Bóstwa telluryczne - bóstwa przyrody nieożywionej, władające sferą ziemską (w odróżnieniu od bóstw niebieskich, uranicznych). W wierzeniach są równie potężne i powszechne, co bóstwa uraniczne.
Wyróżniamy trzy typy bóstw tellurycznych:
1. bóstwa Ziemi jako całości; ważniejsze spośród nich:
  • babiloński Bel
  • egipski Geb
  • grecka Gaja
  • indyjska Prythiwi
2. bóstwa poszczególnych form ukształtowania powierzchni Ziemi:
A. najważniejsza i najliczniejsza grupa w tej kategorii to bóstwa akwaryczne - bóstwa wód  rzek, mórz itp., przykłady 
* celtycki Ler
* grecki Okeanos i Posejdon, Alchebos - jeden z ważniejszych bogów rzecznych
* indyjska Ganga i Jamuna - bóstwa rzek  Gangesu i Jamuny
* inuicka Sedna - gniewna bogini morza
* polinezyjska Tara
* rzymski Neptun
* sumeryjski Enki
Woda w wierzeniach to symbol całokształtu możliwości, macierzy, podstawa każdego zjawiska kosmicznego, symbol pierwotnej substancji, z której biorą początek wszelkie formy i do której powracają. Jako taka często pojawia się w mitach kosmogenicznych obok Ziemi i nieba; ściśle łączy się także z kultami lunarnymi.
B. do tej grupy należą także bóstwa gór i dolin; np.  Himawant - indyjska personifikacja Himalajów
C. oraz bóstwa roślinności związane przede wszystkim z kultem drzew, a także lasami, polami, nieużytkami.

3. bóstwa chtoniczne - bóstwa świata podziemnego, zsyłające śmierć i odpowiedzialne za płodność ziemi.
Bóstwa telluryczne były już czczone przez ludy prehistoryczne i wczesnohistoryczne (obok bóstw uranicznych). W najstarszych mitach Ziemia występuje obok nieba jako siła twórcza - stanowi podłoże, z którego wyłania się życie (kosmogoniczny związek pierwotnej, boskiej pary niebo-ziemia, powszechny w wierzeniach różnych ludów). Ziemia staje się obiektem kultu jako matka wszechrzeczy, żywicielka, stąd jako pierwiastek rodzący wszelkie życie nabiera cech macierzyńskich i ściśle wiąże się z kultem bogini Matki-Ziemi (męskie bóstwa Ziemi stanowią rzadki wyjątek). Ponadto jako "podłoże macierzyste", ocalające, zachowujące, stanowi stały punkt odniesienia dla człowieka.
W toku rozwoju wierzeń (i rolnictwa) archaiczne bóstwa telluryczne ustępują bóstwom agrarnym - pojawia się postać wielkiej bogini, matki, rodzącej i cierpiącej, opiekunki roślinności, pani urodzaju. W wierzeniach wyraźnie rysuje się nierozerwalny związek narodzin i śmierci. Klarownym przykładem tego zjawiska może być ustąpienie kultu Gai na rzecz kultu Demeter.
Publikacja wraz ze zdjęciami jest udostępniona w Encyklopedii "Zgapedia" części portalu zgapa.pl. Treść objęta jest licencją GNU FDL Wolnej Dokumentacji w wersji 1.3 lub dowolnej pózniejszej opublikowanej przez Free Software Foundation i została ona opracowana na podstawie Wikipedii, tutaj możesz znaleźć artykuł źródłowy oraz autorów. Warunki użytkowania Encyklopedii znajdziesz na tej stronie.