Australopiteki - najstarsze istoty przez większość naukowców zaliczane do podrodziny człowiekowatych Homininae; czasem też umieszczane w samodzielnej podrodzinie Australopitecithecinae. Żyły 4,5-2 mln lat temu (wczesny plejstocen), początkowo w Afryce Wschodniej, na terytorium Wielkich Rowów Afrykańskich (Great Rift Valley) - tam naukowcy doszukują się kolebki ludzkości - później także w Afryce Południowej i Środkowej. Charakteryzowały się masywną szczęką, mocnym uzębieniem, ale już krótkimi kłami - umożliwiało to poziomy ruch trący i świadczy o przewadze twardego pokarmu roślinnego. Posiadały stopy o nieprzeciwstawnym paluchu (jak u człowieka), były przystosowane do chodzenia w pozycji pionowej.
Pierwszym odkrytym przedstawicielem australopiteków jest istota odkryta przez Raymonda Darta (raport z 1925 roku). Obecna nasza wiedza o australopitekach pozwoliła na sklasyfikowanie ich w 8 grupach, przy czym liczba ta stale ulega zmianie:
  1. Australopithecus anamensis (syn. Ardipithecus anamensis). W 1965 Bryan Patterson w Kanapoi nad jeziorem Turkana w Kenii odkrył najstarszy gatunek australopiteka, datowanego na 4 mln lat. Dopiero w 1995 został on rozpoznany i zakwalifikowany przez kenijską paleontropolog Meave Leakey jako Australopithecus anamensis.
  2. Australopithecus bahrelghazali
  3. Australopithecus afarensis. Drugim gatunkiem dużo lepiej znanym jest Australopithecus afarensis, odkryty w 1973 przez Donalda Johansona w Afar, w Etiopii i datowany na 3,6 - 3 mln lat. Najsłynniejszą jego przedstawicielką jest "Lucy".
  4. Australopithecus africanus. Trzecim gatunkiem jest Australopithecus africanus żyjący między 3 a 2 mln lat temu. Odkrył go Raymond Arthur Dart (1893-1982) w Taungs w RPA w roku 1924. W 1936 r., ciągle w RPA, Robert Broom odkrył czaszkę "Pani Ples" o tych samych charakterystykach, co znalezisko Darta, potwierdzając tym istnienie australopiteków na południu Afryki.
  5. Australopithecus garhi. Nowy, odkryty w Bouri (Etiopia) w 1997 przez Yohannesa Haile-Selassie Australopithecus garhi żył także 2,5 mln lat temu.
  6. Paranthropus aethiopicus (lub Australopithecus aethiopicus). Odkryty przez Alana Walkera w 1985 Australopithecus aethiopicus, odkryty w Kenii, żył 2,5 mln lat temu, blisko zachodniego brzegu jeziora Turkana. Jego czaszka miała pojemność ok. 410 cm3.
  7. Paranthropus boisei (lub Australopithecus boisei). Mary Leakey dokonała wielu ważnych odkryć rozpoczynając swoją prace już w latach 30. u boku męża Louisa Seymoura Leakeya. Między innymi w 1959 odkryła w Olduvai słynnego "Zinja", skatalogowanego jako OH 5, należącego do Australopithecus boisei.
  8. Paranthropus robustus (lub Australopithecus robustus). Kolejnym gatunkiem jest Australopithecus robustus. Został on odkryty przez Gerta Terblanche w 1938 w Kromdraai (RPA). Do tego gatunku zalicza się "Twiggy" znaleziona w 1968.
Na wielu stanowiskach odkrywane są co roku nowe fragmenty naszych przodków i nasza wiedza na temat człowieka kopalnego ulega ciągłym poprawkom. Jak podają naukowcy - spenetrowano zaledwie 5% terenów, więc można się spodziewać jeszcze wielu sensacyjnych odkryć. Żuchwa australopiteka, odkryta ostatnio na północy Czadu, świadczy o tym, że hominidy opanowały część Afryki już ponad 3 mln lat temu. Rekonstrukcja procesów biologicznych, które doprowadziły do powstania gatunków dwunożnych istot o wyprostowanej sylwetce nie daje jeszcze pełnego obrazu antropogenezy.
Najstarsze odkryte ślady naszych przodków prowadzą aż do trzeciorzędu (65 - 1,8 mln lat temu). W paleogenie ewoluowały naczelne (Primates), od nich pochodzą małpy wąskonose (Catarrhini). W neogenie żyły parapiteki (Parapithecus) i driopiteki (Dryopithecidae) - antenaci małp człekokształtnych (Pongidae). Około 14 mln lat temu żyły ramapiteki (Ramapithecus). Linia człowiekowatych (Hominidae) oddzieliła się od nich w pewnym momencie, nie wiadomo jeszcze kiedy, ale nie mniej niż 10 mln lat temu, a nastąpiło to w Afryce.
Pierwszą, i jedyną do niedawna, znaną człowiekowatą istotą dwunożną był Ardipithecus ramidus, znaleziony w latach 70. XX w., w Aramis (Etiopia). Jego szczątki pochodzą sprzed ok. 4,5 mln lat. W 2001 Yohannes Haile-Selassie z uniwersytetu Berkeley odkrył w Etiopii najstarszego przedstawiciela tego gatunku, którego nazwał Ardipithecus ramidus kadabba. Jest on datowany na 5,6 - 5,8 mln lat.
Ok. 4,5 mln lat temu pojawiły się także australopiteki, uważane za naszych bezpośrednich antenatów i ta data została uznana za początek paleolitu.
W 2000 Brigitte Senut i Martin Pickford odkryli w Kenii Orrorin tugenensis datowanego na 5,7 - 6,1 mln lat. Prasa nazwała go "człowiekiem milenijnym" ("Millennium Man"). Wydaje się, że był on bardziej zaawansowany ewolucyjnie od ardipiteka. Możliwe, że to odkrycie przesunie początek paleolitu o milion lat wstecz.
Równolegle z australopitekami, ok. 3,5 - 3,2 mln lat temu, żyły także Kenyanthropus, odkryte w 1999 przez Meave Leakey nad jeziorem Turkana. 2,5 mln lat temu pojawiły się pierwsze osobniki gatunku homo. Po ostatnich odkryciach przyjmuje się, że do hominidów należą:
1. Orrorin
2. Ardipithecus
3. Australopithecus (łącznie z Paranthropus)
4. Kenyanthropus
5. Homo

Spotykane synonimy

(A. oznacza Australopithecus, a P. oznacza Paranthropus):
  • Australopithecus prometheus - A. africanus
  • Australopithecus transvaalensis - A. africanus
  • Hemanthropus chinensis: jeszcze nie ocenione w szczegółach wykopalisko z Chin
  • Meganthropus africanus - A. africanus
  • Meganthropus palaeojavanicus - A. palaeojavanicus lub P. palaeojavanicus
  • Paraustralopithecus aethiopicus - A. africanus
  • Paranthropus crassidens - A. robustus lub P. robustus
  • Paranthropus robustus boisei - A. robustus lub P. boisei
  • Plesianthropus transvaalensis - A. africanus
  • Praaustralopithecus - pochodząca z Etiopii praforma bądź forma wstępna australopiteków
  • Zinjanthropus boisei - A. robustus lub P. boisei
Publikacja wraz ze zdjęciami jest udostępniona w Encyklopedii "Zgapedia" części portalu zgapa.pl. Treść objęta jest licencją GNU FDL Wolnej Dokumentacji w wersji 1.3 lub dowolnej pózniejszej opublikowanej przez Free Software Foundation i została ona opracowana na podstawie Wikipedii, tutaj możesz znaleźć artykuł źródłowy oraz autorów. Warunki użytkowania Encyklopedii znajdziesz na tej stronie.
Prezentowane filmy poczhodzą z serwisu YouTube, portal zgapa.pl nie jest ich autorem i nie ponosi odpowiedzialności za ich treści.