Atlantyda -
na Atlantydzie (20,000 mil podwodnej żeglugi)
Atlantyda (gr. Atlantis) to mityczna kraina będąca miejscem istnienia rozwiniętej cywilizacji, która została zniszczona przez serię trzęsień ziemi i zatopiona przez wody morskie.

Opis Platona

Atlantydę jako jedyny opisał Platon. Jako swoje źródło podał ustną tradycję przechowywaną w ateńskim rodzie Solona, który miał usłyszeć tę historię od egipskiego kapłana.
W dialogu Timajos czytamy o wspaniałym królestwie położonym na wyspie większej od Libii (Afryki) i Azji razem wziętych, która znajdowała się za Słupami Heraklesa (Gibraltarem). Królestwo to władało również, jak pisze Platon, okolicznymi krainami i dążyło do dalszych podbojów, ale zostało powstrzymane przez walecznych przodków Ateńczyków. Nadszedł jednak jego niespodziewany kres: przyszły straszne trzęsienia ziemi i potopy, a wyspa Atlantyda zanurzyła się pod powierzchnię morza i zniknęła. Miało się to zdarzyć w IX tysiącleciu p.n.e.
W innym dialogu (Krytiasz) Platon opisuje ukształtowanie terenu, architekturę, ustrój polityczny i bogactwa Atlantydy. Miała to być ziemia obfitująca w drewno, metale szlachetne i diamenty, które występowały tak powszechnie jak drzewa owocowe, warzywa i zioła. Wysokie góry chroniły mieszkańców przed mroźnymi północnymi wiatrami. Na łąkach, wśród strumieni i jezior pasły się ogromne stada oswojonych i dzikich zwierząt. Wyspa była podzielona na dziesięć prowincji. Każdą z nich rządził w harmonii i pokoju król.
Podczas podziału świata między bogów Atlantyda przypadła Posejdonowi. Pragnąc uczynić Atlantydę bezpieczną otoczył ją koncentrycznymi wałami obronnymi i fosami. Atlantydzi (potomkowie Posejdona i kobiety o imieniu Cleito) w oparciu o te fortyfikacje zbudowali wspaniałe miasto. Na wzgórzu postawili królewski pałac ze świątynią Posejdona w środku. Była ona otoczona złotymi murami i wyłożona srebrem. W jej wnętrzu znajdował się złoty posąg boga powożącego rydwanem ciągniętym przez sześć skrzydlatych koni.
W mieście znajdowały się liczne świątynie, tereny wypoczynkowe oraz tor wyścigów konnych. Zimne i gorące źródła zasilały zbiorniki wody pitnej i łaźnie. W porcie stały rzędy doskonale wyposażonych, gotowych do rejsu trirem.
Arystoteles, uczeń Platona, krytycznie podchodził do tych informacji. Podobne stanowisko zajmowali grecki geograf Strabon oraz rzymski przyrodnik Pliniusz, ale inni starożytni filozofowie, geografowie i historycy pod wpływem szczegółowości opisu i autorytetu Platona uznawali zazwyczaj historię o Atlantydzie za prawdziwą.

Wieki hipotez i poszukiwań

Po 1500 roku zaczęto łączyć nowooodkryty ląd – Amerykę, z platońską Atlantydą. Pogląd ten jako pierwszy wysunął nadworny astrolog angielskiej królowej Elżbiety I, John Dee. Słabością tego poglądu był fakt, że Ameryka istniała, w przeciwieństwie do zatopionej Atlantydy. W kolejnych wiekach powstawały nowe hipotezy. Mityczną wyspę umiejscawiano w różnych punktach na kuli ziemskiej: Później skupiono się ponownie na basenie Morza Śródziemnego, gdzie najczęściej wskazywano na wyspę Santoryn (Thira) na Morzu Egejskim. Potwierdzeniem istnienia Atlantydy na tym obszarze miały być wykopaliska prowadzone na Krecie, które wykazały ślady nieznanej dotąd kultury (minojskiej).
Doszukiwano się śladów zatopionego kontynentu w wyspach na Atlantyku: Maderze, Azorach i Wyspach Kanaryjskich. Na dwóch pierwszych nie istniało jednak przed ich odkryciem przez Europejczyków w XIV w. żadne osadnictwo, mieszkańcy Wysp Kanaryjskich – Guanczowie, odznaczający się rozwiniętą kulturą i techniką, zostali jednak wytępieni wcześniej przez Hiszpanów.
Niepewne poszlaki wskazywały również na Karaiby, Morze Północne, Kaukaz i Amazonię. Istnieje też pogląd, jakoby Atlantydą była Antarktyda przed jej zlodowaceniem. Jego zwolennicy powołują się na mapę Orontiusa Fineusa.
Atlantydę identyfikuje się również z południowohiszpańskim antycznym miastem Tartessos.
Zwolennicy innych teorii zakładali, że niedobitki Atlantydów (mieszkańców Atlantydy), ocalałych po zatopieniu wyspy, rozproszyły się po świecie, dając podwaliny pod wszystkie cywilizacje Ameryki, Azji i Europy.
Każdego roku powstają nowe koncepcje. W listopadzie 2004 roku amerykańscy naukowcy stwierdzili, że odkryli pozostałości Atlantydy na dnie morskim między Cyprem a Syrią. Pięć miesięcy wcześniej inni naukowcy wypatrzyli Atlantydę na zdjęciach satelitarnych południowej Hiszpanii. W obu przypadkach odkrywcy twierdzą, że to co znaleźli dokładnie pasuje do opisu Platona.
Najbardziej racjonalną wydaję się teoria, że u źródeł opowieści o Atlantydzie stoi tragedia jaka zdarzyła się na wyspie Thira (obecnie Santorini). W 1626 r. p.n.e. wybuchł znajdujący się na niej wulkan. Większa część wyspy została zniszczona. Archeolodzy znaleźli na niej zasypane popiołami ruiny miasta Akrotiri. Do Platona dotarła być może przekazywana z pokolenia na pokolenie, upiększona opowieść o tej tragedii.
Możliwe również, że mityczną Atlantydą jest Kreta. Według zwolenników tej teorii zagłada kultury minojskiej przypomina kataklizm opisany przez Platona. Podczas erupcji Thiry powstała gigantyczna fala tsunami, która zniszczyła portowe miasta Krety, dla której handel morski stanowił podstawę gospodarki. Ponadto olbrzymie ilości pyłu wyrzucone podczas eksplozji w atmosferę doprowadziły do zmian klimatycznych trwających około 10 lat (ślady tych popiołów znaleziono między innymi w lodowcach Grenlandii), które sprowadziły nieurodzaj, co osłabiło gospodarkę minojskiej Krety. Osłabienie potężnego sąsiada wykorzystali Mykeńczycy z kontynentalnej Grecji, którzy ostatecznie podbili wyspę (czego śladem mają być opisy wojen Greków z Atlantydami).
Istnieje również koncepcja, że do powstania podania o Atlantydzie przyczynili się feniccy lub kartagińscy żeglarze, którzy pływali za Słupy Heraklesa i dotarli do Wysp Kanaryjskich oraz Azorów.
W XIX i XX w. problem Atlantydy frapował szerokie kręgi ludzi. Do 1920 ukazało się ponad 1200 artykułów naukowych i utworów literackich na ten temat. Analizom poddawano również sam tekst Platona. Przedstawiciele nauk humanistycznych dość krytycznie podchodzili do opisów starożytnego filozofa, uważając dzieje Atlantydy za utopijną historię wymyśloną przez Platona dla przedstawienia jego poglądów politycznych i społecznych.
Obecnie hipoteza Atlantydy, jako zatopionego kontynentu, w kręgach naukowych przyjmowana jest sceptycznie. Jednak kwestia jej istnienia i jej ewentualnej lokalizacji w pewnym stopniu przyczyniła się do rozwoju różnych dziedzin: archeologii, etnografii, historii sztuki, geografii, geologii i klimatologii. Przyczyniła się do poszerzenia wiedzy na temat m.in. kształtowania się kontynentów, charakteru dna morskiego, poznania trudno dostępnych obszarów Ziemi oraz starych cywilizacji amerykańskich.

Atlantyda w kulturze

Atlantyda znalazła swoje odbicie w literaturze. W swoich utworach zajmowali się nią Arthur Conan Doyle, Pierre Benoit, Aleksy Tołstoj, Jules Verne i in.
Historia ta przeniknęła również do współczesnej kultury masowejfilmów dla dzieci (np. film animowany Atlantyda Zaginiony Ląd z wytwórni Walta Disney'a, 2001) i dla dorosłych, gier komputerowych (np. Indiana Jones and the Fate of Atlantis produkcji wytwórni LucasArts, 1992 czy Tomb Raider). Stała się również pożywką dla różnych pseudonaukowych spekulacji.
Publikacja wraz ze zdjęciami jest udostępniona w Encyklopedii "Zgapedia" części portalu zgapa.pl. Treść objęta jest licencją GNU FDL Wolnej Dokumentacji w wersji 1.3 lub dowolnej pózniejszej opublikowanej przez Free Software Foundation i została ona opracowana na podstawie Wikipedii, tutaj możesz znaleźć artykuł źródłowy oraz autorów. Warunki użytkowania Encyklopedii znajdziesz na tej stronie.
Prezentowane filmy poczhodzą z serwisu YouTube, portal zgapa.pl nie jest ich autorem i nie ponosi odpowiedzialności za ich treści.