CIA (Central Intelligence Agency) (pol. Centralna Agencja Wywiadowcza) to rządowa agencja służby wywiadowczej USA, zajmująca się pozyskiwaniem i analizą informacji o zagranicznych rządach, korporacjach i osobach indywidualnych oraz opracowywaniem, na podstawie tych informacji, raportów dla instytucji rządowych USA. Agencja organizowała także operacje, których celem była interwencja w wewnętrzne sprawy wybranych państw, od propagandy po wspieranie oddziałów paramilitarnych. Jednym z wielu przykładów takich interwencji jest udział w organizacji zamachu stanu w Iraku (1963) i późniejsze wspieranie (do 1990 roku) reżimu Husajna.
CIA -

Powstanie CIA

Agencję utworzył w 1947 r. prezydent Harry Truman. Jej poprzedniczką była utworzona 22 stycznia 1946 roku Grupa Centrali Wywiadu (Central Intelligence Group - CIG), działająca przez niecały rok, dopóki nie została przemianowana na CIA utworzona w czerwcu 1942 roku agencja wywiadowcza "Biuro Służb Strategicznych" OSS (Office of Strategic Services), z którego wywodziło się większość pierwotnej kadry CIG, następnie CIA. Zadania i przywileje agencji sprecyzowała ustawa o Centralnej Agencji Wywiadowczej z 1949 roku.
Kwatera główna CIA znajduje się w Langley w stanie Wirginia pod Waszyngtonem.
CIA -

Roczny budżet organizacji wynosi, według oficjalnych danych, prawie 27 miliardów dolarów (1997). Organizacja publikuje w internecie tzw. CIA World Factbook i charakterystyki poszczególnych krajów świata, w tym także Polski.
Propozycja utworzenia agencji wywiadowczej o zasięgu globalnym wyszła od gen. mjr. Williama J. Donovana, dyrektora Biura Służb Strategicznych (Office of Strategic Services - OSS), który zasugerował to ówczesnemu prezydentowi F.D. Rooseveltowi. Już dwa tygodnie później, na początku listopada 1944 roku, prezydent Franklin Delano Roosevelt wydał polecenie przygotowania projektu stałej agencji wywiadowczej działającej w czasach powojennych. Niewątpliwie wpływ na decyzję prezydenta Roosevelta miały sprawozdania komisji śledczych kongresu, które za klęskę w Pearl Harbor częściowo obwiniały brak koordynacji działania przedwojennych agencji wywiadowczych.
Projekt zakładał stworzenie agencji, która będzie zdobywała materiał zarówno jawnymi jak i tajnymi środkami wywiadowczymi, a jednocześnie będzie służyć doradztwem, określi cele wywiadowcze państwa i skoreluje materiał gromadzony przez wszystkie agencje rządowe. Do zadań nowej agencji wywiadowczej miało należeć: szpiegostwo, badania i analizy, kontrwywiad, dywersja polityczna za granicą, oraz inne zadania i obowiązki związane z wywiadem, jakie mógłby nałożyć na nią prezydent. Śmierć prezydenta Franklina D. Roosevelta 12 kwietnia 1945 roku odroczyła utworzenie jednolitej agencji wywiadowczej.
Po śmierci Roosevelta prezydentem Stanów Zjednoczonych został Harry Truman, który 1 października 1945 podpisał rozporządzenie o likwidacji Biura Służb Strategicznych (OSS), lecz zlikwidowano je dopiero 12 stycznia 1946 roku.
Po zlikwidowaniu OSS na początku 1946 roku jego zadania przydzielono innym jednostkom administracji rządowej: wydział zadań i analiz został przydzielony do Departamentu Stanu, wydziały kontrwywiadu i wywiadu zostały przydzielone do Departamentu Wojny, który następnie nadał im nazwę Jednostek Służb Strategicznych (Strategic Services Unit).
W lutym 1946 roku prezydent Truman wysłał do Kongresu projekt proponowanej ustawy o bezpieczeństwie narodowym, wzywając do reorganizacji sił zbrojnych. Wśród jego założeń znajdowało się powołanie Centralnej Agencji Wywiadowczej. W ustawie o bezpieczeństwie narodowym i rezolucji o polu działania nowej agencji wywiadowczej postanowiono, że działalność i wpływy CIA, poza zestawianiem informacji zgromadzonych przez inne agencje rządowe, ograniczają się wyłącznie do spraw dziejących się poza granicami USA.
Jako pierwszy stanowisko dyrektora centrali wywiadu (Director of Central Intelligence - DCI) objął kontradmirał Sidney W. Souers, który następnie pod koniec 1946 roku objął stanowisko asystenta do spraw wywiadu i bezpieczeństwa narodowego przy prezydencie Trumanie. Dyrektor centrali wywiadu (DCI), był odpowiedzialny za całość przedsięwzięć wywiadowczych. W 1949 roku uchwalono ustawę o bezpieczeństwie narodowym, która pozwalała CIA, na utajnienie stopni służbowych i stanowisk zajmowanych przez jej pracowników, wysokości ich zarobków i budżetu agencji. Dawała także prawo do wydawania pieniędzy bez księgowania.

Początki działania CIA

Prezydent Harry S. Truman jako pierwszy wydał zgodę na prowadzenie przez nowo utworzoną agencję wywiadowczą tajnych operacji specjalnych. Pozwalała jej na to dyrektywa podpisana przez niego w 1947 roku.
CIA -

Na jego polecenie (choć później się do tego nie przyznawał), CIA przeprowadziła tajne operacje. M.in. wspierano partie prawicowe podczas wyborów parlamentarnych we Włoszech, tajne dostawy uzbrojenia dla sił antykomunistycznych walczących w wojnie domowej w Grecji.
Odpowiedzialność za realizację tego typu tajnych operacji spoczywała na utworzonym Biurze Operacji Specjalnych (Office of Special Operations – OSO). Biuro to miało prawo do gromadzenia materiału wywiadowczego na terenie Ameryki Łacińskiej, która była do tej pory wyłącznie terenem działania Federalnego Biura Śledczego (Federal Bureau of Investigation - FBI). Do OSO przydzielono również resztki jednostek tajnego wywiadu (SI) i kontrwywiadu ze zlikwidowanego wcześniej Biura Służb Strategicznych (OSS), które przejął Departament Wojny.
Office of Special Operations został następnie przydzielony nowo powołanej komórki Departamentu Stanu - "Biura Koordynacji Politycznej" (Office of Policy Coordination – OPC). Największą tajną operacją Biura Koordynacji Politycznej "OPC", była amerykańsko-brytyjska operacja przerzutu do Albanii partyzantów mających dokonać puczu przeciwko komunistycznym rządom Envera Hodży. Operacja zakończyła się niepowodzeniem wskutek zdrady Harolda (Kima) Philby'ego, radzieckiego szpiega zakonspirowanego na wysokim stanowisku w MI6.
W narastającej atmosferze zimnej wojny znaczenie agencji wywiadowczych znacznie wzrosło. Po zakończeniu II wojny światowej i znacznym wzroście wpływów Związku Radzieckiego na państwa bloku wschodniego, wzrosła działalność ich wywiadów, zwłaszcza wywiadu ZSRR - KGB i wywiadu wojskowego GRU.
Amerykanie niewiele wiedzieli o działalności radzieckiego wywiadu na swoim kontynencie. Dopiero gdy w 1945 roku pracownik ambasady radzieckiej w Ottawie, szyfrant Igor Guzenko, postanowił zerwać z komunizmem, a uciekając przy okazji zabrał 109 kartek najtajniejszych dokumentów z ambasady, zdali sobie sprawę z rozmiarów tej działalności. Dokumenty te pozwoliły kontrwywiadowi kanadyjskiemu zidentyfikować szefa siatki NKWD w Kanadzie, Sama Carra, oraz naukowca pracującego nad projektem budowy bomby atomowej (projekt Manhattan), doktora Allana D. Maya, który współpracował z radzieckim wywiadem. W dokumentach wykradzionych przez Guzenkę istniało także nazwisko Klausa Fuscha, lecz nie zwrócono na nie uwagi.
Na początku lat pięćdziesiątych działania CIA na terenie ZSRR nie istniały. Niedawno utworzona agencja nie dysponowała źródłami wywiadowczymi za żelazną kurtyną. Niedostępne były informacje na temat radzieckich postępów w dziedzinie technologi zbrojeniowej, nieosiągalne były nawet najbardziej podstawowe informacje na temat dróg, mostów, instalacji wojskowych itd. Nie mając czasu na zbudowanie siatki wywiadowczej na terenie ZSRR (taka procedura może potrwać nawet kilka lat) CIA rozpoczęła operację "Redskin", wysyłając turystów, dziennikarzy, osoby duchowne, sportowców, do ZSRR z zadaniem zbierania podstawowych informacji wywiadowczych.
Pierwszym prawdziwym źródłem informacji, które pozwoliły zajrzeć w potencjał militarny ZSRR był oficer armii radzieckiej, płk. Piotr Popow, który zaoferował swe usługi CIA podczas swojej służby w Austrii w listopadzie 1953 roku. Popow współpracował z CIA pod pseudonimem "Attic" aż do 1958 roku.
CIA próbowała też penetrować kraje bloku wschodniego, w tym także Polskę – nie było to tak łatwe. CIA nawiązała kontakt z podziemną organizacją WiN (Zrzeszenie Wolność i Niezawisłość). Przez następne dwa lata przekazano organizacji WiN znaczne sumy pieniędzy oraz spore ilości broni i amunicji, nie wiedząc o tym, że tzw. V Komenda WiN-u była kontrolowana przez bezpiekę (Ministerstwo Bezpieczeństwa Publicznego) (patrz - Operacja Cezary). Kolejną porażkę CIA poniosła w tzw. "Sprawie Bergu", gdzie poza innymi zajęciami szkolono agentów, kurierów itd. przed wysłaniem ich do Polski i innych krajów komunistycznych. Cały ośrodek w mieście Berg (Niemcy Zachodnie) został spenetrowany przez Ministerstwo Bezpieczeństwa Publicznego, a sprawa została ujawniona przez MBP na początku 1953 roku, tak więc kilka pierwszych prób infiltracji krajów bloku wschodniego przez CIA zakończyło się fiaskiem i upokorzeniem agencji przez komunistyczne służby bezpieczeństwa.

Operacja Gold

Operacja "Gold" polegała na zbudowaniu pod ziemią tunelu biegnącego z amerykańskiego sektora w Berlinie Zachodnim do radzieckiego w Berlinie Wschodnim i podłączeniu się do kabli telefonicznych centrali wojsk radzieckich.
Przeprowadzona była wspólnie przez wywiad amerykański, brytyjski i zachodnioniemiecki. Pomysł budowy tunelu wyszedł od Williama K. Harveya, szefa bazy operacyjnej w Berlinie Zachodnim. Budowa rozpoczęła się we wrześniu 1954 r. Tunel kopali inżynierowie z armii amerykańskiej (US Army), sprowadzeni specjalnie w tym celu z USA, pracując 24 godziny na dobę przez 6 miesięcy.
Wkrótce po podłączeniu się do kabli, 200 magnetofonów nagrywało rozmowy dowódców radzieckich przez całą dobę. Codziennie z Berlina Zachodniego do Waszyngtonu i Londynu dostarczano w celu przetłumaczenia i analizy 400 godzin nagrań taśmowych.
Tunel Berliński działał przez 11 miesięcy i 11 dni. Rosjanie twierdzili, że odkryli go całkiem przypadkowo, lecz jak później wykazała historia, KGB wiedziało o operacji Gold jeszcze przed wbiciem pierwszej łopaty w ziemię.
Poinformował ich o tym wysoki oficer brytyjskiego wywiadu, George Blake, który współpracował z KGB. Rosjanie postanowili nie przeszkadzać CIA, aby w ten sposób ochronić swe źródło informacji. Błędnie sądzili, że Blake dostarczy im dużo ważniejszych informacji niż te, które stracą w tunelu.

Incydent U-2

1 maja 1960 roku jeden z samolotów U-2, które od lipca 1956 roku dokonywały lotów rozpoznawczych nad terytorium Związku Radzieckiego, został zestrzelony przez radziecką rakietę przeciwlotniczą w okolicach Swierdłowska, czyli Jekaterynburga.
Początkowo rząd USA starał się zatuszować ów incydent twierdząc, że Rosjanie zestrzelili samolot meteorologiczny, który zmylił kurs. Jednak pilot U-2, Francis Gary Powers, który przeżył katastrofę maszyny przyznał oficjalnie, że jest pracownikiem CIA.
Reperkusje incydentu daleko wykraczały poza sam fakt ujawnienia tajnych operacji CIA. Sprawa zestrzelenia samolotu szpiegowskiego U-2 wywołała pierwszy poważny kryzys zaufania w stosunku do rządu.
Tymczasem w pełnym toku były przygotowania do innej tajnej operacji CIA - obalenia komunistycznego przywódcy Kuby, Fidela Castro, którą z całym dobrodziejstwem inwentarza odziedziczył następca prezydenta Eisenhowera, John F. Kennedy.

Operacja "Mangusta"

Pierwsze plany wyeliminowania przywódcy Kuby, Fidela Castro, były omawiane w grudniu 1959 roku. CIA doradziła jego fizyczne wyeliminowanie podczas spotkania podkomisji komitetu 5412 (5412 Grupa Specjalna). Ówczesny szef CIA, Allen W. Dulles, twierdząc, że taka operacja nie ma szans na powodzenie, nie przywiązał jednak do niej większej uwagi.
Kolejny raz sprawa została poruszona prawdopodobnie 10 marca 1960 roku, na posiedzeniu Rady Bezpieczeństwa Narodowego, któremu przewodniczył prezydent Dwight Eisenhower. CIA zdawała sobie sprawę, że aby obalić rząd Castro nie wystarczy wykluczenie tylko samego Fidela, lecz trzeba będzie zająć się też jego najbliższymi towarzyszami.
Do pierwszej próby planowania akcji doszło w lipcu 1960 roku. Szef placówki CIA w Hawanie otrzymał rozkaz z Waszyngtonu, aby zorganizować "wypadek", który zabiłby brata Fidela, Raula Castro. Operację tę odwołano zanim rozpoczęły się jakiekolwiek do niej przygotowania.
Plany eliminacji Fidela Castro przez CIA posuwały się naprzód. CIA postanowiła skorzystać z usług mafii, która straciła ogromny majątek po dojściu Castro do władzy na Kubie i była całkiem zadowolona, że ich partnerem w tym przedsięwzięciu będzie rząd USA. CIA zaangażowała do tej sprawy dwie ważne postacie w hierarchii mafijnej - Johna Rossellego i Sama Giancanę.
Żadna z prób zamordowania Fidela Castro nie powiodła się, a Giancana i Rosselli zostali zamordowani w 1975 roku, mniej więcej w tym samym czasie kiedy specjalna komisja Churcha prowadziła przesłuchania w sprawie prób eliminacji Castro przez CIA.
Początkowo zaaprobowana przez prezydenta Eisenhowera kampania eliminacji kubańskiego przywódcy przerodziła się w operację desantową na Kubę.

Inwazja w Zatoce Świń

Plan obalenia rządów komunistycznych Fidela Castro za pomocą kubańskich uchodźców - kontrrewolucjonistów, zrodził się jeszcze za kadencji prezydenta Eisenhowera. Projekt dokonania desantu na Kubę przez uchodźców kubańskich został opracowany przez zastępcę dyrektora CIA do spraw operacyjnych Richarda Bissela, który przedstawił go do akceptacji prezydentowi w marcu 1960 roku.
Sprzęt, który miał być użyty podczas walk - barki desantowe, karabiny maszynowe i inny, pochodziły z demobilu armii amerykańskiej, który został zakupiony przez CIA za pomocą fikcyjnej firmy. Szkolenia kubańskich uchodźców odbywały się w tajnych obozach założonych przez CIA m.in. w Nikaragui i Gwatemali oraz innych miejscach w Ameryce Południowej.
Ostatecznie desant, którego dokonało ok. 1400 kubańskich uchodźców 15 kwietnia 1961 roku, zakończył się totalną klęską dla kontrrewolucjonistów, a jeszcze większą dla CIA.
Prezydent John F. Kennedy, po klęsce w Zatoce Świń, rozważał nawet rozwiązanie CIA, lecz skończyło się na dymisji Richarda Bissela i samego dyrektora CIA Allena W. Dullesa.

Kubański Kryzys Rakietowy

Po niezbyt udanych latach pięćdziesiątych CIA odnotowała wielki sukces. Było to podczas tzw. Kubańskiego Kryzysu Rakietowego, jaki wybuchł w październiku 1962 roku po wykryciu przez CIA obecności na Kubie radzieckich pocisków rakietowych z głowicami nuklearnymi, zdolnych do rażenia celów na terenie USA. Rozpoznanie przez specjalistów z CIA na zdjęciach dostarczonych przez samoloty zwiadowcze "U2" rakiet radzieckich średniego zasięgu R-12 (SS-4 Sandal) i R-14 (SS-5 Skean) było możliwe dzięki pułkownikowi radzieckiego wywiadu wojskowego GRU, Olegowi W. Pienkowskiemu, współpracującemu z wywiadem amerykańskim i brytyjskim od 1960 roku. Choć Oleg Władimirowicz Pienkowski współpracował z CIA przez niecałe dwa lata, przez wielu jest uważany za najważniejszego szpiega który dotychczas współpracował z CIA.
Kryzys kubański zakończył się wycofaniem przez Związek Radziecki rakiet z Kuby. 14 października 1962 roku płk. Oleg W. Pienkowski, został aresztowany przez kontrwywiad radziecki i skazany na śmierć. Wyrok wykonano w 1963 roku (zostal spalony żywcem, a moment jego śmierci sfilmowano jako przestrogę dla innych).

CIA w Wietnamie

Rosnące zaangażowanie militarne Stanów Zjednoczonych w wojnę w Wietnamie przyniosło zapotrzebowanie na informacje wywiadowcze z tego rejonu świata. W latach sześćdziesiątych Wietnam stał się celem "Tajnych Operacji" wywiadowczych dokonywanych przez CIA oraz inne agencje rządowe.
Okrucieństwa, jakich dopuszczono się na ludności cywilnej podczas operacji "Phoenix", po raz kolejny nadszarpnęły reputację Centralnej Agencji Wywiadowczej.
Wymyślona przez byłego analityka CIA, Roberta W. Komera, operacja "Phoenix" polegała na zwalczaniu Vietcongu w Wietnamie południowym, i rzeczywiście, początkowe wyniki operacji były zadowalające. Stwierdzono, że w ramach operacji "Phoenix" w samym tylko 1969 roku "zneutralizowano" dziewiętnaście tysięcy pięćset trzydzieści cztery osoby podejrzane o przynależność lub jakiekolwiek powiązania z Vietcongiem.
Wkrótce jednak operacja "Phoenix" nabrała innego biegu. W rajdach na wioski wieśniaków otaczano i wybranych na "chybił trafił" torturowano w celu uzyskania informacji, a podejrzanych o współpracę z partyzantami likwidowano na miejscu. William Colby usiłował podważyć oskarżenia wystawiane CIA, twierdząc, że operację "Phoenix" przeprowadzali Wietnamczycy, a CIA zajmowała się doradztwem i szkoleniem.
Niemniej jednak to CIA ponosiła odpowiedzialność za tę akcję, dostarczając niezbędne środki do jej przeprowadzenia, takie jak np. broń, obozy szkoleniowe i co najważniejsze - pieniądze, bez których przeprowadzenie operacji byłoby niemożliwe.
Skuteczność i wyniki tajnych operacji przeprowadzanych w Wietnamie, Kambodży i Laosie były różne. W wypadkach kiedy agencji udało się zachować pełen obiektywizm, jej oceny były przeważnie trafne. Na przykład w przedstawionej w lipcu 1965 roku ocenie amerykańskich nalotów bombowych dokonywanych z użyciem bombowców B-52 na Wietnam Północny (Operacja Rolling Thunder) stwierdzono, że jej rezultaty były (wbrew temu co oczekiwano) "znikome" i w żaden sposób nie mogą wpłynąć na zmianę polityki północnowietnamskiej.

Struktura Organizacyjna Centralnej Agencji Wywiadowczej na rok 1972

  • Dyrektor
    • Komisja Doradcza ds. informatorów
    • Agenci
  • Zastępca Dyrektora
  • Zastępca Dyrektora ds. Wewnętrznych
Inspektor Generalny, Doradca Generalny, Doradca Prawny, Rzecznik Prasowy, Sztab Planowy Programowy i Budżetowy, Sztab Historyczny, Archiwum, Sztab Łączności
  • Dyrektoriat Wywiadu
    • Centrum Organizacyjne
    • Sekretariat USIB
    • Biuro ds. Zdobywania Informacji
    • Centralna Służba Doradcza
    • Podsłuch Radiostacji Zagranicznych
    • Biuro ds. Operacji Specjalnych
    • Biuro ds. Bieżących Informacji
    • Badania Strategiczne
    • Biuro ds. Rozeznania w Terenie
    • Biuro ds. Badań Gospodarczych
    • Analiza Zdjęć
    • Biuro ds. Oceny Danych
  • Dyrektoriat Nauki i Techniki
    • Biuro ds. Nauki (zdobywanie informacji)
    • Biuro Zadań Specjalnych
    • Biuro ds. Badań i Rozwoju
    • Biuro ds. Urządzeń Elektronicznych
    • Biuro Projektów Specjalnych
    • Ochrona Danych Komputerowych
    • Centrum Nadzoru Rakiet i Przestrzeni Kosmicznej
  • Dyrektoriat Administracji
    • Urząd Bezpieczeństwa
    • Biuro ds. Logistyki
    • Służby Medyczne
    • Biuro Kadr
    • Biuro Finasów
    • Biuro Kształcenia
    • Biuro ds. Komunikacji
  • Dyrektoriat Operacji
    • Sztab Wywiadowczy
    • Sztab Kontrwywiadowczy
    • Sztab Tajnych Akcji
    • Służba Techniczna
    • Wydział Operacyjny
    • Sztab Programowy
    • Wydział do Spraw Akcji w Różnych Rejonach Świata
      • Kraje Bloku Wschodniego (półkula zachodnia)
      • Europa
      • Stacje polowe i Bazy

Afera Watergate

Centralna Agencja Wywiadowcza ponownie znalazła się w samym środku afery, tzw. Afery Watergate, która w ostatecznie doprowadziła do dymisji ówczesnego prezydenta Stanów Zjednoczonych Richarda Nixona.
Po wybuchu Afery Watergate w 1972 roku, wyszło na jaw, że jeden z tzw. "hydraulików białego domu" (Hydraulicy - Jednostka dochodzeń Specjalnych - Special Investigations Unit) E. Howard Hunt, korzystał z dużej pomocy Wydziału Technicznego CIA, a w samym włamaniu do waszyngtońskiego gmachu "Watergate" brali udział byli pracownicy CIA.
Centralna Agencja Wywiadowcza pod naciskiem Białego Domu dostarczyła Huntowi wyposażenie w postaci masek, kamer i aparatury podsłuchowej, których później użyto przy włamaniu do gabinetu psychiatry leczącego Daniela Ellsberga, byłego członka Rady Bezpieczeństwa Narodowego. Daniel Ellsberg był także wcześniej oskarżany o spowodowanie przecieku dokumentów Pentagonu do prasy waszyngtońskiej.
Afera Watergate doprowadziła do dymisji prezydenta Nixona. 8 stycznia 1973 osoby odpowiedzialne za aferę Watergate stanęły przed sądem.
O ile afera przyniosła uszczerbek opinii CIA, to wydarzenia kilku następnych lat o mało nie zniszczyły agencji zupełnie.
22 grudnia 1974 roku Seymour Hersh, reporter "The New York Times", ujawnił cały szereg nadużyć CIA, w tym trwającą od dwudziestu lat praktykę kontroli korespodencji prywatnej. Pełniący wówczas funkcję dyrektora centrali wywiadu (DCI - Director of Central Intelligence) William E. Colby potwierdził prawdziwość tych zarzutów, podkreślił jednak z całym naciskiem, że sprawy te należą już do przeszłości.
Po rewelacjach "Timesa" doszło do nowych przecieków, takich jak sensacyjne doniesienia o planach zamachów na Castro, Lumumbę oraz Rafaela Trujillo, którego zamordowano 30 maja 1960 roku. Zabójcy nie byli agentami CIA, lecz na pewno zostali przez agencję uzbrojeni i finansowani. Sensacje zaczęły mnożyć się jak grzyby po deszczu.

Operacja "Chaos"

Operacja oznaczona kryptonimem "Chaos", została zorganizowana przez CIA wspólnie z Federalnym Biurem Śledczym - FBI, na rozkaz prezydenta Lyndona B. Johnsona.
Celem operacji było ustalenie, czy amerykański ruch przeciwko wojnie w Wietnamie był kierowany lub finansowany z zagranicy. Założono akta tysiącom amerykańskich obywateli, chociaż CIA nie mogła się mieszać w operacje na terenie Stanów Zjednoczonych.
Nie znaleziono żadnych powiązań, ale operacja "Chaos" trwała jeszcze długo po objęciu prezydentury przez Nixona.

Operacja (program) "Mkultra"

O tym, że Centralna Agencja Wywiadowcza dokonywała serii eksperymentów psychiatrycznych dotyczących możliwości kontrolowania umysłu ludzkiego za pomocą różnych eksperymentalnych narkotyków, w tym LSD, z których co najmniej jeden zakończył się śmiercią ofiary, poinformowała po raz kolejny prasa amerykańska, powołując się na przeciek z samej centrali CIA w Langley.
Ówczesny dyrektor CIA, Richard M. Helms, słusznie przewidując, że zanosi się na generalny skandal, nakazał zniszczyć oryginalne dokumenty opisujące przebieg i wyniki z programu Mkultra.
Skandale i afery związane z działalnością CIA i jej pracowników doprowadziły do powołania komisji śledczych, m.in: komisji Rockefellera, powołanej przez prezydenta Forda do badania okoliczności programu "Mkultra", oraz komisji Churcha badającej okoliczności operacji "Mangusta".
Śledztwo w sprawie CIA doprowadziło do utworzenia w maju 1976 roku stałej komisji specjalnej do spraw wywiadu, nadzorującej państwowe organizacje wywiadowcze.

Lata osiemdziesiąte

Rozpoczynając krucjatę przeciwko radzieckiemu "Imperium Zła", prezydent Ronald Reagan postawił na stanowisku dyrektora Centralnej Agencji Wywiadowczej starego pracownika służb wywiadowczych, weterana OSS (Office of Strategic Services), Williama J. Caseya.
W latach osiemdziesiątych, kiedy rozpoczął się nowy wyścig zbrojeń, nasiliła się także działalność obcych wywiadów na terenie Stanów Zjednoczonych.

1985 "Rok Szpiega"

Najbardziej pamiętny z owej dekady został rok 1985, nazwany "rokiem szpiega".
20 maja 1985 roku, Federalne Biuro Śledcze (FBI) aresztowało Johna Walkera za współpracę z KGB. Tego samego roku doszło do wydarzenia, które na długi czas zostawiło czarną plamę na Centralnej Agencji Wywiadowczej.
16 kwietnia 1985 roku do ambasady Związku Radzieckiego w Waszyngtonie wszedł wysokiej rangi oficer CIA, Aldrich Ames, i przekazał Rosjanom kopertę, w której była kartka z nazwiskami dwóch oficerów KGB współpracujących z CIA. Za tę informacje Ames zażądał kwoty 50 tysięcy dolarów, którą otrzymał miesiąc później.
Następnie 13 czerwca 1985 roku Ames przekazał KGB nazwiska wszystkich oficerów KGB, GRU, oraz innych wschodnich agencji wywiadowczych, współpracujących z CIA jakie były mu znane.
W ten sposób siatka agentów budowana przez CIA od trzydziestu lat zamieniła się w kupę gruzu. Przez dziewięć lat szpiegowania dla radzieckiego KGB i jego następczyni, rosyjskiej służby wywiadu zagranicznego - SWR, Aldrich Ames zrobił wszytko, co agent może zrobić poza podstawieniem ciężarówki pod siedzibę CIA w Langley i wywiezieniem z niej sekretów. Ames ujawnił ponad sto tajnych operacji, wydał Rosjanom ponad 30 osób współpracujących z CIA (z których dziesięć zostało skazanych na karę śmierci i rozstrzelanych) i innymi zachodnimi agencjami.
Aldrich Ames został aresztowany przez FBI 21 lutego 1994 roku, lecz wytropiony został przez własnych kolegów z pionu kontrwywiadu CIA. Sprawę następnie przekazano do FBI.
Śledztwo przeprowadzone przez kontrwywiad Centralnej Agencji Wywiadowczej, które przyczyniło się do aresztowania Amesa, było jedynym na taką skalę przypadkiem schwytania "kreta" we własnych szeregach dzięki dobrej pracy detektywistycznej.
Podczas śledztwa prowadzonego przez CIA w sprawie zniknięcia agentów z nią współpracujących, oprócz Amesa odkryto dwie inne osoby współpracujące z KGB - Claytona Lonetree, strażnika ambasady amerykańskiej w Moskwie, oraz Harolda J. Nicholsona, kierownika wydziału CIA w centrum antyterrorystycznym.

Lata dziewięćdziesiąte

W latach dziewięćdziesiątych Centralna Agencja Wywiadowcza po raz kolejny znalazła się w centrum zainteresowania amerykańskiej opinii publicznej i swych krytyków. Była obwiniana o to, że nie potrafiła przewidzieć upadku Związku Radzieckiego, ataku Iraku na Kuwejt i skuteczności irackiego programu nuklearnego.
Nie powiódł się spisek mający na celu obalenie Saddama Husajna, na który wydano ponad sto milionów dolarów; siatka amerykańskich agentów została odkryta i aresztowana w Egipcie.
W 1993 roku dyrektor Centralnej Agencji Wywiadowczej, Robert James Woolsey, publicznie ogłosił, że nowym priorytetem CIA będzie gromadzenie materiału wywiadowczego w zakresie gospodarki. Wiązało się to ze szpiegowaniem takich sprzymierzeńców jak Niemcy, Japonia i Francja.
Francuzi, szpiegując amerykańskich dyrektorów, nie cofali się przed zakładaniem podsłuchów w ich pokojach hotelowych, ani przed kradzieżą dokumentów. W oddziale CIA w Paryżu wkrótce pracowało pięciu oficerów CIA. Czterech mężczyzn udawało dyplomatów, kobieta podawała się za przedstawicielkę fundacji amerykańskiej. Próbowali oni przeciwdziałać szpiegowaniu amerykańskich firm przez wywiad francuski.
Kobieta nawiązała kontakt z urzędnikiem francuskim, po czym przez swoją nieudolność zdradziła się, że jest agentką CIA. Cała operacja szybko się wydała i Francuzi z wielką ochotą wydalili oskarżonych o szpiegostwo z kraju.
Incydent ten zrodził pytanie, czy szpiegostwo gospodarcze nie stanowi ujmy dla Centralnej Agencji Wywiadowczej i czy nie powinna ona ograniczyć swych wysiłków do przeciwdziałania akcjom terrorystycznym i wykradania tajemic państwowych.

Nowy Wiek (Niepomyślne początki)

Początki nowego wieku rozpoczęły się bardzo niepomyślnie dla Centralnej Agencji Wywiadowczej. Ataki terrorystyczne z 11 września 2001 roku sprawiły, że CIA po raz któryś z kolei padła ofiarą krytyków i własnych obywateli za niewykrycie i nieuprzedzenie przed atakami. CIA stała się zbyt ostrożna, zwłaszcza w tatach 90-tych. Nie pozwalano na tajne operacje terenowe, zabraniano rekrutowania agentów-informatorów, zlikwidowano dużo posad w centrali w zamian za inwestowanie w technologię - tzw. wywiad elektroniczny (radiowy), satelity, łączność itp. W ten sposób zrezygnowano z najbardziej efektywnej procedury zbierania informacji wywiadowczych - wywiadu agenturalnego. Satelity, komputery nie popełniały błędów, lecz te same satelity i komputery wyposażone w najnowszą technologię, wspierane przez 30 miliardowy roczny budżet agencji, nie powstrzymały terrorystów przed atakami na WTC i Pentagon.
Po 11 września 2001 i kolejnych komisjach kongresowych rozpoczęto koordynację współpracy między agencjami rządowymi, m.in. FBI, NSA, CIA. Aby ułatwić tę procedurę powołano Department of Homeland Security.
Rola CIA w wojnie w Afganistanie oraz Iraku nie jest jeszcze dobrze znana. Wiadomo, że CIA dokonywała głębokiego rozpoznania przed działaniami w Afganistanie, taką samą rolę odegrała zapewne i w Iraku. Po ogłoszeniu zakończenia działań wojennych w Iraku rodzą się pytania co do istnienia irackiej broni masowej zagłady, co było przyczyną inwazji na Irak, a której do tej pory nie odnaleziono. Zapowiada się nowa afera, której pierwszą ofiarą padł ówczesny dyrektor CIA, George J. Tenet.
Komisja ds. wywiadu określiła wojnę w Iraku i jej przyczyny jako "globalną porażkę amerykańskiego wywiadu, nie tylko CIA".

Funkcjonariusze obcych wywiadów współpracujący z CIA

Księga Honorowa (Book of Honor)

Tablica pamiątkowa w hallu głównego gmachu siedziby Centralnej Agencji Wywiadowczej Langley w stanie Wirginia, z wykutymi w marmurze 71 gwiazdkami i napisem - Ku czci tych pracowników Centralnej Agencji Wywiadowczej, którzy oddali życie w służbie ojczyzny.
Na tablicy widnieje jedynie 31 nazwisk, pozostałe wciąż objęte są tajemicą:
  • Jerome P. Ginley - 1951
  • William P. Bother - 1956
  • Howard Carey - (data utajniona)
  • Frank G. Grace jr - (data utajniona)
  • Wilburn S. Rose - (data utajniona)
  • Tożsamość niejawna - 1961
  • Nels L. Benson - (data utajniona)
  • John G. Merriman - 1964
  • Tożsamość niejawna - 1965
  • Buster Edens - (data utajniona)
  • Edward Johnson - (data utajniona)
  • John W. Waltz - (data utajniona)
  • Louis A. O'Jibbway - 1966
  • Walter R. Ray - 1967
  • Billy Jack Johnson - 1968
  • Jack W. Weeks - (data utajniona)
  • Tożsamość niejawna - 1971
  • Paul C. Davis - 1971
  • David L. Konzelman - (data utajniona)
  • Tożsamość niejawna - 1972
  • Tożsamość niejawna - 1974
  • William E. Bennett - 1975
  • Richard S. Welch - (data utajniona)
  • Tożsamość niejawna - 1976
  • Tożsamość niejawna - 1978
  • Tożsamość niejawna - 1983
  • Robert C. Ames - (data utajniona)
  • Scott J. Vanlieshout - 1984
  • Curtis R. Wood - (data utajniona)
  • William Buckley - 1985
  • Richard D. Krobock - 1987
  • Tożsamość niejawna - 1988
  • Tożsamość niejawna - 1989
  • Lansing H. Bennett, MD - 1993
  • Frank A. Darling - (data utajniona)
  • Tożsamość niejawna - 1995
  • James M. Lewek - 1996
  • John A. Celli - (data utajniona)

Dotychczasowi dyrektorzy Centrali Wywiadu (DCI) i ich zastępcy (DDCI)

( 1>
Sidney W. Souers23 stycznia 1946 - 10 czerwca 1946
Hoyt S. Vandenberg10 czerwca 1946 - 1 maja 1947
Roscoe H. Hillenkoetter1 maja 1947 - 7 października 1950
Walter Bedell Smith7 października 1950 - 9 lutego 1953
Allen W. Dulles26 lutego 1953 - 29 listopada 1961
John A. McCone29 listopada 1961 - 28 kwietnia 1965
William F. Raborn, Jr.28 kwietnia 1965 - 30 czerwca 1966
Richard M. Helms30 czerwca 1966 - 2 lutego 1973
James R. Schlesinger2 lutego 1973 - 2 lipca 1973
William E. Colby4 września 1973 - 30 stycznia 1976
George H. W. Bush 30 stycznia 1976 - 20 stycznia 1977
Stansfield Turner9 marca 1977 - 20 stycznia 1981
William J. Casey28 stycznia 1981 - 29 stycznia 1987
William H. Webster26 maja 1987 - 31 sierpnia 1991
Robert M. Gates6 listopada 1991 - 20 stycznia 1993
R. James Woolsey5 lutego 1993 - 10 stycznia 1995
John M. Deutch10 maja 1995 - 15 grudnia 1996
George J. Tenet11 lipca 1997 - 11 lipca 2004
John E. McLaughlin11 lipca 2004 p.o. dyrektora - wrzesśenia 2004
Porter J. Goss24 września 2004 - obecny

Zastępcy dyrektorów - Centralnej Agencji Wywiadowczej - (Deputy Director's of Central Intelligence - DDCI) 1>
Kingman Douglass1946 - 1946
gen.bryg. Edwin K. Wright1947 - 1949
William H. Jackson1950 - 1951
Allen W. Dulles1951 - 1953
gen. Charles P. Cabell1953 - 1962
gen.por. Marshall S. Carter1962 - 1965
Richard Helms1965 - 1966
adm. Rufus L. Taylor]1966 - 1969
gen.por. Robert E. Cushman1969 - 1971
gen.por. Vernon A. Walters1972 - 1976
E. Henry Knoche1976 - 1977
John F. Blake1977 - 1978
Frank C. Carlucci1978 - 1981
adm. Bobby R. Inman1981 - 1982
John N. McMahon1982 - 1986
Robert M. Gates1986 - 1989
Richard J. Kerr1989 - 1991
adm. William O. Studeman1992 - 1995
George J. Tenet1995 - 1997
gen. John A. Gordon1997 - 2000
John E. McLaughlin2000-

Obecna struktura Centralnej Agencji Wywiadowczej

  • Dyrektor Centrali Wywiadu (DCI)
  • Zastępca Dyrektora Centrali Wywiadu (DDCI)
  • Dyrektor Wykonawczy (ED)
    • Zastępca Dyrektora ds. Operacyjnych (DDO)
      • Biuro Spraw Wojskowych
      • Centrum Kontroli Potrzeb Kadrowych
      • Centrum Kontrwywiadowcze
      • Centrum Antyterrorystyczne
    • Zastępca Dyrektora ds. Naukowych i Technicznych (DDS&T)
      • Biuro Badań i Rozwoju
      • Biuro Inżynieryjne
      • Służba Informacyjna Nasłuchu Zagranicznych Programów Radiowych
      • Biuro Służb Technicznych
      • Narodowe Centrum Interpretacji Fotograficznej
      • Biuro Technicznego Gromadzenia Danych
    • Zastępca Dyrektora ds. Wywiadu (DDI)
      • Biuro Analiz Słowiańskich i Euroazjatyckich
      • Biuro Analiz Europejskich
      • Biuro Analiz Azji Południowej i Wschodniej
      • Biuro Analiz Afryki i Ameryki Łacińskiej
      • Biuro Badań Naukowych i nad Bronią
      • Biuro Zasobów Technologi i Handlu
      • Biuro Analizy Obrazowej
      • Biuro ds. Bieżącej Produkcji i Wsparcia Analitycznego
      • Biuro Zasobów Informacyjnych
      • Biuro Analiz Osobowych Przywódców
    • Zastępca Dyrektora ds. Administracyjnych
Publikacja wraz ze zdjęciami jest udostępniona w Encyklopedii "Zgapedia" części portalu zgapa.pl. Treść objęta jest licencją GNU FDL Wolnej Dokumentacji w wersji 1.3 lub dowolnej pózniejszej opublikowanej przez Free Software Foundation i została ona opracowana na podstawie Wikipedii, tutaj możesz znaleźć artykuł źródłowy oraz autorów. Warunki użytkowania Encyklopedii znajdziesz na tej stronie.