{{Rostab_rodzaj|Rodzaj=Brzoza|łacińska=Betula L.|Domena=eukarioty |Królestwo=rośliny|Podkrólestwo=naczyniowe|Nadgromada=nasienne |Gromada=okrytonasienne|Klasa=dwuliścienne|Podklasa=oczarowe |Rząd=brzozowce|Rodzina=brzozowate |Obrazek=
Brzoza -
}} '
Brzoza (Betula L.), Sp. Pl. 2:982, 1753; Gen. Pl. ed. 5, 433, 1754. - rodzaj drzew i krzewów należący do rodziny brzozowatych. Obejmuje około 35-60 gatunków - różnica w ocenie ilości gatunków jest m. in. wynikiem łatwego tworzenia mieszańców międzygatunkowych o trudnym do ustalenia statusie taksonomicznym. Występuje w stanie dzikim w strefach umierkowanej, borealnej i arktycznej Europy, Azji i Ameryce Północnej; centrum różnorodności gatunkowej i prawdopodobne miejsce powstania rodzaju znajduje się w północnej Eurazji. W Polsce najpospolitszym gatunkiem jest brzoza brodawkowata (Betula pendula Ehrh.) występująca w lasach zarówno na niżu jak i w górach.
Brzoza -
- liście i kora
Brzoza -
- liść

Opis

Pień i gałęzie
Korowina na pniach zazwyczaj gładka, łuszcząca się poziomo cienkimi płatami biała (najczęściej), żółtawa, ciemnowiśniowa lub czarna. Młode gałązki okrągławe. Pączki okryte 5-6 łuskami.
Drewno
Zwane czeczota, nie jest zbyt trwałe, ale posiada wysokie własności mechaniczne.
Liście
Opadające na zimę, skrętoległe, ogonkowe, zwykle jajowate, rzadziej okrągławe, piłkowane, wyjątkowo słabo klapowane, żółte w jesieni.
Kwiaty
Rośliny jednopienne. Kwiaty w kotkach. Kwiaty męskie siedzące, wykształcone już w jesieni i zimujące, nie okryte łuskami pylniki bez włosków na szczycie. Kwiaty żeńskie na szypułkach, umieszczone na bocznych krótkopędach, przez zimę ukryte w pąkach, rozwijają się na wiosnę wraz z liścmi. Kwitnienie w kwietniu-maju.
Owoce
Drobne orzeszki opatrzone dwoma błonkowatymi skrzydełkami (czasem niepozornymi), osadzone w kątach trójklapowych łusek, które odpadają wraz z dojrzałymi owocami - cały kwiatostan rozsypuje się. Owoce dojrzewają zazwyczaj w lipcu-początku września.
Odróżnia się
od grabu i leszczyny kwiatami żeńskimi zebranymi w kotki, a nie występującymi w luźnych gronach (grab) lub po 2 (leszczyna) od olszy zaś nie drewniejącymi i odpadającymi z owocami łuskami kwiatów żeńskich i okrągłymi w przekroju młodymi gałązkami.

Uprawa

Metody rozmnażania:
  • Z siewu, natychmiast po zbiorze nasion lub wczesną wiosną. W wypadku gatunków obcych wskazany siew w szklarni w skrzynkach. Kiełkowanie szybkie.
  • Odmiany przez szczepienie lub oczkowanie na 2-3 letnich siewkach.

Wymagania

  • Drzewa światłolubne, pionierskie, zazwyczaj o małych wymaganiach pokarmowych i wilgotnościowych.
  • Występują zazwyczaj na gorszych, piaszczystych glebach, a także na północnej granicy lasu.

Zastosowanie

  • Stosowana jako drzewo leśne (często jako tzw. przedplon przy zalesianiu).
  • Drewno wykorzystywane jest w meblarstwie, przemyśle papierniczym oraz drzewnym. Używane jest także do suchej destylacji i do produkcji węgla drzewnego.
  • Kora - otrzymuje się z niej garbnik oraz dziegieć.
  • Sok brzozy (pobrany wiosną), nazywany oskoła, zawiera dużo cukrów i stosuje się go do produkcji napoju, a także w kosmetyce do produkcji tzw. wody brzozowej.
  • Kilkanaście gatunków stosowanych szerzej jako drzewa ozdobne, ze względu na białą korę u wielu gatunków, wczesne zazielenianie się wiosną i ażurową budowę korony.
  • Roślina lecznicza - liście brzozy mają działanie moczopędne, przeciwreumatyczne i napotne. Poprawiają także przemianę materii i działają odtruwająco na układ krwionośny.

Sekcja Acuminatae Regel :

Liście duże, do 14 cm, o ponad 7 nerwach bocznych. Owocostany cylindryczne, długie do 11 cm, zwisające, pojedynczo lub po kilka. Skrzydełka owoców do 3 razy szersze od samych orzeszków i wystające poza łuski owocu.

Sekcja Costatae Regel :

Owocostany krótsze (2-5 cm) i szersze, okrągławe lub cylindryczne, zazwyczaj wzniesione, występujące pojedynczo. Skrzydełka owoców zazwyczaj węższe, czasem tylko nieco szersze niż orzeszki.

Sekcja Betula (syn. Albae Regel) :

Liście z 3-7, wyjątkowo 2 lub 8 parami wyraźnie wystających ponad płaszczyznę blaszki nerwów bocznych. Owocostany cylindryczne, wydłużone. Skrzydełka owoców szersze niż orzeszki. Drzewa, rzadziej wysokie krzewy.
  • brzoza brodawkowata (Betula pendula Roth.)
  • brzoza czarna lub ciemna (Betula obscura Kotula)
  • brzoza ojcowska (Betula x oycoviensis Bess.)
  • brzoza japońska (Betula japonica Siebold)
  • brzoza papierowa (Betula papyrifera Marsh.)
  • brzoza omszona (Betula pubescens Ehrh.)
    • brzoza karpacka (Betula pubescens ssp. carpatica (W. et K.) Koch.)
  • brzoza dahurska (Betula davurica Pallas)

Sekcja Humiles Koch :

Liście o 2-5 parach nerwów, małe - do 3, wyjątkowo 5 cm długości. Skrzydełka owoców znacznie węższe od orzeszków. Krzewy.
  • brzoza niska (Betula humilis Schrenk)
  • brzoza karłowa (Betula nana L.)
Publikacja wraz ze zdjęciami jest udostępniona w Encyklopedii "Zgapedia" części portalu zgapa.pl. Treść objęta jest licencją GNU FDL Wolnej Dokumentacji w wersji 1.3 lub dowolnej pózniejszej opublikowanej przez Free Software Foundation i została ona opracowana na podstawie Wikipedii, tutaj możesz znaleźć artykuł źródłowy oraz autorów. Warunki użytkowania Encyklopedii znajdziesz na tej stronie.