Publikacja wraz ze zdjęciami jest udostępniona w Encyklopedii "Zgapedia" części portalu zgapa.pl. Treść objęta jest licencją GNU FDL Wolnej Dokumentacji w wersji 1.3 lub dowolnej pózniejszej opublikowanej przez Free Software Foundation i została ona opracowana na podstawie Wikipedii, tutaj możesz znaleźć artykuł źródłowy oraz autorów. Warunki użytkowania Encyklopedii znajdziesz na tej stronie.
Prezentowane filmy poczhodzą z serwisu YouTube, portal zgapa.pl nie jest ich autorem i nie ponosi odpowiedzialności za ich treści.