Beskidy to pasmo górskie w Karpatach Zewnętrznych rozciągające się od rzeki Beczwy na zachodzie (Czechy) po rzekę Czeremosz (Ukraina) na wschodzie. Szerokość pasma Beskidów wynosi ok. 50-70 km, a ich długość ok. 600 km.
Gustaw Morcinek powiedział o Beskidach:
...Ktoś powiedział, że Tatry to gotyk, Beskidy zaś - barok. Ów barok widzimy nie tylko w kształcie Beskidów, lecz spotkać go można na całej tej ziemi. Skądkolwiek na nią spojrzeć, płynie w miękkich - falistych - łagodnych liniach, i płynie, zdawałoby się na skraj świata..."

Granice

Granice Beskidów są określone:

Geologia

Beskidy są najmłodszymi górami w Polsce, uległy fałdowaniom w końcowej fazie alpejskich ruchów górotwórczych (orogeneza alpejska), około 20 mln lat temu, a później zostały jeszcze raz wypiętrzone pod koniec trzeciorzędu.
Głównym składnikiem budulcowym Beskidów, są skały osadowe (piaskowców magurskie) oraz flisz karpacki - czyli czyli kompleksu skał składających się z piaskowców, łupków, zlepieńców, iłów i margli, które tworzyły się w praoceanie (Tetyda), pokrywającym teren dzisiejszych Karpat. W niektórych miejscach, piaskowce pokryte są wapiennym płaszczem (np. Chełm, Jasieniowa, Tuł). Czasami, z pomiędzu piaskowców wystają skały wulkaniczne (np. Wdżar na granicy Pienin z Gorcami czy Jarmuta i Bryjarka na granicy Pienin z Beskidem Sądeckim).
Osady denne zostały poddane działaniom ogromnych sił sciskających i skutkiem tego zostały wypiętrzone i powstały z nich trzy płaszczowiny: podśląska, śląska i magurska, stanowiące podstawę przyszłego łańcucha górskiego.

Hydrografia

Rzeki na niektórych swych odcinkach wykorzystały linie uskoków poprzecznych, tworząc przełomy.
Sieć rzeczna Beskidów wchodzi w skład dorzeczy Wisły (Soła, Skawa, Raba, Dunajec, Biała, Wisłoka, Wisłok, San), Odry (Olza, Ostrawica), Dunaju (Beczwa, Orawa, Cisa) i Dniestru (Czeremosz).

Klimat

W Beskidach panuje klimat umiarkowany górski o wzrastających (ku wschodowi) cechach kontynentalnych. Charakterystyczne jest zmniejszanie się rocznej amplitudy temperatur wraz z wysokością.
Wykształciły się tu piętra klimatyczne - szczególnie dobrze widocznie na Babiej Górze - od umiarkowanie ciepłego do umiarkowanie zimnego w szczytowych partiach gór.
Piętra klimatyczne wiążą się z układem piętrowym roślinności. Do wysokości 900 m n.p.m. stoki porastają lasy mieszane, od 900 do 1150 m n.p.m. występują lasy regla dolnego, składające się głównie ze świerka, z niewielką domieszką jodły i buka. Powyżej (od 1150 do 1360 m n.p.m.) znajduje się piętro regla górnego, tworzone przez świerk. W najwyższych partiach występuje kosodrzewina i łąki wysokogórskie (hale).
Tutejszy klimat charakteryzuje się dużą zmiennością pogody, znaczną ilością opadów oraz silnymi i częstymi wiatrami (patrz: halny). Opady w Beskidach przekraczają czasem 1200 mm rocznie powodując powodzie).
Śnieg pojawia się w górach już około listopada i utrzymuje się do kwietnia. Najdłużej pokrywa lodowa utrzymuje się na najwyższych szczytach Beskidu Żywieckiego (Babia Góra, Pilsko). Najobfitsze opady śniegu przypadają na przełom lutego i marca.

Fauna i flora

Nazwa Beskid oznacza halę górską, polanę. Typowymi przykładami hal w beskidach są Hala Redykalna, Hala Radziechowska, Hala Krawcula, Hala Pawlusia, Hala Miziowa gdzie mieści się schronisko na Pilsku, i wiele, wiele innych. Hale położone są zazwyczaj w górnej częsci stoków wzniesień, i niezmiernie rzadko obejmują swoim zasięgiem sam szczyt góry. Z hal rociąga się zwykle piękny widok, zwłaszcza z posiadających wystawę południową: możemy podziwiac wówczas Tatry, Wielka Fatrę i Małą Fatrę.
Krajobraz Beskidów obejmuje kopulaste szczyty, z których najwyższe posiadają wyraźnie piętrowy charakter roślinności, obejmujący regiel górny i środkowy, porośnięte buczyną, dębem, świerkiem, sosną i jodłą, oraz kosówką w najwyższych partiach. Najwyższe szczyty w szytowych kopułach często są nagie i skaliste (Babia Góra, Pilsko) lub mają liczne wychodnie skalne (wiele szczytów w Beskidzie Małym, okolice Pilska).

Roślinność

Dobrze wykształcone są piętra klimatyczne, od umiarkowanie ciepłego po umiarkowanie zimne w szczytowych partiach Babiej Góry i Pilska. Z piętrowością klimatyczną wiąże się piętrowy układ roślinności:
  • regiel dolny
    • buk (Fagus sylvatica)
    • jodła (Abies alba')
    • jawor (Acer pseudoplatanus)
    • karpacki bór świerkowy ze świerkiem (Picea abies)
  • regiel górny
  • piętro kosodrzewiny - na Babiej Górze i Pilsku od około 1390 do 1650 m n.p.m.
    • porzeczka skalna
    • jarzębina zwyczajna
    • skarlały świerk
  • piętro alpejskie (halne) na Babiej Górze od ok. 1650 m n.p.m.
    • sit skucina i kostrzewa niska
    • kostrzewa karpacką i mietlica alpejska
W Beskidach utworzono cztery parki narodowe:

Świat zwierząt

W Beskidach występują m.in. gatunki zwierząt:

Podział Beskidów

  • Czasem zaliczane są do nich także:
    • Góry Czerchowskie
    • Góry Kisuckie
    • Magura Orawska

Bibliografia

  • Jerzy Kondracki "Geografia regionalna Polski" - Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1998
  • Jerzy Kondracki "Karpaty" - WSiP, Warszawa 1989
  • Przewodniki turystyczne - Wydawnictwo PTTK "Kraj", Warszawa 1998
Publikacja wraz ze zdjęciami jest udostępniona w Encyklopedii "Zgapedia" części portalu zgapa.pl. Treść objęta jest licencją GNU FDL Wolnej Dokumentacji w wersji 1.3 lub dowolnej pózniejszej opublikowanej przez Free Software Foundation i została ona opracowana na podstawie Wikipedii, tutaj możesz znaleźć artykuł źródłowy oraz autorów. Warunki użytkowania Encyklopedii znajdziesz na tej stronie.
Prezentowane filmy poczhodzą z serwisu YouTube, portal zgapa.pl nie jest ich autorem i nie ponosi odpowiedzialności za ich treści.