Łomża to miasto w północno-wschodniej Polsce, w województwie podlaskim nad Narwią.

Dane ogólne

  • Liczba mieszkańców: 65,1 tys.
  • Powierzchnia: 35,2 km2
Interaktywny Plan Miasta - www.plan.lomza.info

Nazwa miasta

Nazwa Łomży sięga zamierzchłej historii. W związku z jej genezą Zygmunt Gloger pisze m.in. że: "Ludzie mieszkający w lasach i żyjący z myślistwa, pasterstwa i rybołóstwa nie mieli potrzeby budowania zamków, bo przyrodzoną i najbezpieczniejszą ich warownią były zawalone łomami starych drzew gąszcze leśne". Według prof. Karola Zierhoffera nazwa (Łomża) oznaczała przypuszczalnie miejsce, gdzie był jakiś łom, jakieś pokruszone bloki kamienne bądź połamane przez wiatr drzewa. Nazwa jest topograficzna, urobiona za pomocą przyrostka za od tego samego rdzenia, co staropolskie łomić, łomać. Podobnie uformowana jest nazwa miasta Iłża. W materiałach źródłowych z XV i XVI wieku występuje Łomża, Lompza, Lomscha, Lompsza. Istnieje też inna wersja powstania nazwy miasta. Ponieważ płynąca przez nie rzeka Narew ma bardzo dużo załomów (zakrętów) ludzie patrząc na nią powtarzali załomzałomzałom i w ten sposób powstała nazwa Łomza, która później przekształciła się w Łomżę.

Historia Łomży

Początki Łomży są ściśle związane z grodziskiem położonym o 5 km od obecnego miasta w kierunku wschodnim nad Narwią. Tam należy szukać pierwszego osadnictwa Łomży, które miało swój początek w końcu IX w. jako luźna otwarta osada. W pierwszej połowie XI wieku powstaje gródek typu cyplowego, który spłonął pod koniec tego wieku. Gródek ten odbudowano w połowie XII wieku z ponowną fortyfikcją terenu i budową wieży pośrodku oraz dwóch wałów podgrodzia. (historia do XV w.)
W Starej Łomży położone jest obok grodziska i związane z początkami Łomży Wzgórze Świętego Wawrzyńca, miejsce, gdzie według tradycji i późnych odpisów z akt kościelnych miał istnieć, kościół parafialny po raz pierwszy około roku Pańskiego 1000, na początku religii chrześcijańskiej w Królestwie Polskim". Założenie kościoła św. Wawrzyńca przypisywane jest przez niektórych autorów św. Brunonowi z Kwerfurtu, podążającemu śladami św. Wojciecha. W tym okresie powstał też kościół św. Piotra - umiejscowiony był na terenie wsi Stara Łomża, jeszcze dalej od grodu, ale bliżej dzisiejszego miasta.
W XIV wieku, szczególnie po unii polsko-litewskiej, zmniejszyło się bardzo niebezpieczeństwo ciągłych najazdów od strony wschodniej granicy, co sprzyjało rozwojowi osadnictwa, przenoszeniu i lokacji miast na prawie niemieckim. Grody straciły swój charakter obronny, a podgrodzia nabierały większego znaczenia jako centra handlowo-gospodarcze. Położenie podgrodzia łomżyńskiego było niezbyt dogodne i dlatego Łomża zapewne ze względów gospodarczych została przeniesiona na nowe miejsce umożliwiające lepszy jej rozwój i wytyczenie ulic. Nastąpiło to pod koniec XIVw., o czym świadczy wybudowanie kościoła NMP i św. Rozesłańców na Popowej Górze przed rokiem 1392 oraz przeniesienie parafii ze Starej Łomży w roku 1410. Jest to dowód, że nowe miejsce było już zasiedlone i zabudowane. Wieś leżąca w pobliżu dawnego grodu otrzymała nazwę Starej Łomży i występuje w najstarszym rejestrze okolicznych wsi z roku 1410.
Miasto rozwijało się pomyślnie i znalazło się w warunkach umożliwiających mu nadanie prawa miejskiego. Już w 1400 roku Łomża miała wójta, co świadczy ojej charakterze miejskim. Dnia 30 sierpnia 1400 roku książę Janusz I zw. Starszym nadał "w mieście naszym zwanym powszechnie Łomża wójtostwo z czterema włókami, trzecim denarem od jakiejkolwiek osądzonej sprawy w granicach wspomnianego miasta". Ostateczne jednak unormowanie sytuacji prawnej miasta nastąpiło dopiero dnia 15 czerwca 1418 roku. Ten sam ks. Janusz I nadał Łomży specjalnym przywilejem prawo miejskie chełmińskie. Był to bardzo ważny moment, ponieważ potwierdzał pod względem prawnym charakter miejski Łomży.
Reforma podziału administracyjnego kraju w 1975 r. spowodowąła powstanie województwa łomżyńskiego, nadała powiatowej wcześniej Łomży status miasta wojewódzkiego. Awans był nie tylko formalny. Wraz z nim zaczął się okres intensywnego rozwoju Łomży. Ruszyło budownictwo mieszkaniowe, podwoiła się liczba mieszkańców. Bogate już przed tym momentem życie kulturalne rozwijało się jeszcze bardziej dzięki lokalizacji placówek i instytucji kultury szczebla wojewódzkiego. Działały i prężnie rozwijały produkcję miejscowe zakłady pracy: Łomżyńskie Zakłady Przemysłu Bawełnianego, Fabryka Mebli, PEPEES (popularne "ziemniaki", browar, mieszalnia pasz). Rozpoczęła się budowa nowego Wojewódzkiego Szpitala Zespolonego. Napływ ludności z okolicznych miejscowości oraz wielu osobistości z innych regionów kraju ożywiał działnie we wszystkich sferach życia społecznego.
W 1998 roku w ramach reformy administracyjnej Polski, większa część województwa łomżyńskiego znalazła się w województwie podlaskim. (historia od 1998 roku)

Ciekawe miejsca:

  • Katedra, późny gotyk, ukończona ok. 1526 r.
  • Pałac biskupi, neoklasycystyczny, 1925 r - tuż obok katedry;
  • Na Starym Rynku:
    • ratusz, klasycystyczny, wzniesiony w latach 1822-23,
    • kamieniczki z arkadami,
    • pośrodku hala targowa z 1928 r.
  • Barokowy kościół i klasztor Kapucynów wzniesione w latach 1770-98 na skarpie nad Narwią, na tzw. Popowej Górze (ul. Kapucyńska). Wyposażenie wnętrza kościoła barokowe. W bocznej kaplicy współczesny obraz przedstawiający bł. o. Rafała Kalinowskiego, kapucyna.
  • Kościół Wniebowzięcia NMP zbudowany w 1877 r. przy pl. Jana Pawła II jako cerkiew garnizonowa. Do dziś zachował formy architektoniczne typowe dla cerkwi prawosławnych.
  • Muzeum Okręgowe w tzw. Domu Pastora (ul. Krzywe Koło 1) założone w 1948 r. przez Adama Chętnika. Jest tu stała wystawa bursztynu, do dziś wydobywanego na Kurpiach, a ponadto zbiory archeologiczne i etnograficzne.
  • Kamienne schody, łączące ul. Rządową oraz ul. Rybaki,
  • Brama Napoleona. Jest to wejście do domu, w którym zatrzymał się Napoleon prowadząc wojska na Moskwę,
  • W Łomży (w czerwcu) odbywają się Międzynarodowe Festiwale Teatru w Walizce, organizuje je Teatr Lalki i Aktora w Łomży.
  • dwa cmentarze żydowskie, przy ul. Zielonej oraz przy ul. Wąskiej,

W pobliżu:

  • Las Jednaczewski (3 km na zach.), w którym znajduje się pomnik Stacha Konwy - bohatera Kurpiów, który zginął w tym lesie 1733 r. Pomniki S. Konwy znajdują się też w Nowogrodzie i Łomży, a na Kopańskim Moście koło Myszyńca upamiętniona jest bitwa, w której dowodził oddziałem Kurpiów.
  • Piątnica, wieś na prawym brzegu Narwi, gdzie znajdują się forty rosyjskie z końca XIX w., z których najlepiej prezentuje się fort nr 1 położony przy drodze do Drozdowa.
  • Nowogród, miasto leżące 15 km od Łomży w dół Narwi, na wysokiej nadrzecznej skarpie założony przez Adama Chętnika skansen kurpiowski.

Gospodarka

Łomża to obecnie rozwijający się ośrodek przemysłowy i usługowy.Mieszczą się tu zakłady przemysłu spożywczego, drzewnego, materiałów budowlanych, zakłady bawełniane, odzieżowe, wytwórnia tworzyw sztucznych, pasz treściwych, fabryka aparatury i urządzeń komunalnych z odlewnią żeliwa, drukarnia, rozlewnia gazu płynnego.

Nauka, edukacja i kultura

Mieszczą się tu następujące szkoły wyższe:
  • Państwowa Wyższa Szkoła Informatyki i Przedsiębiorczości,
  • Państwowa Szkoła Muzyczna I i II Stopnia,
  • Wyższe Seminarium Duchowne,
  • Wyższa Szkoła Agrobiznesu,
  • Wyższa Szkoła Medyczna,
  • Wyższa Szkoła Zarządzania i Przedsiębiorczości im. Bogdana Jańskiego,
  • Wydział Zamiejscowy Politechniki Białostockiej
  • Kolegium Języków Obcych (niemieckiego i angielskiego)
  • Liceum Medyczne, realizujące nauczanie także na poziomie studium
Działa Łomżyńska Orkiestra Kameralna, Teatr Lalki i Aktora w Łomży, Muzeum Okręgowe, Galeria Sztuki Współczesnej. Jest także stolicą diecezji łomżyńskiej Kościoła rzymskokatolickiego.

Organizacje działające w Łomży

Warunki naturalne

Publikacja wraz ze zdjęciami jest udostępniona w Encyklopedii "Zgapedia" części portalu zgapa.pl. Treść objęta jest licencją GNU FDL Wolnej Dokumentacji w wersji 1.3 lub dowolnej pózniejszej opublikowanej przez Free Software Foundation i została ona opracowana na podstawie Wikipedii, tutaj możesz znaleźć artykuł źródłowy oraz autorów. Warunki użytkowania Encyklopedii znajdziesz na tej stronie.
Prezentowane filmy poczhodzą z serwisu YouTube, portal zgapa.pl nie jest ich autorem i nie ponosi odpowiedzialności za ich treści.