Apartheid (z języka afrikaans od apart = osobno i sufiksu -heid) to system polityczny panujący w Republice Południowej Afryki do połowy lat 90. XX wieku, oparty na segregacji rasowej, narzucony przez jej białych mieszkańców - głównie potomków Burów.
Termin Apartheid został utworzony w latach 30. XX wieku, jako polityczny slogan został użyty we wczesnych latach 40. przez Partię Narodową, jednak polityka apatheidu jako taka sięga wstecz ku początkom białego osadnictwa w Południowej Afryce. Po dojściu do władzy Partii Narodwej w 1948, społeczny zwyczaj apartheidu został usystematyzowany pod postacią prawa.

Historia apartheidu

W roku 1949 wprowadzona została ustawa zakazująca mieszanych małżeństw. W roku 1950 wprowadzono prawo stawiające pod sąd białą osobę, której udowodnionoby stosunek seksualny z osobą innej rasy.
Wprowadzenie polityki apartheidu zostało umożliwione przez Ustawę o Spisie Ludności z roku 1950. Apartheid narzucał klasyfikację wszystkich mieszkańców na "białych", "czarnych" i "kolorowych". Kryteria klasyfikacji uwzględniały m.in. pochodzenie, wygląd i zwyczaje. Później dodano czwartą kategorię "azjatów", wcześniej klasyfikowanych jako "kolorowi".
System apartheidu został wzmocniony przez serię praw z lat 50. XX wieku. Ustawa o Zbiorowej Przestrzeni z 1950, przypisała poszczególnym rasom oddzielne strefy mieszkaniowe i komercyjne. Ustawy o Ziemi z lat 1954 i 1955 zabroniły przebywania ludności nie-białej w określonych strefach. Te akty prawne jeszcze bardziej ograniczyły prawa czarnych Afrykańczyków do posiadania ziemi, poszerzając kontrolę białej mniejszości nad 80% terenów Południowej Afryki.
Wprowadzano segregacje rasową w instytucjach publicznych oraz różne standardy edukacyjne, stworzono zdefiniowane rasowo kategorie zawodowe. Jedynie biali mieli prawo głosu w wyborach do władz krajowych (później rozszerzono je również na kolorowych).
Członkostwo w związakach zawodowych było zakazane czarnym do lat 80. Każdy "polityczny" związek zawodowy był zakazany. Obowiązywał zakaz strajków, którego złamanie wiązało się z surowymi represjami.
Pewne regiony - Transkei, Ciskei, Bophuthatswana, Venda i KwaZulu - zostały wydzielone wyłącznie dla czarnych jako tzw. bantustany, w których wprowadzono czarne władze i zamierzano docelowo uczynić z nich niepodległe czarne państwa. Większość czarnych uzyskała obywatelstwo tych "krajów" i jednocześnie została pozbawiona obywatelska południowoafrykańskiego.
Czarni przebywający na białych terytoriach byli pozbawieni wielu wolności obywatelskich. Wielokrotnie w czasie czarnych zamieszek wprowadzano stan wyjątkowy i posyłano na demonstrantów wojsko.

Międzynarodowy sprzeciw

Apartheid był wielkokrotnie potępiany przez społeczność międzynarodową.
W 1961 Republika Południowej Afryki została zmuszona do wystąpianie ze wspólnoty Commonwealthu przez państwa członkowskie krytyczne wobec systemu apartheidu.
W 1973 Zgromadzenie Generalne Narodów Zjednoczonych ustaliło tekst Międzynarodowej Konwencji o Przeciwdziałaniu i Karaniu Zbrodni Apartheidu. Doraźną intencją Konwencji było dostarczenie podstaw prawnych do nałożenia sankcji celem wywarcia presji na rząd Republiki Południowej Afryki. Konwencja weszła w życie 1976.
W 1985 rządy Stanów Zjednoczonych i Wielkiej Brytanii nałożyły na Republikę Południowej Afryki sankcje ekonomiczne w proteście przeciwko prowadzonej przez jej rząd polityce rasowej.

Kres polityki apartheidu

W wyniku narastającej presji, zarówno wewnętrznej jak i zewnętrznej, przeciwko polityce apartheidu, rząd Republiki Południowej Afryki na czele z prezydentem Frederickiem de Klerkiem, rozpoczął demontaż systemu apartheidu we wczesnych latach 90. XX wieku. W roku 1990 rząd pod kierunkiem Partii Narodowej rozpoczął reformy, zalegalizował uprzednio zakazany czarny kongres oraz nakazał uwolnienie więzionych czarnych działaczy.
W 1994 krajowa konstytucja została napisana na nowo. Odbyły się też pierwsze wolne wybory w historii kraju. Pierwszym czarnym prezydentem Republiki Południowej Afryki został Nelson Mandela.
Po zakończeniu apartheidu Partia Narodowa i Frederick de Klerk przez krótki okres czasu rządzili u boku Afrykańskiego Kongresu Narodowego. Obecnie partia ta włączyła się całkowicie do partii swoich dawnych oponentów politycznych. Biali posiadają wciąż znaczącą reprezentację polityczną w prowincjach Zachodni Przylądek i Gauteng. Nie są też wykluczani z władzy na poziomie kraju: minister finansów Trevor Manuel jest kolorowym o bardzo jasnej karnacji, Żyd Ronald Kasrils jest ministrem służb bezpieczeństwa, Afrykaner Alexander Erwin ministrem skarbu, a były lider Partii Narodowej, Martinus van Schalkwyk jest ministrem środowiska i turystyki.
Publikacja wraz ze zdjęciami jest udostępniona w Encyklopedii "Zgapedia" części portalu zgapa.pl. Treść objęta jest licencją GNU FDL Wolnej Dokumentacji w wersji 1.3 lub dowolnej pózniejszej opublikowanej przez Free Software Foundation i została ona opracowana na podstawie Wikipedii, tutaj możesz znaleźć artykuł źródłowy oraz autorów. Warunki użytkowania Encyklopedii znajdziesz na tej stronie.
Prezentowane filmy poczhodzą z serwisu YouTube, portal zgapa.pl nie jest ich autorem i nie ponosi odpowiedzialności za ich treści.