Nazwy arianie i arianizm pochodzą od Ariusza, duchownego Kościoła w Aleksandrii w Egipcie. W 321 roku został on ekskomunikowany przez synod w Aleksandrii. Ariusz twierdził, że Jezus Chrystus jako syn Boży jest poddany Bogu, że został stworzony przez Ojca, co oznaczało, że "był czas, kiedy nie było Jezusa Chrystusa" i zanim został stworzony nie istniał. Tym samym Ariusz kwestionował boską naturę Jezusa Chrystusa. Było to sprzeczne z kształtującą się wtedy doktryną o równości Boga Ojca i Syna, która potem rozwinęła się w naukę o Świętej Trójcy. Arianie odrzucali doktrynę o Trójcy jako niebiblijną.
Szczytowy okres wpływów arianizmu w Cesarstwie Rzymskim przypadł na panowanie ariańskiego cesarza Konstancjusza II w latach 350-361. W roku 381 cesarz Teodozjusz I uznał arianizm za herezję, co zapoczątkowało prześladowania jego zwolenników.
Arianizm stał się także wyznaniem germańskich ludów, które zalały Cesarstwo Zachodnie w V wieku. Szczególnie surową formę arianizmu przyjęli Wandalowie. Jedynie Frankowie przyjęli chrzest w obrządku rzymskim. Z czasem ludy germańskie zamieszkujące dawne imperium zaczęły odchodzić od nauk Ariusza (VII wiek).
W okresie Reformacji nawiązano do idei arianizmu (antytrynitaryzm). Mianem arian w Rzeczpospolitej Obojga Narodów błędnie określano członków kościoła braci polskich.

Tło biblijne kontrowersji ariańskiej

Należy zwrócić uwagę, że zarówno arianie jak i ich przeciwnicy w uzasadnieniu swojego stanowiska teologicznego odwoływali się do autorytetu Biblii. Teksty biblijne, na które powoływały się obie strony konfliktu możemy podzielić na trzy grupy:
  1. teksty, na które powoływali się tylko arianie;
  2. teksty, na które powoływali się tylko przeciwnicy arian;
  3. teksty, na które powoływaly się obie strony kontrowersji, odmiennie je interpretując.

Teksty biblijne, na które powoływali się arianie

Ewangelia według świętego Marka 13,32-najtrudniejszy tekst dla przeciwników arian. Jezusa świadczyła o tym, że Jezus nie jest takim samym Bogiem jak Ojciec.
Lecz o dniu owym lub godzinie nikt nie wie, ani aniołowie w niebie, ani Syn, tylko Ojciec.
Ewangelia według świętego Marka 10,18 Jezus nie uważa się za Boga.
Jezus mu rzekł: Czemu nazywasz Mnie dobrym? Nikt nie jest dobry, tylko sam Bóg.
Ewangelia według świętego Jana 20,17 nazywa Ojca swym Bogiem, a więc według arian nie jest takim samym Bogiem jak Ojciec.
Rzekł do niej Jezus: Nie zatrzymuj Mnie, jeszcze bowiem nie wstąpiłem do Ojca. Natomiast udaj się do moich bracii powiedz im: Wstępuję do Ojca mego i Ojca waszego oraz do Boga mego i Boga waszego.

Teksty biblijne, na które powoływali się przeciwnicy arian

Ewangelia według świętego Jana 14,9-najtrudniejszy tekst dla arian. jest takim samym Bogiem jak Ojciec,gdyż kto widzi jego widzi i Ojca.
Odpowiedział mu Jezus: Filipie, tak długo jestem z wami, a jeszcze Mnie nie poznałeś? Kto Mnie zobaczył, zobaczył także i Ojca. Dlaczego więc mówisz: Pokaż nam Ojca?

Teksty biblijne, na które powoływały się obie strony kontrowersji

Ewangelia według świętego Jana 10,30 Arianie interpretowali ten tekst w sensie moralnym. Jezus mówi tu o tym,że tego czego pragnie Ojciec pragnie i On, bo dobry Syn jest posłuszny Ojcu-jedność woli. Przeciwnicy arian interpretowali ten tekst w sensie ontologicznym, to znaczy, że Jezus mówi tu, że jest takim samym Bogiem i posiada taką samą moc jak Ojciec-jedność natury.
Ja i Ojciec jedno jesteśmy.
Ewangelia według świętego Jana 14,28 Arianie interpretowali ten tekst w sensie ontologicznym. Jezus według arian przyznaje tu, że nie jest takim samym Bogiem jak Ojciec, jest mniejszy od Ojca i Jemu podporządkowany. Przeciwnicy arian interpretowali ten tekst w sensie moralnym, to znaczy, że Jezus przyznaje tu, że Ojciec jest większy od Niego, ale jest to wyższość moralna jaka występuje w relacjach Syn-Ojciec.
Słyszeliście, że wam powiedziałem: Odchodzę i przyjdę znów do was. Gdybyście Mnie miłowali, rozradowalibyście się, że idę do Ojca, bo Ojciec większy jest ode Mnie.
Publikacja wraz ze zdjęciami jest udostępniona w Encyklopedii "Zgapedia" części portalu zgapa.pl. Treść objęta jest licencją GNU FDL Wolnej Dokumentacji w wersji 1.3 lub dowolnej pózniejszej opublikowanej przez Free Software Foundation i została ona opracowana na podstawie Wikipedii, tutaj możesz znaleźć artykuł źródłowy oraz autorów. Warunki użytkowania Encyklopedii znajdziesz na tej stronie.