Zmiana wersji
Wyślij / drukuj

„Zagrożenia trzęsieniami ziemi i wulkanizmem w Europie. Przyczyny tych zjawisk na naszym kontynencie.”

1. Wstęp


Termin „wulkan” został wprowadzony przez geografa Bernhardusa Valeriusa i pochodzi od imienia rzymskiego boga ognia, Wulkana. Powołując się na encyklopedie, Wulkan to „miejsce na powierzchni Ziemi, w którym wydobywają się (lub wydobywały) z głębi Ziemi produkty wulkaniczne”1, z kolei Wulkanizm to „ogół zjawisk związanych z wydobywaniem się na powierzchnię Ziemi lotnych, stałych i ciekłych produktów magmowych2. Trzęsienie ziemi to gwałtowny i krótki wstrząs (lub cała seria wstrząsów) gruntu, powstały w wyniku przemieszczania i ścierania się mas skalnych w skorupie ziemskich i w górnym płaszczu Ziemi. Trzęsienia Ziemi wywołują trwałe zmiany rzeźby terenu ( tworzenie zapadlisk, rozpadlin i zrębów), a także ogromne straty – materialne, gospodarcze, oraz w ludziach. Poznawszy już podstawowe zagadnienia, wokół których skupia się ta praca, Czas ograniczyć się do naszego kontynentu i sprawdzić, w jakim stopniu zagrażają mu powyższe zjawiska.

2. Wulkanizm i trzęsienia Ziemi w dziejach Europy


O zagrożeniu wulkanami i trzęsieniami ziemi w Europie nikogo przekonywać nie trzeba. Wystarczy rzut oka na dzieje naszego kontynentu, by się o tym przekonać. Najsłynniejsza chyba Erupcja w historii Europy: Wezuwiusz, rok 79 naszej ery. Erupcja z 24 Sierpnia niszczy Pompeje i Herkulanum, a także sporo mniejszych okolicznych osad. Wulkan zasypuje okolice gradem lapilli, bomb wulkanicznych i popiołów wulkanicznych. Ludzie giną w wybuchających pożarach, walący się budynkach, a przede wszystkim zasypani popiołem i uduszeni trującymi gazami wydobywającymi się z wulkanu. Erupcja najprawdopodobniej trwała nieprzerwanie przez Trzy dni, przykrywając okolicę warstwą popiołów o grubości 5-6 m. Tylko 25% mieszkańców Pompei uniknęło zagłady. 1680 P.n.e. Wybuch wyspy – wulkanu Santoryn, zwanej także Thira. Położona w południowej części morza Egejskiego, niegdyś okrągła Wyspa o wysokości około 1300 metrów dosłownie eksplodowała. W Powietrze wyrzucone zostało prawdopodobnie około 100 km3 skał. Ślady tego wybuchu odnaleziono aż w Egipcie, a wielu historyków jest zdania, że Eksplozja na Santorynie mogła przyczynić się do eksterminacji cywilizacji minojskiej na Krecie, a może nawet dała Początek mitu o Atlantydzie. Nie inaczej przedstawia się kwestia trzęsień ziemi. Głównym przykładem działania tej niszczącej siły na naszym kontynencie jest Trzęsienie ziemi w Lizbonie z roku 1755. Uderzenie z 1 Listopada miało prawdopodobnie Natężenie 9 stopni w skali Richtera i umieszcza się go w czołówce najtragiczniejszych pod względem ofiar trzęsień ziemi (ta osiągnęła ok. 70 tys.). Epicentrum znajdowało się na Oceanie Atlantyckim, około 200 km od Przylądka Świętego Wincentego, co przyczyniło się do powstania 20 – metrowych fal tsunami, które zalały i tak zrujnowane już miasto. Około 85% zabudowań uległo zniszczeniu. Nie można nie wspomnieć o najbardziej zabójczym trzęsieniu w Europie (11 miejsce w rankingu najtragiczniejszych trzęsień wszechczasów3). Mowa oczywiście o trzęsieniu ziemi w Mesynie w roku 1908, w którym zginęło ok. 100 tys. ludzi (w samej Mesynie 83 tysiące, do tego należy doliczyć okoliczne miasteczka i wsie). Wstrząsy miały siłę 7,5 stopni Richtera i wywołały fale Tsunami o wysokości 12 metrów na cieśninie Mesyńskiej. Miedzioryt z 1755 roku ukazuje dokonane przez trzęsienie zniszczenia: w tle płonące ruiny Lizbony, a na pierwszym planie gigantyczne fale Tsunami porywające okręty.Źródło:http://geology.about.com/library/bl/bllisbon1755eq.htm Ostatnie najpoważniejsze Trzęsienie ziemi w Europie miało miejsce we Włoszech, 6 Kwietnia 2009 roku. Wstrząsy miały silę 6,3 stopnia Richtera i nawiedziło okolice miasta L'Aquila. Statystyki są zatrważające; śmierć poniosło 308 osób, rannych zostało około 1500, a Dach nad głową straciło około 40 000 osób – prawie 15 000 domów legło w gruzach. Powyższe przykłady ilustrują, jak wielkimi zagrożeniami są Wulkanizm i trzęsienia ziemi, także na naszym kontynencie, który nam, mieszkańcom obszaru praktycznie nimi niezagrożonego może się wydawać bezpiecznym.

3. Przyczyny Wulkanizmu i trzęsień Ziemi na naszym kontynencie


Aby zrozumieć, dlaczego pewne rejony naszego kontynentu są o wiele bardziej narażone na Trzęsienie ziemi i wybuchy wulkanów od innych, należy spojrzeć w głąb naszej planety. Związek wybuchów wulkanów, trzęsień ziemi i ruchów płyt tektonicznych tłumaczy Teoria tektoniki płyt litosfery. Powierzchnia naszego globu jest podzielona na osiem4 dużych i kilkanaście mniejszych ruchomych płyt, które pozostając w stałym ruchu, to zderzają, to oddalają się od siebie. Na granicach ich styku zwykle powstają wulkany, bo tam magmie najprościej jest znaleźć drogę na powierzchnię. Ścieranie i nachodzenie się płyt powoduje natomiast trzęsienie ziemi. Ruchy płyt litosferycznych (wg. Założeń teorii tektoniki płyt) i związane z tym procesy geologiczne. Wykonanie własne, Rysunek odręczny, Obróbka w programie Adobe Photoshop CS4. Ruchy płyt tektonicznych nie biorą się z nikąd – mają swoje źródło w najgłębszych warstwach Ziemi. Wszystko bierze Początek w jądrze Ziemi, skąd niewyobrażalne ilości energii są przenoszone przez Płaszcz Ziemi ku litosferze ( najbardziej zewnętrznej, sztywnej powłoce naszej planety). Gorąca Materia docierając do astenosfery (jest to podścielająca litosferę, półpłynna i plastyczna warstwa płaszcza Ziemi), wymuszając w niej Ruch konwekcyjny. Ruch ten wywołuje zaś tensję (rozciąganie) skorupy ziemskiej i rozsuwanie się płyt litosferycznych. W miejscu rozsuwania się płyt – tzw. ryfcie – wydobywa się nieustannie Lawa tworząc świeże fragmenty litosfery, w związku z czym w rejonie ryftów odnotowuje się niezwykle silną aktywność tektoniczną i wulkaniczną. Wspomniana Strefa ryftu to jedna z trzech możliwych granic między płytami – nazywana jest także granicą dywergentną, konstruktywną lub akrecyjną. Rozróżniamy także granice konwergentne (zwane też destrukcyjnymi lub konsumpcyjnymi), wzdłuż których występuje tak zwana Strefa subdukcji – miejsce, w którym jedna Płyta litosferyczna wsuwa się pod drugą. Trzecim rodzajem granic są granice konserwatywne, wzdłuż których sąsiadujące ze sobą płyty ani się nie rozsuwają, a nie na siebie nie nachodzą, a jedynie przemieszczają się względem siebie. Rozmieszczenie wulkanów na świecie. Wykonanie własne w programie Adobe Photoshop CS4, na podstawie map serwisu http://media.maps.com/ W Europie mamy do czynienia z dwoma zasadniczymi obszarami wzmożonej aktywności wulkanicznej i tektonicznej. Mowa o Oceanie Atlantydzkim, na którego dnie znajduje się Strefa ryftu pomiędzy płytami Euroazjatycką a Północnoamerykańską, tworząca grzbiet Środkowoatlantycki, którego częścią jest Islandia. Drugim takim obszarem jest Basen morza Śródziemnego, w którym dochodzi do kolizji dwóch płyt litosfery – afrykańskiej i eurazjatyckiej. Obszar ten jest częścią wielkiej strefy sejsmicznej, zwanej strefą Śródziemnomorską i Transazjatycką (albo też Medyterańską); biegnie ona od Nowej Gwinei przez Indonezję, Birmę, pn. Indie, Uzbekistan, Turkmenistan, Iran, Gruzję, Turcję aż po morze Śródziemne. Szacuje się, że w strefie tej występuje ok. 15 proc. wszystkich trzęsień ziemi. Ze względu na częstotliwość występowania trzęsień możemy wyróżnić Trzy zasadnicze obszary:
  • Sejsmiczne – trzęsienie występują często i są dość silne. Obszary te dość dokładnie pokrywają się z granicami płyt litosfery.
  • Pensejsmiczne – wstrząsy występują sporadycznie; są słabe i raczej nieszkodliwe.
  • Asejsmiczne – praktyczny brak wstrząsów sejsmicznych – jeśli już jakieś wystąpią, to niezwykle słabe.
Generalnie, całą wschodnią Europę możemy zaklasyfikować jako Obszar asejsmiczny, natomiast centralna i zachodnia część naszego kontynentu to Strefa pansejsmiczna. Basen morza Śródziemnego i Islandia to tereny zdecydowanie sejsmiczne – są to miejsca najniebezpieczniejsze, i to na nich się teraz skoncentrujemy.


4. Morze Śródziemne


Znane przede wszystkim ze swych wulkanów. Wśród tych warto wymienić:
Etna Znajduje się we Włoszech, na wschodnim wybrzeżu Sycylii. Jest to największy (145 km obwodu u podnóża) i najwyższy (3340 m n.p.m) Stożek wulkaniczny w Europie. Etna budzi się bardzo często (niektórzy mówią, że właściwie nigdy nie sypia), lecz niezbyt groźnie. W 1669 r. zniszczyła większość Katanii, a w roku 1928 zmiotła z powierzchni ziemi Miasteczko Mascali. Jako Jeden z trzech europejskich wulkanów, Etna została zakwalifikowana do 16 tzw. Decade Volcanoes, czyli grupy wybranych przez IAVCEI5 wulkanów, które ze względu na potęgę i dawne erupcje zasługują na szczególną obserwacje i badania.
Wezuwiusz Naukowcy są zgodni, że Wezuwiusz to tykająca Bomba zegarowa Na Temat siły kolejnego wybuchu i Liczby zagrożonych toczy się poważna debata”6. Na przełomie ostatnich 25 000 lat Wezuwiusz wybuchał nieregularnie, ale zatrważająco rytmicznie. Największe erupcje miały miejsce 22 500, 17 000, 15 000, 11 400 i 8 000 lat temu. Następnie potężna Eksplozja 3 780 lat temu (znacznie silniejsza Niż słynna Erupcja z 79r, kiedy zniszczone zostały Pompeje. Erupcja Avellinio (od nazwy obszaru, gdzie odkryto pokłady pyłu) zasypała popiołami i lapillami prawie cały Teren Kampanii, gdyby miała miejsce dziś, zniszczyłaby między innymi milionowy Neapol. Ostatnia Erupcja Wezuwiusza nastąpiła w roku 1944, zabijając ok. 45 osób, niszcząc kilka okolicznych wsi i uszkadzając 88 alianckich samolotów. Teraz wulkanolodzy i mieszkańcy przyległych miast z niepokojem patrzą w przyszłość. Wezuwiusz to drugi z Europejskich „Decade Volcanoes”.
Stromboli Wulkan Stromboli tworzy malutką wyspę wznoszącą się na wysokość 924 m N.p.m. w archipelagu wysp Liparyjskich na morzu Tyrreńskim. Starożytni nazwali go „latarnią Morza Śródziemnego” – ze względu na ogromne ilości wyrzucanego drobnego materiału wulkanicznego. Te niewielkie wybuchy przypominają fajerwerki i mają miejsce średnio kilka razy na godzinę. Największa Erupcja miała miejsce w roku 1930, zaś ostatnia większa Eksplozja zdarzyła się Siedem lat temu (2002). Choć wyspę zamieszkuje jedynie 600 osób, Liczba ofiar potencjalnego wybuchu może być znacznie większa, ze względu na setki turystów wspinających się na Stromboli każdego dnia.
Santoryn Santoryn to obecnie olbrzymim Krater (kaldera) – jedynie tyle pozostało z wyspy Thira po wybuchu wulkanu i trzęsieniu ziemi prawie 4000 lat temu. Znajduje się na Morzu Egejskim, jakieś 175 km na południowy Wschód od wybrzeży Grecji. Obecnie na małej wysepce Nea Kameni, która leży w obrębie kaldery, nadal znajduje się aktywny krater. Trzeci z europejskich „Decade Volcanoes”.

5. Islandia


Islandia jest lądem, który swoje istnienie w całości zawdzięcza wulkanizmowi. Położona na grzbiecie śródoceanicznym, a niezależnie od ryftu pod Islandią funkcjonuje też Plama gorąca (ang. hot spot), – czyli miejsce, w którym Magma z płaszcza Ziemi podchodzi do powierzchni, topiąc stojące na jej drodze skały. Taka Kombinacja sprawia, że Islandia jest nieustannie narażona na erupcje starych, a także powstawanie nowych wulkanów. Podobna sytuacja miała miejsce w roku 1963 na Zachód od wybrzeży Islandii, kiedy to powstała Wyspa Surtsey. Znienacka z morza wystrzeliły bloki lawy i masy popiołu, a słupy pary wzniosły się na 3600 metrów. W przeciągu zaledwie paru dni w miejscu erupcji Stała już Wyspa Wysoka na 40m i długa na pół kilometra. Rok później Wyspa mierzyła już 150m i zajmowała powierzchnię 2,5 km2, a erupcje ustały dopiero po 4 latach. Podobnych zjawisk jest na Islandii całe mnóstwo. Wśród wulkanów należy wymienić:
Hekla Leżąca na południu Islandii Hekla osiąga wysokość 1,491 m N.p.m. i jest najbardziej aktywnym i najwyższym wulkanem Islandii. Zalicza się do wulkanów eksplozywno – efuzywnych. W średniowieczu był brany za wrota do piekielnych czeluści. Największa Erupcja Hekli miała miejsce przed naszą erą i mówi się, że przyczyniła się do ochłodzenia klimatu północnej europy na parę lat. W ciągu ostatnich 50 lat Hekla wybuchała w latach 1947-1948, 1970, 1980, 1981, 1991 i 2000, czyli często i dość regularnie.
Grimsvötn
Wulkan o wysokości 1719 m N.p.m. jest trzecim co do wielkości w Europie. Jego erupcje powodują Topnienie największego europejskiego lodowca – Vatnajökull – i wywołują powodzie glacjalne zwane jökulhlaupami. Ostatni znaczący Wybuch miał miejsce w roku 2004, kiedy to Wulkan wyrzuca kłęby dymu i popiołów na wysokość 12 000m przez 4 dni. Szczęśliwie nikt nie zginął, ale konieczne okazało się odwołanie dziesiątków lotów i ratowanie bydła przed śmiercionośnymi pyłami i gazami.
Poza klasycznymi wulkanami, na Islandii znajdziemy też potężne wulkany szczelinowe (linearne), z których wydobywająca się Lawa tworzy ogromne pokrywy zwane trapami. Tragicznie zakończyła się Erupcja ze szczeliny Laki, z której w czerwcu 1783 r. wydostało się 12 km3 lawy. Towarzyszące erupcji trujące gazy wybiły połowę bydła na wyspie, doprowadzając do klęski głodu, podczas której zmarł co trzeci Islandczyk. Nie sposób nie wspomnieć też o gejzerach Islandii – sama Nazwa gejzer pochodzi z islandzkiego, gdzie Słowo „gjósa” oznacza „tryskać”, „wybuchać'.

6. Niebezpieczeństwa


Erupcje wulkanów mogą wydarzyć się nagle i niespodziewanie, a do tego w miejscach, w których nie zawsze się tego spodziewamy – jak w przypadku wspomnianej wcześniej Surtsey, kiedy to Nowa Wyspa w ciągu paru dni wyłoniła się z morza. Choć to mało prawdopodobne, podobne erupcje stanowią zagrożenie dla jednostek pływających, a znalezienie się tankowca lub promu pasażerskiego w takim miejscu mogłoby doprowadzić do katastrofy. Prognozowanie erupcji wulkanów i trzęsień ziemi jest z natury bardzo nieprecyzyjne. Choć zazwyczaj aktywność wulkanów wzmaga się przed wybuchem, nie zawsze jest to Znak najgorszego. Gdyby było inaczej, nie dochodziłoby dziś do śmierci tylu ofiar. Niestety zazwyczaj, gdy uzyskujemy pewność o wybuchu/trzęsieniu jest już za późno na całkowitą ewakuację zagrożonej ludności. Wiąże się z tym fakt, że tereny wokół wulkanów należą do jednych z najgęściej zaludnionych na świecie. W Europie nie zawsze jest to prawdą, biorą pod uwagę choćby Islandię. Inaczej sprawa przedstawia się na południu kraju – dla przykładu Obszar zagrożony wybuchem Wezuwiusza zamieszkuje prawie 3 miliony ludzi. Rządy często bagatelizują sprawę i nie posiadają konkretnych i logicznych planów ewakuacji – a ta musi mieć miejsce o wiele wcześniej przed wybuchem. Gdy Wulkan wyrzuci z siebie tony materiałów piroklastycznych jest już za późno – Samoloty nie mogą latać wśród chmur pyłów i gazów, a samochody i pociągi nie będą mogły jeździć po kilkunastocentymetrowej warstwie popioły. Ludziom pozostanie wtedy ucieczka pieszo lub szukanie schronienia… Wulkan posiada spory Arsenał broni. Po pierwsze, lawa. Choć często wypływa leniwymi strumieniami, może zdarzyć się, że pędzi do 40km/h. Osiąga temperaturę setek stopni Celsjusza paląc i topiąc wszystko na swej drodze. Czasami zdarza się, że Komin wulkaniczny został zasklepiony zastygłą lawą. Aby przedrzeć się na powierzchnie, potrzebne jest ogromne ciśnienie, pod którym lawa wystrzeliwuje z taką siłą, że pokonuje barierę dźwięku (włosi nazywają to Zjawisko boato – potężny ryk). Powstają wówczas opady piroklastyczne, czyli wyrzucona w Powietrze mieszanina popiołów wulkanicznych, lapilli, bomb wulkanicznych, a także wielkich bloków skalnych wyrwanych ze stożka wulkanicznego. Wyrzucony w atmosferę Popiół może zatrzymać Dopływ światła na wiele dni, poza tym może uniemożliwić swobodne Oddychanie i w konsekwencji doprowadzić do śmierci. Czynniki erupcji wulkanów powodujące największe straty w ludziach. Wykonanie własne w programie Microsoft Excel 2002, na podstawie danych z www.geografia.com.pl
Ponadto, podczas wybuchów wulkanów możemy mieć do czynienia z podmuchami rozgrzanego do 500oC powietrza (zwanymi chmurami gorejącymi); mogą one pędzić do 300 km/h. W 1902 Chmura gorejąca powstała w wyniku wybuchu wulkanu Pelee na Martynice zabiła 26 tys. ludzi. Poza tym możemy mieć do czynienia z następującymi zjawiskami: Potoki / lawiny piroklastyczne, czyli staczające się po zboczach wulkanów Mieszaniny materiałów piroklastycznych i rozgrzanych gazów. Lahary, czyli spływy popiołowe, to nic innego jak potoki błotne powstałe w wyniku zmieszania materiałów piroklastycznych z wodą. Źródłem wody mogą być intensywne Opady atmosferyczne towarzyszce wybuchom, jeziora kalderowe, lub tzw. Jökulhlaupy, czyli powodzie glacjalne wywołane topnieniem lodowców w wyniku erupcji wulkanów. Gazy Wulkaniczne – Siła napędowa erupcji eksplozywnych i mieszanych sama sobie może być zabójcza. Gazy zawierają m.in. dwutlenek węgla, wodór, chlorowodór, fluorowodór, siarkowodór, dwutlenek siarki, Metan i amoniak. Ich Spora ilość w atmosferze może wywołać Zatrucia lub śmierć przez niedotlenienie, a także zmniejszyć Dopływ promieni słonecznych na wiele dni. Tsunami – ogromne fale powstałe w wyniku trzęsień ziemi, czyli także przy niektórych wybuchach wulkanów. Należą do najbardziej śmiercionośnych skutków trzęsień i wybuchów wulkanów. Wulkaniczne Trzęsienia ziemi same w sobie są z Reguły słabe, i na ogół poprzedzają erupcje. Groźniejsze mogą być ich konsekwencje, czyli wspomniane już lawiny piroklastyczne.
Trzęsienia ziemi niosą ze sobą dalsze niebezpieczeństwa. Trzęsienia związane z wulkanizmem stanowią jedynie 7% wszystkich trzęsień, a ich Siła nie jest zbyt wielka. Obok nich wyróżniamy trzęsienia zapadliskowe – związane z zapadaniem się jaskiń lub wyrobisk górniczych (tąpnięć) – choć te ostatnie bardziej pasują do kolejnej grupy – wstrząsów antropogenicznych. Wśród nich wymieniamy tąpnięcia, a także inne trzęsienia związane z działalnością człowieka – np. wznoszeniem tam lub drapaczy chmur. Te rodzaje wstrząsów są najsłabsze i występują najrzadziej. Najgroźniejsze są, Rzecz jasna, trzęsienia tektoniczne – bezpośrednio związane z ruchami płyt litosferycznych. Te – podobnie jak wybuchy wulkanów – są trudne do przewidzenia. Istnieją przypadki, że wiadomo o nadejściu wstrząsów, ale nie sposób stwierdzić, kiedy nastąpią – może to być kwestia paru dni lub paru lat, a ewakuacja ludności na taki Okres czasu jest po prostu nierealna. Póki co, ludziom pozostaje jedynie bronieni się przed nadejściem wstrząsów –wznoszenie budynków odpornych na wstrząsy sejsmiczne, odpowiednie projektowanie zabudowy miejskiej, w celu ułatwienia ewakuacji i minimalizacji Liczby ofiar, a także odpowiednie przygotowanie na wypadek kataklizmu (kursy, szkolenia, Edukacja w szkole).

7. Podsumowanie


Wybuchy wulkanów i trzęsienia Ziemi to jedne z najstraszniejszych kataklizmów, jakie nawiedzają naszą planetę. Nie oszczędzają przy tym naszego kontynentu – zwłaszcza basenu Morza Śródziemnego i Islandii. Przyczyny tych zjawisk należy szukać głęboko pod powierzchnią ziemi – wiąże się ona z ruchami płyt tektonicznych. Niebezpieczeństwo trzęsień Ziemi i wybuchów wulkanów wiąże się w znacznej mierze z ich nieprzewidywalnością; a skoro nie możemy ani przewidywać, ani zapobiegać, musimy się przygotowywać. Dlatego tak istotna jest odpowiednia edukacja, logiczna i bezpieczna zabudowa, odporne budynki, a także konkretne plany ewakuacji, zwłaszcza w rejonach sejsmicznych, ale nie tylko. Uważam, że nawet mieszkańcy stref uważanych za asejsmiczne nie mogą być święcie przekonani, że nic nigdy się nie stanie. Matka Natura jest nieprzewidywalna, a nasza Planeta już wiele razy pokazywała nam, jak potężna i kapryśna zarazem potrafi być.

8. BIBLIOGRAFIA:



Baraniecki L., Skrzypczak W., 2000. „Geografia Fizyczna Ogólna: Podręcznik dla szkół ponadpodstawowych”, Warszawa, s. 131 – 175
Bogucka M.,2003. „Geografia: Spojrzenie na Kontynenty”, PWN Warszawa, s.20 – 38
Cranfield I., 1996. „100 Największych Cudów Natury”, Poznań, s.10 – 25
Hall S.S. „Wezuwiusz. Cisza przed burzą.”National Geographic, Wrzesień 2007,
s.82 – 97

Maślankiewicz K., 1976 "Wulkany i człowiek" WsiP Warszawa
Scarth A., TanguyJ.C., 2001. “Volcanoes of Europe”, Oxford Univeristy Press
Puskarz J., 2006.„Geografia: Encyklopedia Szkolna PWN”, PWN Warszawa
Riezanow I.A., 1986 " Wielkie katastrofy w historii Ziemi", PWN Warszawa
http://www.volcanodiscovery.com
http://www.volcano.si.edu/
http://vulcan.wr.usgs.gov/Volcanoes/DecadeVolcanoes/


1 Puskarz J., 2006. „Geografia: Encyklopedia Szkolna PWN”, PWN Warszawa, s.685 2 Tamże, s.685-686 3 Na podstawie Live Science „Deadliest Earthquakes in History”, Wtorek, 13 Maj 2008, http://www.livescience.com/environment/deadliest_earthquakes.html 4 za M.Summerfied, Płyty litosferyczne i ich granice, 1992 5IAVCEI - International Association of Volcanology and Chemistry of the Earth's Interior 6 National Geographic, Wrzesień 2007, s.92 1
str 1
„Zagrożenia trzęsieniami ziemi i wulkanizmem w Europie. Przyczyny tych zjawisk na naszym kontynencie.”
eksplozja na Santorynie mogła przyczynić się do eksterminacji cywilizacji minojskiej na
Krecie, a może nawet dała [[początek]] mitu o Atlantydzie.
Nie inaczej przedstawia się kwestia trzęsień ziemi. Głównym przykładem działania tej
niszczącej siły na naszym kontynencie jest [[trzęsienie ziemi]] w Lizbonie z roku 1755.
Uderzenie z 1 Listopada miało prawdopodobnie [[natężenie]] 9 stopni w skali Richtera i
umieszcza się go w czołówce najtragiczniejszych pod względem ofiar trzęsień ziemi (ta
osiągnęła ok. 70 tys.). [[Epicentrum]] znajdowało się na Oceanie Atlantyckim, około 200 km od
Przylądka Świętego Wincentego, co przyczyniło się do powstania 20 – metrowych fal
tsunami, które zalały i tak zrujnowane już miasto. Około 85% zabudowań uległo zniszczeniu.
Nie można nie wspomnieć o najbardziej zabójczym trzęsieniu w Europie (11 miejsce
w rankingu najtragiczniejszych trzęsień wszechczasów
3
). [[Mowa]] oczywiście o trzęsieniu ziemi
w Mesynie w roku 1908, w którym zginęło
ok. 100 tys. ludzi (w samej Mesynie 83
tysiące, do tego należy doliczyć okoliczne
miasteczka i wsie). Wstrząsy miały siłę 7,5
stopni Richtera i wywołały fale [[tsunami]] o
wysokości
Mesyńskiej.
Ostatnie najpoważniejsze trzęsienie
ziemi
w
Europie
miało
miejsce
we
Miedzioryt z 1755 roku ukazuje dokonane przez trzęsienie
zniszczenia: w tle płonące ruiny Lizbony, a na pierwszym
12
metrów
na
cieśninie
Włoszech, 6 Kwietnia 2009 roku. Wstrząsy
planie gigantyczne fale [[tsunami]] porywające okręty.
Źródło:
http://geology.about.com/library/bl/bllisbon1755eq.htm
miały silę 6,3 stopnia Richtera i nawiedziło
okolice miasta L'Aquila. Statystyki są
zatrważające; śmierć poniosło 308 osób, rannych zostało około 1500, a [[dach]] nad głową
straciło około 40 000 osób – prawie 15 000 domów legło w gruzach.
Powyższe przykłady ilustrują, jak wielkimi zagrożeniami są [[wulkanizm]] i trzęsienia
ziemi, także na naszym kontynencie, który nam, mieszkańcom obszaru praktycznie nimi
niezagrożonego może się wydawać bezpiecznym.
3
Na podstawie [[Live]] [[Science]] „Deadliest Earthquakes in History”, Wtorek, 13 Maj 2008,
http://www.livescience.com/environment/deadliest_earthquakes.html
2

„Zagrożenia trzęsieniami ziemi i wulkanizmem w Europie. Przyczyny tych zjawisk na naszym kontynencie.”
eksplozja na Santorynie mogła przyczynić się do eksterminacji cywilizacji minojskiej na
Krecie, a może nawet dała Początek mitu o Atlantydzie.
Nie inaczej przedstawia się kwestia trzęsień ziemi. Głównym przykładem działania tej
niszczącej siły na naszym kontynencie jest Trzęsienie ziemi w Lizbonie z roku 1755.
Uderzenie z 1 Listopada miało prawdopodobnie Natężenie 9 stopni w skali Richtera i
umieszcza się go w czołówce najtragiczniejszych pod względem ofiar trzęsień ziemi (ta
osiągnęła ok. 70 tys.). Epicentrum znajdowało się na Oceanie Atlantyckim, około 200 km od
Przylądka Świętego Wincentego, co przyczyniło się do powstania 20 – metrowych fal
tsunami, które zalały i tak zrujnowane już miasto. Około 85% zabudowań uległo zniszczeniu.
Nie można nie wspomnieć o najbardziej zabójczym trzęsieniu w Europie (11 miejsce
w rankingu najtragiczniejszych trzęsień wszechczasów
3
). Mowa oczywiście o trzęsieniu ziemi
w Mesynie w roku 1908, w którym zginęło
ok. 100 tys. ludzi (w samej Mesynie 83
tysiące, do tego należy doliczyć okoliczne
miasteczka i wsie). Wstrząsy miały siłę 7,5
stopni Richtera i wywołały fale Tsunami o
wysokości
Mesyńskiej.
Ostatnie najpoważniejsze trzęsienie
ziemi
w
Europie
miało
miejsce
we
Miedzioryt z 1755 roku ukazuje dokonane przez trzęsienie
zniszczenia: w tle płonące ruiny Lizbony, a na pierwszym
12
metrów
na
cieśninie
Włoszech, 6 Kwietnia 2009 roku. Wstrząsy
planie gigantyczne fale Tsunami porywające okręty.
Źródło:
http://geology.about.com/library/bl/bllisbon1755eq.htm
miały silę 6,3 stopnia Richtera i nawiedziło
okolice miasta L'Aquila. Statystyki są
zatrważające; śmierć poniosło 308 osób, rannych zostało około 1500, a Dach nad głową
straciło około 40 000 osób – prawie 15 000 domów legło w gruzach.
Powyższe przykłady ilustrują, jak wielkimi zagrożeniami są Wulkanizm i trzęsienia
ziemi, także na naszym kontynencie, który nam, mieszkańcom obszaru praktycznie nimi
niezagrożonego może się wydawać bezpiecznym.
3
Na podstawie Live Science „Deadliest Earthquakes in History”, Wtorek, 13 Maj 2008,
http://www.livescience.com/environment/deadliest_earthquakes.html
2
str 2
„Zagrożenia trzęsieniami ziemi i wulkanizmem w Europie. Przyczyny tych zjawisk na naszym kontynencie.”
Turkmenistan, Iran, Gruzję, Turcję aż po [[morze]] Śródziemne. Szacuje się, że w strefie tej
występuje ok. 15 proc. wszystkich trzęsień ziemi.
Ze względu na częstotliwość występowania trzęsień możemy wyróżnić trzy
zasadnicze obszary:
Sejsmiczne – trzęsienie występują często i są dość silne. Obszary te dość dokładnie
pokrywają się z granicami płyt litosfery.
Pensejsmiczne – wstrząsy występują sporadycznie; są słabe i raczej nieszkodliwe.
Asejsmiczne – praktyczny brak wstrząsów sejsmicznych – jeśli już jakieś wystąpią, to
niezwykle słabe.
Generalnie, całą wschodnią Europę możemy zaklasyfikować jako obszar asejsmiczny,
natomiast centralna i zachodnia część naszego kontynentu to strefa pansejsmiczna. Basen
morza Śródziemnego i [[Islandia]] to tereny zdecydowanie sejsmiczne – są to miejsca
najniebezpieczniejsze, i to na nich się teraz skoncentrujemy.
4. [[Morze]] Śródziemne
Znane przede wszystkim ze swych wulkanów. Wśród tych warto wymienić:
Etna
Znajduje się we Włoszech, na wschodnim wybrzeżu Sycylii. Jest to największy
(145 km obwodu u podnóża) i najwyższy (3340 m n.p.m) [[stożek]] wulkaniczny w Europie.
Etna budzi się bardzo często (niektórzy mówią, że właściwie nigdy nie sypia), lecz niezbyt
groźnie. W 1669 r. zniszczyła większość Katanii, a w roku 1928 zmiotła z powierzchni ziemi
miasteczko Mascali. Jako [[jeden]] z trzech europejskich wulkanów, Etna została
zakwalifikowana do 16 tzw.
Decade Volcanoes,
czyli grupy wybranych przez IAVCEI
5
wulkanów, które ze względu na potęgę i dawne erupcje zasługują na szczególną obserwacje i
badania.
Wezuwiusz
Naukowcy są zgodni, że [[Wezuwiusz]] to tykająca [[bomba]] zegarowa Na temat siły
kolejnego wybuchu i [[liczby]] zagrożonych toczy się poważna debata”
6
. Na przełomie ostatnich
25 000 lat [[Wezuwiusz]] wybuchał nieregularnie, ale zatrważająco rytmicznie. Największe
5
6
IAVCEI - International Association of Volcanology and Chemistry of the Earth's Interior
National Geographic, [[Wrzesień]] 2007, s.92
5

„Zagrożenia trzęsieniami ziemi i wulkanizmem w Europie. Przyczyny tych zjawisk na naszym kontynencie.”
Turkmenistan, Iran, Gruzję, Turcję aż po Morze Śródziemne. Szacuje się, że w strefie tej
występuje ok. 15 proc. wszystkich trzęsień ziemi.
Ze względu na częstotliwość występowania trzęsień możemy wyróżnić trzy
zasadnicze obszary:
Sejsmiczne – trzęsienie występują często i są dość silne. Obszary te dość dokładnie
pokrywają się z granicami płyt litosfery.
Pensejsmiczne – wstrząsy występują sporadycznie; są słabe i raczej nieszkodliwe.
Asejsmiczne – praktyczny brak wstrząsów sejsmicznych – jeśli już jakieś wystąpią, to
niezwykle słabe.
Generalnie, całą wschodnią Europę możemy zaklasyfikować jako obszar asejsmiczny,
natomiast centralna i zachodnia część naszego kontynentu to strefa pansejsmiczna. Basen
morza Śródziemnego i Islandia to tereny zdecydowanie sejsmiczne – są to miejsca
najniebezpieczniejsze, i to na nich się teraz skoncentrujemy.
4. Morze Śródziemne
Znane przede wszystkim ze swych wulkanów. Wśród tych warto wymienić:
Etna
Znajduje się we Włoszech, na wschodnim wybrzeżu Sycylii. Jest to największy
(145 km obwodu u podnóża) i najwyższy (3340 m n.p.m) Stożek wulkaniczny w Europie.
Etna budzi się bardzo często (niektórzy mówią, że właściwie nigdy nie sypia), lecz niezbyt
groźnie. W 1669 r. zniszczyła większość Katanii, a w roku 1928 zmiotła z powierzchni ziemi
miasteczko Mascali. Jako Jeden z trzech europejskich wulkanów, Etna została
zakwalifikowana do 16 tzw.
Decade Volcanoes,
czyli grupy wybranych przez IAVCEI
5
wulkanów, które ze względu na potęgę i dawne erupcje zasługują na szczególną obserwacje i
badania.
Wezuwiusz
Naukowcy są zgodni, że Wezuwiusz to tykająca Bomba zegarowa Na temat siły
kolejnego wybuchu i Liczby zagrożonych toczy się poważna debata”
6
. Na przełomie ostatnich
25 000 lat Wezuwiusz wybuchał nieregularnie, ale zatrważająco rytmicznie. Największe
5
6
IAVCEI - International Association of Volcanology and Chemistry of the Earth's Interior
National Geographic, Wrzesień 2007, s.92
5
str 3
„Zagrożenia trzęsieniami ziemi i wulkanizmem w Europie. Przyczyny tych zjawisk na naszym kontynencie.”
8. BIBLIOGRAFIA:
Baraniecki L., Skrzypczak W., 2000. „Geografia Fizyczna Ogólna: Podręcznik dla szkół
ponadpodstawowych”, Warszawa, s. 131 – 175
Bogucka M.,2003. „Geografia: Spojrzenie na Kontynenty”, PWN Warszawa, s.20 – 38
Cranfield I., 1996. „100 Największych Cudów Natury”, Poznań, s.10 – 25
Hall S.S. „Wezuwiusz. Cisza przed burzą.” National Geographic, [[Wrzesień]] 2007,
s.82 – 97
Maślankiewicz K., 1976 "Wulkany i człowiek" WsiP Warszawa
Scarth A., Tanguy J.C., 2001. “Volcanoes of Europe”, Oxford Univeristy Press
Puskarz J., 2006. „Geografia: [[Encyklopedia]] Szkolna PWN”, PWN Warszawa
Riezanow I.A., 1986 " Wielkie katastrofy w historii Ziemi", PWN Warszawa
http://www.volcanodiscovery.com
http://www.volcano.si.edu/
http://vulcan.wr.usgs.gov/Volcanoes/DecadeVolcanoes/
12

„Zagrożenia trzęsieniami ziemi i wulkanizmem w Europie. Przyczyny tych zjawisk na naszym kontynencie.”
8. BIBLIOGRAFIA:
Baraniecki L., Skrzypczak W., 2000. „Geografia Fizyczna Ogólna: Podręcznik dla szkół
ponadpodstawowych”, Warszawa, s. 131 – 175
Bogucka M.,2003. „Geografia: Spojrzenie na Kontynenty”, PWN Warszawa, s.20 – 38
Cranfield I., 1996. „100 Największych Cudów Natury”, Poznań, s.10 – 25
Hall S.S. „Wezuwiusz. Cisza przed burzą.” National Geographic, Wrzesień 2007,
s.82 – 97
Maślankiewicz K., 1976 "Wulkany i człowiek" WsiP Warszawa
Scarth A., Tanguy J.C., 2001. “Volcanoes of Europe”, Oxford Univeristy Press
Puskarz J., 2006. „Geografia: Encyklopedia Szkolna PWN”, PWN Warszawa
Riezanow I.A., 1986 " Wielkie katastrofy w historii Ziemi", PWN Warszawa
http://www.volcanodiscovery.com
http://www.volcano.si.edu/
http://vulcan.wr.usgs.gov/Volcanoes/DecadeVolcanoes/
12
str 4
„Zagrożenia trzęsieniami ziemi i wulkanizmem w Europie. Przyczyny tych zjawisk na naszym kontynencie.”
konwekcyjny. [[Ruch]] ten wywołuje zaś tensję (rozciąganie) skorupy ziemskiej i rozsuwanie się
płyt litosferycznych. W miejscu rozsuwania się płyt – tzw. ryfcie – wydobywa się nieustannie
lawa tworząc świeże fragmenty litosfery, w związku z czym w rejonie ryftów odnotowuje się
niezwykle silną aktywność tektoniczną i wulkaniczną.
Wspomniana [[strefa]] ryftu to jedna z trzech możliwych granic między płytami –
nazywana jest także granicą dywergentną, konstruktywną lub akrecyjną. Rozróżniamy także
granice konwergentne (zwane też destrukcyjnymi lub konsumpcyjnymi), wzdłuż których
występuje tak zwana [[strefa subdukcji]] – miejsce, w którym jedna płyta litosferyczna wsuwa
się pod drugą. Trzecim rodzajem granic są granice konserwatywne, wzdłuż których
sąsiadujące ze sobą płyty ani się nie rozsuwają, a nie na siebie nie nachodzą, a jedynie
przemieszczają się względem siebie.
Rozmieszczenie wulkanów na świecie. Wykonanie własne w programie [[Adobe Photoshop]] CS4, na podstawie
map serwisu http://media.maps.com/
W Europie mamy do czynienia z dwoma zasadniczymi obszarami wzmożonej aktywności
wulkanicznej i tektonicznej. [[Mowa]] o Oceanie Atlantydzkim, na którego dnie znajduje się
strefa ryftu pomiędzy płytami Euroazjatycką a Północnoamerykańską, tworząca grzbiet
Środkowoatlantycki, którego częścią jest Islandia.
Drugim takim obszarem jest [[basen]] morza Śródziemnego, w którym dochodzi do
kolizji dwóch płyt litosfery – afrykańskiej i eurazjatyckiej. Obszar ten jest częścią wielkiej
strefy
sejsmicznej,
zwanej
strefą
Śródziemnomorską
i
Transazjatycką
(albo
też
Medyterańską); biegnie ona od Nowej Gwinei przez Indonezję, Birmę, pn. Indie, Uzbekistan,
4

„Zagrożenia trzęsieniami ziemi i wulkanizmem w Europie. Przyczyny tych zjawisk na naszym kontynencie.”
konwekcyjny. Ruch ten wywołuje zaś tensję (rozciąganie) skorupy ziemskiej i rozsuwanie się
płyt litosferycznych. W miejscu rozsuwania się płyt – tzw. ryfcie – wydobywa się nieustannie
lawa tworząc świeże fragmenty litosfery, w związku z czym w rejonie ryftów odnotowuje się
niezwykle silną aktywność tektoniczną i wulkaniczną.
Wspomniana Strefa ryftu to jedna z trzech możliwych granic między płytami –
nazywana jest także granicą dywergentną, konstruktywną lub akrecyjną. Rozróżniamy także
granice konwergentne (zwane też destrukcyjnymi lub konsumpcyjnymi), wzdłuż których
występuje tak zwana Strefa subdukcji – miejsce, w którym jedna płyta litosferyczna wsuwa
się pod drugą. Trzecim rodzajem granic są granice konserwatywne, wzdłuż których
sąsiadujące ze sobą płyty ani się nie rozsuwają, a nie na siebie nie nachodzą, a jedynie
przemieszczają się względem siebie.
Rozmieszczenie wulkanów na świecie. Wykonanie własne w programie Adobe Photoshop CS4, na podstawie
map serwisu http://media.maps.com/
W Europie mamy do czynienia z dwoma zasadniczymi obszarami wzmożonej aktywności
wulkanicznej i tektonicznej. Mowa o Oceanie Atlantydzkim, na którego dnie znajduje się
strefa ryftu pomiędzy płytami Euroazjatycką a Północnoamerykańską, tworząca grzbiet
Środkowoatlantycki, którego częścią jest Islandia.
Drugim takim obszarem jest Basen morza Śródziemnego, w którym dochodzi do
kolizji dwóch płyt litosfery – afrykańskiej i eurazjatyckiej. Obszar ten jest częścią wielkiej
strefy
sejsmicznej,
zwanej
strefą
Śródziemnomorską
i
Transazjatycką
(albo
też
Medyterańską); biegnie ona od Nowej Gwinei przez Indonezję, Birmę, pn. Indie, Uzbekistan,
4
str 5
„Zagrożenia trzęsieniami ziemi i wulkanizmem w Europie. Przyczyny tych zjawisk na naszym kontynencie.”
3. Przyczyny Wulkanizmu i trzęsień Ziemi na naszym kontynencie
Aby zrozumieć, dlaczego pewne rejony naszego kontynentu są o wiele bardziej
narażone na [[trzęsienie ziemi]] i wybuchy wulkanów od innych, należy spojrzeć w głąb naszej
planety. Związek wybuchów wulkanów, trzęsień ziemi i ruchów płyt tektonicznych tłumaczy
teoria tektoniki płyt litosfery.
Powierzchnia naszego globu jest podzielona na osiem
4
dużych i kilkanaście
mniejszych ruchomych płyt, które pozostając w stałym ruchu, to zderzają, to oddalają się od
siebie. Na granicach ich styku zwykle powstają wulkany, bo tam magmie najprościej jest
znaleźć drogę na powierzchnię. Ścieranie i nachodzenie się płyt powoduje natomiast
trzęsienie ziemi.
Ruchy płyt litosferycznych (wg. Założeń teorii tektoniki płyt) i związane z tym procesy geologiczne. Wykonanie
własne, [[rysunek]] odręczny, [[obróbka]] w programie [[Adobe]] Photoshop CS4.
Ruchy płyt tektonicznych nie biorą się z nikąd – mają swoje źródło w najgłębszych
warstwach Ziemi. Wszystko bierze [[początek]] w jądrze Ziemi, skąd niewyobrażalne ilości
energii są przenoszone przez [[płaszcz Ziemi]] ku litosferze ( najbardziej zewnętrznej, sztywnej
powłoce naszej planety). Gorąca [[materia]] docierając do astenosfery (jest to podścielająca
litosferę, półpłynna i plastyczna warstwa płaszcza Ziemi), wymuszając w niej ruch
4
za M.Summerfied, Płyty litosferyczne i ich granice, 1992
3

„Zagrożenia trzęsieniami ziemi i wulkanizmem w Europie. Przyczyny tych zjawisk na naszym kontynencie.”
3. Przyczyny Wulkanizmu i trzęsień Ziemi na naszym kontynencie
Aby zrozumieć, dlaczego pewne rejony naszego kontynentu są o wiele bardziej
narażone na Trzęsienie ziemi i wybuchy wulkanów od innych, należy spojrzeć w głąb naszej
planety. Związek wybuchów wulkanów, trzęsień ziemi i ruchów płyt tektonicznych tłumaczy
teoria tektoniki płyt litosfery.
Powierzchnia naszego globu jest podzielona na osiem
4
dużych i kilkanaście
mniejszych ruchomych płyt, które pozostając w stałym ruchu, to zderzają, to oddalają się od
siebie. Na granicach ich styku zwykle powstają wulkany, bo tam magmie najprościej jest
znaleźć drogę na powierzchnię. Ścieranie i nachodzenie się płyt powoduje natomiast
trzęsienie ziemi.
Ruchy płyt litosferycznych (wg. Założeń teorii tektoniki płyt) i związane z tym procesy geologiczne. Wykonanie
własne, Rysunek odręczny, Obróbka w programie Adobe Photoshop CS4.
Ruchy płyt tektonicznych nie biorą się z nikąd – mają swoje źródło w najgłębszych
warstwach Ziemi. Wszystko bierze Początek w jądrze Ziemi, skąd niewyobrażalne ilości
energii są przenoszone przez Płaszcz Ziemi ku litosferze ( najbardziej zewnętrznej, sztywnej
powłoce naszej planety). Gorąca Materia docierając do astenosfery (jest to podścielająca
litosferę, półpłynna i plastyczna warstwa płaszcza Ziemi), wymuszając w niej ruch
4
za M.Summerfied, Płyty litosferyczne i ich granice, 1992
3
str 6
„Zagrożenia trzęsieniami ziemi i wulkanizmem w Europie. Przyczyny tych zjawisk na naszym kontynencie.”
Surtsey. Znienacka z morza wystrzeliły bloki lawy i masy popiołu, a słupy pary wzniosły się
na 3600 metrów. W przeciągu zaledwie paru dni w miejscu erupcji stała już [[wyspa]] [[wysoka]] na
40m i długa na pół kilometra. Rok później [[wyspa]] mierzyła już 150m i zajmowała
powierzchnię 2,5 km2, a erupcje ustały dopiero po 4 latach. Podobnych zjawisk jest na
Islandii całe mnóstwo. Wśród wulkanów należy wymienić:
Hekla
Leżąca na południu Islandii [[Hekla]] osiąga wysokość 1,491 m [[n.p.m.]] i jest najbardziej
aktywnym i najwyższym wulkanem Islandii. Zalicza się do wulkanów eksplozywno –
efuzywnych. W średniowieczu był brany za wrota do piekielnych czeluści. Największa
erupcja Hekli miała miejsce przed naszą erą i mówi się, że przyczyniła się do ochłodzenia
klimatu północnej europy na parę lat. W ciągu ostatnich 50 lat Hekla wybuchała w latach
1947-1948, 1970, 1980, 1981, 1991 i 2000, czyli często i dość regularnie.
Grimsvötn
Wulkan o wysokości 1719 m [[n.p.m.]] jest trzecim co do wielkości w Europie. Jego
erupcje powodują [[topnienie]] największego europejskiego lodowca – [[Vatnajökull]] – i wywołują
powodzie glacjalne zwane jökulhlaupami. Ostatni znaczący [[wybuch]] miał miejsce w roku
2004, kiedy to [[wulkan]] wyrzuca kłęby dymu i popiołów na wysokość 12 000m przez 4 dni.
Szczęśliwie nikt nie zginął, ale konieczne okazało się odwołanie dziesiątków lotów i
ratowanie bydła przed śmiercionośnymi pyłami i gazami.
Poza klasycznymi wulkanami, na Islandii znajdziemy też potężne wulkany
szczelinowe (linearne), z których wydobywająca się [[lawa]] tworzy ogromne pokrywy zwane
trapami. Tragicznie zakończyła się [[erupcja]] ze szczeliny Laki, z której w czerwcu 1783 r.
wydostało się 12 km
3
lawy. Towarzyszące erupcji trujące gazy wybiły połowę bydła na
wyspie, doprowadzając do klęski głodu, podczas której zmarł co trzeci Islandczyk. Nie
sposób nie wspomnieć też o gejzerach Islandii – sama nazwa
gejzer
pochodzi z islandzkiego,
gdzie słowo
„gjósa”
oznacza „tryskać”, „wybuchać'.
7

„Zagrożenia trzęsieniami ziemi i wulkanizmem w Europie. Przyczyny tych zjawisk na naszym kontynencie.”
Surtsey. Znienacka z morza wystrzeliły bloki lawy i masy popiołu, a słupy pary wzniosły się
na 3600 metrów. W przeciągu zaledwie paru dni w miejscu erupcji stała już Wyspa Wysoka na
40m i długa na pół kilometra. Rok później Wyspa mierzyła już 150m i zajmowała
powierzchnię 2,5 km2, a erupcje ustały dopiero po 4 latach. Podobnych zjawisk jest na
Islandii całe mnóstwo. Wśród wulkanów należy wymienić:
Hekla
Leżąca na południu Islandii Hekla osiąga wysokość 1,491 m N.p.m. i jest najbardziej
aktywnym i najwyższym wulkanem Islandii. Zalicza się do wulkanów eksplozywno –
efuzywnych. W średniowieczu był brany za wrota do piekielnych czeluści. Największa
erupcja Hekli miała miejsce przed naszą erą i mówi się, że przyczyniła się do ochłodzenia
klimatu północnej europy na parę lat. W ciągu ostatnich 50 lat Hekla wybuchała w latach
1947-1948, 1970, 1980, 1981, 1991 i 2000, czyli często i dość regularnie.
Grimsvötn
Wulkan o wysokości 1719 m N.p.m. jest trzecim co do wielkości w Europie. Jego
erupcje powodują Topnienie największego europejskiego lodowca – Vatnajökull – i wywołują
powodzie glacjalne zwane jökulhlaupami. Ostatni znaczący Wybuch miał miejsce w roku
2004, kiedy to Wulkan wyrzuca kłęby dymu i popiołów na wysokość 12 000m przez 4 dni.
Szczęśliwie nikt nie zginął, ale konieczne okazało się odwołanie dziesiątków lotów i
ratowanie bydła przed śmiercionośnymi pyłami i gazami.
Poza klasycznymi wulkanami, na Islandii znajdziemy też potężne wulkany
szczelinowe (linearne), z których wydobywająca się Lawa tworzy ogromne pokrywy zwane
trapami. Tragicznie zakończyła się Erupcja ze szczeliny Laki, z której w czerwcu 1783 r.
wydostało się 12 km
3
lawy. Towarzyszące erupcji trujące gazy wybiły połowę bydła na
wyspie, doprowadzając do klęski głodu, podczas której zmarł co trzeci Islandczyk. Nie
sposób nie wspomnieć też o gejzerach Islandii – sama nazwa
gejzer
pochodzi z islandzkiego,
gdzie słowo
„gjósa”
oznacza „tryskać”, „wybuchać'.
7
str 7
„Zagrożenia trzęsieniami ziemi i wulkanizmem w Europie. Przyczyny tych zjawisk na naszym kontynencie.”
Czynniki erupcji wulkanów powodujące największe straty w ludziach. Wykonanie własne w programie Microsoft
Excel 2002, na podstawie danych z www.geografia.com.pl
Ponadto, podczas wybuchów wulkanów możemy mieć do czynienia z podmuchami
rozgrzanego do 500
o
C powietrza (zwanymi chmurami gorejącymi); mogą one pędzić do 300
km/h. W 1902 [[chmura]] gorejąca powstała w wyniku wybuchu wulkanu
Pelee
na Martynice
zabiła 26 tys. ludzi. Poza tym możemy mieć do czynienia z następującymi zjawiskami:
Potoki / lawiny piroklastyczne, czyli staczające się po zboczach wulkanów mieszaniny
materiałów piroklastycznych i rozgrzanych gazów.
Lahary, czyli spływy popiołowe, to nic innego jak potoki błotne powstałe w wyniku
zmieszania materiałów piroklastycznych z wodą. Źródłem wody mogą być intensywne opady
atmosferyczne towarzyszce wybuchom, jeziora kalderowe, lub tzw. Jökulhlaupy, czyli
powodzie glacjalne wywołane topnieniem lodowców w wyniku erupcji wulkanów.
Gazy Wulkaniczne – [[siła]] napędowa erupcji eksplozywnych i mieszanych sama sobie
może być zabójcza. Gazy zawierają m.in. dwutlenek węgla, wodór, chlorowodór,
fluorowodór, siarkowodór, dwutlenek siarki, [[metan]] i amoniak. Ich spora ilość w atmosferze
może wywołać [[zatrucia]] lub śmierć przez niedotlenienie, a także zmniejszyć [[dopływ]] promieni
słonecznych na wiele dni.
9

„Zagrożenia trzęsieniami ziemi i wulkanizmem w Europie. Przyczyny tych zjawisk na naszym kontynencie.”
Czynniki erupcji wulkanów powodujące największe straty w ludziach. Wykonanie własne w programie Microsoft
Excel 2002, na podstawie danych z www.geografia.com.pl
Ponadto, podczas wybuchów wulkanów możemy mieć do czynienia z podmuchami
rozgrzanego do 500
o
C powietrza (zwanymi chmurami gorejącymi); mogą one pędzić do 300
km/h. W 1902 Chmura gorejąca powstała w wyniku wybuchu wulkanu
Pelee
na Martynice
zabiła 26 tys. ludzi. Poza tym możemy mieć do czynienia z następującymi zjawiskami:
Potoki / lawiny piroklastyczne, czyli staczające się po zboczach wulkanów mieszaniny
materiałów piroklastycznych i rozgrzanych gazów.
Lahary, czyli spływy popiołowe, to nic innego jak potoki błotne powstałe w wyniku
zmieszania materiałów piroklastycznych z wodą. Źródłem wody mogą być intensywne opady
atmosferyczne towarzyszce wybuchom, jeziora kalderowe, lub tzw. Jökulhlaupy, czyli
powodzie glacjalne wywołane topnieniem lodowców w wyniku erupcji wulkanów.
Gazy Wulkaniczne – Siła napędowa erupcji eksplozywnych i mieszanych sama sobie
może być zabójcza. Gazy zawierają m.in. dwutlenek węgla, wodór, chlorowodór,
fluorowodór, siarkowodór, dwutlenek siarki, Metan i amoniak. Ich spora ilość w atmosferze
może wywołać Zatrucia lub śmierć przez niedotlenienie, a także zmniejszyć Dopływ promieni
słonecznych na wiele dni.
9
str 8
„Zagrożenia trzęsieniami ziemi i wulkanizmem w Europie. Przyczyny tych zjawisk na naszym kontynencie.”
nawet mieszkańcy stref uważanych za asejsmiczne nie mogą być święcie przekonani, że nic
nigdy się nie stanie. [[Matka]] [[natura]] jest nieprzewidywalna, a nasza [[planeta]] już wiele razy
pokazywała nam, jak potężna i kapryśna zarazem potrafi być.
11

„Zagrożenia trzęsieniami ziemi i wulkanizmem w Europie. Przyczyny tych zjawisk na naszym kontynencie.”
nawet mieszkańcy stref uważanych za asejsmiczne nie mogą być święcie przekonani, że nic
nigdy się nie stanie. Matka Natura jest nieprzewidywalna, a nasza Planeta już wiele razy
pokazywała nam, jak potężna i kapryśna zarazem potrafi być.
11
str 9
„Zagrożenia trzęsieniami ziemi i wulkanizmem w Europie. Przyczyny tych zjawisk na naszym kontynencie.”
6. Niebezpieczeństwa
Erupcje wulkanów mogą wydarzyć się nagle i niespodziewanie, a do tego w
miejscach, w których nie zawsze się tego spodziewamy – jak w przypadku wspomnianej
wcześniej Surtsey, kiedy to [[nowa]] [[wyspa]] w ciągu paru dni wyłoniła się z morza. Choć to mało
prawdopodobne, podobne erupcje stanowią zagrożenie dla jednostek pływających, a
znalezienie się tankowca lub promu pasażerskiego w takim miejscu mogłoby doprowadzić do
katastrofy.
Prognozowanie erupcji wulkanów i trzęsień ziemi jest z natury bardzo nieprecyzyjne.
Choć zazwyczaj aktywność wulkanów wzmaga się przed wybuchem, nie zawsze jest to znak
najgorszego. Gdyby było inaczej, nie dochodziłoby dziś do śmierci tylu ofiar. Niestety
zazwyczaj, gdy uzyskujemy pewność o wybuchu/trzęsieniu jest już za późno na całkowitą
ewakuację zagrożonej ludności.
Wiąże się z tym fakt, że tereny wokół wulkanów należą do jednych z najgęściej
zaludnionych na świecie. W Europie nie zawsze jest to prawdą, biorą pod uwagę choćby
Islandię. Inaczej sprawa przedstawia się na południu kraju – dla przykładu [[obszar]] zagrożony
wybuchem Wezuwiusza zamieszkuje prawie 3 miliony ludzi. Rządy często bagatelizują
sprawę i nie posiadają konkretnych i logicznych planów ewakuacji – a ta musi mieć miejsce o
wiele wcześniej przed wybuchem. Gdy [[wulkan]] wyrzuci z siebie tony materiałów
piroklastycznych jest już za późno – [[samoloty]] nie mogą latać wśród chmur pyłów i gazów, a
samochody i pociągi nie będą mogły jeździć po kilkunastocentymetrowej warstwie popioły.
Ludziom pozostanie wtedy ucieczka pieszo lub szukanie schronienia…
Wulkan posiada spory [[arsenał]] broni. Po pierwsze, lawa. Choć często wypływa
leniwymi strumieniami, może zdarzyć się, że pędzi do 40km/h. Osiąga temperaturę setek
stopni Celsjusza paląc i topiąc wszystko na swej drodze. Czasami zdarza się, że komin
wulkaniczny został zasklepiony zastygłą lawą. Aby przedrzeć się na powierzchnie, potrzebne
jest ogromne ciśnienie, pod którym [[lawa]] wystrzeliwuje z taką siłą, że pokonuje barierę
dźwięku (włosi nazywają to zjawisko
boato
– potężny ryk). Powstają wówczas opady
piroklastyczne, czyli wyrzucona w [[powietrze]] [[mieszanina]] popiołów wulkanicznych, lapilli,
bomb wulkanicznych, a także wielkich bloków skalnych wyrwanych ze stożka
wulkanicznego. Wyrzucony w atmosferę [[popiół]] może zatrzymać dopływ światła na wiele dni,
poza tym może uniemożliwić swobodne [[oddychanie]] i w konsekwencji doprowadzić do
śmierci.
8

„Zagrożenia trzęsieniami ziemi i wulkanizmem w Europie. Przyczyny tych zjawisk na naszym kontynencie.”
6. Niebezpieczeństwa
Erupcje wulkanów mogą wydarzyć się nagle i niespodziewanie, a do tego w
miejscach, w których nie zawsze się tego spodziewamy – jak w przypadku wspomnianej
wcześniej Surtsey, kiedy to Nowa Wyspa w ciągu paru dni wyłoniła się z morza. Choć to mało
prawdopodobne, podobne erupcje stanowią zagrożenie dla jednostek pływających, a
znalezienie się tankowca lub promu pasażerskiego w takim miejscu mogłoby doprowadzić do
katastrofy.
Prognozowanie erupcji wulkanów i trzęsień ziemi jest z natury bardzo nieprecyzyjne.
Choć zazwyczaj aktywność wulkanów wzmaga się przed wybuchem, nie zawsze jest to znak
najgorszego. Gdyby było inaczej, nie dochodziłoby dziś do śmierci tylu ofiar. Niestety
zazwyczaj, gdy uzyskujemy pewność o wybuchu/trzęsieniu jest już za późno na całkowitą
ewakuację zagrożonej ludności.
Wiąże się z tym fakt, że tereny wokół wulkanów należą do jednych z najgęściej
zaludnionych na świecie. W Europie nie zawsze jest to prawdą, biorą pod uwagę choćby
Islandię. Inaczej sprawa przedstawia się na południu kraju – dla przykładu Obszar zagrożony
wybuchem Wezuwiusza zamieszkuje prawie 3 miliony ludzi. Rządy często bagatelizują
sprawę i nie posiadają konkretnych i logicznych planów ewakuacji – a ta musi mieć miejsce o
wiele wcześniej przed wybuchem. Gdy Wulkan wyrzuci z siebie tony materiałów
piroklastycznych jest już za późno – Samoloty nie mogą latać wśród chmur pyłów i gazów, a
samochody i pociągi nie będą mogły jeździć po kilkunastocentymetrowej warstwie popioły.
Ludziom pozostanie wtedy ucieczka pieszo lub szukanie schronienia…
Wulkan posiada spory Arsenał broni. Po pierwsze, lawa. Choć często wypływa
leniwymi strumieniami, może zdarzyć się, że pędzi do 40km/h. Osiąga temperaturę setek
stopni Celsjusza paląc i topiąc wszystko na swej drodze. Czasami zdarza się, że komin
wulkaniczny został zasklepiony zastygłą lawą. Aby przedrzeć się na powierzchnie, potrzebne
jest ogromne ciśnienie, pod którym Lawa wystrzeliwuje z taką siłą, że pokonuje barierę
dźwięku (włosi nazywają to zjawisko
boato
– potężny ryk). Powstają wówczas opady
piroklastyczne, czyli wyrzucona w Powietrze Mieszanina popiołów wulkanicznych, lapilli,
bomb wulkanicznych, a także wielkich bloków skalnych wyrwanych ze stożka
wulkanicznego. Wyrzucony w atmosferę Popiół może zatrzymać dopływ światła na wiele dni,
poza tym może uniemożliwić swobodne Oddychanie i w konsekwencji doprowadzić do
śmierci.
8
str 10
„Zagrożenia trzęsieniami ziemi i wulkanizmem w Europie. Przyczyny tych zjawisk na naszym kontynencie.”
erupcje miały miejsce 22 500, 17 000, 15 000, 11 400 i 8 000 lat temu. Następnie potężna
eksplozja 3 780 lat temu (znacznie silniejsza [[niż]] słynna [[erupcja]] z 79r, kiedy zniszczone
zostały Pompeje. [[Erupcja]] Avellinio (od nazwy obszaru, gdzie odkryto pokłady pyłu) zasypała
popiołami i lapillami prawie cały [[teren]] Kampanii, gdyby miała miejsce dziś, zniszczyłaby
między innymi milionowy Neapol. Ostatnia [[erupcja]] Wezuwiusza nastąpiła w roku 1944,
zabijając ok. 45 osób, niszcząc kilka okolicznych wsi i uszkadzając 88 alianckich samolotów.
Teraz wulkanolodzy i mieszkańcy przyległych miast z niepokojem patrzą w przyszłość.
Wezuwiusz to drugi z Europejskich „Decade
Volcanoes”.
Stromboli
Wulkan [[Stromboli]] tworzy malutką wyspę wznoszącą się na wysokość 924 m [[n.p.m.]] w
archipelagu wysp Liparyjskich na morzu Tyrreńskim. Starożytni nazwali go „latarnią Morza
Śródziemnego” – ze względu na ogromne ilości wyrzucanego drobnego materiału
wulkanicznego. Te niewielkie wybuchy przypominają fajerwerki i mają miejsce średnio kilka
razy na godzinę. Największa [[erupcja]] miała miejsce w roku 1930, zaś ostatnia większa
eksplozja zdarzyła się [[siedem]] lat temu (2002). Choć wyspę zamieszkuje jedynie 600 osób,
liczba ofiar potencjalnego wybuchu może być znacznie większa, ze względu na setki turystów
wspinających się na [[Stromboli]] każdego dnia.
Santoryn
Santoryn to obecnie olbrzymim [[krater]] (kaldera) – jedynie tyle pozostało z wyspy Thira
po wybuchu wulkanu i trzęsieniu ziemi prawie 4000 lat temu. Znajduje się na Morzu
Egejskim, jakieś 175 km na południowy [[wschód]] od wybrzeży Grecji. Obecnie na małej
wysepce Nea Kameni, która leży w obrębie kaldery, nadal znajduje się aktywny krater. Trzeci
z europejskich „Decade
Volcanoes”.
5. Islandia
Islandia jest lądem, który swoje istnienie w całości zawdzięcza wulkanizmowi.
Położona na grzbiecie śródoceanicznym, a niezależnie od ryftu pod Islandią funkcjonuje też
plama gorąca (ang.
hot spot),
– czyli miejsce, w którym [[magma]] z płaszcza Ziemi podchodzi
do powierzchni, topiąc stojące na jej drodze skały. Taka kombinacja sprawia, że [[Islandia]] jest
nieustannie narażona na erupcje starych, a także powstawanie nowych wulkanów. Podobna
sytuacja miała miejsce w roku 1963 na [[zachód]] od wybrzeży Islandii, kiedy to powstała wyspa
6

„Zagrożenia trzęsieniami ziemi i wulkanizmem w Europie. Przyczyny tych zjawisk na naszym kontynencie.”
erupcje miały miejsce 22 500, 17 000, 15 000, 11 400 i 8 000 lat temu. Następnie potężna
eksplozja 3 780 lat temu (znacznie silniejsza Niż słynna Erupcja z 79r, kiedy zniszczone
zostały Pompeje. Erupcja Avellinio (od nazwy obszaru, gdzie odkryto pokłady pyłu) zasypała
popiołami i lapillami prawie cały Teren Kampanii, gdyby miała miejsce dziś, zniszczyłaby
między innymi milionowy Neapol. Ostatnia Erupcja Wezuwiusza nastąpiła w roku 1944,
zabijając ok. 45 osób, niszcząc kilka okolicznych wsi i uszkadzając 88 alianckich samolotów.
Teraz wulkanolodzy i mieszkańcy przyległych miast z niepokojem patrzą w przyszłość.
Wezuwiusz to drugi z Europejskich „Decade
Volcanoes”.
Stromboli
Wulkan Stromboli tworzy malutką wyspę wznoszącą się na wysokość 924 m N.p.m. w
archipelagu wysp Liparyjskich na morzu Tyrreńskim. Starożytni nazwali go „latarnią Morza
Śródziemnego” – ze względu na ogromne ilości wyrzucanego drobnego materiału
wulkanicznego. Te niewielkie wybuchy przypominają fajerwerki i mają miejsce średnio kilka
razy na godzinę. Największa Erupcja miała miejsce w roku 1930, zaś ostatnia większa
eksplozja zdarzyła się Siedem lat temu (2002). Choć wyspę zamieszkuje jedynie 600 osób,
liczba ofiar potencjalnego wybuchu może być znacznie większa, ze względu na setki turystów
wspinających się na Stromboli każdego dnia.
Santoryn
Santoryn to obecnie olbrzymim Krater (kaldera) – jedynie tyle pozostało z wyspy Thira
po wybuchu wulkanu i trzęsieniu ziemi prawie 4000 lat temu. Znajduje się na Morzu
Egejskim, jakieś 175 km na południowy Wschód od wybrzeży Grecji. Obecnie na małej
wysepce Nea Kameni, która leży w obrębie kaldery, nadal znajduje się aktywny krater. Trzeci
z europejskich „Decade
Volcanoes”.
5. Islandia
Islandia jest lądem, który swoje istnienie w całości zawdzięcza wulkanizmowi.
Położona na grzbiecie śródoceanicznym, a niezależnie od ryftu pod Islandią funkcjonuje też
plama gorąca (ang.
hot spot),
– czyli miejsce, w którym Magma z płaszcza Ziemi podchodzi
do powierzchni, topiąc stojące na jej drodze skały. Taka kombinacja sprawia, że Islandia jest
nieustannie narażona na erupcje starych, a także powstawanie nowych wulkanów. Podobna
sytuacja miała miejsce w roku 1963 na Zachód od wybrzeży Islandii, kiedy to powstała wyspa
6
str 11
„Zagrożenia trzęsieniami ziemi i wulkanizmem w Europie. Przyczyny tych zjawisk na naszym kontynencie.”
1. Wstęp
Termin „wulkan” został wprowadzony przez geografa
Bernhardusa Valeriusa
i
pochodzi od imienia rzymskiego boga ognia, Wulkana. Powołując się na encyklopedie,
wulkan to „miejsce
na powierzchni Ziemi, w którym wydobywają się (lub wydobywały) z głębi
Ziemi produkty wulkaniczne”
1
, z kolei [[wulkanizm]] to
„ogół zjawisk związanych z
wydobywaniem się na powierzchnię Ziemi lotnych, stałych i ciekłych produktów
magmowych”
2
.
Trzęsienie ziemi to gwałtowny i krótki wstrząs (lub cała seria wstrząsów) gruntu,
powstały w wyniku przemieszczania i ścierania się mas skalnych w skorupie ziemskich i w
górnym płaszczu Ziemi. Trzęsienia Ziemi wywołują trwałe zmiany rzeźby terenu ( tworzenie
zapadlisk, rozpadlin i zrębów), a także ogromne straty – materialne, gospodarcze, oraz w
ludziach.
Poznawszy już podstawowe zagadnienia, wokół których skupia się ta praca, czas
ograniczyć się do naszego kontynentu i sprawdzić, w jakim stopniu zagrażają mu powyższe
zjawiska.
2. [[Wulkanizm]] i trzęsienia Ziemi w dziejach Europy
O zagrożeniu wulkanami i trzęsieniami ziemi w Europie nikogo przekonywać nie
trzeba. Wystarczy rzut oka na dzieje naszego kontynentu, by się o tym przekonać.
Najsłynniejsza chyba [[erupcja]] w historii Europy:
Wezuwiusz,
rok
79
naszej ery. [[Erupcja]] z 24
Sierpnia niszczy [[Pompeje]] i Herkulanum, a także sporo mniejszych okolicznych osad. Wulkan
zasypuje okolice gradem lapilli, bomb wulkanicznych i popiołów wulkanicznych. [[Ludzie]] giną
w wybuchających pożarach, walący się budynkach, a przede wszystkim zasypani popiołem i
uduszeni trującymi gazami wydobywającymi się z wulkanu. Erupcja najprawdopodobniej
trwała nieprzerwanie przez [[trzy]] dni, przykrywając okolicę warstwą popiołów o grubości 5-6
m. Tylko 25% mieszkańców Pompei uniknęło zagłady.
1680 [[p.n.e.]] [[Wybuch]] wyspy – wulkanu
Santoryn,
zwanej także Thira. Położona w
południowej części morza Egejskiego, niegdyś okrągła [[wyspa]] o wysokości około 1300
metrów dosłownie eksplodowała. W [[powietrze]] wyrzucone zostało prawdopodobnie około 100
km
3
skał. Ślady tego wybuchu odnaleziono aż w Egipcie, a wielu historyków jest zdania, że
1
2
Puskarz J., 2006. „Geografia: [[Encyklopedia]] Szkolna PWN”, PWN Warszawa, s.685
Tamże, s.685-686
1

„Zagrożenia trzęsieniami ziemi i wulkanizmem w Europie. Przyczyny tych zjawisk na naszym kontynencie.”
1. Wstęp
Termin „wulkan” został wprowadzony przez geografa
Bernhardusa Valeriusa
i
pochodzi od imienia rzymskiego boga ognia, Wulkana. Powołując się na encyklopedie,
wulkan to „miejsce
na powierzchni Ziemi, w którym wydobywają się (lub wydobywały) z głębi
Ziemi produkty wulkaniczne”
1
, z kolei Wulkanizm to
„ogół zjawisk związanych z
wydobywaniem się na powierzchnię Ziemi lotnych, stałych i ciekłych produktów
magmowych”
2
.
Trzęsienie ziemi to gwałtowny i krótki wstrząs (lub cała seria wstrząsów) gruntu,
powstały w wyniku przemieszczania i ścierania się mas skalnych w skorupie ziemskich i w
górnym płaszczu Ziemi. Trzęsienia Ziemi wywołują trwałe zmiany rzeźby terenu ( tworzenie
zapadlisk, rozpadlin i zrębów), a także ogromne straty – materialne, gospodarcze, oraz w
ludziach.
Poznawszy już podstawowe zagadnienia, wokół których skupia się ta praca, czas
ograniczyć się do naszego kontynentu i sprawdzić, w jakim stopniu zagrażają mu powyższe
zjawiska.
2. Wulkanizm i trzęsienia Ziemi w dziejach Europy
O zagrożeniu wulkanami i trzęsieniami ziemi w Europie nikogo przekonywać nie
trzeba. Wystarczy rzut oka na dzieje naszego kontynentu, by się o tym przekonać.
Najsłynniejsza chyba Erupcja w historii Europy:
Wezuwiusz,
rok
79
naszej ery. Erupcja z 24
Sierpnia niszczy Pompeje i Herkulanum, a także sporo mniejszych okolicznych osad. Wulkan
zasypuje okolice gradem lapilli, bomb wulkanicznych i popiołów wulkanicznych. Ludzie giną
w wybuchających pożarach, walący się budynkach, a przede wszystkim zasypani popiołem i
uduszeni trującymi gazami wydobywającymi się z wulkanu. Erupcja najprawdopodobniej
trwała nieprzerwanie przez Trzy dni, przykrywając okolicę warstwą popiołów o grubości 5-6
m. Tylko 25% mieszkańców Pompei uniknęło zagłady.
1680 P.n.e. Wybuch wyspy – wulkanu
Santoryn,
zwanej także Thira. Położona w
południowej części morza Egejskiego, niegdyś okrągła Wyspa o wysokości około 1300
metrów dosłownie eksplodowała. W Powietrze wyrzucone zostało prawdopodobnie około 100
km
3
skał. Ślady tego wybuchu odnaleziono aż w Egipcie, a wielu historyków jest zdania, że
1
2
Puskarz J., 2006. „Geografia: Encyklopedia Szkolna PWN”, PWN Warszawa, s.685
Tamże, s.685-686
1
str 12
„Zagrożenia trzęsieniami ziemi i wulkanizmem w Europie. Przyczyny tych zjawisk na naszym kontynencie.”
Tsunami – ogromne fale powstałe w wyniku trzęsień ziemi, czyli także przy
niektórych wybuchach wulkanów. Należą do najbardziej śmiercionośnych skutków trzęsień i
wybuchów wulkanów. Wulkaniczne [[trzęsienia ziemi]] same w sobie są z [[reguły]] słabe, i na ogół
poprzedzają erupcje. Groźniejsze mogą być ich konsekwencje, czyli wspomniane już lawiny
piroklastyczne.
Trzęsienia ziemi niosą ze sobą dalsze niebezpieczeństwa. Trzęsienia związane z
wulkanizmem stanowią jedynie 7% wszystkich trzęsień, a ich [[siła]] nie jest zbyt wielka. Obok
nich wyróżniamy trzęsienia zapadliskowe – związane z zapadaniem się jaskiń lub wyrobisk
górniczych (tąpnięć) – choć te ostatnie bardziej pasują do kolejnej grupy – wstrząsów
antropogenicznych. Wśród nich wymieniamy tąpnięcia, a także inne trzęsienia związane z
działalnością człowieka – np. wznoszeniem tam lub drapaczy chmur. Te rodzaje wstrząsów są
najsłabsze i występują najrzadziej.
Najgroźniejsze są, [[rzecz]] jasna, trzęsienia tektoniczne – bezpośrednio związane z
ruchami płyt litosferycznych. Te – podobnie jak wybuchy wulkanów – są trudne do
przewidzenia. Istnieją przypadki, że wiadomo o nadejściu wstrząsów, ale nie sposób
stwierdzić, kiedy nastąpią – może to być kwestia paru dni lub paru lat, a ewakuacja ludności
na taki [[okres]] czasu jest po prostu nierealna.
Póki co, ludziom pozostaje jedynie bronieni się przed nadejściem wstrząsów –
wznoszenie budynków odpornych na wstrząsy sejsmiczne, odpowiednie projektowanie
zabudowy miejskiej, w celu ułatwienia ewakuacji i minimalizacji liczby ofiar, a także
odpowiednie przygotowanie na wypadek kataklizmu (kursy, szkolenia, [[edukacja]] w szkole).
7. Podsumowanie
Wybuchy wulkanów i trzęsienia Ziemi to jedne z najstraszniejszych kataklizmów,
jakie nawiedzają naszą planetę. Nie oszczędzają przy tym naszego kontynentu – zwłaszcza
basenu Morza Śródziemnego i Islandii. Przyczyny tych zjawisk należy szukać głęboko pod
powierzchnią ziemi – wiąże się ona z ruchami płyt tektonicznych. Niebezpieczeństwo trzęsień
Ziemi i wybuchów wulkanów wiąże się w znacznej mierze z ich nieprzewidywalnością; a
skoro nie możemy ani przewidywać, ani zapobiegać, musimy się przygotowywać. Dlatego tak
istotna jest odpowiednia edukacja, logiczna i bezpieczna zabudowa, odporne budynki, a także
konkretne plany ewakuacji, zwłaszcza w rejonach sejsmicznych, ale nie tylko. Uważam, że
10

„Zagrożenia trzęsieniami ziemi i wulkanizmem w Europie. Przyczyny tych zjawisk na naszym kontynencie.”
Tsunami – ogromne fale powstałe w wyniku trzęsień ziemi, czyli także przy
niektórych wybuchach wulkanów. Należą do najbardziej śmiercionośnych skutków trzęsień i
wybuchów wulkanów. Wulkaniczne Trzęsienia ziemi same w sobie są z Reguły słabe, i na ogół
poprzedzają erupcje. Groźniejsze mogą być ich konsekwencje, czyli wspomniane już lawiny
piroklastyczne.
Trzęsienia ziemi niosą ze sobą dalsze niebezpieczeństwa. Trzęsienia związane z
wulkanizmem stanowią jedynie 7% wszystkich trzęsień, a ich Siła nie jest zbyt wielka. Obok
nich wyróżniamy trzęsienia zapadliskowe – związane z zapadaniem się jaskiń lub wyrobisk
górniczych (tąpnięć) – choć te ostatnie bardziej pasują do kolejnej grupy – wstrząsów
antropogenicznych. Wśród nich wymieniamy tąpnięcia, a także inne trzęsienia związane z
działalnością człowieka – np. wznoszeniem tam lub drapaczy chmur. Te rodzaje wstrząsów są
najsłabsze i występują najrzadziej.
Najgroźniejsze są, Rzecz jasna, trzęsienia tektoniczne – bezpośrednio związane z
ruchami płyt litosferycznych. Te – podobnie jak wybuchy wulkanów – są trudne do
przewidzenia. Istnieją przypadki, że wiadomo o nadejściu wstrząsów, ale nie sposób
stwierdzić, kiedy nastąpią – może to być kwestia paru dni lub paru lat, a ewakuacja ludności
na taki Okres czasu jest po prostu nierealna.
Póki co, ludziom pozostaje jedynie bronieni się przed nadejściem wstrząsów –
wznoszenie budynków odpornych na wstrząsy sejsmiczne, odpowiednie projektowanie
zabudowy miejskiej, w celu ułatwienia ewakuacji i minimalizacji liczby ofiar, a także
odpowiednie przygotowanie na wypadek kataklizmu (kursy, szkolenia, Edukacja w szkole).
7. Podsumowanie
Wybuchy wulkanów i trzęsienia Ziemi to jedne z najstraszniejszych kataklizmów,
jakie nawiedzają naszą planetę. Nie oszczędzają przy tym naszego kontynentu – zwłaszcza
basenu Morza Śródziemnego i Islandii. Przyczyny tych zjawisk należy szukać głęboko pod
powierzchnią ziemi – wiąże się ona z ruchami płyt tektonicznych. Niebezpieczeństwo trzęsień
Ziemi i wybuchów wulkanów wiąże się w znacznej mierze z ich nieprzewidywalnością; a
skoro nie możemy ani przewidywać, ani zapobiegać, musimy się przygotowywać. Dlatego tak
istotna jest odpowiednia edukacja, logiczna i bezpieczna zabudowa, odporne budynki, a także
konkretne plany ewakuacji, zwłaszcza w rejonach sejsmicznych, ale nie tylko. Uważam, że
10
Pobierz prace (Do pobrania wymagana jest odpowiednia ilość punktów)
  1. doc doc Pobierz wersję oryginalną
Portal Zgapa.pl nie jest odpowiedzialny za treści materiałów w tym także komentarzy pochodzących od użytkowników serwisu.
Inne Wypracowania znajdziesz na tej stronie