Argentyna (Argentina, Republika Argentyńska - República Argentina) – państwo w Ameryce Południowej, nad Oceanem Atlantyckim. Graniczy z Chile, Boliwią, Paragwajem, Brazylią i Urugwajem. Argentyna rości pretensje do archipelagu Falklandów oraz części Antarktydy.

Ustrój polityczny

Prezydencka republika federacyjna.
  • Prezydent wybierany na 4-letnią kadencję jest głową państwa i szefem rządu. Dwuizbowy parlament: Izba Deputowanych i Senat, wybierane na 4-letnią kadencję, przy czym co 2 lata wybierana jest połowa deputowanych. W polityce dominuje peronistyczna Partia Sprawiedliwości, lewicowa Radykalna Unia Obywatelska i in.
  • Argentyna składa się z dystryktu federalnego (Buenos Aires) oraz 23 prowincji - podmiotów federacji:
    • Buenos Aires
    • Catamarca
    • Chaco
    • Chubut
    • Córdoba
    • Corrientes
    • Entre Ríos
    • Formosa
    • Jujuy
    • La Pampa
    • La Rioja
    • Mendoza
    • Misiones
    • Neuquén
    • Río Negro
    • Salta
    • San Juan
    • San Luis
    • Santa Cruz
    • Santa Fe
    • Santiago del Estero
    • Tierra del Fuego
    • Tucumán.
  • Święto narodowe: 25 maja Dzień Rewolucji (1810)

Geografia

Środkową i północno-zachodnią część Argentyny stanowią niziny i płaskowyże, południowa stepowa Pampa oraz na skraju państwa wyżynny obszar podbiegunowy. Zachodnia część kraju to przedgórza oraz rozbudowany system górski Andów (z najwyższym szczytem Ameryki Południowej Aconcagua).
  • Długość granic lądowych: 9665 km
  • Długość wybrzeża: 4989 km
  • Najwyższy punkt: Aconcagua 6960 m n.p.m.
  • Najniższy punkt: Salinas Chicas 40 m p.p.m. na półwyspie Valdés

Historia

Przed przybyciem Europejczyków tereny obecnej Argentyny zamieszkiwali Indianie. W 1536 Mendoza założył Buenos Aires. W 1806 Buenos Aires zostało zaatakowane przez flotę brytyjską. Najeźdźcy zdobyli miasto, jednakże wkrótce zostali pokonani przez armię obywatelską. W walkach, w których od 1814 siłami argentyńskimi dowodził generał José de San Martín, wojska hiszpańskie zostały wyparte z kraju. 1835-1852 władzę dyktatorską w Argentynie sprawował generał Juan Manuel de Rosas, obalony w wyniku przewrotu generała Justo Urquizy, który, po wprowadzeniu w 1853 systemu federalnego, został w 1854 pierwszym prezydentem Konfederacji La Platy. Buenos Aires był tymczasową stolicą. 1878-1879 wojska argentyńskie dowodzone przez generała Julio Argentino Rokę włączyły do Argentyny pampasy, terytorium Indian i gauchos, dotychczas faktycznie niezależne.
W XX wieku liczne wojskowe zamachy stanu, permanentny kryzys polityczny i gospodarczy. Ważnym okresem były rządy prezydenta Juana Perona. Po krwawych rządach junty w latach 1976-1982, skompromitowanej przegraną wojną z Wielką Brytanią o sporne Falklandy (Wojna o Falklandy-Malwiny) w 1983 przywrócono demokrację i przestrzeganie praw człowieka (prezydent Raúl Alfonsín). W wyniku wyborów 1989 prezydentem został peronista Carlos Menem (reelekcja 1995), realizujący liberalny, wolnorynkowy program ekonomiczny, zmierzający do ustabilizowania gospodarki, oraz prowadzący politykę zbliżenia do USA i Wielkiej Brytanii, z którą 1990 Argentyna wznowiła stosunki dyplomatyczne. 1998 miała miejsce pierwsza od czasu kryzysu wizyta argentyńskiego prezydenta w Londynie. W 1991, po kolejnym buncie wojskowych, wszyscy skazani 5 lat wcześniej generałowie zostali ułaskawieni. W wyborach prezydenckich w październiku 1999 zwyciężył konserwatywny socjaldemokrata, Fernando de la Rua, który w grudniu tegoż roku zastąpił na stanowisku prezydenta Carlosa Menema, najdłużej rządzącego w historii Argentyny szefa państwa, zapowiadając zlikwidowanie deficytu budżetowego i wyplenienie korupcji. Zamieszki w 2001 roku spowodowały nową falą niestabilności.

Gospodarka

Wielki kryzys finansów publicznych w 2002 roku doprowadził do gwałtownej dewaluacji peso i wzrostu cen, obszarów nędzy i zawieszenia spłaty zadłużenia zagranicznego. PKB w 2002 roku wyniósł szacunkowo 97 mld USD, wobec 322 mld USD rok wcześniej.

Ludność

Ludność Argentyny ukształtowała się w wyniku masowych migracji z Europy i kolonizacji prawie bezludnych terenów zamieszkałych przez nieliczne plemiona indiańskie (w czasach przedkolumbijskich zamieszkiwało tam około 300 tys. Indian). Ponad 98% ludności stanowią biali pochodzenia europejskiego (głównie włoskiego, hiszpańskiego, niemieckiego, ukraińskiego, portugalskiego i polskiego), resztę Metysi, nieliczni Indianie (mniej niż 150 tys.). Argentynę cechuje bardzo wysoki odsetek ludności miejskiej; tylko 12% ludności mieszka na obszarach wiejskich (głównie w izolowanych osiedlach hodowlanych i latyfundiach). Miejska ludność koncentruje się w dużych miastach. Aglomeracja miejska Buenos Aires liczy prawie 11,9 mln, ponadto 6 zespołów miejskich liczy co najmniej pół miliona: Córdoba 1,3 mln, Rosario 1,2 mln, Mendoza 790 tys., Tucumán 680 tys., La Plata 620 tys., Santa Fe 540 tys. Ciężki kryzys gospodarczy spowodował, że ambitne plany przeniesienia stolicy do Viedmy (700 km na południe od Buenos Aires) nie zostały, jak dotąd zrealizowane.
Publikacja wraz ze zdjęciami jest udostępniona w Encyklopedii "Zgapedia" części portalu zgapa.pl. Treść objęta jest licencją GNU FDL Wolnej Dokumentacji w wersji 1.3 lub dowolnej pózniejszej opublikowanej przez Free Software Foundation i została ona opracowana na podstawie Wikipedii, tutaj możesz znaleźć artykuł źródłowy oraz autorów. Warunki użytkowania Encyklopedii znajdziesz na tej stronie.
Prezentowane filmy poczhodzą z serwisu YouTube, portal zgapa.pl nie jest ich autorem i nie ponosi odpowiedzialności za ich treści.