Austria

Austria, Republika Austrii (Österreich, Republik Österreich) – państwo położone w Europie Środkowej , federacja dziewięciu landów. Graniczy od zachodu ze Szwajcarią (164 km) i Liechtensteinem (35 km), Włochami (430 km) i Słowenią (330 km) od południa, Węgrami (366 km) i Słowacją (91 km) od wschodu i Niemcami (784 km) oraz Czechami (632 km) od północy. Łączna długość granic lądowych wynosi 2 562 km. Nie ma dostępu do morza. Stolica Austrii znajduje się na wschodzie kraju w Wiedniu.

Geografia

• Najwyższy punkt: Grossglockner 3,797 m
• Najniższy punkt: Neusiedler See 115 m
• Najdłuższa rzeka: Dunaj
• Największe jezioro: Jezioro Bodeńskie

Gospodarka

• PKB: 27 001 USD na osobę (według parytetu siły nabywczej na rok 2000)

Polityka

Austria posiada 4 głosy w Radzie Unii Europejskiej i 21 miejsc w Parlamencie Europejskim. W Komisji Europejskiej reprezentował ją od 1995 do 2004 Franz Fischler (wcześniej minister rolnictwa Austrii), od 2004 Benita Ferrero-Waldner (wcześniej minister spraw zagranicznych Austrii). Premierem rządu jest od 2000 Wolfgang Schüssel, przewodzący koalicji konserwatystów i narodowców. Funckcję prezydenta sprawuje od 8 lipca 2004 Heinz Fischer.

Podział administracyjny

Austria składa się z następujących krajów związkowych (Bundesland):

• Burgenland
• Dolna Austria
• Górna Austria
• Karyntia
• Salzburg
• Styria
• Tyrol
• Vorarlberg
• Wiedeń

Historia

• 500 - 200 p.n.e. - tereny dzisiejszej Austrii zamieszkiwane przez plemiona celtyckie
• 14 p.n.e. - pobicie tych ziem przez Rzym
• IX wiek - Marchia Wschodnia (Ostmark) Karola Wielkiego
• 976-1246 - panowanie dynastii Babenbergów
• od 1276 - panowanie dynastii Habsburgów
• 1526 - bitwa pod Mohaczem
• 1683 - zwycięstwo nad armią turecką pod Wiedniem
• 1699 - pokój w Karłowicach, przyłączenie Bukowiny do Austrii.
• 1740-52 wojny o Śląsk z Prusami przegrane przez Austrię. Przy Cesarstwie udaje się zachować tylko niewielką część Śląska z Opawą i Cieszynem.
• koniec XVIII wieku - reformy księcia Józefa, ograniczenie wpływu szlachty i Kościoła na władzę państwową, reforma edukacji, armii i sądownictwa.
• 1772/1795 - Austria uczestniczyła w rozbiorach Polski wzbogacając swe terytorium o Galicję.
• 1809 - wojna francusko-austriacka. Cesarstwo utraciło tereny północnej Galicji (Lublin, Kielce, Kraków) na rzecz Księstwa Warszawskiego.
• 1815 - kongres wiedeński, potwierdzenie praw Austrii do Galicji, zgodziła się ona na utworzenie swoim kosztem Królestwa Niderlandów. Odzyskała tereny Dalmacji i Słowenii zagarnięte przez Napoleona. Powstał Związek Niemiecki z dominującą pozycją Austrii.
• 1846 - przyłączenie Rzeczpospolitej Krakowskiej.
• 1848-49 - Wiosna Ludów i wojna austriacko-węgierska o niepodległość państwa Madziarów. Austriacy przy pomocy Rosjan stłumili rewolucję. Ciężkie represje an terenie Węgier.
• 1852-55 - Austria wzięła udział w wojnie krymskiej po stronie Wielkiej Brytanii, Turcji i Francji. Pogorszenie stosunków z Rosją.
• 1859 Wojna austriacko-francuska: Bitwa pod Solferino - Austria zgodziła się na koncesje teretorialne na korzyść Piemontu.
• 1866 Wojna austriacko-pruska o supremację na terenie Niemiec. Przegrana Austriaków pod Sadową unaoczniła rozkład państwa Franciszka Józefa.
• od 1867 - w wyniku klęski w wojnie z Prusami nastąpiły reformy państwowe. Powstanie dualistycznej monarchii Austrii i Wegier. Austria (Przedlitawia) objęła tereny Austrii właściwej, Słowenii, Dalmacji, Czech, Moraw, Śląska, Galicji i Bukowiny. Galicja cieszyła się rozszerzoną autonomią z sejmem i rządem, nastąpiła demokratyzacja systemu władzy w państwie.
• 1878 Austria objęła protektorat nad Bośnią.
• 1908 aneksja Bośni i Hercegowiny;
• 1914 Austo-Węgry przystąpiły do wojny światowej po stronie Niemiec i Włoch (Trójprzymierze). Okupowały tereny Królestwa Polskiego, gdzie ustanowione zostało m.in. generał-gubernatorstwo austriackie ze stolicą w Lublinie. Brane pod uwagę były plany utworzenia trzeciego "polskiego" członu monarchii Habsburgów.
• 1916 śmierć Franciszka Józefa, na tron wstąpił cesarz Karol I.
• 1918 plan Karla Rennera i Otto Bauera ("Zagadnienie narodowości a socjaldemokracja") utworzenia w ramach Cesarstwa Austro-Węgierskiego federacji narodów (zakończył się fiaskiem). Aurel Popovici przedstawił plan zbudowania w ramach Austrii 15 kantonów narodowościowych. Na propozycję nie godzą się głównie Wegrzy, którzy straciliby w wyniku reformy kluczową pozycję w związku z Austrią.
• 1918 - powstała republika z socjaldemokratą Karlem Rennerem na czele. Nastąpiło odłączenie się Węgier, Czechosłowacji i ziem jugosłowiańskich.
• 1920 Austria podpisała traktat z Saint-Germain-en-Lay, w którym zgodziła się ze stratami terytorialnymi, ograniczeniem liczby wojska oraz z zakazem połączenia się z Niemcami. Następiły plebiscyty w Karyntii i w Burgenlandzie wygrane przez Austrię. Oba landy w większości wróciły do Austrii.
• 1929 Zawarty został układ o unii celnej, walutowej i ekonomicznej między Republiką Austrii a Niemcami (zwany "ukrytym anszlusem"), unieważniony wkrótce decyzją Rady Ligi Narodów.
• 1932 - 1938 rządy przedstawicieli Partii Chrześcijańsko-Społecznej pod wodzą Engelberta Dolfussa i Kurta von Schuschnigga. Austria próbowała opierać swe bezpieczeństwo międzynarodowe na paktach z Włochami i Wielką Brytanią. Austrofaszyści w przeciwieństwie do narodowych socjalistów i socjaldemokratów byli przeciwni Anschlussowi. Zaznaczył się silny wpływ Kościoła katolickiego na bieg spraw w kraju.
• 13 marca 1938 - Anschluss Austrii (przyłączenie) do Trzeciej Rzeszy jako prowincja Ostmark. Na czele rządu stał Arthur Seyss-Inquart. Anschluss został poparty przez socjaldemokratów austriackich (vide: Karl Renner).
• jesień 1938 do Austrii przyłączona została część ziem sudeckich odebranych Czechosłowacji.
• kwiecień 1945 - wojska radzieckie opanowały większość terytorium Austrii i zdobyły Wiedeń. Powstał rząd Karla Rennera, opierający się na koalicji socjalistów, chadeków i komunistów. Zyskał akceptację ZSRR, później także i zachodnich aliantów.
• 4 lipca 1945 4 mocarstwa zawarły porozumienie w sprawie Austrii, powstała Rada Sojusznicza sprawująca władzę zwierzchnią nad krajem. Miała prawo zatwierdzić konstytucję, poza tym akceptowała (lub nie) decyzje prowizorycznego rządu i parlamentu austriackiego. Taka akceptacja wymagała zgody wszystkich 4 mocarstw.
• podział Austrii na strefy okupacyjne - amerykańską, brytyjską, francuską i radziecką; Wiedeń podobnie jak Berlin podzielony na 5 sektorów (w tym jeden zarządzany wspólnie)
• 20 grudnia 1945 Premier Karl Renner został wybrany na stanowisko prezydenta II Republiki, premierem został chadek Leopold Figl. Utworzył on rząd oparty na koalicji komunistów, socjalistów i chadeków (mimo iż chadecja posiada samodzielnie większość w Radzie Narodowej). Rządy socjalistyczno-chadeckie trwały do 1966 roku. W 1948 roku gabinet opuścili komuniści (w wyniku protestu przeciwko planowi Marshalla).
• 1946 Reformy społeczne w kraju, m.in. upaństwowienie wielkich przedsiębiorstw (banki, kopalnie). Pierwsze ustawy denazyfikacyjne - obostrzone na żądanie aliantów.
• 1953 Zmiana szefa rządu - Leopolda Figla zastąpił Julius Raab.
• kwiecień 1955 - w Moskwie kanclerz Austrii Julius Raab i minister spraw zagranicznych Leopold Figl podpisali porozumienie.
• 15 maja 1955 Traktat państwowy w sprawie odbudowy niezawisłej demokratycznej Austrii podpisany przez ministrów spraw zagranicznych ZSRR, Wielkiej Brytanii, USA, Francji i Austrii;
• 27 lipca 1955 - wejście w życie traktatu;
• 26 października 1955 - parlament Austrii uchwalił konstytucję oraz deklarację o wieczystej neutralności.
• 26 października 1955 - ostatni żołnierz Armii Radzieckiej opuścił granice Austrii.
• 16 kwietnia 1955 Austria została przyjęta do Rady Europy.
• 6 grudnia 1955 cztery mocarstwa ostatecznie uznały wieczystą neutralność Austrii.
• 15 grudnia 1955 Austria została przyjęta do ONZ.
• 1960 przystąpienie do EFTA;
• 1961 w Wiedniu odbyła się konferencja międzynarodowa z udziałem Johna Kennedy'ego i Nikity Chruszczowa.
• 1966 chadecy przejęli całkowitą władzę w państwie. Rozpoczęły się rządy Josepha Klausa.
• 1968 Zgoda na powrót Ottona Habsburga do kraju. Nie udało mu się jednakże odzyskać swego majątku.
• 1970 wygrana w wyborach sojalistów Brunona Kreisky'ego. Rządy mniejszościowe z poparciem Partii Wolnościowej, później samodzielne rządy socjaldemokratów.
• 1971 Były minister spraw zagranicznych Kurt Waldheim został wybrany na sekretarza generalnego ONZ. Przedłużono jego kadencję w 1976 roku.
• 1973 Austria w przeciwieństwie do innych krajów Europy Zachodniej poparła w konflikcie żydowsko-arabskim Arabów, przez co naraziła się na pogorszenie stosunków z Izraelem.
• 1981 Kurt Waldheim odszedł ze stanowiska sekretarza ONZ.
• 1983 Przegrana socjaldemokratów w wyborach. Doszło do utworzenia koalicji narodowców i socjalistów pod przywództwem Freda Sinowatza.
• 1986 Kurt Waldheim został prezydentem Austrii. W 1987 roku rozpoczął się jego bojkot przez Stany Zjednoczone (ma zakaz wstępu do tego kraju, nieuchylony do dziś) oraz Izrael (wycofał swego ambasadora z Austrii). Powodem są zarzuty o udział w eksterminacji greckich Żydów podczas II wojny światowej.
• 1987 Po krótkotrwałej koalicji socjaldemokratów z populistami z Partii Wolnościowej powrót do idei koalicji "czerwono-czarnej". Szefem rządu został Franz Vranitzky.
• 1989 rząd złożył wniosek o podjęcie negocjacji członkowskich ze wspólnotami europejskimi.
• 1992 w wyborach prezydenckich zwyciężył Thomas Klestil. Koniec bojkotu Austrii przez USA i Izrael.
• 1 stycznia 1995 Austria została pełnoprawnym członkiem Unii Europejskiej. Zachowała jednakże neutralność (pozostaje poza strukturami UZE). Przedstawiciel Austrii został komisarzem ds. rolnictwa w komisji Jacquesa Santera.
• 1997 kanclerz Viktor Klima obejął urząd. Franz Vranitzky odszedł na polityczną emeryturę.
• 1998 Austria sprawowała półroczne przewodnictwo w Unii Europejskiej.
• 1999 Austriak Walter Schwimmer wygrył rywalizację z Hanną Suchocką o funkcję sekretarza generalnego Rady Europy.
• 2000 skandal międzynarodowy związany z dojściem do władzy Partii Wolnościowej Jörga Haidera jako juniorpartnera chadecji. Kanclerzem został Wolfgang Schüssel (ÖVP - Partia Ludowa). Rozpoczął się prawie roczny bojkot Austrii na forum Unii Europejskiej zakończony po opublikowaniu raportu "trzech mędrców".
• 2002 Kryzys rządowy w Austrii w związku z odroczeniem reformy podatkowej. Ponowne wybory do Rady Narodowej - przytłaczająca wygrana chadeków (44% głosów). Rozpoczął pracę Konwent Konstytucyjny mający za zadanie opracować nową konstytucję dla kraju (poprzednia pochodziła jeszcze z 1920 roku).
• 2003 Sformowanie nowego gabinetu kanclerza Schüssela.
• 2004 Wybory prezydenckie w Austrii.

Demografia

Dane można znaleźć w CIA Factbook [1]