Beskid_Żywiecki -
n Babią Górę i Cyl

Beskid Żywiecki (513.511) należy do Karpat Zewnętrznych. Jest to drugie co do wysokości pasmo górskie w Polsce po Tatrach, jest położone na głównym wododziale zlewisk Morza Bałtyckiego i Morza Czarnego.

Topografia

Obszar górski należący do Beskidów Zachodnich, którego polskie granicę wyznaczają:
  • od północy: granica zaczyna się w Żywcu, biegnie doliną Koszarawy, zostawiając na północy Pasmo Pewelsko Ślemieńskie, przekracza wododział w Hucisku i biegnie do doliny Skawy dolinami Lachówki i Stryszawki,
  • od wschodu: doliną Skawy do okolic Jordanowa, doliną Bystrzanki do Przełęczy Spytkowickiej i dalej grzbietem granicznym Babiej Góry,
  • od południa: granica biegnie grzbietem granicznym (polsko-czeskim, a później polsko-słowackim) od przełęczy Zwardońskiej, przez Beskid Graniczny, Kikulę, Magurę, Wielką Raczę, Małą Raczę, Przełęcz pod Orłem, przełęcz Śrubita, Bugaj, Przegibek, a następnie: Majów, Wielką Rycerzową, Przełęcz Przysłop, Beskid Bednarów, Oszus, aż do Przełęczy Ujsolskiej. Nadal grzbietem granicznym przez Magurkę, Trzy Kopce, wchodzi w grupę Pilska, przez Przełęcz Glinne wchodzi w masyw Babiej Góry,
  • od zachodu: jest ograniczony orograficznie jako zlewisko rzeki Soły - od Przełęczy Zwardońskiej, najpierw na wschód wzdłuż linii kolejowej Zwardoń - Żywiec, a dalej na północ doliną Soły do Żywca.
Beskid_Żywiecki -

W Beskidzie Żywieckim wyróżnia się następujące grupy górskie: Leżące na południowym - wschodzie Pasmo Żeleźnicy z Wielkim Działem oraz Żeleźnicą często uważane jest za osobną grupę górską; pasmo to należy już do Orawy.
Do najwyższych szczytów Beskidu należą:
  1. Babia Góra - 1725 m n.p.m. ( Diablak ),
  2. Pilsko - 1557 m n.p.m.
  3. Mała Babia Góra - 1515 m n.p.m.
Inne szczyty znajdują się w tabeli opisującej najwyższe szczyty w Polsce.

Hydrografia

Głównym grzbietem granicznym przebiega Europejski Dział Wodny. Na północ od tej linii wody spływają poprzez dopływy Soły i dalej przez Wisłę do Bałtyku. Na południe zaś przez dopływy Białej Orawy i dalej przez Wag i Dunaj do Morza Czarnego.
''(do opracowania)''


Geologia

Geologicznie Beskidy leżą w paśmie Karpat i zbudowane są ze skał piaskowcowych, w tym piaskowca istebniańskiego.
Beskid Żywiecki to przede wszystkim fałdy płaszczowiny magurskiej zbudowane ze skał fliszowych wieku eoceńskiego (piaskowce magurskie o miąższości dochodzącej do 2000 metrów występujące w grubych ławicach, piaskowce inoceramowe, łupki, zlepieńce). Te warstwy skalne zostały sfałdowane i wypiętrzone w trzeciorzędzie - podczas orogenezy alpejskiej formującej cały łuk górski Karpat.
W skład płaszczowiny magurskiej wchodzą piaskowce ciężkowickie z łupkami pstrymi i piaskowce pasierbickie, przewarstwiane łupkami pstrymi. Najmłodsze - zarazem o największej miąższości - są piaskowce górnoeoceńskie; z wkładkami łupków marglistych - piaskowce magurskie, z których zbudowane są wszystkie wyższe partie Pasma Raczańskiego z grupą Wielkiej Raczy i Wielkiej Rycerzowej na czele.
''(do opracowania)''


Klimat

Krajobraz jest charakterystyczny dla tego typu gór i obejmuje kopulaste szczyty, z których najwyższe posiadają wyraźnie piętrowy charakter roślinności, obejmujący regiel górny i środkowy, porośnięte buczyną, dębem, świerkiem, sosną i jodłą, oraz kosówką w najwyższych partiach. Najwyższe szczyty w szczytowych kopułach często są nagie i skaliste (Babia Góra, Pilsko) lub mają liczne wychodnie skalne (wiele szczytów w Beskidzie Małym, okolice Pilska).
Beskidy swoją nazwę wywodzą od słowa Beskid co oznacza halę, polanę - przykładami hal w Beskidach są Hala Redykalna, Hala Radziechowska, Hala Krawcula, Hala Pawlusia, Hala Miziowa gdzie mieści się schronisko na Pilsku, i wiele, wiele innych. Hale położone są zazwyczaj w górnej części stoków wzniesień, i niezmiernie rzadko obejmują swoim zasięgiem sam szczyt góry. Z hal rozciąga się zwykle piękny nieograniczony drzewami widok, zwłaszcza z tych, posiadających wystawę południową: możemy podziwiać wówczas Tatry, Wielka Fatrę i Małą Fatrę.

Szata roślinna

''(do opracowania)''


Świat zwierząt

''(do opracowania)''


Ochrona przyrody

W Beskidzie Żywieckim utworzono:

Wsie żywieckie

Już w XV w. istniały takie wsie jak Milówka, Radziechowy, Wieprz, Cięcina, Lipowa, Pietrzykowice położone nadal w bezpośredniej bliskości miasta oraz Stary Żywiec, Zabłocie i Sporysz, które obecnie bądź nie istnieją, bądź są częścią obszaru miejskiego współczesnego Żywca.
Osadnictwo w pozostałych częściach Kotliny Żywieckiej miało historycznie gospodarczo-eksploatacyjny charakter i polegało na lokowaniu wsi w dolinach w celu prowadzenia wyrębu pierwotnej puszczy beskidzkiej i prowadzenia gospodarki hodowlano-rolnej. Takie jest pochodzenie następujących wsi istniejących do dziś: Trzebinia, Świnna, Przyborów, Jeleśnia i Krzyżowa, Cisiec, Węgierska Górka, Milówka i Sól, Juszczyna.
Typowymi wsiami związanymi z gospodarka wyrębową i wypaleniskową są tzw. wsie zarębne lokowane na stokach gór: Przyłęków, Sopotnia Mała, Sienna, Koszarawa, Korbielów, Sopotnia Wielka, Pewel Mała, Pewel Wielka, Mutne i Huciska, Rajcza, Ujsoły, Rycerka, Radeczka, Nieledwia, Kamesznica, Szare, Żabnica, Brzuśne, Bystra, Leśna Stara, Leśna Nowa, Ostre, Słotwina, Tresna, Łodygowice, Glemieniec, Bierna, Huciska, Rybarzowice, Buczkowice, Szczyrk, Godzieszka, Wilkowice, Mikuszowice, Bystra, Ślemień, Kurów, Las, Kocoń, Gilowice, Rychwałdek, Pewel, Pewelka.
Na przestrzeni czasów zaludnienie wsi, ich znaczenie i organizacja życia mieszkańców, a w szczególności ich źródła utrzymania, ulegały zmianom. Wraz z wyrębem puszczy wprowadzano inne źródła utrzymania, jak hodowla czy rolnictwo, wraz z rosnącym zaludnieniem pojawili się rzemieślnicy – rymarze, kowale, cieśle, budowała się etniczna tożsamość mieszkańców, lokalna kultura i zwyczaje.
Istotną rolę w gospodarce regionu i w jego etnicznym charakterze odegrali pasterze wołoscy, którzy trudnili się wypasem małego bydła, jak owce, kozy i rzadziej świnie oraz przerobem mleka owczego. Pasterze ci przywędrowali na tereny Żywiecczyzny z południa i z czasem zasymilowali się z miejscową ludnością. Wywodzili się z nich oprócz pasterzy cieśle, drwale, gajowi i rzemieślnicy miejscy, ale także większość kompanii zbójnickich, zwykle rekrutujących się z wsi zarębnych, których głównymi mieszkańcami byli właśnie Wołosi.

Architektura regionalna

Zabudowa wsi żywieckich jest utrzymana zwykle w tym spójnym stylu architektonicznym. Wsie lokowano zwykle w dolinach potoków dostarczających wody oraz czasami ułatwiającymi zwózkę drewna a nawet dostęp w góry. Chałupy budowano osią długą prostopadle do drogi, przeważało budownictwo drewniane choć na podmurówce z kamieni, zwykle rzecznych. Ściany chałup zbudowane są z belek czworokątnie ociosanych, tzw. rysiów, łączonych ze sobą w narożach za pomocą węgła prostego, wzmacnianego dodatkowo dzięki zastosowaniu dwustronnie zaciosanych kołków. Dachy kryto gontem miały specyficzna dla lokalnego budownictwa budowę i kształt, nazywany dachem żywieckim – dwa spady w części szczytowej spadek stromszy niż na okapach oraz charakterystyczne przydaszki na bocznych ścianach chałup. Obecne były także wpływy szwajcarskie przejawiające się w budowaniu tzw. nosa, przybudówki mieszczącej ganek i pokój na poddaszu położonej prostopadle do osi budynku. Element ten przez górali zwany jest giblem.
Nie masz tu stodół chruścianych, a tem mniej takichże mieszkalnych domów; wszystkie stajnie i chlewy są z drzewa i pokryte gontami. Dachy budują wysokie, ściany zwykle dają z okrągłego drewa grubości 12-15 cali
Domy posiadały dwie izby – jasną i ciemną. Dominował jeden z dwóch układów pomieszczeń w izbie, zawsze tworzących oś wejście, piec, święty kąt gdzie zawieszano święte obrazki. Do stałych elementów wyposażenia należały komoda, ława, łóżko. Nierzadko w zimie izbę z gospodarzami dzieliło bydło przywiązane za nogę do łoża lub ławy.
Zabytki takiej architektury wiejskiej można oglądać do dziś w Korbielowie, Krzyżowej, Koszarawie i Milówce oraz w wielu innych wsiach na Żywiecczyźnie. Tereny te mają status parku krajobrazowego i budownictwo jest w nich objęte obostrzeniami w celu zachowania tradycyjnych walorów krajobrazowych. W żywieckim muzeum, "Siejbie" można oglądnąć rekonstrukcję wnętrza typowej chałupy góralskiej.
Zabudowa miasta wyglądała podobnie jeśli chodzi o domy uboższych mieszkańców, zaś bogatsi mieszczanie stawiali oczywiście domy murowane. Najokazalszą budowlę w mieście stanowił od niemal jego początków zamek Komorowskich oraz zabudowania parafialne. W mieście przeważały domy parterowe lub jednopiętrowe lecz nie brak było także bogatszych i okazalszych budowli czy nawet willi. Niektóre z nich nadal można podziwiać przy wjeździe do miasta.

Kultura ludowa

Górale żywieccy z racji zamieszkiwania ziem, na których łączą się wpływy wielu kultur, rozwinęli wspaniałe formy folklorystyczne w niemal każdym aspekcie ich życia. Obszar Żywiecczyzny jest w Polsce największym i najbardziej zaludnionym obszarem zamieszkiwanym przez ludność góralską. Istnienie wielu szlaków handlowych przechodzących przez te tereny i prowadzących w kierunku Słowacji, Czech, Węgier, Austrii, Rumunii i innych krajów, zaś w terenach Polskich na Śląsk i do Małopolski, sprzyjało ożywionej wymianie handlowej i kulturowej. Należy pamiętać, że także ziemie leżące po słowackiej stronie pasma Beskidów zamieszkiwane były niegdyś przez ludność pochodzenia polskiego, oraz, że język słowacki jest bardzo zbliżony do polskiego.
W warunkach intensywnej wymiany kulturowej na terenach Żywiecczyzny wytworzyły się specyficzne formy kulturowe i obyczaje zawierające w sobie elementy obecne także w kulturach słowackiej, węgierskiej, wołoskiej i rumuńskiej, romskiej i innych.

Życie codzienne

  • Stroje góralskie
Stroje górali żywieckich zawierają elementy typowe dla strojów górali polskich, jak kapota, haftowana koszula i kamizelka w kolorze czarnym lub brązowym często zdobiona kolorowymi guzikami zwana bruclikiem, spodnie wełniane z pomponami w kolorze czerwonym lub niebieskim, kierpce czyli skórzane lekkie buty u mężczyzn. Męski strój ozdobiony jest parzenicami i lampasem. Żywieccy górale noszą czarne lub częściej brązowe kapoty zwane gunia. Opasywano się początkowo pasami materiałowymi a później skórzanymi, wielkość pasa i jego zdobność dawała przy tym pojęcie o majętności jego posiadacza. Częstym elementem stroju była u mężczyzny laska pasterska lub siekiera zwana ciupagą, które służyły do obrony. Strój męski jest nieco skromniejszy od stroju górali podhalańskich. Mężczyzna nosił zwykle kapelusz z muszelkami lub koralikami chętnie ozdabiany orlim lub sokolim piórem. Strój kobiecy składał się z ciasnochy czyli rodzaju ciasnej halki sięgającej od kolan do piersi i zawieszonej na jednym skośnym ramiączku przez bark i łopatki, spódnicy do połowy łydki, często szytej z wielu warstw materiału aby uwydatnić efekt "odstawania" spódnicy u spodu, pończoch i skarpet wełnianych zwykle czerwonych lub białych, kierpców, oraz białej haftowanej koszuli i kamizelki lub serdaka. Spódnice były zwykle lniane. Ubierano na nie zapaskę – rodzaj fartucha, ozdabianą w drobne kwiaty. Na białą koszulę ubierano gorsety będące najdroższym elementem stroju zdobionym cekinami i świecidełkami, wyszywane w typowo góralskie motywy roślinne. Chętnie noszono korale. Zamężne kobiety nosiły czepki lub chustki na głowę. Stałym i ważnym elementem stroju góralskiego męskiego i żeńskiego były grube skarpety wełniane tak zwane kopytka, sięgające do połowy łydki i z rozcięciem do kostki.
  • Stroje miejskie
Obyczaje miejskie wywodzą się z lat prosperity miasta w XV i XVI w. Żywiec jako lokalne miasto handlowe miał prawo urządzania jarmarków i pobierania myta przy przekraczaniu rzeki Soły. Także handlarze ciągnący tędy na Węgry lub do Krakowa musieli wystawiać w mieście swoje towary. Z okresu tego datują się stroje miejskie różniące się całkowicie od stroju górali żywieckich. Należy pamiętać, że stroje miejskie są reliktem ustroju stanowego miejskiego i jako takie nie maja odpowiednika w ogólnoludowych strojach opisywanych przez Kolberga czy innych etnografów. Nie jest to strój góralski i nie jest on także strojem regionalnym. Jest to strój związany z jednym tylko miejscem: z Żywcem i jest to strój wyłącznie miejski to znaczy używany przez mieszczan tego miasta. Przywiązanie do niego zaś wskazuje na wielkie przywiązanie i siłę lokalnych tradycji.
    • Strój męski
Jest ascetycznie skromny i prosty, i obejmuje czarny lub brązowy płaszcz wełniany, rogatywkę z błękitnym lub czerwonym otokiem, koszulę, czarne spodnie, buty skórzane w kolorze czarnym do połowy łydki. Częścią stroju jest pas, którym przepasywano mężczyznę, zwykle jedwabny i bardzo długi i drogi, choć pozbawiony dodatkowych ozdób. Używano pasów w kolorach żółtym, zielonym, czerwonym lub niebieskim.
    • Strój żeński
Jest niezwykle reprezentacyjny i bogaty. Kobieta ubierała na siebie wielką rozmaitość spódnic, ostatnią zwykle jedwabną lub brokatową w kolorze zielonym, czerwonym lub niebieskim oraz białą bluzkę. Na taki "podkład" nakładano koronkową spódnicę, koronkową kryzę i kamizelkę. Na głowie noszono czepek wyszywany perłami, cekinami i innymi ozdobami, obrębiony koronką kolorze takim jak spódnica. Do dzisiaj zachowały się takie stroje i można je oglądać zwykle przy okazji uroczystości miejskich lub kościelnych.
Szczególnie mocne przywiązanie do tradycji i konserwatyzm mieszczan żywieckich, a zwłaszcza ich duma przejawia się w stosowanej terminologii wobec mieszkańców miasta. Mieszkańcami tymi w czasach historycznych mogli być tylko wybrani, wykluczano więc Żydów, Romów czy po prostu ludzi biednych, nie posiadających fachu czy szczególnych umiejętności. Tym, których dopuszczono do zamieszkania w obrębie miasta, nadawano następujące nazwy:
  • Putosze – to dawny patrycjat miejski. Były to rody bogate i zwykle piastujące urzędy miejskie. Nazwa putosz pochodzi od słowa puta czyli duma lub buta jak w słowie butność i doskonale charakteryzuje osoby uważające się za putoszy. Strój miejski żywiecki jest właśnie strojem putoszów. Do najbardziej znanych rodzin mieszczańskich należeli Studenccy, Jeziorscy, Miodońscy, Obtułowiczowie, Staszkiewiczowie i wielu innych.
  • Szczupok – określenie osób mieszkających w Żywcu lecz nie posiadających znacznego majątku lub nie piastujących urzędów. Szczupokiem mógł być każdy, kto nie był putoszem, lecz mieszkał w mieście na tyle długo, aby nie pamiętano, że jest obcy, co zwykle wymagało kilku pokoleń. Możliwy i do pomyślenia w razie wielkiej miłości byłby mezalians pomiędzy rodziną szczupacką a putoszowską.
  • Przystoc to oczywiście każda osoba obca zamieszkująca w mieście. Pamiętano obce pochodzenie zwykle przez kilka pokoleń, po czym zależnie od majątku i znaczenia rodziny takie stawały się bądź częścią patrycjatu (wymagało to jednak większej liczby pokoleń) bądź szczupokiem.
  • gorol to oczywiście każdy z mieszkańców wsi żywieckich tłumnie zjeżdżających do miasta na jarmarki i w poszukiwaniu zarobku.

Wiara i tradycja

Obchody rozmaitych świąt w mieście takich jak święta kościelne, bale noworoczne i inne uroczystości, zwykle uświetniały tańce. Były to tańce typowo polskie jak polonez, mazur, ale także inne jak hajduki czy polki.
Typowe zwyczaje góralskie ogniskują się wokół świąt kościelnych, a szczególnie wokół Bożego Narodzenia i Nowego Roku, oraz wokół typowo pasterskich elementów kalendarza jak redyk wiosenny i jesienny. Charakterystyczne elementy tych obchodów to oczywiście muzyka i tańce. Górale Żywieccy tańczą tańce lokalne jak hajduk czy siustany oraz typowe tańce góralskie jak zbójnicki czy drobiony. Stałymi elementami tych tańców są popisy zręczności, skoki i inne popisy akrobatyczne. Kobieta w tańcu zwykle bockuje to znaczy towarzyszy mężczyźnie który popisuje się sprawnością i przyśpiewuje lub wykonuje obroty.
Folklor Żywiecczyzny zawiera także rdzenne elementy wywodzące się z połączenia kultury miejskiej z wiejską. Stałym elementem takiego połączenia są zwyczaje związane z Świętami Bożego Narodzenia obchodzonymi w góralszczyźnie niezwykle okazale i kolędowaniem. Do dzisiaj na wsiach Żywieckich żywe są obrzędy kolędowania całych grup kolędniczych, w których obecne są typowo jasełkowe postacie śmierci, diabła, turonia, pastuszków i trzech króli, a w czasach nowocześniejszych inne jak bałwan śniegowy itp.
W kulturze miejskiej obecny jest lokalny zwyczaj, w ramach którego kolędnicy przebrani za tzw. dziadów żywieckich zwanych inaczej jukocami, obskakują przechodniów na ulicach i proszą o dary. Są przy tym niezwykle kolorowo i fantazyjnie ubrani, mają poprzyczepiane dzwonki, pióropusze, malowane twarze. Strój jukoca czyli dziada przypomina stroje demonów czy diabłów, lecz ich rola polega właśnie w wyganianiu złych duchów i nieszczęścia w okresie Nowego Roku. Nieodłącznym atrybutem jukoca jest bicz. Jest to długi na 4-5 m, rzemienny lub sznurkowy bat o grubości od 3-4 cm, w miejscu gdzie trzyma go jukoc do cieniutkiej sznurkowej końcówki. Strzelanie z bicza jest stałym elementem obchodów nowego roku na Żywiecczyźnie. Organizowane są nawet turnieje, w których ocenia się głośność strzału, a także technikę "strzału" i trudność ewolucji. Strzela się z półobrotem strzelającego, z obrotem lub z wieloma obrotami bicza, oraz jednocześnie w kilku pozycjach to znaczy trzask wydawany jest przez bicz w pozycji ręka w górze i ręka w dole strzelającego podczas jednego zamachu. Strzelanie z bicza było także praktykowane po wsiach żywieckich.

Hodowla i pasterstwo

Zobacz tematy:

Zbójnictwo

W terenach górskich częste są problemy zarówno z dostępem do dobrej ziemi, a często i do wody. Te trudności w zdobywaniu środków do życia, a także obecność szlaków handlowych i stosunkowo bogatej ludności po południowej stronie Beskidów sprawiała, ze od wiek wieków miejscowi górale trudnili się zbójectwem.
Zbójnicy bywali zwykłymi góralami zamieszkującymi często wsie wyrębowe, często trudnili się tym procederem Wołosi. Znajomość terenu jakiej nabywali pasterze oraz ich częsta nieobecność we wsiach sprawiały, że mogli zająć się takimi czynami bez ściągania na siebie podejrzeń. Należy także pamiętać, że zwykle zbójnicy nie atakują swoich sąsiadów, lecz wyprawiają się na wyprawy z towarzyszami w tereny nieco odległe, lecz obce. Można to prosto wyjaśnić pamiętając, że niemożliwe jest przetrwanie zimy w górach bez posiadania wsparcia w postaci noclegu w chałupie. Tym samym trudnienie się zbójnictwem możliwe jest wyłącznie w miesiącach niezimowych i nie może dotyczyć ludzi od których zależy przeżycie zbójnika. Miejscowościami z których wywodzili się zwykle zbójnicy były wsie zarębowe. Jak donosi kronika parafialna ks. Fr. Augustina, żywieckiego proboszcza, głównymi gniazdami zbójnictwa na tych terenach były wsie: Milówka i Kamesznica. Zbójnicy organizowali się w bandy zwane kompaniami lub familiami, często wiązali się przysięgą, której nieprzestrzeganie wiązało się z zemstą towarzyszy.
Wybitnym zbójnikiem był Sebastian Bury, o którym Komoniecki w "Dziejopisie Żywieckim" napisał: [1] hetman nad zbójcami, z towarzystwem swoim w żywieckim państwie i indziej grasował, mając kompaniję, która z chorągwią, za nim chodziła". Burego wraz z towarzyszami schwytano w 1630 r., osądzono na śmierć, i powieszono na haku, co było wielkim honorem dla zbójnika: "Tedy tych zbójców siedmi osądzono, a Burego jako hetmana na hak. Którego na placu, gdy ciągniono na hak żywo, tak mówił: Wio Bury do góry".
Poczet zbójników żywieckich i beskidzkich mieści wiele interesujących i niebanalnych postaci. W XVIII w. w Beskidzie Śląskim i na Żywiecczyźnie grasowali hetmani zbójniccy Klimczakowie, wywodzący się z Żywiecczyzny Jan, Wojciech i Mateusz. Wielokrotnie napadali państwo bielskie a nawet na sam Żywiec w 1695 r. Niespokojne jednak czasy potopu szwedzkiego sprzyjały zaskakującym obrotom spraw. Podczas najazdu szwedzkiego wielu ze zbójników chwyciło za broń i czynnie włączyło się do walki z Szwedami zwłaszcza, że i okazja do wzbogacenia się była niemała. W latach 1685-1686 trzy kompanie zbójeckie posiadały glejty pozwalające im na swobodne poruszanie się w terenie, a król Jan Kazimierz w oddzielnym piśmie polecił staroście żywieckiemu opiekę nad sześcioma szczególnie zasłużonymi zbójnikami w tym nad Janem Klimczakiem, któremu darował winy zbójnickie, co było zdarzeniem z pewnością niezwykłym, za pomoc udzieloną oddziałowi królewskiemu Stefana Bidzińskiego na Żywiecczyźnie.
Wojciecha Klimczaka schwytanego w 1695 r. i "egzekwowano na haku jako hetmana zawiesiwszy", Mateusz zaś osaczony przy napadzie na Łodygowice i zmuszony do wycofania się na teren państwa bielskiego został schwytany w Mikuszowicach w 1697 r. i stracony na Krzemionkach w Krakowie.
Obok wielu innych niechlubną sławę zyskał Martyna Portasza i jego kompania, który w 1689 r. "z bratem swoim, a pachołkami dwudziestupięcioma po Żywieckim Państwie i inszych okolicznych państwach zbójstwem swym bardzo grasował, plebanie, dwory szlacheckie rabował". W celu złapania bandy wysłano wojska z Krakowa i w końcu schwytano go na łące nazwanej Srobite w Kolebie i "na Grojcu przez kata Jędrka Krakowskiego stracono. Naprzód mu pasy dwa na plecach udarto i dwie ręce ucięto a na ostatku żywo na haku jako hetmana zawieszono."
W XVIII w. wsławiła się banda Proćpoka (nazywał się naprawdę Jerzy Fiedor) z Kamesznicy ostatniego wielkiego zbójnika na Żywiecczyźnie. Na zbójecki szlak Proćpok trafił za sprawa kłusownictwa, za które został skazany na więzienie w Wiśniczu, skąd po pół roku uciekł. Przedostawszy się w rodzinne strony założył "familię" złożoną z 200 dezerterów z wojska austriackiego. Ze "zbójeckich piwnic" czyli jaskiń na Baraniej Górze urządzał wyprawy na Śląsk. Orawę, a nawet na Węgry. Według ludowych podań z Kamesznicy skąd pochodził Proćpok, w czasie złej pogody, zbójnicy skracali sobie czas, orząc leśne polany radłem, do którego się sami zaprzęgali. Takie "zbójnickie zagony" dochowały się podobno w lesie przy drodze ze szczytu Baraniej Góry na Halę Baranią.
W kompanii Proćpoka grasowali także śląscy zbójnicy, Janek Kulik z Ustronia, Janek Gonioł i Maciej Hajdys z Wisły. Zdradzony przez niewierną kochankę Proćpak został schwytany i wraz z nim jego towarzysze. Słowa pieśni "O Zbóju Procpoku" przedstawiaja rzecz tak:
"Śćtyry lata go szukali mało po proźżnicy
A go naszli u baby we wsi w Kamesznicy"
A potem jak mówi "Pieśń o Standrechcie", czyli o sądzie doraźnym:
"Sprowadzili całą zgraję inkwizytorów kutych
Do Kameśnic, miejsca złoczyńczego, sutych;
Trzy szubienice w kwadrat złożone stały"
Złapani zbójnicy nie mogli liczyć na litość. Jako wichrzycieli karano ich szczególnie okrutnie, zaś wieszanie za poślednie (ostatnie) żebro należało do lżejszych kar zarezerwowanych wyłącznie dla hetmanów zbójeckich. Znany jest wypadek wykonania egzekucji na zbójniku poprzez pokaleczenie go na całym ciele i zaszyciu w rulonie ze świeżej skóry bydlęcej. Zmarł on po kilku dniach zjedzony żywcem przez robactwo.

Szlaki piesze

  • Znakowane szlaki turystyki pieszej:
    • część polska Beskidu Żywieckiego obejmuje szlaki:
      • Grzbiet graniczny (od Przełęczy Glinne do Przełęczy Jałowieckiej)
        • Beskid_Żywiecki -
          Przełęcz Glinne - Przełęcz Jałowiecka
        • Korbielów - Przełęcz Glinne
        • Beskid_Żywiecki -
          Korbielów - przełęcz między Beskidem Krzyżowskim a Beskidem Korbielowskim
        • Korbielów - Głuchaczki - Magurka (Hala Kamińskiego)
        • Beskid_Żywiecki -
          Korbielów - Przyborówka - Przyborów
        • Beskid_Żywiecki -
          Przyborów - Mędralowa
      • Pasmo Jałowieckie i masyw Mędralowej
        • Beskid_Żywiecki -
          Przyborów – Lasek - Koszarawa
        • Beskid_Żywiecki -
          Koszarawa - Lachów Groń - Jałowiec
        • Beskid_Żywiecki -
          Hucisko - Mędralowa - Przełęcz Jałowiecka
        • Lachowice - Jałowiec
        • Beskid_Żywiecki -
          Stryszawa Roztoki - zbocze Jałowca
        • Beskid_Żywiecki -
          Sucha Beskidzka - Przełęcz Przysłop - Zawoja Centrum
        • Sucha Beskidzka - Przełęcz Przysłop - Zawoja Marszałki
        • Beskid_Żywiecki -
          Przełęcz Przysłop - Jałowiec
        • Beskid_Żywiecki -
          Zawoja Centrum - Przełęcz Kolędówki - Stryszawa Wsiórz
        • Beskid_Żywiecki -
          Zawoja Wełcza - Przełęcz Opaczne
        • Beskid_Żywiecki -
          Zawoja Widły - Przełęcz Klekociny
        • Beskid_Żywiecki -
          Zawoja Widły - Magurka (Hala Kamińskiego)
        • Zawoja Czatoża - Magurka (Hala Kamińskiego)
      • Masyw Babiej Góry
        • Beskid_Żywiecki -
          Przełęcz Jałowiecka - Markowe Szczawiny- Babia Góra
        • Beskid_Żywiecki -
          Przełęcz Jałowiecka - Mała Babia Góra - Babia Góra
        • Zawoja Czatoża - Przełęcz Jałowiecka
        • Beskid_Żywiecki -
          Zawoja Widły - Markowe Szczawiny - Babia Góra
        • Beskid_Żywiecki -
          Zawoja Widły - Markowe Szczawiny
        • Zawoja Markowa - Zawoja Czatoża
        • Zawoja Podryżowana - Markowe Szczawiny
        • Zawoja Lajkonik – Stary Groń
        • Zawoja Policzne - Przełęcz Krowiarki - Markowe Szczawiny
        • Beskid_Żywiecki -
          Przełęcz Krowiarki – Babia Góra
        • Beskid_Żywiecki -
          Górny Płaj - Sokolica
        • Beskid_Żywiecki -
          Jabłonka – Babia Góra
        • Beskid_Żywiecki -
          Zubrzyca Górna - Przełęcz Krowiarki
        • Zubrzyca Górna - przełęcz między Przyporem a Czyżów Wierszkiem
      • Pasmo Policy i Pasmo Orawsko-Podhalańskie
        • Beskid_Żywiecki -
          Przełęcz Krowiarki - Polica
        • Beskid_Żywiecki -
          Zawoja Policzne - Polana Brożki
        • Beskid_Żywiecki -
          Zawoja Podryżowana - Kiczorka (Cyl Hali Śmietanowej)
        • Beskid_Żywiecki -
          Zawoja Centrum – Hala Krupowa
        • Zbocze Kiczorki - Kiczorka (Cyl Hali Śmietanowej)
        • Skawica Górna - Hala Krupowa
        • Beskid_Żywiecki -
          Juszczyn – Hala Krupowa
        • Kojszówka - Przełęcz Malinowe
        • Beskid_Żywiecki -
          Osielec - Cupel
        • Beskid_Żywiecki -
          Bystra – Hala Krupowa - Polica
        • Sidzina Dąb - Przełęcz Malinowe
        • Beskid_Żywiecki -
          Sidzina Dąb – Hala Krupowa
        • Sidzina Wielka Polana - Hala Krupowa
        • Beskid_Żywiecki -
          Sidzina Górna - Przełęcz Wąwóz - Zubrzyca Górna
        • Beskid_Żywiecki -
          Sidzinka Mała - przełęcz pod Beskidami
        • Przełęcz Spytkowicka - Polica
        • Beskid_Żywiecki -
          Zubrzyca Górna - Hala Krupowa
    • część słowacka Beskidu Żywieckiego obejmuje szlaki:
        • Przełęcz Glinne – Babia Góra
        • Beskid_Żywiecki -
          Półgóra - Przełęcz Półgórska
        • Beskid_Żywiecki -
          Przełęcz Głuchaczki - Przełęcz Jałowiecka
        • Beskid_Żywiecki -
          Dolina Półgórzanki - Gajówka Hviezdoslava – przełęcz między Przyporem a Czyżów Wierszkiem
        • Beskid_Żywiecki -
          Półgóra - Słona Woda - Mała Babia Góra
        • Beskid_Żywiecki -
          Słona Woda - Gajówka Hviezdoslava - Babia Góra
        • Beskid_Żywiecki -
          Trzciana - d. wieś Osada - Orawskie Jezioro
        • Beskid_Żywiecki -
          Przejście graniczne Trzciana/Chyżne - Orawskie Jezioro

Schroniska turystyczne

Baza noclegowa w dolinach

  • Żywiec
    • Pod Grojcem - Schronisko Młodzieżowe, ul. Słonki 4,
    • C'est la vie - Kemping, ul. Królowej Jadwigi,
    • Dębina - Kemping, ul. Kopernika 4,
  • Rycerka Górna
    • Przegibek - Pole Namiotowe, Rycerka Górna - Przegibek 401,
    • Kolonia - Schronisko Młodzieżowe, Rycerka Górna - Kolonia 348,
    • Oźna - Schronisko Młodzieżowe, Rycerka Górna.

Turystyka zimowa

  • (do opracowania)

Informacja turystyczna

  • (do opracowania)

Ratownictwo górskie i pomoc medyczna

Za ratownictwo w rejonie Beskidu Żywieckiego odpowiedzialna jest Beskidzka Grupa GOPR; placówki w Beskidzie:
Grupa Beskidzka GOPR Mapa orientacyjnego zasięgu działania grupy
centrala: Szczyrk, ul. Dębowa 2
tel: (033) 817 89 86
alarmowy: (033) 829 69 00
alarmowy bezpłatny: (033) 985
alarmowy: 0-601 100 300 (bezpłatny z sieci PlusGSM)

Drogi dojazdu i komunikacja

Komunikacja samochodowa:
  • z Polski:
    • droga Bielsko-Biała 69 - Żywiec 69,68 - Zwardoń,
    • droga Zakopane 28 - Sucha Beskidzka 946 - Żywiec,
    • droga Żywiec 945 - Korbielów,
  • ze Słowacji:
    • droga Ostrava - Zwardoń.
    • przejscie graniczne w Glinnej ( Korbielowie )
Komunikacja kolejowa:
  • Żywiec - Zwardoń,
  • Żywiec - Sucha Beskidzka.

Przejścia graniczne

  • piesze:
    • Rycerka - Nowa Bystrzyca,
    • Przegibek - Nowa Bystrzyca Wychylówka,
    • Glinka - Nowoć,
  • kolejowe: Zwardoń - Skalite,
  • drogowe:
    • Zwardoń Myto - Skalite,
    • Korbielów - Orawska Półgóra (Polhora),
    • Chyżne - Trzciana.

Ważniejsze miejscowości

Źródła

  • Przewodniki turystyczne - Wydawnictwo PTTK "Kraj", Warszawa 1998
Publikacja wraz ze zdjęciami jest udostępniona w Encyklopedii "Zgapedia" części portalu zgapa.pl. Treść objęta jest licencją GNU FDL Wolnej Dokumentacji w wersji 1.3 lub dowolnej pózniejszej opublikowanej przez Free Software Foundation i została ona opracowana na podstawie Wikipedii, tutaj możesz znaleźć artykuł źródłowy oraz autorów. Warunki użytkowania Encyklopedii znajdziesz na tej stronie.
Prezentowane filmy poczhodzą z serwisu YouTube, portal zgapa.pl nie jest ich autorem i nie ponosi odpowiedzialności za ich treści.