referat z ekonomii na temat:

budżet państwa

Zmiana wersji
Wyślij / drukuj























Budżet państwa

1. Wprowadzenie

1.1. Etymologia słowa ,,Budżet”

  • Termin pochodzi od łacińskiego słowa ,,bułga” co tłumaczymy: Torba do gromadzenia dochodów.
  • J.B Say nazwał Budżet bilansem potrzeb i dochodów państwa.
  • Instytucja budżetu jako Teoria finansów pojawiła się w XIX wieku a na przełomie XIX i XX wieku budżety stały się instytucją powszechnie uchwalaną w większości krajów europejskich i amerykańskich.
  • Profesor dr Jan Tokarski podaje definicję według angielskiego słowa ,,budget” i określa jako ,,Zestawienie planowanych dochodów i wydatków instytucji na wyznaczony okres, jako ogół dochodów i wydatków. Budżet państwowy natomiast jest ,,podstawowym planem finansowym państwa, uchwalonym w formie ustawy na Okres jednego roku”
  • Jednym z najbardziej znanych teoretyków budżetu jest R. Stourm, podaje on definicję budżetu i określa Zasady gospodarki budżetowej. Wniósł do definicji formę opiniowania działalności rządu przez Parlament oraz przyczynił się do tworzenia prawa budżetowego jako wydzielonej gałęzi prawa.

1.2. Rozwój budżetu państwa w Polsce i jego znaczenie na arenie międzynarodowej:

  • 1504 r., podczas obrad sejmu w Piotrkowie, następuje podział skarbu królewskiego i publicznego,
  • 1590 r., za czasów Zygmunta III , opracowano Budżet obejmujący całość dochodów i wydatków państwowych,
  • 1768 r., został uchwalony przez Sejm pierwszy Polski Budżet (jako Jeden z wcześniejszych budżetów w Europie obejmował dochody i wydatki Skarbca Koronnego oraz Skarbca Litewskiego, i charakteryzował się dużą szczegółowością)
  • 1791 r., mocą Konstytucji 3 Maja ustanowiono, że reprezentacja narodu ma Prawo zatwierdzenia dochodów i wydatków na każdy następny rok,
Pomimo znaczącego wkładu Polski w rozwój instytucji budżetu, nie znajduje odbicia w literaturze światowej.
Wynikiem nie tylko burzliwych dziejów w Polsce ale i na świecie jest obecny kształt budżetu oraz spełniane przez niego funkcje i Zasady tworzenia oraz rozdysponowanie środków publicznych. Do najważniejszych faktów ostatniego stulecia należą:
  • 1990- zrównoważenie budżetu państwa po kryzysie lat 1988- 1989
  • 1991- wyodrębnienie budżetów gmin, Nowe Prawo budżetowe
  • 1991- Załamanie budżetu państwa
  • 1992 - 1993 wprowadzenie nowych podatków (VAT, PIT)
  • 1998- Ustawa o finansach publicznych
  • 1999- Reforma administracji publicznej
  • 1999- Reforma służby zdrowia i ubezpieczeń społecznych
  • 2001- Kryzys finansów publicznych, wzrost deficytu finansowego państwa

1.3. a. Regulacja prawna

Definicja budżetu państwa według ustawy z dnia 26 listopada 1998 r. opracowanej na podstawie Dz. U. z 1998 r. Nr 155, poz. 1014, z 1999 r. poz. Nr 38, poz. 360, Nr 49, poz. 485, Nr 70, poz. 778, Nr 110 po. 1255, z 2000 r. Nr 6 poz. 69 Nr 12, poz. 136 Nr 48, poz.550, Nr 95 , poz. 1041, zgodnie z ustawą o finansach publicznych jest rocznym planem dochodów i wydatków oraz przychodów i rozchodów : -organów władzy państwowej, kontroli i ochrony prawa, -sądów i trybunałów, -administracji rządowej, W ustawie o finansach publicznych mieści się w dziale III pod nazwą ,,Budżet państwa” i określa w: - rozdziale 1- Podstawowe definicje i zasady - rozdziale 2- Opracowywanie i uchwalanie budżetu państwa - rozdziale 3- Zasady i Tryb wykonywania ustawy budżetowej - rozdziale 4- Kasową obsługę budżetu. Ustawą budżetową ustala się:
  • Dochody budżetu państwa,
  • Wydatki budżetu państwa
  • Deficyt budżetowy
  • Limity zatrudnienia w administracji rządowej
  • Przychody i rozchody, w tym także środki pochodzące ze źródeł zagranicznych nie podlegające zwrotowi,
  • Zestawienie przychodów i wydatków państwowych zakładów budżetowych, gospodarstw pomocniczych i środków specjalnych
  • Plany finansowe państwowych funduszy celowych
  • Wykaz programów wieloletnich
  • Dotacje celowe dla jednostek samorządu terytorialnego na realizację zadań z zakresu administracji rządowej i zleconych ustawami
  • Zakres i kwoty dotacji przedmiotowych
  • Wykaz jednostek otrzymujących Dotacje podmiotowe i kwoty dotacji

1.3.b. Klasyfikacja budżetowa

To sposób grupowania dochodów i wydatków budżetowych stosowanych w planowaniu i ewidencji wykonywania budżetu. Analizując wyniki Budżet państwa obejmuje stosunkowo niewielką część dochodów i wydatków sektora publicznego. Podział dochodów publicznych pomiędzy poszczególne segmenty sektora publicznego(Skarb państwa, Samorząd terytorialny, fundusze celowe, inne instytucje publiczne) został jednak dokonany w ten sposób, że Budżet państwa pełni funkcję instrumentu kontroli niemal całego sektora publicznego. Stosuje się podział klasyfikacji budżetowej według trzech kryteriów: a)Podmiotowe(części) przy pomocy tego kryterium wyodrębniamy części budżetu, jest to podział resortowy, który odpowiada aktualnej resortowej administracji. Ilość części odpowiada liczbie organów administracji rządowej i nazwy Od strony podmiotowej Budżet państwa obejmuje dochody i wydatki realizowane przez:
  • Organy władzy ustawodawczej (sejm, senat) i podległe im instytucje np. Najwyższa Izba Kontroli i Rzecznik praw Obywatelskich
  • Sądy i trybunały
  • Organy władzy wykonawczej (Prezydent, Rząd oraz jednostki budżetowe podległe administracji rządowej)
b)Przedmiotowe(działy, rozdziały, tytuły) część budżetu dzielimy według kryterium przedmiotowego wyodrębniamy źródła pochodzenia środków i kierunków dysponowania (np. przemysł, budownictwo, rolnictwo), w ramach działów może być Potrzeba wyodrębnienia rozdziałów, a w tych mogą kryć się tytuły Zakres przedmiotowy (rzeczowy) dochodów budżetu państwa obejmuje:
  • Należne Skarbowi Państwa Podatki i opłaty
  • Cła
  • Zapisy i darowizny na Rzecz Skarbu Państwa,
  • Wpłaty z zysku Narodowego Banku Polskiego
  • Inne dochody pobierane przez państwowe jednostki budżetowe
  • Do 1997 r. do dochodów budżetu państwa zaliczano również wpływy z prywatyzacji mienia Skarbu Państwa, które od 1998 r. uznawane są zgodnie z międzynarodowymi standardami, za źródło finansowania deficytu budżetowego.
Rodzajowe(paragrafy, pozycje) jest uszczegółowieniem podziału przedmiotowego, wyodrębnia paragrafy, a w ramach paragrafów pozycje.

2. Znaczenie budżetu według Wiesławy Ziółkowskiej

  • Jest głównym instrumentem sprawowania władzy
  • Gromadzi i dzieli największą część środków publicznych
  • Jest uchwalany przez Parlament mocą ustawy
  • W niektórych krajach Konstytucja daje Głównie Państwa Prawo rozwiązania Parlamentu w przypadku nie uchwalenia ustawy budżetowej
  • Wywiera duży wpływ na życie społeczno- gospodarcze
  • Jako płaszczyzna, na której ścierają się interesy różnych grup społecznych jest przedmiotem ostrej walki politycznej.

2.1. Budżet a skarb państwa

Skarb państwa Pojęcie szersze od budżetu, o ile Budżet wiąże się z bieżącą gospodarką finansową, natomiast Skarb państwa obejmuje także całą publiczną masę majątkową. Pojęcie skarbu państwa może być rozumiane jako:
  • ujęcie podmiotowe, Państwo jako właściciel majątku
  • ujęcie przedmiotowe, sam Majątek państwa
  • ujęcie instytucjonalne, odrębny urząd, który zajmuje się sprawami majątkowymi państwa.

2.2. Funkcje Skarbu Państwa

kasjerakontrola płynności, gromadzenie i wydatkowanie bankierainwestowanie nadwyżki Z nadwyżki tej można udzielić kredytów lub zainwestować je. Udziały w innych jednostkach majątkowa:-czynnadotyczy tej części majątku publicznego, która z założenia nie ma przynosić zysku, wówczas Skarb państwa jest gospodarzem tego majątku (np. sierociniec) -biernadotyczy tej części majątku publicznego, która z założenia ma przynosić zysk. Tutaj gospodarz ma dążyć do maksymalnego zysku (są to z Reguły monopole np. Produkcja alkoholu, przemysł naftowy)

2.3. Budżet a jednostki budżetowe

Jednostki budżetowe,forma w ramach której Jednostka rozlicza się metodą brutto. Dla podmiotów świadczących usługi w sposób nieodpłatny lub odpłatny w małym zakresie. Środki te wygasają po roku. Zakłady te nie płacą podatków, nie mogą korzystać z kredytów. W zakresie gospodarki finansowej są pozbawione samodzielności. Są to formy nieefektywne, często się je modyfikuje w oparciu o np. premię zakłady budżetowe, rozliczają się metodą netto. Dotyczą podmiotów o całkowitej lub częściowej odpłatności. Nie posiadają osobowości prawnej, budują swój Plan finansowy. Mogą zaciągać kredyty, środki nie wydane w danym roku mogą przenieść na rok następny. Nie płacą podatków, są zbliżone do przedsiębiorstw, wynagrodzenia nie zależą od efektów gospodarstwa pomocnicze, działalność uboczna jednostek budżetowych, która może przynosić korzyści. Wyodrębnia się przychody i wydatki z macierzystej jednostki, Koszty pokrywa się z przychodów. Rozlicza się za pośrednictwem jednostki macierzystej. W przypadku zysku połowę zabiera Budżet a połowa pozostaje w jednostce macierzystej środki specjalne, wyodrębnienie o charakterze finansowym. Prawo wykorzystywania na własne wydatki pewnych określonych dochodów, które pobiera Jednostka budżetowa (np. dochody z tytułu najmu pomieszczeń) z tych środków specjalnych pokrywa się Koszty realizacji dochodów. Są gromadzone na odrębnym rachunku. (dopuszczalne są również łączenie tych form)

3. Procedura budżetowa

Wyodrębniamy Cztery etapy: przygotowanie projektu budżetu Utrwalanie budżetu wykonanie budżetu Kontrola budżetu
  • Etap I-
Przygotowanie projektu budżetupoprzedza przyjęcie przez Senat rocznych założeń polityki społeczno- gospodarczej państwa - to założenia w oparciu, o które opracowuje się wstępny Projekt budżetu (Ministerstwo Finansów), który ma następnie zaakceptować Rada Ministrów. Następnie Ministerstwo rozpoczyna organizację prac nad właściwym projektem budżetu. Nota - wytyczne i wskazówki dla poszczególnych resortów, co do opracowania budżetu w wycinku działalności resortów. Ministerstwa opracowują swoje małe budżety, angażując podległe sobie podmioty. Następnie Minister w oparciu o odcinkowe budżety tworzy całość i przedstawia ją Radzie Ministrów, z uzasadnieniem i wskazaniem kwestii spornych. Projekt zostaje poddany pod obrady Rady Ministrów. Uchwalony Projekt budżetu z uzasadnieniem kierowany jest do Sejmu. Prace nad projektem budżetu często rozpoczynają się o wiele wcześniej przed przedstawieniem go Parlamentowi, co umożliwia jego dogłębną analizę. Należy pamiętać jednak, że nadmierne wydłużenie tego okresu rodzi Ryzyko ograniczonej aktualności prognoz ekonomicznych. Założenia projektu budżetu państwa na dany rok obejmują prognozy dotyczące podstawowych wskaźników makroekonomicznych, takich Jak:: szacunki produkcji sprzedanej i produktu krajowego brutto, prognozę cen, kursu walutowego, bezrobocia i płac, dochodów przedsiębiorstw prognozę handlu zagranicznego i bilansu płatniczego, prognozę dochodów budżetowych i możliwości sfinansowania deficytu budżetowego Na ich podstawie i na podstawie materiałów sporządzonych przez poszczególnych dysponentów części budżetowych Minister opracowuje wstępny Projekt budżetu państwa i po zatwierdzeniu przez kierownictwo Ministerstwa Finansów przedstawia go Radzie Ministrów.
  • Etap II - Odbywają się 3 czytania. Na sesji jesiennej przedstawiony zostaje Projekt budżetu i expose ministra finansów. Następnie odbywa się dyskusja posłów i prace nad projektem podejmuje Sejmowa Komisja Polityki Gospodarczej Budżetu i Finansów, która angażuje do prac także inne komisje. Po zakończeniu prac Komisja uchwala budżet. Dochodzi do 2 czytania i ponownie odbywa się Debata nad projektem, w której podstawą są wnioski Komisji. Posłowie mogą wnosić poprawki do projektu i do wniosków. Gdy już Projekt z poprawkami jest gotowy następuje 3 czytanie, a następnie Projekt zostaje skierowany do Senatu i do prezydenta. Projekt jest publikowany w Dzienniku Ustaw. Projekt powinien być uchwalony przed rozpoczęciem roku budżetowego, jeżeli jednak tak nie jest to: - Prowizorium budżetowe - Ustawa określająca poziom dochodów i wydatków państwa na Okres uchwalenia budżetu przez Sejm. - Projekt budżetu
Projekt ten musi zawierać w szczególności: - główne cele polityki społecznej i gospodarczej - założenia makroekonomiczne na rok budżetowy i dwa następne lata - kierunki prywatyzacji majątku Skarbu Państwa - przewidywane wykonanie budżetu państwa za rok poprzedzający rok, którego Projekt dotyczy - omówienie projektowanych przychodów i rozchodów oraz dochodów i wydatków państwowych funduszy celowych - Informacje o przewidywanej na koniec roku wysokości długu skarbu państwa - Protokół rozbieżności dotyczący poszczególnych pozycji budżetowych, których nie usunięto w fazie konsultacji międzyresortowych W trakcie pierwszego czytania Rząd prezentuje i uzasadnia Projekt budżetu, który jest przedmiotem debaty sejmowej. Przedstawiciele klubów ustosunkowują się wtedy do prognoz makroekonomicznych oraz głównych założeń polityki budżetowej. W tym etapie pojawia się Ocena przez Komisję Finansów Publicznych po zapoznaniu się z opiniami ekspertów oraz wyjaśnieniami przedstawicieli rządu, prognoz makroekonomicznych oraz założeń polityki budżetowej. Debata ta pozwala na ujawnienie różnic występujących w diagnozowaniu stanu gospodarki oraz ocenie proponowanej przez Rząd polityki społeczno- gospodarczej a co za tym idzie całościowej oceny działalności Rządu dotyczące inflacji, bilansu handlu zagranicznego, wzrostu PKB, dynamiki dochodów budżetowych, a także struktury wydatków. Poprawki, które uzyskują akceptację są rekomendowane do przyjęcia przez Sejm. Ograniczenie dotyczy konstytucyjnego zakazu zmiany przez władzę ustawodawczą wysokości deficytu proponowanego przez Radę Ministrów. Sejm może dokonać zmiany w strukturze i wysokości wydatków pod warunkiem, że znajdzie źródło ich pokrycia. Zakres ten jednak jest symboliczny w stosunku do wydatków ogółem budżetu państwa lecz znaczący dla społeczeństwa polskiego.
  • Etap III - Następuje gromadzenie dochodów i dokonywanych wydatków zgodnie z zapisami ustawy budżetowej. Ministrowie opracowują Układ wykonawczy, rozpisują dochody i wydatki. Do opracowania zasad realizacji otrzymują wytyczne Rady Ministrów. Ministerstwo Finansów sprawuje kontrolę nad wykonaniem budżetu, a ministrowie nad swoimi częściami. NBP - kasowa Obsługa budżetu państwa. Banki komercyjne mogą obsługiwać jednostki i zakłady budżetowe. Jednostki upoważnione do dysponowania środkami budżetowymi to dysponenci (I, II, III-go stopnia): Igo- główni dysponenci to ministrowie, szefowie resortów centralnych II- go to bezpośrednio podległe jednostkom I- go stopnia III- go podlegają jednostkom II- go stopnia (II może być III), nie mają uprawnień co do przekazywania środków niższym jednostkom. Rezerwa - 1% wydatków; przeznaczona na pokrycie nieprzewidzianych wydatków w trakcie realizacji budżetu.- ogólna - upoważnienie Ministerstwa Finansów, Rady Ministrów - celowa - Pomoc w spłacie kredytów mieszkaniowych, rolnictwo, gminy.
  • Etap IV - Podstawowym podmiotem jest Sejm, a na bieżąco Ministerstwo Finansów, zobligowany do przedstawiania Radzie Ministrów i NIK-owi okresowych sprawozdań. Naczelny Organ kontroli państwa, kontroluje całokształt działalności organów, jednostek budżetowych.
Najwyższa Izba Kontroli na bieżąco dokonuje kontroli: - legalności - celowości - gospodarności Do 31 Maja Rada Ministrów składa sprawozdanie z wykonania budżetu Sejmowi i NIK- owi. Przyjęcie oznacza udzielenie absolutorium.
Od początku transformacji w Polsce Budżet państwa stanowi Jeden z najważniejszych i zarazem najtrudniejszych punktów makroekonomicznej stabilizacji gospodarki. Mimo sukcesów osiągniętych w pierwszym okresie, do chwili obecnej nie udało się doprowadzić do trwałego zrównoważenia budżetu państwa, a nierównowaga budżetowa nadal oddziaływuje na najważniejsze zmienne makroekonomiczne: Tempo wzrostu gospodarczego, inflację, Bezrobocie (,,stopa bezrobocia w kwietniu 2003 wyniosła 18,4 % i lekko spadła” podaje GUS) oraz na Stan bilansu płatniczego. Polska boryka się z poważnym kryzysem budżetowym. Wiadomo, że wykonanie budżetu państwa w 2004 r. będzie wyraźnie (i negatywnie) odbiegać od przyjętych założeń. Poważniejsze problemy czekają jeszcze na nas w roku 2004 i być może w latach następnych. Obecny Kryzys nie spowodowały wydarzenia, które miały miejsce w bieżącym roku. Za bezpośrednią przyczynę obecnych trudności uważa się na ogół niekorzystne skutki finansowe reform ustroju finansów publicznych wdrożonych w 1999 roku, a mówiąc dokładniej braku reakcji na znane od początku problemy i zagrożenia związane z tymi reformami. Diagnoza taka jest w znacznym stopniu trafna. Źródeł obecnych problemów należy szukać jeszcze wcześniej, we wcześniejszych latach procesu transformacji.

Pozytywny na pewno jest fakt, iż po raz pierwszy w dziejach III Rzeczypospolitej Budżet na kolejny rok został podpisany pod koniec starego roku. Można go traktować jako istotny Prezent dla polskiego systemu demokratycznego - powiedział Kwaśniewski w czasie uroczystości podpisania budżetu w Pałacu Prezydenckim. Premier Leszek Miller stwierdził, że ma nadzieję, iż Budżet "będzie zapowiedzią pozytywnych zmian w gospodarce", a Wicepremier Grzegorz Kołodko po raz kolejny zapewnił, że jest to "budżet stabilizacji i rozwoju".

W 2003 r. dochody budżetu mają wynieść 155,677 mld zł, wydatki 194,411 mld zł, a Deficyt budżetowy 38,7 mld zł. Ubytek dochodów (abolicja, którą zakwestionował Trybunał Konstytucyjny, miała przynieść 600 mln zł, a Restrukturyzacja przedsiębiorstw zamiast 1,3 mld zł dała nieco ponad 600 mln zł) udało się uzupełnić m.in. wyższą o 1,113 mld zł wpłatą z zysku NBP. Wiele wydatków zapisano warunkowo. I tak np. jeśli wyższe będą wpływy z akcyzy, to znajdą się dodatkowe pieniądze m.in. na dopłaty do mleka. Jeśli zaś mniejsze będą koszta obsługi długu, to będzie dodatkowe 100 tys. zł na zasiłki z opieki społecznej.

Budżet opiera się na 3,5-proc. prognozie wzrostu PKB i 2,3-proc. inflacji.


4. Zmiany struktury dochodów i wydatków budżetu państwa


4.1. Klasyfikacje dochodów budżetowych w znaczeniu:

  • ekonomicznym- kryterium: skutki ekonomiczne - powodują nadzwyczajne skutki ekonomiczne - nie powodują nadzwyczajnych skutków ekonomicznych
  • prawnym- kryterium: wykorzystanie władczych funkcji podmiotu publicznego prawa administracyjnego.
podmiot władczy- dochody gromadzone w sposób przymusowy, (cła, podatki, opłaty). podmiot prywatny- dochody gromadzone dobrowolnie, bez środków przymusu (pożyczki u obywateli, kredyty w bankach komercyjnych, z majątku publicznego).
  • finansowym- kryterium: definitywność określania dochodów.
dochody definitywne- definitywna Cząstka majątku (podatki, cła) dochody czasowe zwrotne. Z punktu widzenia dysponowania nie ma między nimi różnicy, ale lepiej mieć środki z podatków.

4.1.a. Rodzaje wpływów do budżetu

podatek - to pieniężne świadczenie o charakterze przymusowym, bezzwrotnym, ogólnym i nieodpłatnym pobierane przez Państwo lub inny związek publiczno prawny na podstawie przepisów prawa określających warunki , wysokość i termin dokonywania tych opłat. Jest podstawowym źródłem dochodów budżetowych państwa, średnio około 80%. Opłatama Charakter przymusowy, bezzwrotny, odpłatny za określone świadczenie (opłata paszportowa, skarbowa). Opłata towarzyszy świadczeniu, natomiast Cena jest celem świadczenia. Jednolitość prawna- jeżeli buduje się sankcję za przestępstwa podatkowe i jeżeli są określone w sposób ogólny, to nie mogą pojawić się regulacje szczegółowe. Jednolitość ekonomicznachodzi o logiczne związki pomiędzy poszczególnymi podatkami a przedmiotem opodatkowania. A szczególnie o to aby: wielokrotnie nie obciążać tego samego przedmiotu, nie pozostawiać obszarów niepodatkowych. Systemy podatkowe:
  • racjonalne, zbudowany przez teoretyków, taki który miałby być systemem idealnym np. System oparty na jednym podatku
  • historyczne to takie, które funkcjonują w praktyce

Rodzaje podatków: Podatek rzeczowyto taki, który dotyczy bogactwa (podatek od gruntu). Prosty utrudniający oszustwa, nie dopuszcza ulg, wydajny. Jest to Podatek niesprawiedliwy, ślepy . Podatek osobistytakże dotyczy elementu bogactwa ale uwzględnia też indywidualną sytuację podatnika. Podatek osobisty dopuszcza ulgi, Staje się bardzo skomplikowany, ułatwia oszustwa. Honoruje w większym stopniu zasadę sprawiedliwości. Podatki pośrednieto takie, których zdolność podatkowa wiąże się z określonymi działaniami, faktami, operacjami. Głównie są to Podatki od wydatków, Koszty są wliczone w ceny towarów. Posiadają dosyć prostą konstrukcję, są wydajne, waloryzują wpływy budżetowe w razie inflacji. Są niesprawiedliwe, zbyt duże Podatki hamują działalność gospodarczą. Podatki bezpośrednieto takie, których zdolność podatkowa wiąże się bezpośrednio z sytuacją podatnika (głównie od dochodów i majątku). Są to Podatki sprawiedliwe, bardzo skomplikowane, ułatwiają oszustwa. Z punktu widzenia technik fiskalnych wadą jest ostentacyjność poboru.
Przyczyny ucieczki przed podatkiem: o charakterze politycznym, brak identyfikacji z władzą. Ten kto nie płaci podatków twierdzi, że on nie wybierał tej władzy więc dlaczego ma płacić. Niegospodarne wydatkowanie środków przez władzę publiczną budzi również opór podatników. o charakterze ekonomicznym, jakie korzyści może przynieść podatnikom nie zapłacenie podatków. Wysokie obciążenia skłaniają w większym stopniu do ucieczki przed podatkiem. Nadmierny fiskalizm systemu podatkowego powoduje, że podatnik sam broni się przed systemem o charakterze moralnym, gdy okradanie fiskusa w ocenie moralnej nie jest traktowane nagannie (jak np. okradanie sąsiada). Wynika to ze sposobu traktowania obywatela przez państwo, powodując brak poczucia winy o charakterze technicznym, nadmiernie skomplikowany System podatkowy nie ułatwia płacenia podatków a także utrudnia kontrolę skarbową. Niesprawny Aparat skarbowy sprzyja ucieczce przed płaceniem. Ponadto niepłaceniu sprzyjają także słabo rozwinięta gospodarka, stagnacja gospodarcza itp. W minionym dziesięcioleciu Struktura dochodów i wydatków uległa zasadniczym zmianom w pozytywnym tego słowa znaczeniu. Przy dochodach budżetowych oznacza to przede wszystkim zwiększenie roli podatków pośrednich, w strukturze wydatków przesunięcia z wydatków na wspieranie nieefektywnych segmentów gospodarki na wydatki związane z finansowaniem zasadniczych zadań sektora publicznego. Pozytywna Ocena zmian w strukturze budżetu nie oznacza przyjęcia ówczesnego stanu za idealny. Ostatnie lata pokazały że Polska przede wszystkim posiada słabą zdolność przy egzekwowaniu podatków oraz szeroką tzw. ,,szarą strefę”. Zagrożeniem dla budżetu są też bardzo rozbudowane Zobowiązania socjalne państwa, hamujące możliwość wykorzystania budżetu jako instrumentu dynamizującego procesy rozwojowe w gospodarce. Zestawienie wydatków i dochodów do porównania w latach według prognoz Rządu: Tabela 7: Finanse publiczne w latach 2000-2004 (% PKB)
2000 2001 2002 2003 2004
1. Dochody bieżące 39,2 39,4 39,8 37,5 35,8
2. Wydatki bieżące 37,1 38,3 38,2 35,5 33,5
3. Nadwyżka bieżąca 2,1 1,1 1,6 2,0 2,3
4. Dochody kapitałowe 0,4 0,5 0,4 0,4 0,4
5. Wydatki kapitałowe 2,9 2,8 3,2 3,3 3,2
6. Nadwyżka części kapitałowej (4-5) -2,5 -2,3 -2,8 -2,9 -2,8
7. Nadwyżka pierwotna (3+6) -0,4 -1,2 -1,2 -0,9 -0,5
8. Obsługa długu publicznego 2,7 3,1 3,4 3,4 3,2
9. Przyrost zobowiązań jednostek budżetowych 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0
10. Wydatki z pozycji pozabudżetowych 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0
11. Rekompensaty 0,5 0,3 0,4 0,4 0,2
12. Potrzeby pożyczkowe (8+9+10+11-7) 3,6 4,6 5,0 4,7 3,9

Prawo Wagneramówi, że wydatki stale wzrastają. Wzrost ten ma Charakter ekstensywny - coraz nowsze obszary objęte kasą publiczną; bądź intensywny - większe nakłady na Dane obszary. Warto byłoby zaznaczyć w tym momencie fakt, że dochody i wydatki budżetu państwa ewidencjonowane są w układzie kasowym. Do dochodów w danym roku zalicza się tylko faktycznie dokonane wpłaty (niezależnie od roku, za które były one zależne), natomiast za wydatki uważa się tylko dokonane w danym roku wypłaty. W takim ujęciu budżetu nie znajduje odbicia np. przyrost zobowiązań Skarbu Państwa wynikających z zaległości płatniczych instytucji finansowych z budżetu, ani Dotacje udzielane przez bezpośrednie wypłaty z budżetu, lecz przez nieodpłatne przekazanie dodatkowym instytucjom skarbowym papierów wartościowych.

Przeciwdziałanie ucieczce przed podatkami

  • ograniczanie fiskalizmu systemu podatkowego (trudne w praktyce)
  • działania prewencyjne:
    • sprawna Kontrola podatkowa
    • komputeryzacja
    • dbanie o poprawne kontakty z podatnikami
    • podatnik raz na 2-3 lata powinien być skontrolowany
Działalność represyjne, karanie za przestępstwa i wykroczenia podatkowe jest problemem dyskusyjnym. Przerzucalność podatkowa czyliprzesuwanie ciężaru podatku przez podatnika na inne podmioty. Może być różna w zależności od wielkości przerzuconego ciężaru: częściowa, całkowita i nadmierna Przerzucalność ma miejsce gdy Ustawa podnosi Stawki podatkowe lub ustala nowy (podatnik może przerzucić Podatek i jeszcze na tym zarobić). Procedury przerzucania nie są korzystne m in. z punktu Zasady sprawiedliwości podatkowej. Przerzucalność można podzielić ze względu na kogo zostaną przerzucane na przerzucalność:
  • w przód - wzrost cen sprzedawanych wyrobów, wzrost podatków, wzrost cen, przerzucenie na nabywców
  • wstecz - na dostawców, względnie na pracowników zatrudnionych w danym przedsiębiorstwie
  • właściwą - nie założona z Góry przez ustawodawcę
  • niewłaściwą - założona z Góry przez ustawodawcę
Kanibalizm podatkowyoznacza, że nadmierne obciążenia podatkowe wyniszczają źródło podatku, w przypadku działalności gospodarczej dochodzi nawet do jej likwidowania. AkcyzęUzasadnienie do stosowania akcyzy:
  • obejmuje się nią towary, których nadmierna konsumpcja nie jest pożądana społecznie: wyroby tytoniowe, alkohol, gry hazardowe
  • ponoszenie dodatkowych kosztów społecznych w związku z konsumpcją pewnych artykułów
  • oszczędna i ograniczona konsumpcja jest pożądana przez władzę np. przed wojną
  • wyroby wysoce akumulatywne lub, te które się do tego nadają:
  • Koszt wytworzenia nie jest zbyt wysoki
  • konsumpcja ma Charakter masowy
  • Popyt jest sztywny (pozwala na podnoszenie ceny)
Podatek akcyzowy jest uregulowany w ustawie razem z VATem. W Polsce obejmuje szeroki Wachlarz wyrobów: Karty do gry samochody do określonej ceny sprzęt radiowo telewizyjny wysokiej klasy kamery Guma do żucia Broń gazowa opakowania z tworzyw sztucznych  podatki wielofazowedotyczą różnych faz obrotu gospodarczego  podatki jednofazowesą pobierane w jednej wybranej fazie obrotu (najczęściej w ostatniej). Podatek jest nakładany na producentów wyrobów finalnych (przeznaczonych dla konsumentów). Podmiotem wybranym może być także szczebel handlu albo hurt, detal. Wielofazowy, kaskadowy, piramidalny, gdy Cena zakupu w każdej fazie obrotu (produkcja, hurt, detal) jest skorygowana o wielkość podatku. Podatek ten jest obciążony ekonomiczną wadliwością:  dochodzi do wielokrotnego obciążenia tej samej podstawy  pojawia się Zjawisko wielokrotnego pobierania podatku od podatku Ponadto Konstrukcja tego podatku sprzyja monopolizacji pionowej procesów gospodarczych, powoduje zakłócenia w konkurencji, w sposób restrykcyjny uderza w mniejsze podmioty. Wady te są omijane w innej konstrukcji jaką jest Podatek jednofazowy,w ramach którego produkty, Surowce podlegające dalszemu przetwarzaniu nie są obciążane podatkiem obrotowym. Podatek jest pobierany w momencie, gdy trafia do konsumenta finalnego. Ma tu miejsce przesuwania podstawy opodatkowania z miejsca, gdzie ona powstaje do miejsca, kiedy Podatek jest pobierany. Inny sposobem uniknięcia wad podatków wielofazowych jest podatek od wartości dodanej VAT. Podatek Płaca wszyscy uczestnicy obrotu gospodarczego ale tylko od tej części, którą same wypracowały (nowowytworzonej). Walory podatku Vat VAT jest podatkiem sprawiedliwym bo obciąża podstawę tam gdzie ona powstała, nie daje nieuzasadnionej Karty przetargowej podmiotom finalnym, które płacą wysokie podatki - jednofazowy, przyczynia się do zróżnicowania cen, Surowce pozostają raczej tanie, a wyroby finalne raczej drogie co powoduje, że kształtowanie cen nie jest prawidłowe. -z punktu widzenia fiskalnego jako Podatek jednofazowy oznacza mniejszą systematyczność wpływów do budżetu - kwestia oszustw podatkowych: podmioty ponosząc mniejsze obciążenia nie są zachęcane do oszustw. Ze względu na ilość obciążonych podmiotów wszyscy podatnicy musieliby być nieuczciwi aby Budżet stracił. W przypadku podatku jednofazowego wystarczy Jeden nieuczciwy detalista - Podatek VAT ma wbudowaną konstrukcję, która chroni przed ucieczką przed podatkiem: Podatek należny jest naliczonym w następnej fazie, więc sprzedawca chce Podatek należny a Nabywca nie (on go odejmuje). - VAT jest tak skonstruowany, żeby był neutralny względem konkurencji międzynarodowej, obciąża się wyroby w tym kraju gdzie są one nabywane (charakter terytorialny). Wyroby w kraju sprzedawcy są oczyszczane z podatku, natomiast w kraju importera (nabywcy) są obciążone obowiązującą stawką Został wprowadzony 5 lipca 1993 roku, zastąpił Podatek obrotowy jednofazowy pobierany na szczeblu producenta (wtedy też istniał 1% Podatek na każdym szczeblu). Jest to Podatek o charakterze cenotwórczym i przedmiotowym. - Przedmiot podatku:podatkiem tym obciąża się odpłatne świadczenia, usługi oraz sprzedaż towarów. W Polsce stosuje się zasadę terytorialności. Podatkiem objęty jest również eksport, Import towarów i usług. darowizny towarów bezpłatne świadczenie usług przekazywanie towarów i świadczenie usług na Rzecz właścicieli, pracowników, udziałowców, byłych pracowników i innych zamiana towaru na towar, towaru na usługę, usługi na towar, usługi na usługę -Celobciążenie nabywcy określonego wyrobu lub usługi. Pojęcie towarów i usług odwołuje się do klasyfikacji GUS, która zawiera: wykaz w odniesieniu do towarów klasyfikację wyrobów i usług w odniesieniu do usług klasyfikację obiektów budowlanych w odniesieniu do obiektów budowlanych Przez Pojęcie towaru nie rozumie się pieniądza, gruntu oraz wartości niematerialnych i prawnych. Nie wchodzi w to również sprzedaż gier losowych, czynności, które nie mogą być przedmiotem prawnie skutecznej umowy np. sprzedaż kradzionych samochodów. -Podmiot VATsą to osoby fizyczne, prawne, jednostki organizacyjne nie posiadając osobowości prawnej, które wykonują wymienione czynności. Nie ma znaczenia czy są to osoby krajowe czy zagraniczne. Podatek nie powinien zawierać ulg. -Wyjątki:zwolnienie na wielkość obrotów (w 1996 poniżej 80 tys. złotych można zdecydować się na płacenie) Karta podatkowa, osoby posiadające nie muszą płacić VAT, chyba, że chcą zakłady pracy chronionej bez względu na wielkość obrotu mogą wybrać zwolnienie podmioty zaczynające działalność i przewidujące obroty poniżej 80 tys. złotych mogą wybrać zwolnieni, lecz Fakt ten musi zostać zgłoszony wcześniej. Uprzywilejowane są podmioty drobne, aby nie obciążać ich skomplikowaną ewidencją i jednocześnie uniknąć ciągłego kontrolowania. VAT zniósł wszelkie zwolnienia nabyte podczas funkcjonowania podatku obrotowego. Zmieniono zwolnienia, aby zapewnić równość podmiotów. Stawki:22%stawka standardowa 7%stawka zarezerwowana dla towarów objętych pewnymi względami społecznymi: towary spożywcze towary gospodarki rolnej i leśnej towary związane z ochroną zdrowia towary dla dzieci (dziecko do lat 11, np. Narty do 120cm, Meble dla dzieci do lat 6) usługi transportowe, telekomunikacyjne usługi hotelowe i restauracyjne Ponadto preferencyjna stawka 7% obejmuje materiały i usługi budowlane. 0%służy do całkowitego wyeliminowania podatku z ceny określonego towaru, zarezerwowana dla eksportu, w sposób przejściowy stosowana wobec niektórych wyrobów (leki, książki, wydawnictwa) Zwolnienia dotyczą nieprzetworzonych produktów gospodarki leśnej, rolnej i łowieckiej. Zakres ten jest niewielki. Wykaz usług zwolnionych obejmuje: usługi w zakresie służby zdrowia usługi w zakresie edukacji usługi w zakresie administracji publicznej usługi w zakresie opieki socjalnej usługi cmentarne, pogrzebowe, kremacyjne usługi obrony narodowej usługi w zakresie rolnictwa, leśnictwa, rybołówstwa, pośrednictwa ubezpieczeniowego

Podatek dochodowy

Podmiot:: osoby fizyczne (także małoletnich) o miejscu zamieszkania na Terytorium RP (w tym wieże wiertnicze, platformy) lub z pobytem czasowym w danym roku podatkowym przekraczającym183 dni (wyjątkiem są służby dyplomatyczne i ich rodziny). Nieograniczony obowiązek podatkowyoznacza, że podatkowi podlegają wszystkie dochody bez względu na miejsce położenia źródeł przychodów. Ograniczony obowiązek podatkowy-podatkowi podlegają tylko dochody uzyskane z pracy wykonywanej na terenie RP oraz inne dochody osiągane na terenie RP. Skala podatku dochodowego od osób fizycznych ma Charakter progresywny co oznacza że w miarę wzrostu dochodu płaci się coraz większą część dochodu w formie podatku. Osoby prawne. Do wpływów podatkowych zaliczamy również Podatek akcyzowy, importowy, od gier itp. Dochody niepodatkowe to: cło, wpłaty z zysku Narodowego Banku Polskiego, dochody z prywatyzacji, dochody z jednostek budżetowych, dywidenda, opłaty wyrównawcze.

4.1.b.Rodzaje wydatków budżetowych w Polsce i ich znaczenie:

- Dotacje i subwencje w tym: Fundusz Ubezpieczeń Społecznych Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego Fundusz Pracy, pozostałe fundusze - Wydatki bieżące jednostek budżetowych głównie wynagrodzenia - Obsługa długu publicznego (krajowego i zagranicznego) - Świadczenia na Rzecz osób fizycznych (głównie świadczenia emerytalno- rentowe dla funkcjonariuszy policji, UOP, Straży Granicznej, Państwowej Straży Pożarnej, Służby Więziennej. - Wydatki majątkowe (wydatki inwestycyjne) - Wydatki z tytułu rozliczeń z bankami w tym: -wykup odsetek od kredytów mieszkaniowych -premie gwarancyjne od wkładów mieszkaniowych Wyższe wydatki rządowe to : -wyższy Popyt zagregowany -wyższe zatrudnienie -więcej tzw. Dóbr publicznych -wzrost gospodarczy a posiadane przez Społeczeństwo Obligacje stają się źródłem dochodów następnych pokoleń. Należy jednak zwrócić uwagę, iż: -finansowanie wydatków z deficytu może prowadzić do inflacji -deficyt w budżecie prowadzi do zwiększenia długu publicznego i w konsekwencji do wzrostu kosztów obsługi długu (wyższe wydatki budżetu na ten cel) -efekt wypierania/ wypychania -nadmierna ingerencja państwa w gospodarkę -wszelkie długi będą spłacać przyszłe pokolenia

4.1.c. Źródła i instrumentu finansowania deficytu

Źródła finansowania deficytu to: pożyczka wewnętrzna, Kredyt bankowy, pożyczki zagraniczne. Instrumenty finansowania deficytu: bony skarbowe, certyfikaty, obligacje Dług publiczny jest całkowitym pozostającym do spłaty zadłużeniem państwa.

5. Podsumowanie

Kryzys finansów publicznych przenosi się na gospodarkę. Ponieważ konieczna jest kompleksowa Reforma finansów publicznych a nie doraźny Plan wsparcia Rząd powinien zaproponować Plan z cięciami w wydatkach budżetowych i oszczędności a także krótkookresowo wzrost dochodów budżetowych. Obecnie Polsce potrzebna jest gospodarka, w której niski Stopień fiskalizmu pobudzi przedsiębiorczość, a nie gospodarka, w które obywatele mają dostarczać pieniądze państwu kreującemu popyt. Budżet powinien być jak najmniejszy a co za tym idzie niskie Podatki i wysokie Tempo wzrostu gospodarczego oraz niskie bezrobocie. Powinien włączać spore fragmenty gospodarki do strefy rynku i poddawać ich ekonomicznemu przymusowi obniżania kosztów działalności. Budżet powinien być przejrzysty, ponieważ Państwo wydaje pieniądze podatników, którzy chcą wiedzieć na co je wydają. Nie dzieje się tak w przypadku kas chorych (obecnie Narodowego Funduszu Zdrowia), samorządów funduszy i agencji. Bardziej ukrytą formą wydatków publicznych są odroczenia ulgi i zwolnienia z podatków i składek na świadczenia społeczne, wydawane przez władze. Budżet państwa powinien zredukować liczbę stanowisk pracy w administracji publicznej i zreformować System podatkowy. Powinien również ograniczyć dotowania i subwencjonowania strefy gospodarczej oraz systemu ulg i zwolnień, sprywatyzować strefę usług publicznych zlikwidować Narodowy Fundusz Zdrowia, wycofać projekty ustaw zwiększające wydatki socjalne a przez to zmniejszyć Deficyt budżetowy. Do osiągnięć możemy zaliczyć szybkie zrównoważenie budżetu państwa na początku transformacji, korzystne zmiany w strukturze dochodów budżetu państwa, odejście od finansowania deficytu budżetu państwa przez Bank centralny. Przed na mi jeszcze zmiany systemowe w państwowym sektorze publiczny, ścisła Kontrola wydatków budżetowych, zlikwidowanie przerostu sektora pozabudżetowego, zespolenie nowych ustaw z realną oceną możliwości budżetu i uwalnianie z nadmiernego obciążenia budżetu funkcjami redystrybucyjnymi Politykę budżetową ocenić można jako bierną. Budżet państwa nadal pozostaje instrumentem finansowania przeważającej części zadań publicznych, a funkcjonowanie instytucji samorządowych i pozabudżetowych agend rządowych jest prawie całkowicie uzależnione od transferów finansowych z budżetu państwa.




Literatura:
1.W. Ziółkowska ,,Finanse Publiczne Teoria i zastosowania", wyd. W.S.B. Poznań 2002 wydanie 2zmienione i uzupełnione 2. Z. Fedorowicz, ,,Finanse i Kredyt w krajach kapitalistycznych", wyd. 2, PWE, Warszawa 1970. 3. S. Owsiak, Finanse Publiczne, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1997. 4. S. Owsiak, ,,Podstawy nauki finansów"Polskie Wydawnictwo Ekonomiczne, Warszawa 2002. 5. E. Malinowska, W. Misiąg, A. Niedzielska, J. Pancewicz., ,,Zakres Sektora publicznego w Polsce", Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową, Warszawa 1999. 6. M. Mackiewicz, E. Malinowska, W. Misiąg, A. Niedzielski, M. Tomalak, ,,Finanse Publiczne w Polsce 1989- 2001 Studium transformacji" Redakcja W. Misiąg, Instytut Badań Nad Gospodarką Rynkową, Warszawa 2001 r. 7. E. Kwella ,,Teoria makroekonomii’, wydanie IV poprawione i uzupełnione. Wydawnictwo Uniwesytetu Gdańskiego, Gdańsk 2002 8. M. Szczepaniec ,,Makroekonomia”, Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego, Gdańsk 2002 9. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej 10. Ustawa o Finansach Publicznych z dnia, 26 listopada 1998 z późniejszymi zmianami 11. Ustawa o Zamówieniach Publicznych z dnia, 10 czerwca 1994 roku Ustawa z dnia 23 grudnia 1994 r. o kształtowaniu wynagrodzeń w Państwowej sferze budżetowej 12. Dane statystyczne Głównego Urzędu Statystycznego, ,,Rocznik Statystyczny" 1998, 2000, 2001 13. Podstawowe wskaźniki makroekonomiczne gospodarki polskiej w latach 1989- 2002. 14. Dochody i wydatki i wynik sektora publicznego w latach 1990- 2000 15. Budżet panstwa w latach 1989- 2004 16. Państwowe jednostki budżetowe i pozabudżetowe 1989- 2000 17 1. Bednarski L., Analiza ekonomiczna przedsiębiorstwa, Wydawnictwo im. Oskara Langego we Wrocławiu, 1996; 18 Borodo A., Finanse publiczne RP” – zagadnienia prawne, Oficyna Wydawnicza Branta, Bydgoszcz 2000; 19. Denek E., Sobiech J., Wolniak J.,, Finanse publiczne”, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2001; 20. Zysnarska A., Rachunkowość finansowa sektora budżetowego, ODDK, Gdańsk 1999 r.
str 1
rozliczają się metodą netto. Dotyczą podmiotów o całkowitej lub częściowej odpłatności.
Nie posiadają osobowości prawnej, budują swój [[plan]] finansowy. Mogą zaciągać kredyty,
środki nie wydane w danym roku mogą przenieść na rok następny. Nie płacą podatków,
są zbliżone do przedsiębiorstw, wynagrodzenia nie zależą od efektów
gospodarstwa
pomocnicze,
działalność uboczna jednostek budżetowych, która może przynosić korzyści.
Wyodrębnia się przychody i wydatki z macierzystej jednostki, [[koszty]] pokrywa się z
przychodów. Rozlicza się za pośrednictwem jednostki macierzystej. W przypadku zysku
połowę zabiera [[budżet]] a połowa pozostaje w jednostce macierzystej
środki specjalne,
wyodrębnienie o charakterze finansowym. [[Prawo]] wykorzystywania na własne wydatki
pewnych określonych dochodów, które pobiera [[jednostka]] budżetowa (np. dochody z
tytułu najmu pomieszczeń) z tych środków specjalnych pokrywa się koszty realizacji
dochodów. Są gromadzone na odrębnym rachunku.
(dopuszczalne są również łączenie tych form)
3. [[Procedura]] budżetowa
Wyodrębniamy [[cztery]] etapy: przygotowanie projektu budżetu utrwalanie budżetu
wykonanie budżetu [[kontrola]] budżetu
Etap I-
Przygotowanie projektu budżetu
poprzedza przyjęcie przez [[senat]] rocznych założeń
polityki społeczno- gospodarczej państwa - to założenia w oparciu, o które
opracowuje się wstępny [[projekt]] budżetu (Ministerstwo Finansów), który ma następnie
zaakceptować [[Rada]] Ministrów. Następnie [[ministerstwo]] rozpoczyna organizację prac
nad właściwym projektem budżetu.
Nota
- wytyczne i wskazówki dla poszczególnych
resortów, co do opracowania budżetu w wycinku działalności resortów. Ministerstwa
opracowują swoje małe budżety, angażując podległe sobie podmioty. Następnie
minister w oparciu o odcinkowe budżety tworzy całość i przedstawia ją Radzie
Ministrów, z uzasadnieniem i wskazaniem kwestii spornych. [[Projekt]] zostaje poddany
pod obrady Rady Ministrów. Uchwalony [[projekt]] budżetu z uzasadnieniem kierowany
jest do Sejmu.
Prace nad projektem budżetu często rozpoczynają się o wiele wcześniej przed
przedstawieniem go Parlamentowi, co umożliwia jego
dogłębną analizę. Należy
pamiętać jednak, że nadmierne wydłużenie tego okresu rodzi ryzyko ograniczonej
aktualności prognoz ekonomicznych. Założenia projektu budżetu państwa na dany rok
obejmują prognozy dotyczące podstawowych wskaźników makroekonomicznych,
takich [[jak:]]: szacunki produkcji sprzedanej i produktu krajowego brutto, prognozę cen,
kursu walutowego, bezrobocia i płac, dochodów przedsiębiorstw prognozę handlu
zagranicznego i bilansu płatniczego, prognozę dochodów budżetowych i możliwości
sfinansowania deficytu budżetowego Na ich podstawie i na podstawie materiałów

rozliczają się metodą netto. Dotyczą podmiotów o całkowitej lub częściowej odpłatności.
Nie posiadają osobowości prawnej, budują swój Plan finansowy. Mogą zaciągać kredyty,
środki nie wydane w danym roku mogą przenieść na rok następny. Nie płacą podatków,
są zbliżone do przedsiębiorstw, wynagrodzenia nie zależą od efektów
gospodarstwa
pomocnicze,
działalność uboczna jednostek budżetowych, która może przynosić korzyści.
Wyodrębnia się przychody i wydatki z macierzystej jednostki, Koszty pokrywa się z
przychodów. Rozlicza się za pośrednictwem jednostki macierzystej. W przypadku zysku
połowę zabiera Budżet a połowa pozostaje w jednostce macierzystej
środki specjalne,
wyodrębnienie o charakterze finansowym. Prawo wykorzystywania na własne wydatki
pewnych określonych dochodów, które pobiera Jednostka budżetowa (np. dochody z
tytułu najmu pomieszczeń) z tych środków specjalnych pokrywa się koszty realizacji
dochodów. Są gromadzone na odrębnym rachunku.
(dopuszczalne są również łączenie tych form)
3. Procedura budżetowa
Wyodrębniamy Cztery etapy: przygotowanie projektu budżetu utrwalanie budżetu
wykonanie budżetu Kontrola budżetu
Etap I-
Przygotowanie projektu budżetu
poprzedza przyjęcie przez Senat rocznych założeń
polityki społeczno- gospodarczej państwa - to założenia w oparciu, o które
opracowuje się wstępny Projekt budżetu (Ministerstwo Finansów), który ma następnie
zaakceptować Rada Ministrów. Następnie Ministerstwo rozpoczyna organizację prac
nad właściwym projektem budżetu.
Nota
- wytyczne i wskazówki dla poszczególnych
resortów, co do opracowania budżetu w wycinku działalności resortów. Ministerstwa
opracowują swoje małe budżety, angażując podległe sobie podmioty. Następnie
minister w oparciu o odcinkowe budżety tworzy całość i przedstawia ją Radzie
Ministrów, z uzasadnieniem i wskazaniem kwestii spornych. Projekt zostaje poddany
pod obrady Rady Ministrów. Uchwalony Projekt budżetu z uzasadnieniem kierowany
jest do Sejmu.
Prace nad projektem budżetu często rozpoczynają się o wiele wcześniej przed
przedstawieniem go Parlamentowi, co umożliwia jego
dogłębną analizę. Należy
pamiętać jednak, że nadmierne wydłużenie tego okresu rodzi ryzyko ograniczonej
aktualności prognoz ekonomicznych. Założenia projektu budżetu państwa na dany rok
obejmują prognozy dotyczące podstawowych wskaźników makroekonomicznych,
takich Jak:: szacunki produkcji sprzedanej i produktu krajowego brutto, prognozę cen,
kursu walutowego, bezrobocia i płac, dochodów przedsiębiorstw prognozę handlu
zagranicznego i bilansu płatniczego, prognozę dochodów budżetowych i możliwości
sfinansowania deficytu budżetowego Na ich podstawie i na podstawie materiałów
str 2
Budżet państwa

Budżet państwa
str 3
przez Sejm. Ograniczenie dotyczy konstytucyjnego zakazu zmiany przez władzę
ustawodawczą wysokości deficytu proponowanego przez Radę Ministrów. Sejm
może dokonać zmiany w strukturze i wysokości wydatków pod warunkiem, że
znajdzie źródło ich pokrycia.
Zakres ten jednak jest symboliczny w stosunku do wydatków ogółem budżetu
państwa lecz znaczący dla społeczeństwa polskiego.
Etap III
- Następuje gromadzenie dochodów i dokonywanych wydatków zgodnie z
zapisami
ustawy
budżetowej.
Ministrowie
opracowują
układ
wykonawczy,
rozpisują dochody i wydatki. Do opracowania zasad realizacji otrzymują wytyczne
Rady Ministrów. [[Ministerstwo Finansów]] sprawuje kontrolę nad wykonaniem
budżetu, a ministrowie nad swoimi częściami. NBP - kasowa obsługa budżetu
państwa. Banki komercyjne mogą obsługiwać jednostki i zakłady budżetowe.
Jednostki upoważnione do dysponowania środkami budżetowymi to
dysponenci
(I,
II, III-go stopnia):
I-go- główni dysponenci
to ministrowie, szefowie resortów
centralnych
II- go
to bezpośrednio podległe jednostkom I- go stopnia
III- go
podlegają jednostkom II- go stopnia (II może być III), nie mają uprawnień co do
przekazywania
środków
niższym
jednostkom.
Rezerwa
-
1%
wydatków;
przeznaczona na pokrycie nieprzewidzianych wydatków w trakcie realizacji
budżetu.-
ogólna
-
upoważnienie [[Ministerstwa]] Finansów, Rady Ministrów
-
celowa
-
pomoc w spłacie kredytów mieszkaniowych, rolnictwo, gminy.
Etap IV
- Podstawowym podmiotem jest Sejm, a na bieżąco Ministerstwo
Finansów, zobligowany do przedstawiania Radzie Ministrów i NIK-owi okresowych
sprawozdań. Naczelny [[organ]] kontroli państwa, kontroluje całokształt działalności
organów, jednostek budżetowych.
Najwyższa Izba Kontroli
na bieżąco dokonuje kontroli: - legalności - celowości -
gospodarności Do 31 [[maja]] [[Rada Ministrów]] składa sprawozdanie z wykonania budżetu
Sejmowi i [[NIK]]- owi. Przyjęcie oznacza udzielenie absolutorium.
Od początku transformacji w Polsce [[budżet państwa]] stanowi [[jeden]] z najważniejszych
i zarazem najtrudniejszych punktów makroekonomicznej stabilizacji gospodarki. Mimo
sukcesów osiągniętych w pierwszym okresie, do chwili obecnej nie udało się doprowadzić
do trwałego zrównoważenia budżetu państwa, a nierównowaga budżetowa nadal
oddziaływuje
na
najważniejsze
zmienne
makroekonomiczne:
tempo
wzrostu
gospodarczego, inflację, [[bezrobocie]] (,,stopa bezrobocia w kwietniu 2003 wyniosła 18,4 %
i lekko spadła” podaje GUS)
państwa
oraz na [[stan]] bilansu płatniczego.
Polska boryka się z poważnym kryzysem budżetowym. Wiadomo, że wykonanie budżetu
w 2004 r. będzie wyraźnie (i negatywnie) odbiegać od przyjętych założeń.

przez Sejm. Ograniczenie dotyczy konstytucyjnego zakazu zmiany przez władzę
ustawodawczą wysokości deficytu proponowanego przez Radę Ministrów. Sejm
może dokonać zmiany w strukturze i wysokości wydatków pod warunkiem, że
znajdzie źródło ich pokrycia.
Zakres ten jednak jest symboliczny w stosunku do wydatków ogółem budżetu
państwa lecz znaczący dla społeczeństwa polskiego.
Etap III
- Następuje gromadzenie dochodów i dokonywanych wydatków zgodnie z
zapisami
ustawy
budżetowej.
Ministrowie
opracowują
układ
wykonawczy,
rozpisują dochody i wydatki. Do opracowania zasad realizacji otrzymują wytyczne
Rady Ministrów. Ministerstwo Finansów sprawuje kontrolę nad wykonaniem
budżetu, a ministrowie nad swoimi częściami. NBP - kasowa obsługa budżetu
państwa. Banki komercyjne mogą obsługiwać jednostki i zakłady budżetowe.
Jednostki upoważnione do dysponowania środkami budżetowymi to
dysponenci
(I,
II, III-go stopnia):
I-go- główni dysponenci
to ministrowie, szefowie resortów
centralnych
II- go
to bezpośrednio podległe jednostkom I- go stopnia
III- go
podlegają jednostkom II- go stopnia (II może być III), nie mają uprawnień co do
przekazywania
środków
niższym
jednostkom.
Rezerwa
-
1%
wydatków;
przeznaczona na pokrycie nieprzewidzianych wydatków w trakcie realizacji
budżetu.-
ogólna
-
upoważnienie Ministerstwa Finansów, Rady Ministrów
-
celowa
-
pomoc w spłacie kredytów mieszkaniowych, rolnictwo, gminy.
Etap IV
- Podstawowym podmiotem jest Sejm, a na bieżąco Ministerstwo
Finansów, zobligowany do przedstawiania Radzie Ministrów i NIK-owi okresowych
sprawozdań. Naczelny Organ kontroli państwa, kontroluje całokształt działalności
organów, jednostek budżetowych.
Najwyższa Izba Kontroli
na bieżąco dokonuje kontroli: - legalności - celowości -
gospodarności Do 31 Maja Rada Ministrów składa sprawozdanie z wykonania budżetu
Sejmowi i NIK- owi. Przyjęcie oznacza udzielenie absolutorium.
Od początku transformacji w Polsce Budżet państwa stanowi Jeden z najważniejszych
i zarazem najtrudniejszych punktów makroekonomicznej stabilizacji gospodarki. Mimo
sukcesów osiągniętych w pierwszym okresie, do chwili obecnej nie udało się doprowadzić
do trwałego zrównoważenia budżetu państwa, a nierównowaga budżetowa nadal
oddziaływuje
na
najważniejsze
zmienne
makroekonomiczne:
tempo
wzrostu
gospodarczego, inflację, Bezrobocie (,,stopa bezrobocia w kwietniu 2003 wyniosła 18,4 %
i lekko spadła” podaje GUS)
państwa
oraz na Stan bilansu płatniczego.
Polska boryka się z poważnym kryzysem budżetowym. Wiadomo, że wykonanie budżetu
w 2004 r. będzie wyraźnie (i negatywnie) odbiegać od przyjętych założeń.
str 4
Literatura:
1.W. Ziółkowska ,,Finanse Publiczne [[Teoria]] i zastosowania", wyd. W.S.B. [[Poznań]] 2002
wydanie 2zmienione i uzupełnione
2. Z. Fedorowicz, ,,Finanse i [[kredyt]] w krajach kapitalistycznych", wyd. 2, PWE,
Warszawa 1970.
3. S. Owsiak, [[Finanse]] Publiczne, [[Wydawnictwo]] Naukowe PWN, Warszawa 1997.
4.
S.
Owsiak,
,,Podstawy
nauki
finansów"Polskie
Wydawnictwo
Ekonomiczne,
Warszawa 2002.
5. E. Malinowska, W. Misiąg, A. Niedzielska, J. Pancewicz., ,,Zakres Sektora
publicznego w Polsce", [[Instytut]] Badań
nad Gospodarką Rynkową, [[Warszawa]] 1999.
6. M. Mackiewicz, E. Malinowska, W. Misiąg, A. Niedzielski, M. Tomalak, ,,Finanse
Publiczne w Polsce 1989- 2001 Studium transformacji" [[Redakcja]] W. Misiąg, Instytut
Badań Nad Gospodarką Rynkową, [[Warszawa]] 2001 r.
7. E. Kwella
,,Teoria makroekonomii’, wydanie
IV poprawione
i uzupełnione.
Wydawnictwo Uniwesytetu Gdańskiego, [[Gdańsk]] 2002
8. M. Szczepaniec ,,Makroekonomia”, [[wydawnictwo]] Uniwersytetu Gdańskiego, Gdańsk
2002
9. [[Konstytucja]] Rzeczypospolitej Polskiej
10. [[Ustawa]] o Finansach Publicznych z dnia, 26 listopada 1998 z późniejszymi
zmianami
11. [[Ustawa]] o Zamówieniach Publicznych z dnia, 10 czerwca 1994 roku [[Ustawa]] z dnia
23 grudnia 1994 r. o kształtowaniu wynagrodzeń w Państwowej sferze budżetowej
12. [[Dane statystyczne]] Głównego Urzędu Statystycznego, ,,Rocznik Statystyczny"
1998, 2000, 2001
13. Podstawowe wskaźniki makroekonomiczne gospodarki polskiej w latach 1989-
2002.
14. Dochody i wydatki i wynik sektora publicznego w latach 1990- 2000
15. [[Budżet]] panstwa w latach 1989- 2004
16. Państwowe jednostki budżetowe i pozabudżetowe 1989- 2000
17 1. [[Bednarski]] L., [[Analiza]] ekonomiczna przedsiębiorstwa, [[Wydawnictwo]] im. Oskara
Langego we Wrocławiu, 1996;
18 Borodo A., [[Finanse publiczne]] [[RP”]] – zagadnienia prawne, Oficyna Wydawnicza
Branta, [[Bydgoszcz]] 2000;
19. Denek E., Sobiech J., Wolniak J.,, [[Finanse]] publiczne”, Wydawnictwo Naukowe
PWN, [[Warszawa]] 2001;

Literatura:
1.W. Ziółkowska ,,Finanse Publiczne Teoria i zastosowania", wyd. W.S.B. Poznań 2002
wydanie 2zmienione i uzupełnione
2. Z. Fedorowicz, ,,Finanse i Kredyt w krajach kapitalistycznych", wyd. 2, PWE,
Warszawa 1970.
3. S. Owsiak, Finanse Publiczne, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1997.
4.
S.
Owsiak,
,,Podstawy
nauki
finansów"Polskie
Wydawnictwo
Ekonomiczne,
Warszawa 2002.
5. E. Malinowska, W. Misiąg, A. Niedzielska, J. Pancewicz., ,,Zakres Sektora
publicznego w Polsce", Instytut Badań
nad Gospodarką Rynkową, Warszawa 1999.
6. M. Mackiewicz, E. Malinowska, W. Misiąg, A. Niedzielski, M. Tomalak, ,,Finanse
Publiczne w Polsce 1989- 2001 Studium transformacji" Redakcja W. Misiąg, Instytut
Badań Nad Gospodarką Rynkową, Warszawa 2001 r.
7. E. Kwella
,,Teoria makroekonomii’, wydanie
IV poprawione
i uzupełnione.
Wydawnictwo Uniwesytetu Gdańskiego, Gdańsk 2002
8. M. Szczepaniec ,,Makroekonomia”, Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego, Gdańsk
2002
9. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
10. Ustawa o Finansach Publicznych z dnia, 26 listopada 1998 z późniejszymi
zmianami
11. Ustawa o Zamówieniach Publicznych z dnia, 10 czerwca 1994 roku Ustawa z dnia
23 grudnia 1994 r. o kształtowaniu wynagrodzeń w Państwowej sferze budżetowej
12. Dane statystyczne Głównego Urzędu Statystycznego, ,,Rocznik Statystyczny"
1998, 2000, 2001
13. Podstawowe wskaźniki makroekonomiczne gospodarki polskiej w latach 1989-
2002.
14. Dochody i wydatki i wynik sektora publicznego w latach 1990- 2000
15. Budżet panstwa w latach 1989- 2004
16. Państwowe jednostki budżetowe i pozabudżetowe 1989- 2000
17 1. Bednarski L., Analiza ekonomiczna przedsiębiorstwa, Wydawnictwo im. Oskara
Langego we Wrocławiu, 1996;
18 Borodo A., Finanse publiczne RP” – zagadnienia prawne, Oficyna Wydawnicza
Branta, Bydgoszcz 2000;
19. Denek E., Sobiech J., Wolniak J.,, Finanse publiczne”, Wydawnictwo Naukowe
PWN, Warszawa 2001;
str 5
podmiot prywatny
-
dochody gromadzone dobrowolnie, bez środków przymusu
(pożyczki u obywateli, kredyty w bankach komercyjnych, z majątku publicznego).
finansowym-
kryterium: definitywność określania dochodów.
dochody definitywne
-
definitywna [[cząstka]] majątku (podatki, cła)
dochody czasowe
zwrotne. Z punktu widzenia dysponowania nie ma między nimi
różnicy, ale lepiej mieć środki z podatków.
4.1.a. Rodzaje wpływów do budżetu
podatek -
to pieniężne świadczenie o charakterze przymusowym, bezzwrotnym,
ogólnym i nieodpłatnym pobierane przez [[państwo]] lub inny związek publiczno prawny na
podstawie przepisów prawa określających warunki , wysokość i termin dokonywania tych
opłat. Jest podstawowym źródłem dochodów budżetowych państwa, średnio około 80%.
Opłata
ma [[charakter]] przymusowy, bezzwrotny, odpłatny za określone świadczenie
(opłata paszportowa, skarbowa). Opłata towarzyszy świadczeniu, natomiast cena jest
celem świadczenia.
Jednolitość prawna-
jeżeli buduje się sankcję za przestępstwa podatkowe i jeżeli są
określone w sposób ogólny, to nie mogą pojawić się regulacje szczegółowe.
Jednolitość
ekonomiczna
chodzi
o
logiczne
związki
pomiędzy
poszczególnymi
podatkami a przedmiotem opodatkowania. A szczególnie o to aby: wielokrotnie nie
obciążać tego samego przedmiotu, nie pozostawiać obszarów niepodatkowych.
Systemy podatkowe:
racjonalne,
zbudowany przez teoretyków, taki który miałby być systemem idealnym
np. [[system]] oparty na jednym podatku
historyczne
to takie, które funkcjonują w praktyce
Rodzaje podatków:
Podatek rzeczowy
to taki, który dotyczy bogactwa (podatek od gruntu). Prosty
utrudniający oszustwa, nie dopuszcza ulg, wydajny. Jest to podatek niesprawiedliwy,
ślepy .
Podatek osobisty
także dotyczy elementu bogactwa ale uwzględnia też indywidualną
sytuację podatnika. [[Podatek]] osobisty dopuszcza ulgi, [[staje]] się bardzo skomplikowany,
ułatwia oszustwa. Honoruje w większym stopniu zasadę sprawiedliwości.
Podatki pośrednie
to takie, których zdolność podatkowa wiąże się z określonymi
działaniami, faktami, operacjami. Głównie są to [[podatki]] od wydatków, [[koszty]] są wliczone
w ceny towarów. Posiadają dosyć prostą konstrukcję, są wydajne, waloryzują wpływy
budżetowe w razie inflacji. Są niesprawiedliwe, zbyt duże [[podatki]] hamują działalność
gospodarczą.

podmiot prywatny
-
dochody gromadzone dobrowolnie, bez środków przymusu
(pożyczki u obywateli, kredyty w bankach komercyjnych, z majątku publicznego).
finansowym-
kryterium: definitywność określania dochodów.
dochody definitywne
-
definitywna Cząstka majątku (podatki, cła)
dochody czasowe
zwrotne. Z punktu widzenia dysponowania nie ma między nimi
różnicy, ale lepiej mieć środki z podatków.
4.1.a. Rodzaje wpływów do budżetu
podatek -
to pieniężne świadczenie o charakterze przymusowym, bezzwrotnym,
ogólnym i nieodpłatnym pobierane przez Państwo lub inny związek publiczno prawny na
podstawie przepisów prawa określających warunki , wysokość i termin dokonywania tych
opłat. Jest podstawowym źródłem dochodów budżetowych państwa, średnio około 80%.
Opłata
ma Charakter przymusowy, bezzwrotny, odpłatny za określone świadczenie
(opłata paszportowa, skarbowa). Opłata towarzyszy świadczeniu, natomiast cena jest
celem świadczenia.
Jednolitość prawna-
jeżeli buduje się sankcję za przestępstwa podatkowe i jeżeli są
określone w sposób ogólny, to nie mogą pojawić się regulacje szczegółowe.
Jednolitość
ekonomiczna
chodzi
o
logiczne
związki
pomiędzy
poszczególnymi
podatkami a przedmiotem opodatkowania. A szczególnie o to aby: wielokrotnie nie
obciążać tego samego przedmiotu, nie pozostawiać obszarów niepodatkowych.
Systemy podatkowe:
racjonalne,
zbudowany przez teoretyków, taki który miałby być systemem idealnym
np. System oparty na jednym podatku
historyczne
to takie, które funkcjonują w praktyce
Rodzaje podatków:
Podatek rzeczowy
to taki, który dotyczy bogactwa (podatek od gruntu). Prosty
utrudniający oszustwa, nie dopuszcza ulg, wydajny. Jest to podatek niesprawiedliwy,
ślepy .
Podatek osobisty
także dotyczy elementu bogactwa ale uwzględnia też indywidualną
sytuację podatnika. Podatek osobisty dopuszcza ulgi, Staje się bardzo skomplikowany,
ułatwia oszustwa. Honoruje w większym stopniu zasadę sprawiedliwości.
Podatki pośrednie
to takie, których zdolność podatkowa wiąże się z określonymi
działaniami, faktami, operacjami. Głównie są to Podatki od wydatków, Koszty są wliczone
w ceny towarów. Posiadają dosyć prostą konstrukcję, są wydajne, waloryzują wpływy
budżetowe w razie inflacji. Są niesprawiedliwe, zbyt duże Podatki hamują działalność
gospodarczą.
str 6
-wszelkie długi będą spłacać przyszłe pokolenia
4.1.c. Źródła i instrumentu finansowania deficytu
Źródła finansowania deficytu to: pożyczka wewnętrzna, [[kredyt]] bankowy, pożyczki
zagraniczne.
Instrumenty finansowania deficytu: bony skarbowe, certyfikaty, obligacje
Dług publiczny jest całkowitym pozostającym do spłaty zadłużeniem państwa.
5. Podsumowanie
Kryzys finansów publicznych przenosi się na gospodarkę. Ponieważ konieczna jest
kompleksowa [[reforma]] finansów publicznych a nie doraźny [[plan]] wsparcia Rząd powinien
zaproponować [[plan]] z cięciami w wydatkach budżetowych i oszczędności a także
krótkookresowo
gospodarka,
w
wzrost
której
dochodów
niski
budżetowych.
fiskalizmu
Obecnie
pobudzi
Polsce
potrzebna
a
jest
nie
stopień
przedsiębiorczość,
gospodarka, w które obywatele mają dostarczać pieniądze państwu kreującemu popyt.
Budżet powinien być jak najmniejszy a co za tym idzie niskie [[podatki]] i wysokie tempo
wzrostu gospodarczego oraz niskie bezrobocie. Powinien włączać spore fragmenty
gospodarki do strefy rynku i poddawać ich ekonomicznemu przymusowi obniżania
kosztów działalności.
Budżet powinien być przejrzysty, ponieważ [[państwo]] wydaje pieniądze podatników, którzy
chcą wiedzieć na co je wydają. Nie dzieje się tak w przypadku kas
chorych (obecnie
Narodowego Funduszu Zdrowia), samorządów funduszy i agencji. Bardziej ukrytą formą
wydatków publicznych są odroczenia ulgi i zwolnienia z podatków i składek na
świadczenia społeczne, wydawane przez władze.
Budżet państwa powinien zredukować liczbę stanowisk pracy w administracji publicznej i
zreformować
system
podatkowy.
Powinien
również
ograniczyć
dotowania
i
subwencjonowania strefy gospodarczej oraz systemu ulg i zwolnień, sprywatyzować
strefę usług publicznych zlikwidować Narodowy [[Fundusz]] Zdrowia, wycofać projekty ustaw
zwiększające wydatki socjalne a przez to zmniejszyć deficyt budżetowy.
Do osiągnięć możemy zaliczyć szybkie zrównoważenie budżetu państwa na początku
transformacji, korzystne zmiany w strukturze dochodów budżetu państwa, odejście od
finansowania deficytu budżetu państwa przez [[bank]] centralny. Przed na mi jeszcze zmiany
systemowe w państwowym sektorze publiczny, ścisła [[kontrola]] wydatków budżetowych,
zlikwidowanie przerostu sektora pozabudżetowego, zespolenie nowych ustaw z realną
oceną możliwości budżetu i uwalnianie z nadmiernego obciążenia budżetu funkcjami
redystrybucyjnymi
Politykę budżetową ocenić można jako bierną. [[Budżet państwa]] nadal pozostaje
instrumentem
finansowania
przeważającej
części
zadań
publicznych,
a

-wszelkie długi będą spłacać przyszłe pokolenia
4.1.c. Źródła i instrumentu finansowania deficytu
Źródła finansowania deficytu to: pożyczka wewnętrzna, Kredyt bankowy, pożyczki
zagraniczne.
Instrumenty finansowania deficytu: bony skarbowe, certyfikaty, obligacje
Dług publiczny jest całkowitym pozostającym do spłaty zadłużeniem państwa.
5. Podsumowanie
Kryzys finansów publicznych przenosi się na gospodarkę. Ponieważ konieczna jest
kompleksowa Reforma finansów publicznych a nie doraźny Plan wsparcia Rząd powinien
zaproponować Plan z cięciami w wydatkach budżetowych i oszczędności a także
krótkookresowo
gospodarka,
w
wzrost
której
dochodów
niski
budżetowych.
fiskalizmu
Obecnie
pobudzi
Polsce
potrzebna
a
jest
nie
stopień
przedsiębiorczość,
gospodarka, w które obywatele mają dostarczać pieniądze państwu kreującemu popyt.
Budżet powinien być jak najmniejszy a co za tym idzie niskie Podatki i wysokie tempo
wzrostu gospodarczego oraz niskie bezrobocie. Powinien włączać spore fragmenty
gospodarki do strefy rynku i poddawać ich ekonomicznemu przymusowi obniżania
kosztów działalności.
Budżet powinien być przejrzysty, ponieważ Państwo wydaje pieniądze podatników, którzy
chcą wiedzieć na co je wydają. Nie dzieje się tak w przypadku kas
chorych (obecnie
Narodowego Funduszu Zdrowia), samorządów funduszy i agencji. Bardziej ukrytą formą
wydatków publicznych są odroczenia ulgi i zwolnienia z podatków i składek na
świadczenia społeczne, wydawane przez władze.
Budżet państwa powinien zredukować liczbę stanowisk pracy w administracji publicznej i
zreformować
system
podatkowy.
Powinien
również
ograniczyć
dotowania
i
subwencjonowania strefy gospodarczej oraz systemu ulg i zwolnień, sprywatyzować
strefę usług publicznych zlikwidować Narodowy Fundusz Zdrowia, wycofać projekty ustaw
zwiększające wydatki socjalne a przez to zmniejszyć deficyt budżetowy.
Do osiągnięć możemy zaliczyć szybkie zrównoważenie budżetu państwa na początku
transformacji, korzystne zmiany w strukturze dochodów budżetu państwa, odejście od
finansowania deficytu budżetu państwa przez Bank centralny. Przed na mi jeszcze zmiany
systemowe w państwowym sektorze publiczny, ścisła Kontrola wydatków budżetowych,
zlikwidowanie przerostu sektora pozabudżetowego, zespolenie nowych ustaw z realną
oceną możliwości budżetu i uwalnianie z nadmiernego obciążenia budżetu funkcjami
redystrybucyjnymi
Politykę budżetową ocenić można jako bierną. Budżet państwa nadal pozostaje
instrumentem
finansowania
przeważającej
części
zadań
publicznych,
a
str 7
Poważniejsze problemy czekają jeszcze na nas w roku 2004 i być może w latach
następnych.
Obecny [[kryzys]] nie spowodowały wydarzenia, które miały miejsce w bieżącym
roku. Za bezpośrednią przyczynę obecnych trudności uważa się na ogół niekorzystne
skutki finansowe reform ustroju finansów publicznych wdrożonych w 1999 roku, a
mówiąc dokładniej braku reakcji na znane od początku problemy i zagrożenia związane z
tymi reformami. [[Diagnoza]] taka jest w znacznym stopniu trafna. Źródeł obecnych
problemów
należy
szukać
jeszcze
wcześniej,
we
wcześniejszych
latach
procesu
transformacji.
Pozytywny na pewno jest fakt, iż po raz pierwszy w dziejach III Rzeczypospolitej
budżet na kolejny rok został podpisany pod koniec starego roku. Można go traktować
jako istotny [[prezent]] dla polskiego systemu demokratycznego - powiedział Kwaśniewski w
czasie uroczystości podpisania budżetu w Pałacu Prezydenckim. [[Premier]] Leszek Miller
stwierdził, że ma nadzieję, iż [[budżet]] "będzie zapowiedzią pozytywnych zmian w
gospodarce", a [[wicepremier]] [[Grzegorz Kołodko]] po raz kolejny zapewnił, że jest to "budżet
stabilizacji
i
rozwoju".
W 2003 r. dochody budżetu mają wynieść 155,677 mld zł, wydatki 194,411 mld zł, a
deficyt budżetowy 38,7 mld zł. Ubytek dochodów (abolicja, którą zakwestionował
Trybunał Konstytucyjny, miała przynieść 600 mln zł, a restrukturyzacja przedsiębiorstw
zamiast 1,3 mld zł dała nieco ponad 600 mln zł) udało się uzupełnić m.in. wyższą o 1,113
mld zł wpłatą z zysku NBP. Wiele wydatków zapisano warunkowo. I tak np. jeśli wyższe
będą wpływy z akcyzy, to znajdą się dodatkowe pieniądze m.in. na dopłaty do mleka.
Jeśli zaś mniejsze będą koszta obsługi długu, to będzie dodatkowe 100 tys. zł na zasiłki z
opieki
Budżet opiera się na 3,5-proc. prognozie wzrostu PKB i 2,3-proc. inflacji.
4. Zmiany struktury dochodów i wydatków budżetu państwa
4.1. Klasyfikacje dochodów budżetowych w znaczeniu:
społecznej.
ekonomicznym-
kryterium: skutki ekonomiczne - powodują nadzwyczajne skutki
ekonomiczne - nie powodują nadzwyczajnych skutków ekonomicznych
prawnym-
kryterium: wykorzystanie władczych funkcji podmiotu publicznego prawa
administracyjnego.
podmiot władczy
-
dochody gromadzone w sposób przymusowy, (cła, podatki,
opłaty).

Poważniejsze problemy czekają jeszcze na nas w roku 2004 i być może w latach
następnych.
Obecny Kryzys nie spowodowały wydarzenia, które miały miejsce w bieżącym
roku. Za bezpośrednią przyczynę obecnych trudności uważa się na ogół niekorzystne
skutki finansowe reform ustroju finansów publicznych wdrożonych w 1999 roku, a
mówiąc dokładniej braku reakcji na znane od początku problemy i zagrożenia związane z
tymi reformami. Diagnoza taka jest w znacznym stopniu trafna. Źródeł obecnych
problemów
należy
szukać
jeszcze
wcześniej,
we
wcześniejszych
latach
procesu
transformacji.
Pozytywny na pewno jest fakt, iż po raz pierwszy w dziejach III Rzeczypospolitej
budżet na kolejny rok został podpisany pod koniec starego roku. Można go traktować
jako istotny Prezent dla polskiego systemu demokratycznego - powiedział Kwaśniewski w
czasie uroczystości podpisania budżetu w Pałacu Prezydenckim. Premier Leszek Miller
stwierdził, że ma nadzieję, iż Budżet "będzie zapowiedzią pozytywnych zmian w
gospodarce", a Wicepremier Grzegorz Kołodko po raz kolejny zapewnił, że jest to "budżet
stabilizacji
i
rozwoju".
W 2003 r. dochody budżetu mają wynieść 155,677 mld zł, wydatki 194,411 mld zł, a
deficyt budżetowy 38,7 mld zł. Ubytek dochodów (abolicja, którą zakwestionował
Trybunał Konstytucyjny, miała przynieść 600 mln zł, a restrukturyzacja przedsiębiorstw
zamiast 1,3 mld zł dała nieco ponad 600 mln zł) udało się uzupełnić m.in. wyższą o 1,113
mld zł wpłatą z zysku NBP. Wiele wydatków zapisano warunkowo. I tak np. jeśli wyższe
będą wpływy z akcyzy, to znajdą się dodatkowe pieniądze m.in. na dopłaty do mleka.
Jeśli zaś mniejsze będą koszta obsługi długu, to będzie dodatkowe 100 tys. zł na zasiłki z
opieki
Budżet opiera się na 3,5-proc. prognozie wzrostu PKB i 2,3-proc. inflacji.
4. Zmiany struktury dochodów i wydatków budżetu państwa
4.1. Klasyfikacje dochodów budżetowych w znaczeniu:
społecznej.
ekonomicznym-
kryterium: skutki ekonomiczne - powodują nadzwyczajne skutki
ekonomiczne - nie powodują nadzwyczajnych skutków ekonomicznych
prawnym-
kryterium: wykorzystanie władczych funkcji podmiotu publicznego prawa
administracyjnego.
podmiot władczy
-
dochody gromadzone w sposób przymusowy, (cła, podatki,
opłaty).
str 8
sporządzonych przez poszczególnych dysponentów części budżetowych Minister
opracowuje wstępny [[projekt]] budżetu państwa i po zatwierdzeniu przez kierownictwo
Ministerstwa Finansów przedstawia go Radzie Ministrów.
Etap II
- Odbywają się 3 czytania. Na sesji jesiennej przedstawiony zostaje
projekt budżetu i expose ministra finansów. Następnie odbywa się dyskusja
posłów i prace nad projektem podejmuje Sejmowa [[Komisja]] Polityki Gospodarczej
Budżetu i Finansów, która angażuje do prac także inne komisje. Po zakończeniu
prac [[Komisja]] uchwala budżet. Dochodzi do 2 czytania i ponownie odbywa się
debata nad projektem, w której podstawą są wnioski Komisji. Posłowie mogą
wnosić poprawki do projektu i do wniosków. Gdy już [[projekt]] z poprawkami jest
gotowy następuje 3 czytanie, a następnie [[projekt]] zostaje skierowany do Senatu i
do prezydenta. [[Projekt]] jest publikowany w Dzienniku Ustaw. [[Projekt]] powinien być
uchwalony przed rozpoczęciem roku budżetowego, jeżeli jednak tak nie jest to:
-
prowizorium budżetowe
- [[ustawa]] określająca poziom dochodów i wydatków
państwa na [[okres]] uchwalenia budżetu przez Sejm.
- [[projekt]] budżetu
Projekt ten musi zawierać w szczególności:
- główne cele polityki społecznej i gospodarczej
- założenia makroekonomiczne na rok budżetowy i dwa następne lata
- kierunki prywatyzacji majątku Skarbu Państwa
- przewidywane wykonanie budżetu państwa za rok poprzedzający rok, którego
projekt dotyczy
- omówienie projektowanych przychodów i rozchodów oraz dochodów i wydatków
państwowych funduszy celowych
- [[informacje]] o przewidywanej na koniec roku wysokości długu skarbu państwa
- [[protokół]] rozbieżności dotyczący poszczególnych pozycji budżetowych, których
nie usunięto w fazie konsultacji
międzyresortowych
W trakcie pierwszego czytania [[Rząd]] prezentuje i uzasadnia [[projekt]] budżetu, który
jest przedmiotem debaty sejmowej. Przedstawiciele klubów ustosunkowują się
wtedy
do
prognoz
makroekonomicznych
oraz
głównych
założeń
polityki
budżetowej. W tym etapie pojawia się [[ocena]] przez Komisję Finansów Publicznych
po zapoznaniu się z opiniami ekspertów oraz wyjaśnieniami przedstawicieli rządu,
prognoz makroekonomicznych oraz założeń polityki budżetowej. Debata ta
pozwala na ujawnienie różnic występujących w diagnozowaniu stanu gospodarki
oraz ocenie proponowanej przez [[Rząd]] polityki społeczno- gospodarczej a co za
tym idzie całościowej oceny działalności Rządu dotyczące inflacji, bilansu handlu
zagranicznego, wzrostu PKB, dynamiki dochodów budżetowych, a także struktury
wydatków. Poprawki, które uzyskują akceptację są rekomendowane do przyjęcia

sporządzonych przez poszczególnych dysponentów części budżetowych Minister
opracowuje wstępny Projekt budżetu państwa i po zatwierdzeniu przez kierownictwo
Ministerstwa Finansów przedstawia go Radzie Ministrów.
Etap II
- Odbywają się 3 czytania. Na sesji jesiennej przedstawiony zostaje
projekt budżetu i expose ministra finansów. Następnie odbywa się dyskusja
posłów i prace nad projektem podejmuje Sejmowa Komisja Polityki Gospodarczej
Budżetu i Finansów, która angażuje do prac także inne komisje. Po zakończeniu
prac Komisja uchwala budżet. Dochodzi do 2 czytania i ponownie odbywa się
debata nad projektem, w której podstawą są wnioski Komisji. Posłowie mogą
wnosić poprawki do projektu i do wniosków. Gdy już Projekt z poprawkami jest
gotowy następuje 3 czytanie, a następnie Projekt zostaje skierowany do Senatu i
do prezydenta. Projekt jest publikowany w Dzienniku Ustaw. Projekt powinien być
uchwalony przed rozpoczęciem roku budżetowego, jeżeli jednak tak nie jest to:
-
prowizorium budżetowe
- Ustawa określająca poziom dochodów i wydatków
państwa na Okres uchwalenia budżetu przez Sejm.
- Projekt budżetu
Projekt ten musi zawierać w szczególności:
- główne cele polityki społecznej i gospodarczej
- założenia makroekonomiczne na rok budżetowy i dwa następne lata
- kierunki prywatyzacji majątku Skarbu Państwa
- przewidywane wykonanie budżetu państwa za rok poprzedzający rok, którego
projekt dotyczy
- omówienie projektowanych przychodów i rozchodów oraz dochodów i wydatków
państwowych funduszy celowych
- Informacje o przewidywanej na koniec roku wysokości długu skarbu państwa
- Protokół rozbieżności dotyczący poszczególnych pozycji budżetowych, których
nie usunięto w fazie konsultacji
międzyresortowych
W trakcie pierwszego czytania Rząd prezentuje i uzasadnia Projekt budżetu, który
jest przedmiotem debaty sejmowej. Przedstawiciele klubów ustosunkowują się
wtedy
do
prognoz
makroekonomicznych
oraz
głównych
założeń
polityki
budżetowej. W tym etapie pojawia się Ocena przez Komisję Finansów Publicznych
po zapoznaniu się z opiniami ekspertów oraz wyjaśnieniami przedstawicieli rządu,
prognoz makroekonomicznych oraz założeń polityki budżetowej. Debata ta
pozwala na ujawnienie różnic występujących w diagnozowaniu stanu gospodarki
oraz ocenie proponowanej przez Rząd polityki społeczno- gospodarczej a co za
tym idzie całościowej oceny działalności Rządu dotyczące inflacji, bilansu handlu
zagranicznego, wzrostu PKB, dynamiki dochodów budżetowych, a także struktury
wydatków. Poprawki, które uzyskują akceptację są rekomendowane do przyjęcia
str 9
przekraczającym183
dni
(wyjątkiem
służby
dyplomatyczne
i
ich
rodziny).
Nieograniczony obowiązek podatkowy
oznacza, że podatkowi podlegają wszystkie
dochody bez względu na miejsce położenia źródeł przychodów.
Ograniczony obowiązek
podatkowy
-podatkowi podlegają tylko dochody uzyskane z pracy wykonywanej na
terenie RP oraz inne dochody osiągane na terenie RP. [[Skala]] podatku dochodowego od
osób fizycznych ma [[charakter]] progresywny co oznacza że w miarę wzrostu dochodu płaci
się coraz większą część dochodu w formie podatku.
Osoby prawne.
Do wpływów podatkowych zaliczamy również [[podatek]] akcyzowy, importowy, od gier itp.
Dochody niepodatkowe to:
cło, wpłaty z zysku Narodowego Banku Polskiego, dochody z
prywatyzacji, dochody z jednostek budżetowych, dywidenda, opłaty wyrównawcze.
4.1.b.Rodzaje wydatków budżetowych w Polsce i ich znaczenie:
- [[Dotacje]] i subwencje w tym:
Fundusz Ubezpieczeń Społecznych
Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego
Fundusz Pracy, pozostałe fundusze
- Wydatki bieżące jednostek budżetowych głównie wynagrodzenia
- [[Obsługa]] długu publicznego (krajowego i zagranicznego)
- Świadczenia na [[rzecz]] osób fizycznych (głównie świadczenia emerytalno- rentowe dla
funkcjonariuszy policji, UOP, Straży Granicznej, Państwowej Straży Pożarnej, Służby
Więziennej.
- Wydatki majątkowe (wydatki inwestycyjne)
- Wydatki z tytułu rozliczeń z bankami w tym:
-wykup odsetek od kredytów mieszkaniowych
-premie gwarancyjne od wkładów mieszkaniowych
Wyższe wydatki rządowe to :
-wyższy [[popyt]] zagregowany
-wyższe zatrudnienie
-więcej tzw. Dóbr publicznych
-wzrost gospodarczy a posiadane przez [[społeczeństwo]] [[obligacje]] stają się źródłem
dochodów następnych pokoleń.
Należy jednak zwrócić uwagę, iż:
-finansowanie wydatków z deficytu może prowadzić do inflacji
-deficyt w budżecie prowadzi do zwiększenia długu publicznego i w konsekwencji do
wzrostu kosztów obsługi długu (wyższe wydatki budżetu na ten cel)
-efekt wypierania/ wypychania
-nadmierna ingerencja państwa w gospodarkę

przekraczającym183
dni
(wyjątkiem
służby
dyplomatyczne
i
ich
rodziny).
Nieograniczony obowiązek podatkowy
oznacza, że podatkowi podlegają wszystkie
dochody bez względu na miejsce położenia źródeł przychodów.
Ograniczony obowiązek
podatkowy
-podatkowi podlegają tylko dochody uzyskane z pracy wykonywanej na
terenie RP oraz inne dochody osiągane na terenie RP. Skala podatku dochodowego od
osób fizycznych ma Charakter progresywny co oznacza że w miarę wzrostu dochodu płaci
się coraz większą część dochodu w formie podatku.
Osoby prawne.
Do wpływów podatkowych zaliczamy również Podatek akcyzowy, importowy, od gier itp.
Dochody niepodatkowe to:
cło, wpłaty z zysku Narodowego Banku Polskiego, dochody z
prywatyzacji, dochody z jednostek budżetowych, dywidenda, opłaty wyrównawcze.
4.1.b.Rodzaje wydatków budżetowych w Polsce i ich znaczenie:
- Dotacje i subwencje w tym:
Fundusz Ubezpieczeń Społecznych
Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego
Fundusz Pracy, pozostałe fundusze
- Wydatki bieżące jednostek budżetowych głównie wynagrodzenia
- Obsługa długu publicznego (krajowego i zagranicznego)
- Świadczenia na Rzecz osób fizycznych (głównie świadczenia emerytalno- rentowe dla
funkcjonariuszy policji, UOP, Straży Granicznej, Państwowej Straży Pożarnej, Służby
Więziennej.
- Wydatki majątkowe (wydatki inwestycyjne)
- Wydatki z tytułu rozliczeń z bankami w tym:
-wykup odsetek od kredytów mieszkaniowych
-premie gwarancyjne od wkładów mieszkaniowych
Wyższe wydatki rządowe to :
-wyższy Popyt zagregowany
-wyższe zatrudnienie
-więcej tzw. Dóbr publicznych
-wzrost gospodarczy a posiadane przez Społeczeństwo Obligacje stają się źródłem
dochodów następnych pokoleń.
Należy jednak zwrócić uwagę, iż:
-finansowanie wydatków z deficytu może prowadzić do inflacji
-deficyt w budżecie prowadzi do zwiększenia długu publicznego i w konsekwencji do
wzrostu kosztów obsługi długu (wyższe wydatki budżetu na ten cel)
-efekt wypierania/ wypychania
-nadmierna ingerencja państwa w gospodarkę
str 10
Podatki bezpośrednie
to takie, których zdolność podatkowa wiąże się bezpośrednio z
sytuacją podatnika (głównie od dochodów i majątku). Są to [[podatki]] sprawiedliwe, bardzo
skomplikowane, ułatwiają oszustwa. Z punktu widzenia technik fiskalnych wadą jest
ostentacyjność poboru.
Przyczyny ucieczki przed podatkiem:
o charakterze politycznym,
brak identyfikacji z władzą. Ten kto nie płaci podatków
twierdzi, że on nie wybierał tej władzy więc dlaczego ma płacić. Niegospodarne
wydatkowanie środków przez władzę publiczną budzi również opór podatników.
o charakterze ekonomicznym,
jakie korzyści może przynieść podatnikom nie zapłacenie
podatków. Wysokie obciążenia skłaniają w większym stopniu do ucieczki przed
podatkiem. Nadmierny fiskalizm systemu podatkowego powoduje, że podatnik sam broni
się przed systemem
o charakterze moralnym,
gdy okradanie fiskusa w ocenie moralnej nie jest traktowane
nagannie (jak np. okradanie sąsiada). Wynika to ze sposobu traktowania obywatela przez
państwo, powodując brak poczucia winy
o charakterze technicznym,
nadmiernie skomplikowany [[system]] podatkowy nie ułatwia
płacenia podatków a także utrudnia kontrolę skarbową. Niesprawny aparat skarbowy
sprzyja ucieczce przed płaceniem. Ponadto niepłaceniu sprzyjają także słabo rozwinięta
gospodarka, stagnacja gospodarcza itp.
W minionym dziesięcioleciu [[struktura]] dochodów i wydatków uległa zasadniczym
zmianom w pozytywnym tego słowa znaczeniu. Przy dochodach budżetowych oznacza to
przede wszystkim zwiększenie roli podatków pośrednich, w strukturze wydatków
przesunięcia z wydatków
na wspieranie nieefektywnych segmentów gospodarki na
wydatki związane z finansowaniem zasadniczych zadań sektora publicznego. Pozytywna
ocena zmian w strukturze budżetu nie oznacza przyjęcia ówczesnego stanu za idealny.
Ostatnie lata pokazały że [[Polska]] przede wszystkim posiada słabą zdolność przy
egzekwowaniu podatków oraz szeroką tzw. ,,szarą strefę”. Zagrożeniem dla budżetu są
też
bardzo
rozbudowane
budżetu
zobowiązania
instrumentu
socjalne
państwa,
hamujące
procesy
możliwość
w
wykorzystania
gospodarce.
Zestawienie wydatków i dochodów do porównania w latach według prognoz Rządu:
jako
dynamizującego
rozwojowe

Podatki bezpośrednie
to takie, których zdolność podatkowa wiąże się bezpośrednio z
sytuacją podatnika (głównie od dochodów i majątku). Są to Podatki sprawiedliwe, bardzo
skomplikowane, ułatwiają oszustwa. Z punktu widzenia technik fiskalnych wadą jest
ostentacyjność poboru.
Przyczyny ucieczki przed podatkiem:
o charakterze politycznym,
brak identyfikacji z władzą. Ten kto nie płaci podatków
twierdzi, że on nie wybierał tej władzy więc dlaczego ma płacić. Niegospodarne
wydatkowanie środków przez władzę publiczną budzi również opór podatników.
o charakterze ekonomicznym,
jakie korzyści może przynieść podatnikom nie zapłacenie
podatków. Wysokie obciążenia skłaniają w większym stopniu do ucieczki przed
podatkiem. Nadmierny fiskalizm systemu podatkowego powoduje, że podatnik sam broni
się przed systemem
o charakterze moralnym,
gdy okradanie fiskusa w ocenie moralnej nie jest traktowane
nagannie (jak np. okradanie sąsiada). Wynika to ze sposobu traktowania obywatela przez
państwo, powodując brak poczucia winy
o charakterze technicznym,
nadmiernie skomplikowany System podatkowy nie ułatwia
płacenia podatków a także utrudnia kontrolę skarbową. Niesprawny aparat skarbowy
sprzyja ucieczce przed płaceniem. Ponadto niepłaceniu sprzyjają także słabo rozwinięta
gospodarka, stagnacja gospodarcza itp.
W minionym dziesięcioleciu Struktura dochodów i wydatków uległa zasadniczym
zmianom w pozytywnym tego słowa znaczeniu. Przy dochodach budżetowych oznacza to
przede wszystkim zwiększenie roli podatków pośrednich, w strukturze wydatków
przesunięcia z wydatków
na wspieranie nieefektywnych segmentów gospodarki na
wydatki związane z finansowaniem zasadniczych zadań sektora publicznego. Pozytywna
ocena zmian w strukturze budżetu nie oznacza przyjęcia ówczesnego stanu za idealny.
Ostatnie lata pokazały że Polska przede wszystkim posiada słabą zdolność przy
egzekwowaniu podatków oraz szeroką tzw. ,,szarą strefę”. Zagrożeniem dla budżetu są
też
bardzo
rozbudowane
budżetu
zobowiązania
instrumentu
socjalne
państwa,
hamujące
procesy
możliwość
w
wykorzystania
gospodarce.
Zestawienie wydatków i dochodów do porównania w latach według prognoz Rządu:
jako
dynamizującego
rozwojowe
str 11
funkcjonowanie instytucji samorządowych i pozabudżetowych agend rządowych jest
prawie całkowicie uzależnione od transferów finansowych z budżetu państwa.

funkcjonowanie instytucji samorządowych i pozabudżetowych agend rządowych jest
prawie całkowicie uzależnione od transferów finansowych z budżetu państwa.
str 12
20. Zysnarska A., Rachunkowość finansowa sektora budżetowego, ODDK, Gdańsk
1999 r.

20. Zysnarska A., Rachunkowość finansowa sektora budżetowego, ODDK, Gdańsk
1999 r.
str 13
Tabela 7: [[Finanse publiczne]] w latach 2000-2004 (% PKB)
2000 2001 2002 2003 2004
1. Dochody bieżące
2. Wydatki bieżące
3. Nadwyżka bieżąca
4. Dochody kapitałowe
5. Wydatki kapitałowe
6. Nadwyżka części kapitałowej (4-5)
7. Nadwyżka pierwotna (3+6)
8. [[Obsługa]] długu publicznego
9.
Przyrost
zobowiązań
jednostek
budżetowych
10. Wydatki z pozycji pozabudżetowych
11. Rekompensaty
12. Potrzeby pożyczkowe (8+9+10+11-7)
39,2 39,4 39,8 37,5 35,8
37,1 38,3 38,2 35,5 33,5
2,1
0,4
2,9
-2,5
-0,4
2,7
0,0
0,0
0,5
3,6
1,1
0,5
2,8
1,6
0,4
3,2
2,0
0,4
3,3
-2,9
-0,9
3,4
0,0
0,0
0,4
4,7
2,3
0,4
3,2
-2,8
-0,5
3,2
0,0
0,0
0,2
3,9
-2,3 -2,8
-1,2 -1,2
3,1
0,0
0,0
0,3
4,6
3,4
0,0
0,0
0,4
5,0
Prawo Wagnera
mówi, że wydatki stale wzrastają. Wzrost ten ma charakter
ekstensywny - coraz nowsze obszary objęte kasą publiczną; bądź intensywny - większe
nakłady na [[dane]] obszary.
Warto byłoby zaznaczyć w tym momencie fakt, że dochody i wydatki budżetu
państwa ewidencjonowane są w układzie kasowym. Do dochodów w danym roku zalicza
się tylko faktycznie dokonane wpłaty (niezależnie od roku, za które były one zależne),
natomiast za wydatki uważa się tylko dokonane w danym roku wypłaty. W takim ujęciu
budżetu nie znajduje odbicia np. przyrost zobowiązań Skarbu Państwa wynikających z
zaległości płatniczych instytucji finansowych z budżetu, ani [[dotacje]] udzielane przez
bezpośrednie wypłaty z budżetu, lecz przez nieodpłatne przekazanie dodatkowym
instytucjom skarbowym papierów wartościowych.
Przeciwdziałanie ucieczce przed podatkami
ograniczanie fiskalizmu systemu podatkowego (trudne w praktyce)
działania prewencyjne:
Działalność
sprawna [[kontrola]] podatkowa
komputeryzacja
dbanie o poprawne kontakty z podatnikami
podatnik raz na 2-3 lata powinien być skontrolowany
represyjne,
karanie
za
przestępstwa
i
wykroczenia
podatkowe
jest
problemem dyskusyjnym.
Przerzucalność podatkowa czyli przesuwanie ciężaru podatku przez podatnika na inne
podmioty. Może być różna w zależności od wielkości przerzuconego ciężaru: częściowa,
całkowita i nadmierna

Tabela 7: Finanse publiczne w latach 2000-2004 (% PKB)
2000 2001 2002 2003 2004
1. Dochody bieżące
2. Wydatki bieżące
3. Nadwyżka bieżąca
4. Dochody kapitałowe
5. Wydatki kapitałowe
6. Nadwyżka części kapitałowej (4-5)
7. Nadwyżka pierwotna (3+6)
8. Obsługa długu publicznego
9.
Przyrost
zobowiązań
jednostek
budżetowych
10. Wydatki z pozycji pozabudżetowych
11. Rekompensaty
12. Potrzeby pożyczkowe (8+9+10+11-7)
39,2 39,4 39,8 37,5 35,8
37,1 38,3 38,2 35,5 33,5
2,1
0,4
2,9
-2,5
-0,4
2,7
0,0
0,0
0,5
3,6
1,1
0,5
2,8
1,6
0,4
3,2
2,0
0,4
3,3
-2,9
-0,9
3,4
0,0
0,0
0,4
4,7
2,3
0,4
3,2
-2,8
-0,5
3,2
0,0
0,0
0,2
3,9
-2,3 -2,8
-1,2 -1,2
3,1
0,0
0,0
0,3
4,6
3,4
0,0
0,0
0,4
5,0
Prawo Wagnera
mówi, że wydatki stale wzrastają. Wzrost ten ma charakter
ekstensywny - coraz nowsze obszary objęte kasą publiczną; bądź intensywny - większe
nakłady na Dane obszary.
Warto byłoby zaznaczyć w tym momencie fakt, że dochody i wydatki budżetu
państwa ewidencjonowane są w układzie kasowym. Do dochodów w danym roku zalicza
się tylko faktycznie dokonane wpłaty (niezależnie od roku, za które były one zależne),
natomiast za wydatki uważa się tylko dokonane w danym roku wypłaty. W takim ujęciu
budżetu nie znajduje odbicia np. przyrost zobowiązań Skarbu Państwa wynikających z
zaległości płatniczych instytucji finansowych z budżetu, ani Dotacje udzielane przez
bezpośrednie wypłaty z budżetu, lecz przez nieodpłatne przekazanie dodatkowym
instytucjom skarbowym papierów wartościowych.
Przeciwdziałanie ucieczce przed podatkami
ograniczanie fiskalizmu systemu podatkowego (trudne w praktyce)
działania prewencyjne:
Działalność
sprawna Kontrola podatkowa
komputeryzacja
dbanie o poprawne kontakty z podatnikami
podatnik raz na 2-3 lata powinien być skontrolowany
represyjne,
karanie
za
przestępstwa
i
wykroczenia
podatkowe
jest
problemem dyskusyjnym.
Przerzucalność podatkowa czyli przesuwanie ciężaru podatku przez podatnika na inne
podmioty. Może być różna w zależności od wielkości przerzuconego ciężaru: częściowa,
całkowita i nadmierna
str 14
udziałowców, byłych pracowników i innych zamiana towaru na towar, towaru na usługę,
usługi na towar, usługi na usługę
-Cel
obciążenie nabywcy określonego wyrobu lub usługi.
Pojęcie towarów i usług odwołuje się do klasyfikacji GUS, która zawiera: wykaz w
odniesieniu do towarów klasyfikację wyrobów i usług w odniesieniu do usług klasyfikację
obiektów budowlanych w odniesieniu do obiektów budowlanych Przez [[pojęcie]] towaru nie
rozumie się pieniądza, gruntu oraz wartości niematerialnych i prawnych. Nie wchodzi w
to również sprzedaż gier losowych, czynności, które nie mogą być przedmiotem prawnie
skutecznej umowy np. sprzedaż kradzionych samochodów.
-Podmiot VAT
są to osoby fizyczne, prawne, jednostki organizacyjne nie posiadając
osobowości prawnej, które wykonują wymienione czynności. Nie ma znaczenia czy są to
osoby krajowe czy zagraniczne. [[Podatek]] nie powinien zawierać ulg.
-Wyjątki:
zwolnienie na wielkość obrotów (w 1996 poniżej 80 tys. złotych można
zdecydować się na płacenie) [[karta]] podatkowa, osoby posiadające nie muszą płacić VAT,
chyba, że chcą zakłady pracy chronionej bez względu na wielkość obrotu mogą wybrać
zwolnienie podmioty zaczynające działalność i przewidujące obroty poniżej 80 tys.
złotych mogą wybrać zwolnieni, lecz [[fakt]] ten musi zostać zgłoszony wcześniej.
Uprzywilejowane są podmioty drobne, aby nie obciążać ich skomplikowaną
ewidencją i jednocześnie uniknąć ciągłego kontrolowania. VAT zniósł wszelkie zwolnienia
nabyte
podczas funkcjonowania
równość
dla
podmiotów.
towarów
podatku
Stawki:
obrotowego.
22%
stawka
Zmieniono
zwolnienia,
7%
aby
zapewnić
standardowa
stawka
towary
usługi
zarezerwowana
objętych
pewnymi
względami
społecznymi:
spożywcze towary gospodarki rolnej i leśnej towary związane z ochroną zdrowia towary
dla dzieci (dziecko do lat 11, np. [[narty]] do 120cm, [[meble]] dla dzieci do lat 6)
stawka 7% obejmuje materiały i usługi budowlane.
wyeliminowania
0%
transportowe, telekomunikacyjne usługi hotelowe i restauracyjne Ponadto preferencyjna
służy do całkowitego
podatku z ceny określonego towaru, zarezerwowana dla eksportu, w
sposób przejściowy stosowana wobec niektórych wyrobów (leki, książki, wydawnictwa)
Zwolnienia
dotyczą nieprzetworzonych produktów gospodarki leśnej, rolnej i łowieckiej.
Zakres ten jest niewielki. Wykaz usług zwolnionych obejmuje: usługi w zakresie służby
zdrowia usługi w zakresie edukacji usługi w zakresie administracji publicznej usługi w
zakresie opieki socjalnej usługi cmentarne, pogrzebowe, kremacyjne usługi obrony
narodowej
usługi
w
zakresie
rolnictwa,
leśnictwa,
rybołówstwa,
pośrednictwa
ubezpieczeniowego
Podatek dochodowy
Podmiot: osoby fizyczne (także małoletnich) o miejscu zamieszkania na terytorium RP (w
tym wieże wiertnicze, platformy) lub z pobytem czasowym w danym roku podatkowym

udziałowców, byłych pracowników i innych zamiana towaru na towar, towaru na usługę,
usługi na towar, usługi na usługę
-Cel
obciążenie nabywcy określonego wyrobu lub usługi.
Pojęcie towarów i usług odwołuje się do klasyfikacji GUS, która zawiera: wykaz w
odniesieniu do towarów klasyfikację wyrobów i usług w odniesieniu do usług klasyfikację
obiektów budowlanych w odniesieniu do obiektów budowlanych Przez Pojęcie towaru nie
rozumie się pieniądza, gruntu oraz wartości niematerialnych i prawnych. Nie wchodzi w
to również sprzedaż gier losowych, czynności, które nie mogą być przedmiotem prawnie
skutecznej umowy np. sprzedaż kradzionych samochodów.
-Podmiot VAT
są to osoby fizyczne, prawne, jednostki organizacyjne nie posiadając
osobowości prawnej, które wykonują wymienione czynności. Nie ma znaczenia czy są to
osoby krajowe czy zagraniczne. Podatek nie powinien zawierać ulg.
-Wyjątki:
zwolnienie na wielkość obrotów (w 1996 poniżej 80 tys. złotych można
zdecydować się na płacenie) Karta podatkowa, osoby posiadające nie muszą płacić VAT,
chyba, że chcą zakłady pracy chronionej bez względu na wielkość obrotu mogą wybrać
zwolnienie podmioty zaczynające działalność i przewidujące obroty poniżej 80 tys.
złotych mogą wybrać zwolnieni, lecz Fakt ten musi zostać zgłoszony wcześniej.
Uprzywilejowane są podmioty drobne, aby nie obciążać ich skomplikowaną
ewidencją i jednocześnie uniknąć ciągłego kontrolowania. VAT zniósł wszelkie zwolnienia
nabyte
podczas funkcjonowania
równość
dla
podmiotów.
towarów
podatku
Stawki:
obrotowego.
22%
stawka
Zmieniono
zwolnienia,
7%
aby
zapewnić
standardowa
stawka
towary
usługi
zarezerwowana
objętych
pewnymi
względami
społecznymi:
spożywcze towary gospodarki rolnej i leśnej towary związane z ochroną zdrowia towary
dla dzieci (dziecko do lat 11, np. Narty do 120cm, Meble dla dzieci do lat 6)
stawka 7% obejmuje materiały i usługi budowlane.
wyeliminowania
0%
transportowe, telekomunikacyjne usługi hotelowe i restauracyjne Ponadto preferencyjna
służy do całkowitego
podatku z ceny określonego towaru, zarezerwowana dla eksportu, w
sposób przejściowy stosowana wobec niektórych wyrobów (leki, książki, wydawnictwa)
Zwolnienia
dotyczą nieprzetworzonych produktów gospodarki leśnej, rolnej i łowieckiej.
Zakres ten jest niewielki. Wykaz usług zwolnionych obejmuje: usługi w zakresie służby
zdrowia usługi w zakresie edukacji usługi w zakresie administracji publicznej usługi w
zakresie opieki socjalnej usługi cmentarne, pogrzebowe, kremacyjne usługi obrony
narodowej
usługi
w
zakresie
rolnictwa,
leśnictwa,
rybołówstwa,
pośrednictwa
ubezpieczeniowego
Podatek dochodowy
Podmiot: osoby fizyczne (także małoletnich) o miejscu zamieszkania na terytorium RP (w
tym wieże wiertnicze, platformy) lub z pobytem czasowym w danym roku podatkowym
str 15
Wykaz programów wieloletnich
Dotacje celowe dla jednostek samorządu terytorialnego na realizację zadań z zakresu
administracji rządowej i zleconych ustawami
Zakres i kwoty dotacji przedmiotowych
Wykaz jednostek otrzymujących [[dotacje]] podmiotowe i kwoty dotacji
1.3.b. [[Klasyfikacja]] budżetowa
To sposób grupowania dochodów i wydatków budżetowych stosowanych w
planowaniu i ewidencji wykonywania budżetu. Analizując wyniki budżet państwa
obejmuje stosunkowo niewielką część dochodów i wydatków sektora publicznego. Podział
dochodów publicznych pomiędzy poszczególne segmenty sektora publicznego(Skarb
państwa, [[samorząd]] terytorialny, fundusze celowe, inne instytucje publiczne) został
jednak dokonany w ten sposób, że [[budżet państwa]] pełni funkcję instrumentu kontroli
niemal całego sektora publicznego. Stosuje się podział klasyfikacji budżetowej według
trzech kryteriów:
a)Podmiotowe
(części) przy pomocy tego kryterium wyodrębniamy części budżetu, jest to
podział resortowy, który odpowiada aktualnej resortowej administracji. Ilość części
odpowiada liczbie organów administracji rządowej i nazwy
Od strony podmiotowej [[budżet państwa]] obejmuje dochody i wydatki realizowane przez:
Organy władzy ustawodawczej (sejm, senat) i podległe im instytucje np. Najwyższa
Izba Kontroli i Rzecznik praw Obywatelskich
Sądy i trybunały
Organy władzy wykonawczej (Prezydent, [[Rząd]] oraz jednostki budżetowe podległe
administracji rządowej)
b)Przedmiotowe
(działy, rozdziały, tytuły) część budżetu dzielimy według kryterium
przedmiotowego wyodrębniamy źródła pochodzenia środków i kierunków dysponowania
(np. przemysł,
budownictwo,
rolnictwo),
w ramach działów
może być potrzeba
wyodrębnienia rozdziałów, a w tych mogą kryć się tytuły
Zakres przedmiotowy (rzeczowy) dochodów budżetu państwa obejmuje:
Należne Skarbowi Państwa [[podatki]] i opłaty
Cła
Zapisy i darowizny na [[rzecz]] Skarbu Państwa,
Wpłaty z zysku Narodowego Banku Polskiego
Inne dochody pobierane przez państwowe jednostki budżetowe
Do 1997 r. do dochodów budżetu państwa zaliczano również wpływy z prywatyzacji
mienia Skarbu Państwa, które od 1998 r. uznawane są zgodnie z międzynarodowymi
standardami, za źródło finansowania deficytu budżetowego.

Wykaz programów wieloletnich
Dotacje celowe dla jednostek samorządu terytorialnego na realizację zadań z zakresu
administracji rządowej i zleconych ustawami
Zakres i kwoty dotacji przedmiotowych
Wykaz jednostek otrzymujących Dotacje podmiotowe i kwoty dotacji
1.3.b. Klasyfikacja budżetowa
To sposób grupowania dochodów i wydatków budżetowych stosowanych w
planowaniu i ewidencji wykonywania budżetu. Analizując wyniki budżet państwa
obejmuje stosunkowo niewielką część dochodów i wydatków sektora publicznego. Podział
dochodów publicznych pomiędzy poszczególne segmenty sektora publicznego(Skarb
państwa, Samorząd terytorialny, fundusze celowe, inne instytucje publiczne) został
jednak dokonany w ten sposób, że Budżet państwa pełni funkcję instrumentu kontroli
niemal całego sektora publicznego. Stosuje się podział klasyfikacji budżetowej według
trzech kryteriów:
a)Podmiotowe
(części) przy pomocy tego kryterium wyodrębniamy części budżetu, jest to
podział resortowy, który odpowiada aktualnej resortowej administracji. Ilość części
odpowiada liczbie organów administracji rządowej i nazwy
Od strony podmiotowej Budżet państwa obejmuje dochody i wydatki realizowane przez:
Organy władzy ustawodawczej (sejm, senat) i podległe im instytucje np. Najwyższa
Izba Kontroli i Rzecznik praw Obywatelskich
Sądy i trybunały
Organy władzy wykonawczej (Prezydent, Rząd oraz jednostki budżetowe podległe
administracji rządowej)
b)Przedmiotowe
(działy, rozdziały, tytuły) część budżetu dzielimy według kryterium
przedmiotowego wyodrębniamy źródła pochodzenia środków i kierunków dysponowania
(np. przemysł,
budownictwo,
rolnictwo),
w ramach działów
może być potrzeba
wyodrębnienia rozdziałów, a w tych mogą kryć się tytuły
Zakres przedmiotowy (rzeczowy) dochodów budżetu państwa obejmuje:
Należne Skarbowi Państwa Podatki i opłaty
Cła
Zapisy i darowizny na Rzecz Skarbu Państwa,
Wpłaty z zysku Narodowego Banku Polskiego
Inne dochody pobierane przez państwowe jednostki budżetowe
Do 1997 r. do dochodów budżetu państwa zaliczano również wpływy z prywatyzacji
mienia Skarbu Państwa, które od 1998 r. uznawane są zgodnie z międzynarodowymi
standardami, za źródło finansowania deficytu budżetowego.
str 16
Wynikiem nie tylko burzliwych dziejów w Polsce ale i na świecie jest obecny kształt
budżetu oraz spełniane przez niego funkcje i [[zasady]] tworzenia oraz rozdysponowanie
środków publicznych.
Do najważniejszych faktów ostatniego stulecia należą:
1990- zrównoważenie budżetu państwa po kryzysie lat 1988- 1989
1991- wyodrębnienie budżetów gmin, [[nowe]] [[Prawo]] budżetowe
1991- [[załamanie]] budżetu państwa
1992 - [[1993]] wprowadzenie nowych podatków (VAT, PIT)
1998- [[ustawa]] o finansach publicznych
1999- [[reforma]] administracji publicznej
1999- [[reforma]] służby zdrowia i ubezpieczeń społecznych
2001- [[kryzys]] finansów publicznych, wzrost deficytu finansowego państwa
1.3. a. Regulacja prawna
Definicja budżetu państwa według ustawy z dnia 26 listopada 1998 r. opracowanej
na podstawie Dz. U. z 1998 r. Nr 155, poz. 1014, z 1999 r. poz. Nr 38, poz. 360, Nr 49,
poz. 485, Nr 70, poz. 778, Nr 110 po. 1255, z 2000 r. Nr 6 poz. 69 Nr 12, poz. 136 Nr
48, poz.550, Nr 95 , poz. 1041, zgodnie z ustawą o finansach publicznych jest rocznym
planem dochodów i wydatków oraz przychodów i rozchodów :
-organów władzy państwowej, kontroli i ochrony prawa,
-sądów i trybunałów,
-administracji rządowej,
W ustawie o finansach publicznych mieści się w dziale III pod nazwą ,,Budżet państwa” i
określa w:
- rozdziale 1- Podstawowe definicje i zasady
- rozdziale 2- Opracowywanie i uchwalanie budżetu państwa
- rozdziale 3- [[Zasady]] i [[tryb]] wykonywania ustawy budżetowej
- rozdziale 4- Kasową obsługę budżetu.
Ustawą budżetową ustala się:
Dochody budżetu państwa,
Wydatki budżetu państwa
Deficyt budżetowy
Limity zatrudnienia w administracji rządowej
Przychody i rozchody, w tym także środki pochodzące ze źródeł zagranicznych nie
podlegające zwrotowi,
Zestawienie
przychodów
i
wydatków
państwowych
zakładów
budżetowych,
gospodarstw pomocniczych i środków specjalnych
Plany finansowe państwowych funduszy celowych

Wynikiem nie tylko burzliwych dziejów w Polsce ale i na świecie jest obecny kształt
budżetu oraz spełniane przez niego funkcje i Zasady tworzenia oraz rozdysponowanie
środków publicznych.
Do najważniejszych faktów ostatniego stulecia należą:
1990- zrównoważenie budżetu państwa po kryzysie lat 1988- 1989
1991- wyodrębnienie budżetów gmin, Nowe Prawo budżetowe
1991- Załamanie budżetu państwa
1992 - 1993 wprowadzenie nowych podatków (VAT, PIT)
1998- Ustawa o finansach publicznych
1999- Reforma administracji publicznej
1999- Reforma służby zdrowia i ubezpieczeń społecznych
2001- Kryzys finansów publicznych, wzrost deficytu finansowego państwa
1.3. a. Regulacja prawna
Definicja budżetu państwa według ustawy z dnia 26 listopada 1998 r. opracowanej
na podstawie Dz. U. z 1998 r. Nr 155, poz. 1014, z 1999 r. poz. Nr 38, poz. 360, Nr 49,
poz. 485, Nr 70, poz. 778, Nr 110 po. 1255, z 2000 r. Nr 6 poz. 69 Nr 12, poz. 136 Nr
48, poz.550, Nr 95 , poz. 1041, zgodnie z ustawą o finansach publicznych jest rocznym
planem dochodów i wydatków oraz przychodów i rozchodów :
-organów władzy państwowej, kontroli i ochrony prawa,
-sądów i trybunałów,
-administracji rządowej,
W ustawie o finansach publicznych mieści się w dziale III pod nazwą ,,Budżet państwa” i
określa w:
- rozdziale 1- Podstawowe definicje i zasady
- rozdziale 2- Opracowywanie i uchwalanie budżetu państwa
- rozdziale 3- Zasady i Tryb wykonywania ustawy budżetowej
- rozdziale 4- Kasową obsługę budżetu.
Ustawą budżetową ustala się:
Dochody budżetu państwa,
Wydatki budżetu państwa
Deficyt budżetowy
Limity zatrudnienia w administracji rządowej
Przychody i rozchody, w tym także środki pochodzące ze źródeł zagranicznych nie
podlegające zwrotowi,
Zestawienie
przychodów
i
wydatków
państwowych
zakładów
budżetowych,
gospodarstw pomocniczych i środków specjalnych
Plany finansowe państwowych funduszy celowych
str 17
Ponadto
konstrukcja
tego
podatku
sprzyja
monopolizacji
pionowej
procesów
gospodarczych, powoduje zakłócenia w konkurencji, w sposób restrykcyjny uderza w
mniejsze podmioty.
Wady te są omijane w innej konstrukcji jaką jest podatek
jednofazowy,
w ramach
którego produkty, [[surowce]] podlegające dalszemu przetwarzaniu nie są obciążane
podatkiem obrotowym. [[Podatek]] jest pobierany w momencie, gdy trafia do konsumenta
finalnego. Ma tu miejsce przesuwania podstawy opodatkowania z miejsca, gdzie ona
powstaje do miejsca, kiedy [[podatek]] jest pobierany.
Inny sposobem uniknięcia wad podatków wielofazowych jest
podatek od wartości
dodanej
VAT. [[Podatek]] [[płaca]] wszyscy uczestnicy obrotu gospodarczego ale tylko od tej
części, którą same wypracowały (nowowytworzonej).
Walory podatku Vat
VAT jest podatkiem sprawiedliwym bo obciąża podstawę tam gdzie ona powstała, nie
daje nieuzasadnionej [[karty]] przetargowej podmiotom finalnym, które płacą wysokie
podatki
- jednofazowy, przyczynia się do zróżnicowania cen, [[surowce]] pozostają raczej tanie, a
wyroby finalne raczej drogie co powoduje, że kształtowanie cen nie jest prawidłowe.
-z
punktu
widzenia
fiskalnego
jako
podatek
jednofazowy
oznacza
mniejszą
systematyczność wpływów do budżetu
- kwestia oszustw podatkowych: podmioty ponosząc mniejsze obciążenia nie są
zachęcane do oszustw. Ze względu na ilość obciążonych podmiotów wszyscy podatnicy
musieliby być nieuczciwi aby [[budżet]] stracił. W przypadku podatku jednofazowego
wystarczy [[jeden]] nieuczciwy detalista
- [[podatek]] VAT ma wbudowaną konstrukcję, która chroni przed ucieczką przed
podatkiem: [[podatek]] należny jest naliczonym w następnej fazie, więc sprzedawca chce
podatek należny a [[nabywca]] nie (on go odejmuje).
-
VAT
jest
tak
skonstruowany,
żeby
był
neutralny
względem
konkurencji
międzynarodowej, obciąża się wyroby w tym kraju gdzie są one nabywane (charakter
terytorialny). Wyroby w kraju sprzedawcy są oczyszczane z podatku, natomiast w kraju
importera (nabywcy) są obciążone obowiązującą stawką
Został wprowadzony 5 lipca [[1993]] roku, zastąpił [[podatek]] obrotowy jednofazowy
pobierany na szczeblu producenta (wtedy też istniał 1% [[podatek]] na każdym szczeblu).
Jest to [[podatek]] o charakterze cenotwórczym i przedmiotowym.
- Przedmiot podatku:
podatkiem tym obciąża się odpłatne świadczenia, usługi oraz
sprzedaż towarów. W Polsce stosuje się zasadę terytorialności. Podatkiem objęty jest
również eksport, [[import]] towarów i usług. darowizny towarów bezpłatne świadczenie usług
przekazywanie
towarów
i
świadczenie
usług
na
rzecz
właścicieli,
pracowników,

Ponadto
konstrukcja
tego
podatku
sprzyja
monopolizacji
pionowej
procesów
gospodarczych, powoduje zakłócenia w konkurencji, w sposób restrykcyjny uderza w
mniejsze podmioty.
Wady te są omijane w innej konstrukcji jaką jest podatek
jednofazowy,
w ramach
którego produkty, Surowce podlegające dalszemu przetwarzaniu nie są obciążane
podatkiem obrotowym. Podatek jest pobierany w momencie, gdy trafia do konsumenta
finalnego. Ma tu miejsce przesuwania podstawy opodatkowania z miejsca, gdzie ona
powstaje do miejsca, kiedy Podatek jest pobierany.
Inny sposobem uniknięcia wad podatków wielofazowych jest
podatek od wartości
dodanej
VAT. Podatek Płaca wszyscy uczestnicy obrotu gospodarczego ale tylko od tej
części, którą same wypracowały (nowowytworzonej).
Walory podatku Vat
VAT jest podatkiem sprawiedliwym bo obciąża podstawę tam gdzie ona powstała, nie
daje nieuzasadnionej Karty przetargowej podmiotom finalnym, które płacą wysokie
podatki
- jednofazowy, przyczynia się do zróżnicowania cen, Surowce pozostają raczej tanie, a
wyroby finalne raczej drogie co powoduje, że kształtowanie cen nie jest prawidłowe.
-z
punktu
widzenia
fiskalnego
jako
podatek
jednofazowy
oznacza
mniejszą
systematyczność wpływów do budżetu
- kwestia oszustw podatkowych: podmioty ponosząc mniejsze obciążenia nie są
zachęcane do oszustw. Ze względu na ilość obciążonych podmiotów wszyscy podatnicy
musieliby być nieuczciwi aby Budżet stracił. W przypadku podatku jednofazowego
wystarczy Jeden nieuczciwy detalista
- Podatek VAT ma wbudowaną konstrukcję, która chroni przed ucieczką przed
podatkiem: Podatek należny jest naliczonym w następnej fazie, więc sprzedawca chce
podatek należny a Nabywca nie (on go odejmuje).
-
VAT
jest
tak
skonstruowany,
żeby
był
neutralny
względem
konkurencji
międzynarodowej, obciąża się wyroby w tym kraju gdzie są one nabywane (charakter
terytorialny). Wyroby w kraju sprzedawcy są oczyszczane z podatku, natomiast w kraju
importera (nabywcy) są obciążone obowiązującą stawką
Został wprowadzony 5 lipca 1993 roku, zastąpił Podatek obrotowy jednofazowy
pobierany na szczeblu producenta (wtedy też istniał 1% Podatek na każdym szczeblu).
Jest to Podatek o charakterze cenotwórczym i przedmiotowym.
- Przedmiot podatku:
podatkiem tym obciąża się odpłatne świadczenia, usługi oraz
sprzedaż towarów. W Polsce stosuje się zasadę terytorialności. Podatkiem objęty jest
również eksport, Import towarów i usług. darowizny towarów bezpłatne świadczenie usług
przekazywanie
towarów
i
świadczenie
usług
na
rzecz
właścicieli,
pracowników,
str 18
Przerzucalność ma miejsce gdy [[ustawa]] podnosi [[stawki]] podatkowe lub ustala nowy
(podatnik może przerzucić [[podatek]] i jeszcze na tym zarobić). Procedury przerzucania nie
są korzystne m in. z punktu [[zasady]] sprawiedliwości podatkowej.
Przerzucalność
przerzucalność:
można
podzielić
ze
względu
na
kogo
zostaną
przerzucane
na
w przód
- wzrost cen sprzedawanych wyrobów, wzrost podatków, wzrost cen,
przerzucenie na nabywców
wstecz
- na dostawców, względnie na pracowników zatrudnionych w danym
przedsiębiorstwie
właściwą
- nie założona z [[góry]] przez ustawodawcę
niewłaściwą
- założona z [[góry]] przez ustawodawcę
Kanibalizm podatkowy
oznacza, że nadmierne obciążenia podatkowe wyniszczają źródło
podatku, w przypadku działalności gospodarczej dochodzi nawet do jej likwidowania.
Akcyzę
Uzasadnienie do stosowania akcyzy:
obejmuje się nią towary, których nadmierna konsumpcja nie jest pożądana
społecznie: wyroby tytoniowe, alkohol, gry hazardowe
ponoszenie dodatkowych kosztów społecznych w związku z konsumpcją pewnych
artykułów
oszczędna i ograniczona konsumpcja jest pożądana przez władzę np. przed wojną
wyroby wysoce akumulatywne lub, te które się do tego nadają:
koszt wytworzenia nie jest zbyt wysoki
konsumpcja ma [[charakter]] masowy
popyt jest sztywny (pozwala na podnoszenie ceny)
Podatek akcyzowy jest uregulowany w ustawie razem z VATem. W Polsce obejmuje
szeroki [[wachlarz]] wyrobów: [[karty]] do gry samochody do określonej ceny sprzęt radiowo
telewizyjny wysokiej klasy kamery [[guma]] do żucia [[broń]] gazowa opakowania z tworzyw
sztucznych
podatki wielofazowe
dotyczą różnych faz obrotu gospodarczego
podatki jednofazowe
są pobierane w jednej wybranej fazie obrotu (najczęściej w
ostatniej).
Podatek
jest
nakładany
na
producentów
wyrobów
finalnych
(przeznaczonych dla konsumentów). Podmiotem wybranym może być także szczebel
handlu albo hurt, detal.
Wielofazowy,
kaskadowy,
piramidalny,
gdy
cena
zakupu
w
każdej
fazie
obrotu
(produkcja, hurt, detal) jest skorygowana o wielkość podatku. [[Podatek]] ten jest obciążony
ekonomiczną wadliwością:
dochodzi do wielokrotnego obciążenia tej samej podstawy
pojawia się [[zjawisko]] wielokrotnego pobierania podatku od podatku

Przerzucalność ma miejsce gdy Ustawa podnosi Stawki podatkowe lub ustala nowy
(podatnik może przerzucić Podatek i jeszcze na tym zarobić). Procedury przerzucania nie
są korzystne m in. z punktu Zasady sprawiedliwości podatkowej.
Przerzucalność
przerzucalność:
można
podzielić
ze
względu
na
kogo
zostaną
przerzucane
na
w przód
- wzrost cen sprzedawanych wyrobów, wzrost podatków, wzrost cen,
przerzucenie na nabywców
wstecz
- na dostawców, względnie na pracowników zatrudnionych w danym
przedsiębiorstwie
właściwą
- nie założona z Góry przez ustawodawcę
niewłaściwą
- założona z Góry przez ustawodawcę
Kanibalizm podatkowy
oznacza, że nadmierne obciążenia podatkowe wyniszczają źródło
podatku, w przypadku działalności gospodarczej dochodzi nawet do jej likwidowania.
Akcyzę
Uzasadnienie do stosowania akcyzy:
obejmuje się nią towary, których nadmierna konsumpcja nie jest pożądana
społecznie: wyroby tytoniowe, alkohol, gry hazardowe
ponoszenie dodatkowych kosztów społecznych w związku z konsumpcją pewnych
artykułów
oszczędna i ograniczona konsumpcja jest pożądana przez władzę np. przed wojną
wyroby wysoce akumulatywne lub, te które się do tego nadają:
koszt wytworzenia nie jest zbyt wysoki
konsumpcja ma Charakter masowy
popyt jest sztywny (pozwala na podnoszenie ceny)
Podatek akcyzowy jest uregulowany w ustawie razem z VATem. W Polsce obejmuje
szeroki Wachlarz wyrobów: Karty do gry samochody do określonej ceny sprzęt radiowo
telewizyjny wysokiej klasy kamery Guma do żucia Broń gazowa opakowania z tworzyw
sztucznych
podatki wielofazowe
dotyczą różnych faz obrotu gospodarczego
podatki jednofazowe
są pobierane w jednej wybranej fazie obrotu (najczęściej w
ostatniej).
Podatek
jest
nakładany
na
producentów
wyrobów
finalnych
(przeznaczonych dla konsumentów). Podmiotem wybranym może być także szczebel
handlu albo hurt, detal.
Wielofazowy,
kaskadowy,
piramidalny,
gdy
cena
zakupu
w
każdej
fazie
obrotu
(produkcja, hurt, detal) jest skorygowana o wielkość podatku. Podatek ten jest obciążony
ekonomiczną wadliwością:
dochodzi do wielokrotnego obciążenia tej samej podstawy
pojawia się Zjawisko wielokrotnego pobierania podatku od podatku
str 19
1. Wprowadzenie
1.1. [[Etymologia]] słowa ,,Budżet”
Termin pochodzi od łacińskiego słowa ,,bułga” co tłumaczymy: [[torba]] do gromadzenia
dochodów.
J.B Say nazwał [[budżet]] bilansem potrzeb i dochodów państwa.
Instytucja budżetu jako [[teoria]] finansów pojawiła się w XIX wieku a na przełomie XIX i
XX wieku budżety stały się instytucją powszechnie uchwalaną w większości krajów
europejskich i amerykańskich.
Profesor dr Jan Tokarski podaje definicję według angielskiego słowa ,,budget” i
określa jako ,,Zestawienie planowanych dochodów i
wydatków instytucji na
wyznaczony okres, jako ogół dochodów i wydatków. [[Budżet]] państwowy natomiast
jest ,,podstawowym planem finansowym państwa, uchwalonym w formie ustawy na
okres jednego roku”
Jednym z najbardziej znanych teoretyków budżetu jest R. Stourm, podaje on definicję
budżetu
i
określa
zasady
gospodarki
budżetowej.
Wniósł
do
definicji
formę
opiniowania działalności rządu przez [[parlament]] oraz przyczynił się do
prawa budżetowego jako wydzielonej gałęzi prawa.
tworzenia
1.2.
Rozwój
budżetu
państwa
w
Polsce
i
jego
znaczenie
na
arenie
międzynarodowej:
1504 r., podczas obrad sejmu w Piotrkowie, następuje podział skarbu królewskiego i
publicznego,
1590 r., za czasów Zygmunta III , opracowano [[budżet]] obejmujący całość dochodów i
wydatków państwowych,
1768 r., został uchwalony przez [[Sejm]] pierwszy [[polski]] [[budżet]] (jako jeden z
wcześniejszych budżetów w Europie obejmował dochody i
wydatki Skarbca
Koronnego oraz Skarbca Litewskiego, i charakteryzował się dużą szczegółowością)
1791 r., mocą Konstytucji 3 [[maja]] ustanowiono, że reprezentacja narodu ma prawo
zatwierdzenia dochodów i wydatków na każdy następny rok,
Pomimo znaczącego wkładu [[Polski]] w rozwój instytucji budżetu, nie znajduje odbicia w
literaturze światowej.

1. Wprowadzenie
1.1. Etymologia słowa ,,Budżet”
Termin pochodzi od łacińskiego słowa ,,bułga” co tłumaczymy: Torba do gromadzenia
dochodów.
J.B Say nazwał Budżet bilansem potrzeb i dochodów państwa.
Instytucja budżetu jako Teoria finansów pojawiła się w XIX wieku a na przełomie XIX i
XX wieku budżety stały się instytucją powszechnie uchwalaną w większości krajów
europejskich i amerykańskich.
Profesor dr Jan Tokarski podaje definicję według angielskiego słowa ,,budget” i
określa jako ,,Zestawienie planowanych dochodów i
wydatków instytucji na
wyznaczony okres, jako ogół dochodów i wydatków. Budżet państwowy natomiast
jest ,,podstawowym planem finansowym państwa, uchwalonym w formie ustawy na
okres jednego roku”
Jednym z najbardziej znanych teoretyków budżetu jest R. Stourm, podaje on definicję
budżetu
i
określa
zasady
gospodarki
budżetowej.
Wniósł
do
definicji
formę
opiniowania działalności rządu przez Parlament oraz przyczynił się do
prawa budżetowego jako wydzielonej gałęzi prawa.
tworzenia
1.2.
Rozwój
budżetu
państwa
w
Polsce
i
jego
znaczenie
na
arenie
międzynarodowej:
1504 r., podczas obrad sejmu w Piotrkowie, następuje podział skarbu królewskiego i
publicznego,
1590 r., za czasów Zygmunta III , opracowano Budżet obejmujący całość dochodów i
wydatków państwowych,
1768 r., został uchwalony przez Sejm pierwszy Polski Budżet (jako jeden z
wcześniejszych budżetów w Europie obejmował dochody i
wydatki Skarbca
Koronnego oraz Skarbca Litewskiego, i charakteryzował się dużą szczegółowością)
1791 r., mocą Konstytucji 3 Maja ustanowiono, że reprezentacja narodu ma prawo
zatwierdzenia dochodów i wydatków na każdy następny rok,
Pomimo znaczącego wkładu Polski w rozwój instytucji budżetu, nie znajduje odbicia w
literaturze światowej.
str 20
Rodzajowe
(paragrafy, pozycje) jest uszczegółowieniem podziału przedmiotowego,
wyodrębnia paragrafy, a w ramach paragrafów pozycje.
2. Znaczenie budżetu według Wiesławy Ziółkowskiej
Jest głównym instrumentem sprawowania władzy
Gromadzi i dzieli największą część środków publicznych
Jest uchwalany przez [[parlament]] mocą ustawy
W
niektórych
krajach
Konstytucja
daje
Głównie
Państwa
prawo
rozwiązania
Parlamentu w przypadku nie uchwalenia ustawy budżetowej
Wywiera duży wpływ na życie społeczno- gospodarcze
Jako płaszczyzna, na której ścierają się interesy różnych grup społecznych jest
przedmiotem ostrej walki politycznej.
2.1. [[Budżet]] a skarb państwa
Skarb państwa [[pojęcie]] szersze od budżetu, o ile [[budżet]] wiąże się z bieżącą
gospodarką finansową, natomiast [[skarb państwa]] obejmuje także całą publiczną masę
majątkową. [[Pojęcie]] skarbu państwa może być rozumiane jako:
ujęcie
podmiotowe,
państwo jako właściciel majątku
ujęcie
przedmiotowe,
sam [[majątek]] państwa
ujęcie
instytucjonalne,
odrębny urząd, który zajmuje się sprawami majątkowymi
państwa.
2.2. Funkcje Skarbu Państwa
kasjera
kontrola płynności, gromadzenie i wydatkowanie
bankiera
inwestowanie nadwyżki
Z nadwyżki tej można udzielić kredytów lub zainwestować je. Udziały w innych
jednostkach
majątkowa:
-czynna
dotyczy tej części majątku publicznego, która z założenia nie ma przynosić
zysku, wówczas [[skarb państwa]] jest gospodarzem tego majątku (np. sierociniec)
-bierna
dotyczy tej części majątku publicznego, która z założenia ma przynosić zysk.
Tutaj gospodarz ma dążyć do maksymalnego zysku (są to z [[reguły]] monopole np.
produkcja alkoholu, [[przemysł]] naftowy)
2.3. [[Budżet]] a jednostki budżetowe
Jednostki budżetowe,
forma w ramach której [[jednostka]] rozlicza się metodą brutto. Dla
podmiotów świadczących usługi w sposób nieodpłatny lub odpłatny w małym zakresie.
Środki te wygasają po roku. Zakłady te nie płacą podatków, nie mogą korzystać z
kredytów. W zakresie gospodarki finansowej są pozbawione samodzielności. Są to formy
nieefektywne, często się je modyfikuje w oparciu o np. premię
zakłady budżetowe,

Rodzajowe
(paragrafy, pozycje) jest uszczegółowieniem podziału przedmiotowego,
wyodrębnia paragrafy, a w ramach paragrafów pozycje.
2. Znaczenie budżetu według Wiesławy Ziółkowskiej
Jest głównym instrumentem sprawowania władzy
Gromadzi i dzieli największą część środków publicznych
Jest uchwalany przez Parlament mocą ustawy
W
niektórych
krajach
Konstytucja
daje
Głównie
Państwa
prawo
rozwiązania
Parlamentu w przypadku nie uchwalenia ustawy budżetowej
Wywiera duży wpływ na życie społeczno- gospodarcze
Jako płaszczyzna, na której ścierają się interesy różnych grup społecznych jest
przedmiotem ostrej walki politycznej.
2.1. Budżet a skarb państwa
Skarb państwa Pojęcie szersze od budżetu, o ile Budżet wiąże się z bieżącą
gospodarką finansową, natomiast Skarb państwa obejmuje także całą publiczną masę
majątkową. Pojęcie skarbu państwa może być rozumiane jako:
ujęcie
podmiotowe,
państwo jako właściciel majątku
ujęcie
przedmiotowe,
sam Majątek państwa
ujęcie
instytucjonalne,
odrębny urząd, który zajmuje się sprawami majątkowymi
państwa.
2.2. Funkcje Skarbu Państwa
kasjera
kontrola płynności, gromadzenie i wydatkowanie
bankiera
inwestowanie nadwyżki
Z nadwyżki tej można udzielić kredytów lub zainwestować je. Udziały w innych
jednostkach
majątkowa:
-czynna
dotyczy tej części majątku publicznego, która z założenia nie ma przynosić
zysku, wówczas Skarb państwa jest gospodarzem tego majątku (np. sierociniec)
-bierna
dotyczy tej części majątku publicznego, która z założenia ma przynosić zysk.
Tutaj gospodarz ma dążyć do maksymalnego zysku (są to z Reguły monopole np.
produkcja alkoholu, Przemysł naftowy)
2.3. Budżet a jednostki budżetowe
Jednostki budżetowe,
forma w ramach której Jednostka rozlicza się metodą brutto. Dla
podmiotów świadczących usługi w sposób nieodpłatny lub odpłatny w małym zakresie.
Środki te wygasają po roku. Zakłady te nie płacą podatków, nie mogą korzystać z
kredytów. W zakresie gospodarki finansowej są pozbawione samodzielności. Są to formy
nieefektywne, często się je modyfikuje w oparciu o np. premię
zakłady budżetowe,
Pobierz prace (Do pobrania wymagana jest odpowiednia ilość punktów)
  1. doc doc Pobierz wersję oryginalną
Portal Zgapa.pl nie jest odpowiedzialny za treści materiałów w tym także komentarzy pochodzących od użytkowników serwisu.
Inne Wypracowania znajdziesz na tej stronie