Abbasydzi to jedna z dwóch największych sunnickich dynastii imperium muzułmańskiego, rządzącą Kalifatem Bagdadu. Sięgnęła po władzę w 758, kiedy pokonała w bitwie poprzednio rządzących Umajjadów; przeżywała rozkwit przez dwa następne stulecia, aż w końcu rozpadła się pod naporem tureckiej siły Mameluków. W 1258 wódz mongolski, Hulagu Khan, zdobył Bagdad i mimo że Abbasydzi - urzędujący na swoich ziemiach w Egipcie - wciąż posiadali autorytet w kwestiach religijnych, to ich dynastia wygasła.

Rebelia przeciwko Umajjadom

Kalifowie Abbasydów swoje prawa do tytułu rościli na podstawie pochodzenia ich przodka, Abbasa ibn Abda al-Muttaliba (566-652), jednego z najmłodszych wujów proroka Mahometa. Legitymowali się jako prawowici potomkowie Proroka oraz negowali prawa Umajjadów, którzy byli potomkami Umajja, należącego do innego klanu niż Mahomet w strukturze plemienia Quraish.
Abbasydzi również odcinali się od Umajjadów, atakujących ich etykę materialistyczną, charakter moralny oraz - ogólnie - administrację. Popierali też niearabskich muzułmanów, zwanych mawali, którzy w imperium Umajjadów ogrywali rolę drugorzędnych mieszkańców, nie odpowiadających zbudowanemu na więziach pokrewieństwa modelowi społeczeństwa. Muhammad ibn 'Ali, prawnuk Abbasa, rozpoczął opozycyjną kampanię, której celem było przywrócenie władzy rodzinie Proroka.
W czasie rządów Marwana II ruch ten osiągnał punkt kulminacyjny w postaci rewolty Imama Ibrahima, czwartego potomka Abbasa, który, przy wsparciu prowincji Khorosan, osiągnał znaczące powodzenie, ale został schwytany w 747 i zmarł w więzieniu (według niektórych podań, został zamordowany). Jego brat Abdallah, znany jako Abu al-'Abbas as-Saffrah, przejął zwierzchnictwo nad rebeliantami i po ogromnym zwycięstwie nad rzeką Większy Zab (750) ostatecznie pokonał Umajjadów i ogłosił się kalifem.

Zjednoczenie i schizma

Abbasydzi, w procesie obalania Umajjadów, polegali w znacznym stopniu na pomocy Persji. Następca Abu al'Abbasa, Mansur, przeniósł stolicę z Damaszku do Bagdadu i powitał niearabskich muzułmanów na swoim dworze. Pomogło to w integrowaniu arabskich i perskich kultur, jednak zraziło wielu arabskich zwolenników, szczególnie z prowincji Khorosan, którzy pomagali Abbasydom podczas wielu bitew przeciwko Umajjadom.
Te nieporozumienia poprowadziły do poważnych problemów. Umajjadzi, chwilowo bez potęgi, nie zostali zniszczeni. Odbudowali swój kraj w Hiszpanii w 756, ogłosili się kalifami, a na dodatek przyjęli kulturę maurską, która była radykalne odmienna od tej, która powstała ze złączenia arabskiej i perskiej pod rządami Abbasydów.
Abbasydzi znaleźli się również w konflikcie z szyitami, którzy wspierali ich w trakcie wojny z Umajjadami, mając na względzie pokrewieństwo Abbasydów z Mahometem. Gdy tylko potomkowie Abbasa znaleźli się przy władzy, zaczęli otwarcie popierać islam sunnicki i wypierać szyicki. Prowadziło to do wielu sporów, zwieńczonych powstaniem w Mecce w 786. Po krwawych walkach szyici zbiegli do Maghrebu i założyli tam królestwo Idrysydów, a krótko później berberscy Kharici powołali niepodległe państwo w północnej Afryce w 801.
W tym samym czasie Abbasydom przyszło się mierzyć z problemami znacznie bliżej rodzimych terenów. Cesarstwo Bizantyjskie walczyło z nimi o władze nad Syrią i Anatolią, byli poplecznicy utworzyli osobne królestwo w regionie Khorosanu w północnej Persji, a Harun al-Rashid (786-809) do tych problemów dodał konflikt z Barmakidami, perską dynastię zaopatrującą wcześniej kalifat w fachowych administratorów.

Mamelucy

Mając do czynienia z takimi przeszkodami, Abbasydzi zdecydowali się na stworzenie armii lojalnej tylko kalifatowi, powołanej głównie z tureckich niewolników, zwanych Mamelukami, ale także ze Słowian i Berberów. Te wojska, ustanowione za rządów Al-Ma'muna (813-833) i jego brata Al-Mu'tasima (833-842) zapobiegły dalszemu rozpadowi imperium.
Z drugiej strony były również powodem całkowitego kresu rządów Abbasydów. Powołanie cudzoziemskiej armii oraz przeniesienie stolicy z Bagdadu do Samarry przez Al-Mu'tasima spowodowało rozłam między kalifatem i ludźmi, którymi kalifat chciał rządzić. Siła Mameluków rosła stopniowo, aż Al-Radi (934-941) został zmuszony do przekazania prawie wszystkich funkcji rządowych Mahomedowi bin Raikowi. W następnych latach szyiccy Bujidowie, zdobyli władzę w Bagdadzie, rządząc środkowym Irakiem przez ponad sto lat, aż do momentu, kiedy zostali obaleni przez Turków Seldżuckich. W tym samym okresie rodzina Hamdanidów, inna dynastia szyicka, zawładnęła północnym Irakiem, prowadząc do niesłychanej ekspansji wpływów szyickich. Abbasydzi stali się marionetkowymi przywódcami.

Edukacja

Rządy Haruna al-Rashida (786-809) i jego następców odznaczyły się jako lata ogromnego dorobku intelektualnego. W głównej mierze wiązało się to z działaniami ruchu schizmatycznego, który opierał się na teorii wyższości kultury arabskiej oraz życzliwe poparcie niearabskich muzułmanów.
Wielu średniowiecznych myślicieli i filozofów żyjących pod rządami muzułman, często będący ateistami lub heretykami, odgrywało znaczącą rolę w przekazywaniu greckich, hinduskich oraz innych przedislamskich źródeł wiedzy chrześcijańskiemu zachodowi (m.in. myśli Arystotelesa). Aleksandryjska matematyka, geometria i astrologia, nad którą pracowali swojego czasu jednostki jak Euklides lub Ptolemeusz, były ulepszane i rozszerzane przez uczonych muzułmańskich, często przez Al-Biruniego i Abu Nasr Mansura, o którzy sądzi się, że odkryli zasadę cosinusa i wprowadzili ją do geometrii kulistej.

Koniec kalifatu

Hulagu Khan zdobył Bagdad 10 lutego 1258, wymordowując znaczną część mieszkańców. Al-Musta'sim, ostatni kalif z dynastii Abbasydów rządzący w Bagdadzie został wtedy stracony dziesięć dni później. Abbasydzi dalej starali się kierować sprawami religijnymi z Egiptu pod Mamelukami, ale dynastia w końcu wygasła wraz z Motawakkilem III, który zmarł w Konstantynopolu jako więzień Selima I.

Abbasydzi Kalifatu Bagdadzkiego 750 - 1258

Przejęli władzę po wymordowanej dynastii Umajjadów. Pierwszy z rodu
Haszymitów, który został wybrany kalifem 8 listopada 749 roku i
utworzył nową dynastię był Al-Abbas.
  • Abu Al-Abbas Al-Saffah 750 - 754
  • Abu Dżafar Al-Mansur 754 - 775
  • Al-Mahdi 775 - 785
  • Al-Hadi 785 - 786
  • Harun al-Rashid 786 - 809
  • Al-Amin 809 - 813
  • Al-Ma'mun 813 - 833
  • Al-Mu'tasim 833 - 842
  • Al-Wathiq 842 - 847
  • Al-Mutawakkil 847 - 861
  • Al-Muntasir 861 - 862
  • Al-Musta'in 862 - 866
  • Al-Mu'tazz 866 - 869
  • Al-Muhtadi 869 - 870
  • Al-Mu'tamid 870 - 892
  • Al-Mu'tadid 892 - 902
  • Al-Muktafi 902 - 908
  • Al-Muqtadir 908 - 932
  • Al-Qahir 932 - 934
  • Al-Radi 934 - 940
  • Al-Muttaqi 940 - 944
  • Al-Mustakfi 944 - 946
  • Al-Muti 946 - 974
  • Al-Ta'i 974 - 991
  • Al-Qadir 991 - 1031
  • Al-Qa'im 1031 - 1075
  • Al-Muqtadi 1075 - 1094
  • Al-Mustazhir 1094 - 1118
  • Al-Mustarshid 1118 - 1135
  • Al-Rashid 1135 - 1136
  • Al-Muqtafi 1136 - 1160
  • Al-Mustanjid 1160 - 1170
  • Al-Mustadi 1170 - 1180
  • An-Nasir 1180 - 1225
  • Az-Zahir 1225 - 1226
  • Al-Mustansir 1226 - 1242
  • Al-Musta'sim 1242 - 1258

Abbasydzi Kalifatu Kairskiego 1261 - 1517

  • Al-Mustansir 1261
  • Al-Hakim I 1262 - 1302
  • Al-Mustakfi I 1302 - 1340
  • Al-Wathiq I 1340 - 1341
  • Al-Hakim II 1341 - 1352
  • Al-Mu'tadid I 1352 - 1362
  • Al-Mutawakkil I 1362 - 1383
  • Al-Wathiq II 1383 - 1386
  • Al-Mu'tasim 1386 - 1389
  • Al-Mutawakkil I (ponownie) 1389 - 1406
  • Al-Musta'in 1406 - 1414
  • Al-Mu'tadid II 1414 - 1441
  • Al-Mustakfi II 1441 - 1451
  • Al-Qa'im 1451 - 1455
  • Al-Mustanjid 1455 - 1479
  • Al-Mutawakkil II 1479 - 1497
  • Al-Mustamsik 1497 - 1508
  • Al-Mutawakkil III 1508 - 1517
Publikacja wraz ze zdjęciami jest udostępniona w Encyklopedii "Zgapedia" części portalu zgapa.pl. Treść objęta jest licencją GNU FDL Wolnej Dokumentacji w wersji 1.3 lub dowolnej pózniejszej opublikowanej przez Free Software Foundation i została ona opracowana na podstawie Wikipedii, tutaj możesz znaleźć artykuł źródłowy oraz autorów. Warunki użytkowania Encyklopedii znajdziesz na tej stronie.