Bogowie starożytnego Egiptu

Bogowie w cywilizacji starożytnego Egiptu wywodzili się z prehistorycznych kultów animistycznych i byli częścią bardzo bogatej mitologii. Jednym z najważniejszych bogów był zwykle faraon.

A

  • Aker - bóstwo związane z ziemią i światem podziemnym, wyobrażane jako lew lub podwójny sfinks przenosił barkę słoneczną w jej nocnej podróży przez państwo podziemi
  • Amaunet, Amonet - boska małżonka Amon
  • Ammit - potwór zwany "pożeraczem zmarłych grzeszników", przedstawiany z głową krokodyla, ciałem hipopotama i nogami lwa
  • Amon - ukryty bóg Teb, bóstwo powietrza, wiatru i urodzaju. Wyobrażany jako człowiek z głową barana lub w czapce z dwoma piórami albo baran lub gęś a nawet obelisk. Jeden z bogów wielkiej ósemki zz Hermopolis. Po utożsamieniu z Re stał się głównym bogiem Egiptu (Amon-Re), mąż Mut lub Amaunet, ojciec Chonsu; posiadał niebieski lub czerwony kolor ciała; powstał sam z siebie
Ośrodki kultu: Cały Egipt (od Średniego Państwa); głównie: Teby, Tanis, Hermopolis
  • Amphiaraos - odpowiednik greckiego Asklepiosa
  • Amset, Imset - bóstwo zmarłych, opiekun zmumifikowanego żołądka i jelit, jeden z synów Horusa
  • Anat - bogini syropalestyńska czczona jako córka Re
  • Anedżdti - lokalne bóstwo miasta Busuris identyfikowane z Ozyrysem
  • Anti - pierwotne bóstwo XII nomu górnoegipskiego przedstawiane jako sokół na półksiężycowej podstawie
  • Anubis - bóg zmarłych, strażnik cmentarzy, patron mumifikacji, wyobrażany jako szakal i czarnoskóry człowiek z głową szakala. Sędzia zmarłych, w obecności Ozyrysa porównywał duszę z Maat boginią prawdy; jego ojcowie to Seth, Ozyrys lub Re, a matki Hesat, Neftyda, Izyda-Sachmet lub Bastet. Ojciec Kebehut.
Ośrodki kultu: Cały Egipt; głównie: Asjut i XVII Nom Górnego Egiptu, Teby i okolice (Al-Dżabalajn)
  • Anukis Anuket- żona Chnuma, matka [1],pani Nieba i Wód Nilu, przedstawiana w ozdobie z piór lub jako gazela
  • Apis Hapi - święty byk, symbol płodności i urodzaju uważany za wcielenie Ptaha, utożsamiany z Ozyrysem był czczony jako Ozorapis, a później jako SerapisKolor jego ciała to biały lub czarny
Ośrodki kultu: Memfis
  • Apop - demon mieszkający w praoceanie mający postać węża
  • Astarte - bogini kananejska w Egipcie uważana za boginię wojowniczkę, opiekunkę zaprzęgu rydwanów
  • Aton - bóstwo słońca, atrybut Re jedynego boga w religii monoteistycznej, przedstawiany jako promieniujący dysk słoneczny, którego promienie zakończone są dłońmi
  • Attar - górnoegipski bóg deszczu przedstawiany jako antylopa
  • Atum - bóg stwórca wynurzył się z praoceanu jako pagórek i powołał do życia pierwszą parę bóstw kosmicznych Szu i Tefnut. Także niewidzialne słońce wieczorne i nocne; przedstawiany jako człowiek w podwójnej koronie, rzadziej jako wąż, baran, ichneumon, małpa itp. lub zielono, czarno, lub czerwonoskóry człowiek z głową barana
Ośrodki kultu: Cały Egipt; głównie: Heliopos

B

  • Ba dusza ludzka, żyła po śmierci człowieka, może się dowolnie poruszać i przybierać różne postaci, dziwaczne stworzenie - połączenie sokoła z głową człowieka, rodzące się w momencie śmierci człowieka
  • Bastet Bast - bogini miłości, płodności i domu, czczona pod postacią lwicy, później kota albo kobiety z głową kota, córka Re identyfikowana z Hathor, Sachmet, Tefnut, Mut
  • Bata - bóstwo o postaci byka czczony razem z Anubisem w nomie Kynopolitańskim
  • Beben - demon ciemności, towarzysz Seta czasem z nim utożsamiany
  • Bentiu - bóstwa w postaci pawianów pilnujące bramy dla Re-Ozyrysa w podziemiach
  • Benu - święty ptak, który powstał sam z siebie na początku świata, początkowo utożsamiany z czaplą potem stał się duszą Ozyrys, człowiek-ptak powiązany z Feniksem
  • Bes - bóstwo ogniska domowego, przedstawiany jako pokraczny karzeł, chronił przed złymi duchami
  • Ba-Neb-Dżeb - bóstwo przedstawiane początkowo w postaci kozła, później przybrało postać ludzką, bóg płodności czasem utożsamiany z Ozyrysem
  • Buto - bogini nocy, w Grecji utożsamiana z Leto

C

  • Chepri - bóstwo popychające tarczę słoneczną, przedstawiany jako skarabeusz lub mężczyzna posiadający zamiast głowy skarabeusza, symbol zmartwychwstania, bóg wschodzącego słońca, personifikacja ciągłego stawiania się, kolor ciała czarny, matka - Nut
Ośrodki kultu: Cały Egipt, w szczególności: Heliopolis
  • Chnum - pradawny bóg górnego Nilu, stwórca ludzi, miał na kole garncarskim ulepić człowieka, wyobrażany był z głową barana lub jako baran, opiekun życiodajnego Nilu, pomagał wraz z Heket przy narodzinach
  • Chonsu - bóg Księżyca, opiekun chorych i przyszłych matek, syn Amona i Mut, razem tworzyli triadę bóstw, przedstawiany z dyskiem księżycowym na głowie lub 2 wizerunkami księżyca oraz tzw. dziecięcym lokiem
  • Chenti-Imenty Chentti-Amneti- bóstwo występujące pod postacią czarnego psa - bóstwo zmarłych początkowo czczone w Abydos, później wyparte przez kult Ozyrysa

D

  • Dedwen - lokalne bóstwo II katarakty i Semny
  • Duamutef - bóstwo zmarłych, opiekun zmumifikowanego serca i płuc przedstawiany jako szakal jeden z synów Horusa

F

  • Feniks - święty ptak, symbol słońca, co 500 lat spalał się we własnym gnieździe i odradzał ze swoich popiołów

G

  • Geb - bóg ziemi, ojciec Ozyrysa, wnuk Atuma, syn Szu, mąż Nut, był też bóstwem zmarłych, przedstawiano go jako leżącego nagiego mężczyznę, jego symbolem jest gęś
  • Gereh - prabóstwo o postaci żaby. Z żoną Gerhet stanowili parę z wielkiego oceanu
  • Gerhet - żona Gereha, prabóstwo w postaci żaby

H

  • Hapi, Hapy - bóg wylewów Nilu, przedstawiany jako mężczyzna o obwisłym brzuchu i piersiach pomalowanych na kolor wody - niebieski lub zielony, opiekun zmumifikowanych płuc
  • Harachtes - syn Selkis i Horusa, jego wizerunkiem był Sfinks
  • Harpokrates - uosobienie Horusa-dziecka
  • Hathor - matka słońca bogini nieba, miłości i radości, patronka muzyki i tańca, uosobienie Wielkiej Macierzy, przedstawiana pod postacią krowy, później kobiety z głową krowy lub kobiety z krowimi rogami i tarczą słoneczną między nimi, także jako kobieta z krowimi uszami, czczona w całym Egipcie od najdawniejszych czasów, jej główna świątynia znajdowała się w Denderze; żona Horusa
  • Heh - ucieleśnienie modlących się rzesz, mnogość i liczebność, jego atrybut to gałązka palmy, przedstawiany zawsze z podniesionymi ramionami
  • Heket - bogini pomagająca kobietom w czasie porodu, wyobrażana pod postacią żaby
  • Hemset - duchy umiejętności, zdolności i przeznaczenia; żeński odpowiednik Ka - duchów męskich
  • Hesat - bogini pod postacią białej krowy, wcielenie Izydy lub matka Anubisa i Apisa
  • Hez-ur - pierwotne bóstwo z Hermopolis, bóg pawianów
  • Horus - bóstwo opiekuńcze monarchii egipskiej, syn Ozyrysa i Izydy, pokonał Seta - mordercę ojca. Przedstawiany jako sokół lub człowiek z głową sokoła w stroju i koronach królewskich, dysk słoneczny z sokolimi skrzydłami, dziecko z palcem w ustach

I

  • Imset - bóstwo zmarłych, opiekun zmumifikowanej wątroby, jeden z synów Horusa
  • Isdes - bóstwo zmarłych przedstawiane pod postacią czarnego psa
  • Izyda, Isis- władczyni nieba i ziemi, żona Ozyrysa, matka Horusa; utożsamiana później z grecką Demeter, patronka magii. Ożywiła zabitego Ozyrysa. Przedstawiana jako kobieta z małym Horusem na kolanach lub kobieta z hieroglifem na głowie (wyobrażeniem tronu) albo z dyskiem słonecznym między rogami krowy

J

  • Joh - pierwotne bóstwo księżyca na głowie nosił jego tarczę i sierp

K

  • Ka - zespół pozytywnych cech człowieka, jego energia witalna, idealny wzorzec człowieka przychodzący na świat z nim i jego magiczny opiekun. Po śmierci Ka przebywała w grobowcu i odczuwała potrzeby fizyczne, składano jej ofiary
  • Kabehsenuf - bóstwo zmarłych, opiekun zmumifikowanych wątroby i pęcherza - sokół, jeden z synów Horusa

M

  • Maat (Mayet) - bogini ładu, porządku, prawa i sprawiedliwości, córka Re, żona Tota, przedstawiana jako kobieta ze strusim piórem na głowie,
  • Mafdet - bogini sprawiedliwości, w zaświatach karała grzeszników, zwalczała węże, przedstawiana jako kot lub lampart
  • Mehen - wielki wąż, towarzysz Re w podróży po krainie podziemnej
  • Min - bóstwo miasta Koptos, bóg urodzaju i płodności, przedstawiany jako ityfaliczny mężczyzna jego atrybutem była sałata
  • Mnewis - byk czczony w Heliopolis związany z kultem słońca
  • Montu - bóstwo opiekuńcze miasta Hermonis, bóg wojny. Jego wcieleniem był byk Buchis, w nowym państwie był duchem domowym faraona wspierającym go podczas zawodów sportowych i walki
  • Mut - żona Amona, wyobrażana z głową sępa lub nakryciem głowy w kształcie sępa, matka Chonsu razem tworzyli triadę bóstw Tebańskich

N

  • Nechbet - bogini przedstawiana z rozpostartymi skrzydłami, pełniła kilka funkcji w różnych kultach, występowała jako żona Hapi, protektorka Górnego Egiptu, a głównie jego władców, w kulcie słonecznym występowała jako córka Re i jego prawe oko, lud czcił ją jako boginię narodzin
  • Neftyda - siostra Izydy i Ozyrysa, żona Seta
  • Nefertum - bóstwo lotosu, członek triady memfickiej z Ptahem i Sachmet, blisko związany z kręgiem bóstw solarnych, czczony w Memfis
  • Neit - bogini wojowniczka, opiekunka snu, wynalazczyni tkactwa, patronka oliwy do namaszczania, opiekunka zmarłych, chroniła tkaninę spowijająca zwłoki, wyobrażana z czerwoną koroną Dolnego Egiptu na głowie, matka Sobka, jej atrybuty to łuk i dwie strzały - triada z Chnumem i Satis
  • Nepri - bóg zboża, święto narodzin w pierwszym dniu żniw
  • Neteru
  • Niau - bóstwo w postaci żaby (prabóstwo)- pustka
  • Niaut - bóg wąż z Niau stanowili jedną z par wielkiej ósemki
  • Nun - bóstwo personifikujące praocean z którego wyłoniła się ziemia
  • Nut (Neuht) - bogini nieba, przedstawiana jako kobieta wygięta w łuk, na kształt sklepienia niebieskiego, rozpostarta nad swym bratem Gebem, córka Szu, przedstawiana czasami jako krowa unosząca do nieba Re, czasami jako maciora; urodziła: Ozyrysa, Seta, Izydę i Neftydę,

O

  • Onuris - czyli pochodzący z daleka, bóg walki, wojny i polowania, przedstawiany jako mężczyzna w kasku ozdobionym piórami z włócznią w ręku
  • Ozyrys - bóstwo zmarłych, władca świata pozagrobowego, syn Geba (ziemia) i Nut (niebo), mąż i brat Izydy, ojciec Horusa, zabity przez Seta ożywiony przez Izydę i Tota, przedstawiany jako mumia w koronie atef (Górnego Egiptu) ozdobionej piórami z insygniami królewskimi (bicz i berło) w skrzyżowanych rękach z twarzą pomalowaną na zielono, jego symbolem był filar Dżed,

P

  • Pachet - bogini lwica władająca pustynią Wsch. czczona w Speos, Artemidos, mylona z Sachmet boginią lwicą Dolnego Egiptu
  • Ptah - bóg zmarłych, opiekun rękodzielników, stwórca świata który ukształtował sercem (siedlisko myśli) i językiem (organ wyrażania myśli), mąż Sachmet ojciec Nefertuma przedstawiany jako mumia spowita w bandaże z ogoloną głową i długim berłem w dłoni, władca Enneady

R

  • Re (Ra) - ubóstwione Słońce, stwórca świata, pan ładu, władca bogów, ludzi i państwa zmarłych, przedstawiany jako sokół lub człowiek o sokolej głowie, uwieńczony podwójną koroną Egiptu trzymający w rękach insygnia władzy także jako mężczyzna z tarczą słoneczną i ureuszem na głowie, często przedstawiany w barce słonecznej ; ojciec Enneady
  • Renenutet - bogini żniw i płodów, przedstawiana pod postacią węża
  • Ruti - para lwów identyfikowana z Szu i Tefnut, szczególne znaczenie miały w wierzeniach pozagrobowych gdyż do nich należały barki słoneczne (poranna i wieczorna)

S

  • Satis Satet - bogini wyobrażana z rogami antylopy na głowie, córka Anukis i Chnuma
  • Sechmet Sachmet - bogini wojny, córka Re, zwana Potężną, w Memfis czczona jako żona Ptaha, matka Nefertuma, przedstawiana jako kobieta z głową lwicy, ozdobioną tarczą słoneczną i ureuszem, trzymająca berło i anch. Jej kapłani to uzdrowiciele stosujący magię
  • Selkit Selket- bogini czczona pod postacią skorpiona z głową kobiety lub jako kobieta z skorpionem na głowie. Niektóre przekazy czynią ją żoną Horusa i matką Harachtesa. Była opiekunką wnętrzności, miała moc uzdrawiania, patronka życia z Izydą Neit i Neftydą tworzyła czworobok, który strzegł zmarłych
  • Semen - gęś wyłaniająca się z drzewa umilająca czas bogom swoim gęganiem
  • Sepa - bóstwo o postaci jadowitej stonogi- panteon heliopolitański
  • Serapis - bóstwo synkretyczne okresu ptolemejskiego, mieszanka Ozyrysa i Zeusa
  • Seszat - bogini pisma i losu, opiekunka annałów królewskich, wyobrażana jako kobieta odziana w skórę pantery, trzymająca stylos (rylec do pisania) i łodygę papirusu, noszącej na głowie łodygę papirusu podtrzymującego gwiazdę lub z siedmioramienną gwiazdą na głowie
  • Set (Seth) - bóg burzy i pustyni, pan obcych ziem i zła, brat i zabójca Ozyrysa, przedstawiany pod postacią niezidentyfikowanego zwierzęcia lub jako człowiek z głową zwierzęcą być może szakala lub okapi, bóg chaosu i zniszczenia
  • Sobek Sebek - bóg wód, wyobrażany pod postacią krokodyla mąż Hathor uznany za pra-boga, stwórcę świata, bóstwo solarne, syn Neit przedstawiany jako człowiek z głową krokodyla lub krokodyl z głową szakala
  • Sokaris Sokar - bóstwo zachodniej nekropolii, mający postać sokoła, strażnik wejścia do podziemi, bóg wiozący zmarłego króla na swej barce do nieba, pan pustyni, patron kuźni, mąż Sachmet przedstawiany również jako mumia z głową sokoła
  • Szemsu-Hor - towarzysze Horusa
  • Szu - bóg powietrza i świetlanej atmosfery, ojciec Nut i Geba przedstawiany jako król z piórem na głowie lub lew, albo jako mężczyzna podtrzymujący na uniesionych rękach niebiańską krowę Nut - jego córkę; mąż Tefnut stworzony przez Atuma, jedno z bóstw Enneady

T

  • Taczenen - bóstwo wód praoceanu, jedno z wcieleń Ptaha
  • Tefnut - bogini wilgoci i ciemnych otchłani podziemnych, żona Szu, córka Neit matka Geba i Nut przedstawiana jako lwica lub kobieta z głową lwicy, łączona z Hathor, Sachmet i Bastet, jako kotka czczona w całym Egipcie, członkini Enneady
  • Tenemu - prabóstwo w postaci żaby, personifikacja zguby i bezdroży
  • Toeris - bogini wyobrażana pod postacią hipopotama połączonego z krokodylem, ludzkimi ramionami i obwisłymi piersiami, bóstwo opiekuńcze kobiet rodzących dzieci
  • Tot Thot Dżehuti - bóg Księżyca, władca czasu, bóstwo mądrości, magii i nauki - wynalazca pisma (hieroglify), posłaniec bogów, ożywił Ozyrysa, uleczył oczy Horusa, sekretarz na sądzie zmarłych przedstawiany jako ibis, człowiek z głową ibisa zwieńczoną wyobrażeniem dwóch form księżyca (dysk i sierp) z przyborami do pisania. Jego święte zwierzęta to ibis i pawian, w postaci człowieka miewał też głowę pawiana

U

  • Unefer
  • Unud - bogini Hermopolis mająca postać zająca, w postaci ludzkiej miała na głowie emblemat z leżącą królicą
  • Upuaut, Wepwaut, Wep-Wawet - bóg szakal "ten który otwiera drogi", bóg walki - jego sztandar noszono przed władcą w czasie wojny i obchodów zwycięstwa. Przedstawiany jako szakal lub czarny wilk utożsamiany z Anubisem. Jego atrybuty to maczuga i łuk

W

  • Wadżet Uadżyt - atakująca kobra, symbol oka słonecznego, bogini czczona w postaci kobry - ureusza na koronach i diademach, zapewniała potęgę i władzę - opiekunka Dolnego Egiptu
Publikacja wraz ze zdjęciami jest udostępniona w Encyklopedii "Zgapedia" części portalu zgapa.pl. Treść objęta jest licencją GNU FDL Wolnej Dokumentacji w wersji 1.3 lub dowolnej pózniejszej opublikowanej przez Free Software Foundation i została ona opracowana na podstawie Wikipedii, tutaj możesz znaleźć artykuł źródłowy oraz autorów. Warunki użytkowania Encyklopedii znajdziesz na tej stronie.