Zmiana wersji
Wyślij / drukuj

2 FUNKCJE FINANSÓW PUBLICZNYCH- Funkcja alokacyj polega na tym, że Finanse publiczne są narzędziem alokacji części zasobów w gospodarce rynkowej. Skutkiem alokacji części zasobów, którymi dysponuje gospodarka, przez System finansów publicznych jest dostarczanie towarów i usług obywatelom, społecznościom lokalnym oraz całemu społeczeństwu. Dostarczanie towarów i usług finansowane jest z funduszy publicznych i następuje w związku z dwojakiego rodzaju zadaniami stawianymi przed państwem: - zadaniami publicznymi, - zadaniami społecznymi. Realizacja przez Państwo wymienionych zadań jest konieczna, gdy nie mogą one być wykonane za pomocą mechanizmu rynkowego. ... W przypadku zadań publicznych państwa wykorzystanie mechanizmu rynkowego nie wchodzi w rachubę z powodu specyficznych, naturalnych Cech potrzeb i dóbr publicznych. Trudno byłoby bowiem na zasadach rynkowych organizować np. obronę narodową, bezpieczeństwo publiczne, służbę dyplomatyczną, administrację państwową. Realizacja zadań społecznych państwa to zaspokajanie indywidualnych potrzeb obywateli, które wprawdzie, ze względu na ich cechy fizyczne, mogłyby być zaspokajane na zasadach rynkowych, ale rodziłoby to jednak wiele niebezpieczeństw, wywołanych przez niesprawność mechanizmu rynkowego. Chodzi zwłaszcza o Trzy rodzaje niesprawności. 'i'. Nadmierne zróżnicowanie dochodów poszczególnych jednostek (obywateli), co ograniczałoby dostęp pewnej ich Liczby do dóbr, gdyby były alokowane na zasadach rynkowych (np. oświata, Ochrona zdrowia). 2. Pełna swoboda wyboru obywatela, którą gwarantuje Mechanizm rynkowy, mogłaby wyrządzić szkodę i obywatelowi, i społeczeństwu. Gdyby wszystkie Dobra były alokowane przez rynek, nie byłoby gwarancji, że dany Obywatel będzie skłonny kupować określony Rodzaj dóbr, np. kupować usługi oświatowe czy usługi zdrowotne, gromadzić oszczędności na starość. Prawdopodobnie grupy społeczne o niższych dochodach zrezygnowałyby z niektórych dóbr, gdyż swoje dochody przeznaczają na zaspokojenie podstawowych potrzeb. W takich sytuacjach Państwo i samorządy wymuszają pewną część konsumpcji dostarczając nieodpłatnie lub za częściową odpłatnością Dobra i usługi ważne dla normalnej egzystencji i rozwoju człowieka. 3. Dla przedsiębiorstw prywatnych, dominujących w gospodarce rynkowej, podstawowym kryterium działania jest zysk, tymczasem ich działalność wywołuje tzw. efekty uboczne (np. skażenie środowiska naturalnego, obciążanie sieci komunikacyjnej). Państwo wprawdzie próbuje obciążać poszczególne przedsiębiorstwa kosztami tych ubocznych efektów, ale w procesie tym napotyka istotne trudności. Niejednokrotnie ustalenie stopnia odpowiedzialności za skażenie środowiska jest trudne. Zmusza to Państwo do alokacji pewnej części zasobów publicznych na ochronę i regenerację środowiska naturalnego. Wypada zauważyć, że Mechanizm rynkowy jest prawie idealnym sposobem zaspokajania potrzeb prywatnych (indywidualnych). Konsument chętnie będzie płacił za Dane dobro, jeżeli z tego zakupu osiągnie indywidualne korzyści, natomiast jeżeli korzyści płynące z takiego Dobra dotyczą wielu obywateli czy całego społeczeństwa, to Konsument nie będzie zainteresowany przeznaczeniem swoich dochodów na ten zakup. Oznacza to, że Mechanizm rynkowy nie zaspokaja potrzeb zbiorowych; w takich szczególnych sytuacjach Mechanizm rynkowy zawodzi albo jest nieefektywny2. Do tego celu wykorzystuje się więc administracyjny Mechanizm zaspokajania potrzeb zbiorowych, a podstawowym elementem tego mechanizmu są finanse publiczne. Skoro wiele osób korzysta z danego Dobra publicznego, np. oświetlenia ulic, to najczęściej w niejednakowym stopniu. Stąd też Próba urynkowienia tego rodzaju dóbr jest niemal niewykonalna, gdyż pojawia się Bariera czysto techniczna: w jaki sposób ustalić cenę za korzystanie przez daną osobę z dóbr wspólnych. Ponadto istnieje naturalna skłonność ludzi do korzystania z dóbr publicznych bez płacenia za nie lub przy minimalizowaniu kosztów „pozyskania" dóbr publicznych (minimalne Obciążenie swoich prywatnych funduszy); osoby takie określane są mianem „wolnych jeźdźców" (,/ree riders")3. A więc także z tych ostatnich względów Mechanizm administracyjny musi być zastosowany w odniesieniu do wytwarzania i „przymusowej" konsumpcji niektórych dóbr publicznych. - Funkcja redystrybucyjna Rozważając istotę alokacyjnej funkcji finansów publicznych główny Akcent położyłem na wytwarzanie i dostarczanie dóbr publicznych obywatelom, społecznościom lokalnym, społeczeństwu jako całości. Procesy te wymagały zasobów ziemi, zasobów pracy, zasobów kapitału trwałego i obrotowego. Wytwarzanie i dostarczanie określonych dóbr publicznych i społecznych wymaga - w warunkach gospodarki pieniężnej - posiadania dochodów. Spełniając konstytucyjne funkcje (obrona narodowa, bezpieczeństwo publiczne, administracja, Edukacja itp.) Państwo musi ponosić wydatki związane z alokowaniem dóbr publicznych i społecznych. Jednocześnie Państwo bezpośrednio nie wytwarza żadnego dochodu. Dlatego z konieczności sięga do dochodów innych podmiotów, wykorzystując Atrybut władzy. Źródłem finansowania wydatków publicznych mogą być też pożyczki. Specyficzna sytuacja dochodowa państwa wymusza redystrybucję dochodów społeczeństwa. Dokonuje się ona w różnych przekrojach, tzn. między różnymi grupami ludności, między różnymi wspólnotami lokalnymi i regionalnymi, między krajami itp. Redystrybucja dochodów jest realizowana w formie pieniężnej. Dokonuje się - w najszerszym ujęciu - przez System transferów dochodów. Transfery te przyjmują postać przepływu pieniądza między różnymi podmiotami a państwem (władzami publicznymi). Dla transferów o charakterze publicznym istotne jest to, że - w zasadzie - Przepływ pieniądza ma Charakter jednostronny, ściślej jednokierunkowy. Tak dzieje się z podatkami: definitywne przejęcie przez władze publiczne części dochodów podatników. "Z kolei władze publiczne dokonują - albo bezpośrednio, albo pośrednio - transferów na Rzecz różnych podmiotów, w tym także na Rzecz podatników, np. wówczas, gdy Administracja publiczna dokonuje wypłat wynagrodzeń pracownikom.zatrudnionym w sektorze publicznym, wypłat rent, emerytur, stypendiów itd. System' transferów do i od władz publicznych jest skomplikowanym układem o różnorodnym charakterze. W jego ramach występują transfery, które nie są związane z żadnym kontrświadczeniem; jest tak w przypadku podatków, emerytur, rent. Są jednak również transfery związane z kontrświadczeniami, np. Praca lekarza, nauczyciela, policjanta itp..Osobną grupą transferów są transfery wewnątrz sektora publicznego; np. transfery z budżetu państwa do publicznych funduszy celowych, transfery z budżetu państwa do budżetów samorządowych, transfery między różnymi szczeblami gestorów pieniężnych środków publicznych a podmiotami sektora publicznego wytwarzającymi Dobra i usługi. Niezależnie od wymienionych wyżej transferów występują transfery o charakterze zwrotnym, a więc transfery pieniądza związane z zaciąganiem i spłacaniem przez Państwo (samorządy) pożyczek. Ten Rodzaj transferów nie jest jednak typowy dla władz publicznych. Ze względu na wysoki Stopień skomplikowania systemu transferów jednym z ważnych kryteriów ich systematyki, ułatwiającej ich rozpoznanie i prowadzenie analizy, jest ich „stosunek" do wykorzystania produktu krajowego Brutto (dochodu narodowego). Na podstawie tego kryterium rozróżnia się transfery, których skutkiem są wydatki nabywcze podmiotów, na rzecz których transfery są dokonywane, oraz transfery nie mające bezpośredniego związku z wykorzystaniem produktu krajowego Brutto (dochodu narodowego). Scharakteryzowany wyżej rozbudowany i skomplikowany System transferów, będący zewnętrzną formą zjawisk oraz procesów o głębszej treści ekonomicznej i społecznej, oznacza jednocześnie złożoność redystrybucyjnej funkcji finansów publicznych. Redystrybucyjna Funkcja finansów publicznych jest przedmiotem kontrowersji, co jest zrozumiałe, gdyż jej realizacja narusza interesy ekonomiczne jednych podmiotów, przysparzając korzyści innym. Rodzi to wiele pytań, wątpliwości, zastrzeżeń natury ekonomicznej, społecznej, politycznej, etycznej itp. Ich sens sprowadza się do ustalenia jasnych dla społeczeństwa kryteriów redystrybucji dochodów. Kryteria redystrybucji dochodów mają Wymiar zarówno makroekonomiczny oraz makrospołeczny, jak i jednostkowy. Makroekonomiczny Aspekt redystrybucji dochodów dotyczy zakresu redystrybucji produktu krajowego Brutto (dochodu narodowego), ogólnej struktury dochodów i wydatków realizowanych przez władze publiczne w ramach redystrybucyjnej funkcji finansów publicznych. W tym ujęciu redystrybucja, przez swoje globalne rozmiary, wywołuje określony (pozytywny, negatywny) wpływ na całą gospodarkę, jej poszczególne działy, sektory, gałęzie, branże, regiony (aspekt przestrzenny). Makrospołeczny Aspekt redystrybucji dochodów to analizowanie skutków tego rodzaju działalności państwa dla różnych grup społecznych: emerytów, rencistów, pracowników sektora publicznego (nauczycieli, lekarzy), grup zawodowych, sektora prywatnego itd. - Do szczegółowych makroekonomicznych i makrospołecznych kryteriów redystrybucji dochodów dokonywanej przez władze publiczne będę powracać w wielu miejscach pracy, gdyż redystrybucyjna Funkcja finansów publicznych stanowi centralny Element przedmiotu naszych rozważań. W kategoriach ogólnych można stwierdzić, że podstawowym kryterium redystrybucji dochodów w aspekcie makroekonomicznym i makrospołecznym jest taki zakres (rozmiar) i taka jej struktura, które pozwalają w sposób niezakłócony funkcjonować gospodarce, a państwu wypełniać jego funkcje publiczne i społeczne. Oczywiste jest, że takie sformułowanie kryterium jest nazbyt ogólne, nie ma więc większego znaczenia praktycznego. W rzeczywistości redystrybucyjna Funkcja finansów publicznych jest realizowana przez ogromną liczbę operacji finansowych, w ramach których pojawia się Szereg sprzeczności i konfliktów. Mają one zasadniczy wpływ na funkcjonowanie gospodarki, na realizację publicznych i społecznych zadań państwa. JP.rzy realizacji redystrybucyjnej funkcji finansów publicznych Państwo musi podjąć decyzje co do rodzaju instrumentów (np. jakie podatki), ich budowy itd. Te szczegółowe kwestie nie podważają znaczenia wymienionego wyżej ogólnego kryterium redystrybucji dochodów. Kryterium to jest ogólnym kanonem i wyznacznikiem działalności redystrybucyjnej władz publicznych i musi być brane pod uwagę przy szczegółowych decyzjach redystrybucyjnych. Finansowanie procesów alokacji dóbr publicznych i dóbr społecznych jest możliwe tylko przy określonym systemie wyrzeczeń jednostek, które pozbawiane są części dochodów - oddają je na Rzecz spc zeństwa (państwa, wspólnot lokalnych). Termin „wyrzeczenia" ma tutaj szczególne znaczenie, gdyż w istocie jednostki (obywatele) są zmuszane do tych wyrzeczeń. Stąd też lepsze jest określenie ekonomicznych skutków redystrybucji dochodów jako ciężarów ponoszonych przez jednostki na Rzecz ogółu. Wyłania się tutaj również aspekt redystrybucyjnej działalności władz publicznych, a mianowicie indywidualne kryteria tych ciężarów. Powstają pytania: jakie instrumenty zastosować i w jaki sposób je zbudować, aby przez działalność redystrybucyjną nie naruszać w rażący sposób interesów ekonomicznych poszczególnych jednostek, gdyż mogłoby to prowadzić do zagrożenia ich egzystencji i rozwoju. Zagadnienie to ma także wymiar etyczny. O ile więc redystrybucja dochodów zawsze dokonuje się czyimś „kosztem" i na czyjąś „korzyść", o tyle rozmiary tych „kosztów" i „korzyści" mogą być różne dla poszczególnych obywateli. Pojawia się istotny problem kryteriów sprawiedliwego rozłożenia ciężarów finansowania zadań publicznych i społecznych. W praktyce możliwe jest stosowanie różnych zasad. Jeżeli wychodząc z ogólnych przesłanek uznamy, że redystrybucja dochodów jest konieczna, to z punktu widzenia indywidualnego podmiotu idealne byłoby rozwiązanie, w którym uzyskanie przez pewną osobę w wyniku redystrybucji określonych korzyści nie powodowałoby pogorszenia sytuacji innych osób. W teorii ekonomii taką interpretację efektywności sformułował włoski Ekonomista i Socjolog yilfredo Pareto (1848-1923). Według poglądów Pareto efektywność jest osiągana wtedy, gdy sytuacja danej osoby (grupy osób) poprawi się nie powodując pogorszenia sytuacji innych osób. Warunkiem koniecznym realizacji koncepcji efektywności Pareto jest, aby krańcowa Stopa substytucji dwóch towarów nabywanych przez każdą osobę odpowiadała krańcowej stopie transformacji czynników wytwórczych dla Dobra A i B. W dyskusji nad koncepcją efektywności Pareto zwraca się uwagę, że w pewnych warunkach może być ona skuteczna, a mianowicie gdy przyjmie się, że mierzenie efektywności opiera się na krańcowych kosztach społecznych powstających przy wytwarzaniu każdego dobra. Notabene, założenie to jest fundamentalnym teorematem (paradygmatem) ekonomii dobrobytu. Problem komplikuje sio jednak, gdy wyjdziemy poza czysto techniczne ujęcie efektywności Pareto. W rzeczywistości okazuje się bowiem, że Społeczeństwo może preferować inną, nieefektywną alokację zasobów, opartą na zasadach równości, sprawiedliwości oraz na innych kryteriach. Spełnianie tych warunków nie jest możliwe w ramach mechanizmu rynkowego, wymaga interwencji państwa i zastosowania mechanizmu administracyjnego4. Pojawiają się również inne trudności związane z mierzeniem „korzyści" i „strat", które powstają w wyniku redystrybucji. Trudności te wynikają nie tylko z natury skutków, które wywołuje redystrybucja dochodów. Korzyściobywateli z tytułu wydatków (podatków) poniesionych na wytworzenie dóbr publicznych są trudno mierzalne. Podobnie jest ze „stratami" powstałymi na skutek redystrybucji dochodów. Wprawdzie można ustalić, jaka część dochodów obywatela jest przymusowo przejęta przez władze publiczne (podatek), ale ze względu na różne możliwości wykorzystania (zastosowania) dochodów rozmiary utraconych korzyści są trudne do ustalenia. Gdyby nawet nie istniały wymienione trudności, to i tak Pomiar ten byłby w praktyce niewykonalny ze względu na ogromną liczbę jednostek (obywateli). W teorii finansów publicznych i w praktyce analizuje się więc typowe przypadki reprezentujące różne grupy społeczne, grupy przedsiębiorstw itd. Podstawowy dylemat związany z redystrybucyjną funkcją finansów publicznych sprowadza się do wyboru: czy w procesie dystrybucji i redystrybucji dochodów nadać priorytet efektywności gospodarowania, czy sprawiedliwości (równości). Pierwsze kryterium sprzyja aktywności gospodarczej, lepszemu wykorzystaniu zasobów, wyzwala motywację do pracy i powiększania dochodów. Działania te mogą jednak wywołać nadmierne zróżnicowanie dochodów - Jeden z negatywnych symptomów działania mechanizmu rynkowego. Nierówności te są podstawą do interwencji (podatkowej) i chociaż mogą być w pełni uzasadnione z punktu widzenia równości (sprawiedliwości), to jednak hamują aktywność gospodarczą i pozostają w sprzeczności z efektywnością gospodarowania. Sprzeczności między efektywnością a równością znajdują odzwierciedlenie w przestrzeganej na ogół w systemach podatkowych zasadzie zdolności podatkowej. Jej sens polega na tym, że Stopień obciążenia danego podmiotu (jednostki) na Rzecz zaspokojenia potrzeb publicznych i potrzeb społecznych jest uzależniony od tego, jakimi dochodami (jakim majątkiem) dana Osoba dysponuje. Zasada jest więc Prosta:: im więcej masz dochodów (większy majątek), tym płacisz większe podatki. Skutkiem tego jest różne Obciążenie podatkami różnych podmiotów. Jest to zresztą przejaw redystrybucyjnej funkcji finansów publicznych. Przy jednakowym korzystaniu z dóbr publicznych i dóbr społecznych Stopień ponoszenia ciężarów na Rzecz finansowania tych dóbr jest większy w przypadku ludzi o większych dochodach (większym majątku). Zasada ta na pierwszy rzut oka wydaje się w pełni racjonalna. Bliższy ogląd problemu prowokuje jednak do postawienia pytania: z jakich przyczyn pewna część (niekiedy znaczna) ludzi osiąga niskie dochody? Czy jest to wynik np. mniejszych uzdolnień, mieszkania w mniej rozwiniętych regionach kraju, prowadzenia działalności gospodarczej w niekorzystnych warunkach klimatycznych? Przyczyny te można uznać za niezależne od ludzi, a dokonywaną na ich korzyść redystrybucję dochodów za w pełni uzasadnioną względami etycznymi. Jeżeli jednak niskie dochody ludzi wynikają z niechęci do pracy, niechęci do podejmowania ryzyka i wysiłku, to wówczas redystrybucja dochodów może budzić sprzeciw, także ze względów etycznych. Pełne wyjaśnienie przyczyn różnic w sytuacji materialnej ludzi jest raczej niemożliwe, stąd też mogą się pojawić zarówno przypadki nadużywania dobroczynnych skutków polityki redystrybucyjnej państwa (władz publicznych), jak i przypadki, w których ostrożna Polityka redystrybucyjna stawia ludzi w niezwykle trudnej sytuacji materialnej. Przykładem tej ostatniej sytuacji są ograniczone możliwości zaspokajania podstawowych potrzeb indywidualnych, takich Jak:: wyżywienie, Ochrona zdrowia, Edukacja itp. Z przedstawionego przeglądu problemów, które musi rozwiązywać Państwo za pomocą finansów publicznych (funkcja redystrybucyjna), wynika, że są to problemy trudne. Ich trudność oraz złożoność jest konsekwencją faktu, że procesy redystrybucji dochodów dotyczą podstaw ekonomii kraju oraz elementarnych interesów (potrzeb) społeczeństwa. 4. Funkcja stabilizacyjna Trudności i negatywne skutki, jakie powstają w związku z wykorzystywaniem funkcji alokacyjnej i funkcji redystrybucyjnej finansów publicznych mogą być częściowo złagodzone przez wykorzystywanie finansów publicznych do stabilizowania gospodarki rynkowej. Innymi słowy, celem władz publicznych powinno być umiejętne posługiwanie się instrumentami alokacji zasobów i redystrybucji dochodów do łagodzenia wahań cyklu koniunkturalnego. Długookresowa Obserwacja mechanizmu rynkowego wskazuje, że Przebieg procesów gospodarczych odbywa się z różnym natężeniem w czasie. -Aktywność gospodarcza społeczeństwa wznosi się i • opada. Mechanizm rynkowy nie jest więc w stanie samoczynnie zapewnić satysfakcjonującej stopy wzrostu gospodarczego, wysokiej stopy zatrudnienia, niskiej stopy inflacji, równowagi w bilansie płatniczym kraju itd. Pomijając - ze względu na zakres naszych rozważań - przyczyny takiego stanu rzeczy, trzeba stwierdzić, że rozpiętość w wahaniach cyklu koniunkturalnego nie jest obojętna dla funkcjonowania gospodarki, a więc ani dla społeczeństwa, ani dla władz publicznych (politycznych). Istnieje wiele przyczyn, by łagodzić Przebieg cyklu koniunkturalnego. Charakteryzując sens i znaczenie funkcji stabilizacyjnej finansów publicznych musimy pamiętać, że: 1) instrumenty polityki fiskalnej nie są jedynymi, które Państwo może stosować do stabilizowania gospodarki, można stosować także instrumenty polityki monetarnej, 2) w latach siedemdziesiątych i osiemdziesiątych zaobserwowano nieskuteczność instrumentów polityki fiskalnej w stabilizowaniu gospodarki, 3) między fiskalistami i monetarystami toczy się ostry spór naukowy i ideologiczny o zakres oraz kształt polityki fiskalnej państwa. Nie podejmując dyskusji z argumentami zgłaszanymi przez zwolenników i przeciwników polityki fiskalnej zauważmy, że w praktyce konieczne jest pragmatyczne, a nie doktrynalne, podejście do instrumentów oddziaływania państwa na gospodarkę. To pragmatyczne podejście oznacza konieczność instrumentów fiskalnych, jak i monetarnych. W każdym razie posługiwanie się instrumentami fiskalnymi zawsze jest konieczne, tak w odniesieniu do alokacji zasobów w gospodarce, jak i w odniesieniu do redystrybucji dochodów. Jeżeli tak, to rezygnacja z możliwości, jakie tkwią w fiskalnych instrumentach alokacyjnych i redystrybucyjnych w celu wykorzystania ich do stabilizacji gospodarki, byłaby błędem doktrynalnym. W funkcjonowaniu gospodarki rynkowej podstawowe znaczenie odgrywa Popyt indywidualny i Popyt łączny (zagregowany). Przy nierównomiernym przebiegu procesów gospodarczych uzależniony on jest od kształtowania się efektywnego popytu pieniężnego na Dobra i usługi. Wzrostowa tendencja popytu występuje w warunkach ekspansji gospodarczej, wzrostu produkcji, spadku bezrobocia, wzrostu dochodów gospodarstw domowych, wzrostu zysków przedsiębiorstw. Występują więc w sumie pozytywne zależności, jednakże dla przebiegu procesów wzrostu charakterystyczne jest, że podlegają one nadmiernemu przyspieszeniu i w pewnym momencie następuje Załamanie się pozytywnych tendencji w gospodarce. Pojawiają się ograniczenia po Stronie popytu, załamuje się produkcja, wzrasta bezrobocie, spadają dochody gospodarstw domowych, spadają zyski przedsiębiorstw, spadają dochody państwa przy równoczesnym wzroście potrzeb finansowych państwa, itd. Zadaniem instrumentów polityki fiskalnej jest łagodzenie wahań cyklu koniunkturalnego, czyli hamowanie ekspansji gospodarki w okresie jej nadmiernego wzrostu i pobudzanie aktywności gospodarczej w okresie słabnięcia procesów gospodarczych. ' Stabilizacyjne oddziaływania finansów publicznych mogą być różne. Najczęściej jednak wykorzystuje się dwie grupy instrumentów: a) podatki, b) wydatki. Podatki, które umożliwiają sfinansowanie procesów alokacji dóbr publicznych i dóbr społecznych, są narzędziem redystrybucji dochodów. Ta funkcja podatków.może być wykorzystywana także do stabilizowania cyklu koniunkturalnego. Cel ten może być osiągany przez odpowiednie skonstruowanie podatków.(Stabilizacyjne działanie podatków, zwłaszcza dochodowych, polega na tym, że w okresie nadmiernego wzrostu gospodarczego (ekspansji), którego skutkiem jest wzrost dochodów, progresja podatkowa hamuje nadmierną aktywność gospodarczą, co ogranicza amplitudę wahań cyklu koniunkturalnego. Natomiast w okresie, gdy aktywność gospodarcza słabnie, dochody „spadają" do niższych klas opodatkowania, co zmniejsza obciążenia podatkowe i zachęca do inwestowania, tworzenia nowych miejsc pracy, wzrostu produkcji itd) Istnieją dwa typowe sposoby wykorzystywania instrumentów podatkowych w ich funkcji stabilizacyjnej: - wbudowanie tzw. automatycznych stabilizatorów koniunktury w System podatku dochodowego, - dyskrecjonalne (uznaniowe) regulowanie poziom podatkowania podmiotów w zależności od przebiegu koniunktury gospodarczej. Zaletą podatkowych automatycznych stabilizatorów koniunktury jest ich szybkie reagowanie na zmianę sytuacji dochodowej podmiotów. Działają one w ramach już istniejącego systemu podatkowego, tzn. przyjętego przez państwo, Społeczeństwo i przedsiębiorców. Wadą jest to, że rozwiązania przyjęte w ramach systemu podatkowego mogą być nieskuteczne ze względu"la nieadekwatność do występującej w praktyce sytuacji. Inaczej jest w przypadku dyskrecjonalnych decyzji podatkowych: Państwo może reagować w sposób, jakiego wymaga sytuacja. Progresja podatkowa, nowe Podatki itp. mogą być na tyle wysokie, aby skutecznie ostudzić rozgrzaną koniunkturę. Z kolei w okresie recesji decyzje podatkowe mogą znacznie silniej pobudzać podmioty do aktywności gospodarczej przez radykalne obniżenie podatków, Niż automatyczne stabilizatory koniunktury. Dyskrecjonalna Polityka podatkowa ma jednak istotną wadę, zastosowanie jej instrumentów wymaga czasu. Jest to związane z długotrwałym i żmudnym procesem legislacyjnym związanym z wprowadzeniem nowych podatków lub zmian w już istniejących podatkach. Podatki ze względu na ich różne możliwe negatywne skutki, jak też z uwagi na to, że naruszają interesy określonych osób, podmiotów gospodarczych, grup społecznych itd., są przedmiotem szczególnego zainteresowania społeczeństwa. Znajduje to Wyraz w pracach parlamentu nad zmianami w systemie podatkowym. Nadmierny pośpiech w sprawach podatkowych jest więc niewskazany, ale z kolei przewlekłe procedury prawne osłabiają skuteczność podatkowych narzędzi dyskrecjonalnej polityki państwa. Występuje tzw. efekt opóźnień, o którym już pisałem wcześniej, który znacznie ogranicza wpływ państwa na gospodarkę. Sens opóźnień polega na tym, że między diagnozą dotyczącą stanu gospodarki a przygotowaniem określonych środków polityki ekonomicznej upływa tak wiele czasu, że w momencie, w którym środki (narzędzia) te są gotowe, Układ gospodarki na tyle się zmienił, iż Narzędzia te są już nieskuteczne. Na zasadzie automatycznych stabilizatorów działać mogą także wydatki na zasiłki dla bezrobotnych. Kryzys gospodarczy to m. in. wzrost bezrobocia i Spadek popytu. Jeżeli istnieje więc automatyczny System zasiłków, który niezależnie od spełniania funkcji socjalnych i redystrybucyjnych ogranicza dalszy Spadek popytu, będący skutkiem utraty dochodów z pracy, to przyczynia się on do łagodzenia wahań cyklu koniunkturalnego. Gdy następuje Faza wzrostu, wypłaty na zasiłki są ograniczane, a dochody pracowników rosną, jeżeli nadmiernie, to podlegają działaniu automatycznych stabilizatorów podatkowych. Podstawowymi środkami oddziaływania na łączny Popyt w gospodarce, poziom zatrudnienia, stopę inflacji, stopę procentową są: - wielkość dochodów budżetowych* - wielkość wydatków budżetowych, - Saldo budżetu państwa. Wielkość docnodów budżetowych wpływa bezpośrednio na popyt, odgrywający kluczową rolę w przebiegu cyklu koniunkturalnego. Dochody budżetowe (podatki) ograniczają popyt. Jeżeli więc Popyt jest nadmierny w stosunku do wielkości produkcji i podaży, co może wywoływać inflację, to wzrost obciążeń podatkowych może spowodować „zdjęcie" części popytu i zneutralizowanie go w budżecie w postaci nadwyżki. Nadwyżka ta może być uruchomiona wówczas, gdy rozwój gospodarki jest ograniczony z powodu zbyt małego popytu. Jednakże nadmierna ekspansja wydatkowa państwa, wywołująca wysoki Deficyt budżetowy, przez kreowanie popytu może - przejściowo - wywoływać inflację. Stąd Skala deficytu budżetowego jest jednym z podstawowych kryteriów polityki gospodarczej (interwencjonizmu) państwa. Kryterium zrównoważenia budżetu nabiera coraz większego znaczenia dlatego, że w ostatnich latach ekonomiczna prawidłowość dotycząca wymienności (zależności) między inflacją a bezrobociem została zrewidowana przez praktykę lat siedemdziesiątych i osiemdziesiątych. Jest to, notabene, jedną z głównych przyczyn ostrej krytyki polityki fiskalnej. Wymienność ta polegała na tym, że Polityka gospodarcza stawała wobec alternatywy: albo bezrobocie, albo inflacja. Doświadczenia ostatnich dziesięcioleci wykazały, że wysokiej stopie bezrobocia może towarzyszyć Wysoka Stopa inflacji i ujemny lub minimalny wzrost gospodarczy. Zjawisko to określa się terminem stagflacja. Na ogół uważa się, że Polityka fiskalna jest skuteczna tylko wówczas, gdy wywołujące ją Czynniki leżą po Stronie popytu, natomiast nieskuteczna, gdy źródła inflacji tkwią we wzroście kosztów produkcji. Stabilizacyjna Funkcja finansów publicznych przejawia się także w oddziaływaniu dochodów, wydatków i salda budżetu na: - skłonność do oszczędzania, - skłonność do inwestowania, - poziom stopy procentowej, - poziom bezrobocia. W gospodarce rynkowej kluczowe znaczenie ma zależność między oszczędnościami i inwestycjami. Państwo może przez politykę podatkową i wydatkową zwiększać lub zmniejszać skłonność do oszczędzania oraz do inwestowania. Nadmierny fiskalizm ogranicza możliwości oszczędzania gospodarstw domowych i przedsiębiorców. Z drugiej jednak strony, większe wydatki państwa tworzą nowy popyt, w tym także Popyt inwestycyjny. Wynika stąd, że wszelkie posunięcia stabilizacyjne państwa dokonywane za pomocą instrumentów fiskalnych muszą być wszechstronnie przeanalizowane ze względu na ich różne skutki - i negatywne, i pozytywne. Oddziaływanie państwa na poziom stopy procentowej jest związane z deficytem budżetowym i długiem publicznym. Finansowanie deficytu budżetowego oraz Obsługa długu publicznego zmuszają Państwo do zaciągania pożyczek na rynkach finansowych. Popyt na Pieniądz (kapitał) zgłaszany przez Państwo powoduje na ogół wzrost stopy procentowej jako skutek działania prawa popytu i podaży. Oferowane przez Państwo Oprocentowanie pożyczek wywiera też pośredni wpływ na poziom stopy procentowej kredytów i innych instrumentów pożyczkowych (np. obligacji przedsiębiorstw). W ten sposób działalność pożyczkowa państwa może kształtować Zachowanie się inwestorów na rynku pieniężnym i kapitałowym, a w konsekwencji wpływać na aktywność gospodarczą. (Do zagadnień tych jeszcze powrócę). Państwo może też wpływać stabilizująco na Rynek pracy. Polega to na tym, że Zatrudnienie w sektorze publicznym podlega znacznie mniejszym wahaniom Niż w sektorze prywatnym. W zakresie możliwości państwa leży też Organizowanie na szerszą skałę programów robót publicznych. Pociąga to za sobą najczęściej zwiększenie wydatków publicznych i pojawienie się deficytu budżetowego ze wszystkimi jego konsekwencjami. Na niektóre z nich zwracałem już uwagę, inne omówię w dalszej części pracy. Przedstawiony Przegląd wybranych możliwości stabilizowania gospodarki •za pomocą finansów publicznych wskazuje, że ich Analiza teoretyczna i praktyczna weryfikacja jest procesem żmudnym. Najczęściej władze publiczne stoją przed dylematami, które pojawiają się w trakcie wykorzystywania finansów publicznych. Państwo musi uwzględniać wszelkie pozytywne i negatywne skutki wykorzystywania instrumentów finansowych. Cele realizowane w ramach jednej funkcji muszą więc być zharmonizowane z celami realizowanymi w ramach innych funkcji finansów publicznych.
str 1
2 FUNKCJE FINANSÓW PUBLICZNYCH
- [[Funkcja]] alokacyj
polega na tym, że [[finanse publiczne]] są narzędziem alokacji części zasobów w
gospodarce rynkowej. Skutkiem alokacji części zasobów, którymi dysponuje gospodarka, przez
system finansów publicznych jest dostarczanie towarów i usług obywatelom, społecznościom
lokalnym oraz całemu społeczeństwu. Dostarczanie towarów i usług finansowane jest z funduszy
publicznych i następuje w związku z dwojakiego rodzaju zadaniami stawianymi przed państwem:
- zadaniami publicznymi,
- zadaniami społecznymi.
Realizacja przez [[państwo]] wymienionych zadań jest konieczna, gdy nie mogą one być wykonane za
pomocą mechanizmu rynkowego. ...
W przypadku zadań publicznych państwa wykorzystanie mechanizmu rynkowego nie wchodzi w
rachubę z powodu specyficznych, naturalnych [[cech]] potrzeb i dóbr publicznych. Trudno byłoby
bowiem na zasadach rynkowych organizować np. obronę narodową, bezpieczeństwo publiczne,
służbę dyplomatyczną, administrację państwową.
Realizacja zadań społecznych państwa to zaspokajanie indywidualnych potrzeb obywateli, które
wprawdzie, ze względu na ich cechy fizyczne, mogłyby być zaspokajane na zasadach rynkowych,
ale rodziłoby to jednak wiele niebezpieczeństw, wywołanych przez niesprawność mechanizmu
rynkowego. Chodzi zwłaszcza o [[trzy]] rodzaje niesprawności.
'i'.
Nadmierne zróżnicowanie dochodów poszczególnych jednostek (obywateli), co ograniczałoby
dostęp pewnej ich [[liczby]] do dóbr, gdyby były alokowane na zasadach rynkowych (np. oświata,
ochrona zdrowia).
2. Pełna swoboda wyboru obywatela, którą gwarantuje [[mechanizm]] rynkowy, mogłaby wyrządzić
szkodę i obywatelowi, i społeczeństwu. Gdyby wszystkie [[dobra]] były alokowane przez rynek, nie
byłoby gwarancji, że dany [[obywatel]] będzie skłonny kupować określony [[rodzaj]] dóbr, np. kupować
usługi oświatowe czy usługi zdrowotne, gromadzić oszczędności na starość. Prawdopodobnie grupy
społeczne o niższych dochodach zrezygnowałyby z niektórych dóbr, gdyż swoje dochody
przeznaczają na zaspokojenie podstawowych potrzeb. W takich sytuacjach [[państwo]] i samorządy
wymuszają pewną część konsumpcji dostarczając nieodpłatnie lub za częściową odpłatnością dobra
i usługi ważne dla normalnej egzystencji i rozwoju człowieka.
3. Dla przedsiębiorstw prywatnych, dominujących w gospodarce rynkowej, podstawowym
kryterium działania jest zysk, tymczasem ich działalność wywołuje tzw. efekty uboczne (np.
skażenie środowiska naturalnego, obciążanie sieci komunikacyjnej). [[Państwo]] wprawdzie próbuje
obciążać poszczególne przedsiębiorstwa kosztami tych ubocznych efektów, ale w procesie tym
napotyka istotne trudności. Niejednokrotnie ustalenie stopnia odpowiedzialności za skażenie
środowiska jest trudne. Zmusza to [[państwo]] do alokacji pewnej części zasobów publicznych na
ochronę i regenerację środowiska naturalnego.
Wypada zauważyć, że [[mechanizm rynkowy]] jest prawie idealnym sposobem zaspokajania potrzeb
prywatnych (indywidualnych). [[Konsument]] chętnie będzie płacił za dane dobro, jeżeli z tego zakupu
osiągnie indywidualne korzyści, natomiast jeżeli korzyści płynące z takiego [[dobra]] dotyczą wielu
obywateli czy całego społeczeństwa, to [[konsument]] nie będzie zainteresowany przeznaczeniem
swoich dochodów na ten zakup. Oznacza to, że [[mechanizm rynkowy]] nie zaspokaja potrzeb
zbiorowych; w takich szczególnych sytuacjach [[mechanizm rynkowy]] zawodzi albo jest
nieefektywny
2
. Do tego celu wykorzystuje się więc administracyjny mechanizm zaspokajania
potrzeb zbiorowych, a podstawowym elementem tego mechanizmu są finanse publiczne.
Skoro wiele osób korzysta z danego [[dobra]] publicznego, np. oświetlenia ulic, to najczęściej w
niejednakowym stopniu. Stąd też [[próba]] urynkowienia tego rodzaju dóbr jest niemal niewykonalna,
gdyż pojawia się [[bariera]] czysto techniczna: w jaki sposób ustalić cenę za korzystanie przez daną
osobę z dóbr wspólnych. Ponadto istnieje naturalna skłonność ludzi do korzystania z dóbr
publicznych bez płacenia za nie lub przy minimalizowaniu kosztów „pozyskania" dóbr publicznych
(minimalne [[obciążenie]] swoich prywatnych funduszy); osoby takie określane są mianem „wolnych
jeźdźców"
(,/ree riders")
3
.
A więc także z tych ostatnich względów mechanizm administracyjny
musi być zastosowany w odniesieniu do wytwarzania i „przymusowej" konsumpcji niektórych dóbr

2 FUNKCJE FINANSÓW PUBLICZNYCH
- Funkcja alokacyj
polega na tym, że Finanse publiczne są narzędziem alokacji części zasobów w
gospodarce rynkowej. Skutkiem alokacji części zasobów, którymi dysponuje gospodarka, przez
system finansów publicznych jest dostarczanie towarów i usług obywatelom, społecznościom
lokalnym oraz całemu społeczeństwu. Dostarczanie towarów i usług finansowane jest z funduszy
publicznych i następuje w związku z dwojakiego rodzaju zadaniami stawianymi przed państwem:
- zadaniami publicznymi,
- zadaniami społecznymi.
Realizacja przez Państwo wymienionych zadań jest konieczna, gdy nie mogą one być wykonane za
pomocą mechanizmu rynkowego. ...
W przypadku zadań publicznych państwa wykorzystanie mechanizmu rynkowego nie wchodzi w
rachubę z powodu specyficznych, naturalnych Cech potrzeb i dóbr publicznych. Trudno byłoby
bowiem na zasadach rynkowych organizować np. obronę narodową, bezpieczeństwo publiczne,
służbę dyplomatyczną, administrację państwową.
Realizacja zadań społecznych państwa to zaspokajanie indywidualnych potrzeb obywateli, które
wprawdzie, ze względu na ich cechy fizyczne, mogłyby być zaspokajane na zasadach rynkowych,
ale rodziłoby to jednak wiele niebezpieczeństw, wywołanych przez niesprawność mechanizmu
rynkowego. Chodzi zwłaszcza o Trzy rodzaje niesprawności.
'i'.
Nadmierne zróżnicowanie dochodów poszczególnych jednostek (obywateli), co ograniczałoby
dostęp pewnej ich Liczby do dóbr, gdyby były alokowane na zasadach rynkowych (np. oświata,
ochrona zdrowia).
2. Pełna swoboda wyboru obywatela, którą gwarantuje Mechanizm rynkowy, mogłaby wyrządzić
szkodę i obywatelowi, i społeczeństwu. Gdyby wszystkie Dobra były alokowane przez rynek, nie
byłoby gwarancji, że dany Obywatel będzie skłonny kupować określony Rodzaj dóbr, np. kupować
usługi oświatowe czy usługi zdrowotne, gromadzić oszczędności na starość. Prawdopodobnie grupy
społeczne o niższych dochodach zrezygnowałyby z niektórych dóbr, gdyż swoje dochody
przeznaczają na zaspokojenie podstawowych potrzeb. W takich sytuacjach Państwo i samorządy
wymuszają pewną część konsumpcji dostarczając nieodpłatnie lub za częściową odpłatnością dobra
i usługi ważne dla normalnej egzystencji i rozwoju człowieka.
3. Dla przedsiębiorstw prywatnych, dominujących w gospodarce rynkowej, podstawowym
kryterium działania jest zysk, tymczasem ich działalność wywołuje tzw. efekty uboczne (np.
skażenie środowiska naturalnego, obciążanie sieci komunikacyjnej). Państwo wprawdzie próbuje
obciążać poszczególne przedsiębiorstwa kosztami tych ubocznych efektów, ale w procesie tym
napotyka istotne trudności. Niejednokrotnie ustalenie stopnia odpowiedzialności za skażenie
środowiska jest trudne. Zmusza to Państwo do alokacji pewnej części zasobów publicznych na
ochronę i regenerację środowiska naturalnego.
Wypada zauważyć, że Mechanizm rynkowy jest prawie idealnym sposobem zaspokajania potrzeb
prywatnych (indywidualnych). Konsument chętnie będzie płacił za dane dobro, jeżeli z tego zakupu
osiągnie indywidualne korzyści, natomiast jeżeli korzyści płynące z takiego Dobra dotyczą wielu
obywateli czy całego społeczeństwa, to Konsument nie będzie zainteresowany przeznaczeniem
swoich dochodów na ten zakup. Oznacza to, że Mechanizm rynkowy nie zaspokaja potrzeb
zbiorowych; w takich szczególnych sytuacjach Mechanizm rynkowy zawodzi albo jest
nieefektywny
2
. Do tego celu wykorzystuje się więc administracyjny mechanizm zaspokajania
potrzeb zbiorowych, a podstawowym elementem tego mechanizmu są finanse publiczne.
Skoro wiele osób korzysta z danego Dobra publicznego, np. oświetlenia ulic, to najczęściej w
niejednakowym stopniu. Stąd też Próba urynkowienia tego rodzaju dóbr jest niemal niewykonalna,
gdyż pojawia się Bariera czysto techniczna: w jaki sposób ustalić cenę za korzystanie przez daną
osobę z dóbr wspólnych. Ponadto istnieje naturalna skłonność ludzi do korzystania z dóbr
publicznych bez płacenia za nie lub przy minimalizowaniu kosztów „pozyskania" dóbr publicznych
(minimalne Obciążenie swoich prywatnych funduszy); osoby takie określane są mianem „wolnych
jeźdźców"
(,/ree riders")
3
.
A więc także z tych ostatnich względów mechanizm administracyjny
musi być zastosowany w odniesieniu do wytwarzania i „przymusowej" konsumpcji niektórych dóbr
str 2
stabilizacyjnej:
- wbudowanie tzw.
automatycznych stabilizatorów koniunktury
w [[system]] podatku dochodowego,
-
dyskrecjonalne
(uznaniowe) regulowanie poziom podatkowania podmiotów w zależności od
przebiegu koniunktury gospodarczej.
Zaletą podatkowych automatycznych stabilizatorów koniunktury jest ich szybkie reagowanie na
zmianę sytuacji dochodowej podmiotów. Działają one w ramach już istniejącego systemu
podatkowego, tzn. przyjętego przez państwo, [[społeczeństwo]] i przedsiębiorców. Wadą jest to, że
rozwiązania przyjęte w ramach systemu podatkowego mogą być nieskuteczne ze względu"la
nieadekwatność do występującej w praktyce sytuacji.
Inaczej jest w przypadku dyskrecjonalnych decyzji podatkowych: państwo może reagować w
sposób, jakiego wymaga sytuacja. Progresja podatkowa, [[nowe]] [[podatki]] itp. mogą być na tyle
wysokie, aby skutecznie ostudzić rozgrzaną koniunkturę. Z kolei w okresie recesji decyzje
podatkowe mogą znacznie silniej pobudzać podmioty do aktywności gospodarczej przez radykalne
obniżenie podatków, [[niż]] automatyczne stabilizatory koniunktury.
Dyskrecjonalna [[polityka]] podatkowa ma jednak istotną wadę, zastosowanie jej instrumentów
wymaga czasu. Jest to związane z długotrwałym i żmudnym procesem legislacyjnym związanym z
wprowadzeniem nowych podatków lub zmian w już istniejących podatkach. [[Podatki]] ze względu na
ich różne możliwe negatywne skutki, jak też z uwagi na to, że naruszają interesy określonych osób,
podmiotów gospodarczych, grup społecznych itd., są przedmiotem szczególnego zainteresowania
społeczeństwa. Znajduje to [[wyraz]] w pracach parlamentu nad zmianami w systemie podatkowym.
Nadmierny pośpiech w sprawach podatkowych jest więc niewskazany, ale z kolei przewlekłe
procedury prawne osłabiają skuteczność podatkowych narzędzi dyskrecjonalnej polityki państwa.
Występuje tzw. efekt opóźnień, o którym już pisałem wcześniej, który znacznie ogranicza wpływ
państwa na gospodarkę. Sens opóźnień polega na tym, że między diagnozą dotyczącą stanu
gospodarki a przygotowaniem określonych środków polityki ekonomicznej upływa tak wiele czasu,
że w momencie, w którym środki (narzędzia) te są gotowe, układ gospodarki na tyle się zmienił, iż
narzędzia te są już nieskuteczne.
Na zasadzie automatycznych stabilizatorów działać mogą także wydatki na zasiłki dla
bezrobotnych. [[Kryzys]] gospodarczy to m. in. wzrost bezrobocia i spadek popytu. Jeżeli istnieje więc
automatyczny [[system]] zasiłków, który niezależnie od spełniania funkcji socjalnych i
redystrybucyjnych ogranicza dalszy [[spadek]] popytu, będący skutkiem utraty dochodów z pracy, to
przyczynia się on do łagodzenia wahań cyklu koniunkturalnego. Gdy następuje [[faza]] wzrostu,
wypłaty na zasiłki są ograniczane, a dochody pracowników rosną, jeżeli nadmiernie, to podlegają
działaniu automatycznych stabilizatorów podatkowych.
Podstawowymi środkami oddziaływania na łączny [[popyt]] w gospodarce, poziom zatrudnienia, stopę
inflacji, stopę procentową są:
- wielkość dochodów budżetowych*
- wielkość wydatków budżetowych,
- [[saldo]] budżetu państwa.
Wielkość docnodów budżetowych wpływa bezpośrednio na popyt, odgrywający kluczową rolę w
przebiegu cyklu koniunkturalnego. Dochody budżetowe (podatki) ograniczają popyt. Jeżeli więc
popyt jest nadmierny w stosunku do wielkości produkcji i podaży, co może wywoływać inflację, to
wzrost obciążeń podatkowych może spowodować „zdjęcie" części popytu i zneutralizowanie go w
budżecie w postaci nadwyżki. Nadwyżka ta może być uruchomiona wówczas, gdy rozwój
gospodarki jest ograniczony z powodu zbyt małego popytu. Jednakże nadmierna ekspansja
wydatkowa państwa, wywołująca wysoki [[deficyt]] budżetowy, przez kreowanie popytu może -
przejściowo - wywoływać inflację. Stąd [[skala]] deficytu budżetowego jest jednym z podstawowych
kryteriów polityki gospodarczej (interwencjonizmu) państwa. Kryterium zrównoważenia budżetu
nabiera coraz większego znaczenia dlatego, że w ostatnich latach ekonomiczna prawidłowość
dotycząca wymienności (zależności) między inflacją a bezrobociem została zrewidowana przez
praktykę lat siedemdziesiątych i osiemdziesiątych. Jest to, notabene, jedną z głównych przyczyn
ostrej krytyki polityki fiskalnej. Wymienność ta polegała na tym, że [[polityka]] gospodarcza stawała

stabilizacyjnej:
- wbudowanie tzw.
automatycznych stabilizatorów koniunktury
w System podatku dochodowego,
-
dyskrecjonalne
(uznaniowe) regulowanie poziom podatkowania podmiotów w zależności od
przebiegu koniunktury gospodarczej.
Zaletą podatkowych automatycznych stabilizatorów koniunktury jest ich szybkie reagowanie na
zmianę sytuacji dochodowej podmiotów. Działają one w ramach już istniejącego systemu
podatkowego, tzn. przyjętego przez państwo, Społeczeństwo i przedsiębiorców. Wadą jest to, że
rozwiązania przyjęte w ramach systemu podatkowego mogą być nieskuteczne ze względu"la
nieadekwatność do występującej w praktyce sytuacji.
Inaczej jest w przypadku dyskrecjonalnych decyzji podatkowych: państwo może reagować w
sposób, jakiego wymaga sytuacja. Progresja podatkowa, Nowe Podatki itp. mogą być na tyle
wysokie, aby skutecznie ostudzić rozgrzaną koniunkturę. Z kolei w okresie recesji decyzje
podatkowe mogą znacznie silniej pobudzać podmioty do aktywności gospodarczej przez radykalne
obniżenie podatków, Niż automatyczne stabilizatory koniunktury.
Dyskrecjonalna Polityka podatkowa ma jednak istotną wadę, zastosowanie jej instrumentów
wymaga czasu. Jest to związane z długotrwałym i żmudnym procesem legislacyjnym związanym z
wprowadzeniem nowych podatków lub zmian w już istniejących podatkach. Podatki ze względu na
ich różne możliwe negatywne skutki, jak też z uwagi na to, że naruszają interesy określonych osób,
podmiotów gospodarczych, grup społecznych itd., są przedmiotem szczególnego zainteresowania
społeczeństwa. Znajduje to Wyraz w pracach parlamentu nad zmianami w systemie podatkowym.
Nadmierny pośpiech w sprawach podatkowych jest więc niewskazany, ale z kolei przewlekłe
procedury prawne osłabiają skuteczność podatkowych narzędzi dyskrecjonalnej polityki państwa.
Występuje tzw. efekt opóźnień, o którym już pisałem wcześniej, który znacznie ogranicza wpływ
państwa na gospodarkę. Sens opóźnień polega na tym, że między diagnozą dotyczącą stanu
gospodarki a przygotowaniem określonych środków polityki ekonomicznej upływa tak wiele czasu,
że w momencie, w którym środki (narzędzia) te są gotowe, układ gospodarki na tyle się zmienił, iż
narzędzia te są już nieskuteczne.
Na zasadzie automatycznych stabilizatorów działać mogą także wydatki na zasiłki dla
bezrobotnych. Kryzys gospodarczy to m. in. wzrost bezrobocia i spadek popytu. Jeżeli istnieje więc
automatyczny System zasiłków, który niezależnie od spełniania funkcji socjalnych i
redystrybucyjnych ogranicza dalszy Spadek popytu, będący skutkiem utraty dochodów z pracy, to
przyczynia się on do łagodzenia wahań cyklu koniunkturalnego. Gdy następuje Faza wzrostu,
wypłaty na zasiłki są ograniczane, a dochody pracowników rosną, jeżeli nadmiernie, to podlegają
działaniu automatycznych stabilizatorów podatkowych.
Podstawowymi środkami oddziaływania na łączny Popyt w gospodarce, poziom zatrudnienia, stopę
inflacji, stopę procentową są:
- wielkość dochodów budżetowych*
- wielkość wydatków budżetowych,
- Saldo budżetu państwa.
Wielkość docnodów budżetowych wpływa bezpośrednio na popyt, odgrywający kluczową rolę w
przebiegu cyklu koniunkturalnego. Dochody budżetowe (podatki) ograniczają popyt. Jeżeli więc
popyt jest nadmierny w stosunku do wielkości produkcji i podaży, co może wywoływać inflację, to
wzrost obciążeń podatkowych może spowodować „zdjęcie" części popytu i zneutralizowanie go w
budżecie w postaci nadwyżki. Nadwyżka ta może być uruchomiona wówczas, gdy rozwój
gospodarki jest ograniczony z powodu zbyt małego popytu. Jednakże nadmierna ekspansja
wydatkowa państwa, wywołująca wysoki Deficyt budżetowy, przez kreowanie popytu może -
przejściowo - wywoływać inflację. Stąd Skala deficytu budżetowego jest jednym z podstawowych
kryteriów polityki gospodarczej (interwencjonizmu) państwa. Kryterium zrównoważenia budżetu
nabiera coraz większego znaczenia dlatego, że w ostatnich latach ekonomiczna prawidłowość
dotycząca wymienności (zależności) między inflacją a bezrobociem została zrewidowana przez
praktykę lat siedemdziesiątych i osiemdziesiątych. Jest to, notabene, jedną z głównych przyczyn
ostrej krytyki polityki fiskalnej. Wymienność ta polegała na tym, że Polityka gospodarcza stawała
str 3
wobec alternatywy: albo bezrobocie, albo inflacja. Doświadczenia ostatnich dziesięcioleci
wykazały, że wysokiej stopie bezrobocia może towarzyszyć [[wysoka]] stopa inflacji i ujemny lub
minimalny wzrost gospodarczy. [[Zjawisko]] to określa się terminem
stagflacja.
Na ogół uważa się, że
polityka fiskalna jest skuteczna tylko wówczas, gdy wywołujące ją [[czynniki]] leżą po [[stronie]] popytu,
natomiast nieskuteczna, gdy źródła inflacji tkwią we wzroście kosztów produkcji.
Stabilizacyjna [[funkcja]] finansów publicznych przejawia się także w oddziaływaniu dochodów,
wydatków i salda budżetu na:
- skłonność do oszczędzania,
- skłonność do inwestowania,
- poziom stopy procentowej,
- poziom bezrobocia.
W gospodarce rynkowej kluczowe znaczenie ma zależność między oszczędnościami i
inwestycjami. [[Państwo]] może przez politykę podatkową i wydatkową zwiększać lub zmniejszać
skłonność do oszczędzania oraz do inwestowania. Nadmierny fiskalizm ogranicza możliwości
oszczędzania gospodarstw domowych i przedsiębiorców. Z drugiej jednak strony, większe wydatki
państwa tworzą nowy popyt, w tym także [[popyt]] inwestycyjny. Wynika stąd, że wszelkie posunięcia
stabilizacyjne państwa dokonywane za pomocą instrumentów fiskalnych muszą być wszechstronnie
przeanalizowane ze względu na ich różne skutki - i negatywne, i pozytywne.
Oddziaływanie państwa na poziom stopy procentowej jest związane z deficytem budżetowym i
długiem publicznym. Finansowanie deficytu budżetowego oraz obsługa długu publicznego
zmuszają [[państwo]] do zaciągania pożyczek na rynkach finansowych. Popyt na [[pieniądz]] (kapitał)
zgłaszany przez [[państwo]] powoduje na ogół wzrost stopy procentowej jako skutek działania prawa
popytu i podaży. Oferowane przez [[państwo]] [[oprocentowanie]] pożyczek wywiera też pośredni wpływ
na poziom stopy procentowej kredytów i innych instrumentów pożyczkowych (np. obligacji
przedsiębiorstw). W ten sposób działalność pożyczkowa państwa może kształtować [[zachowanie]] się
inwestorów na rynku pieniężnym i kapitałowym, a w konsekwencji wpływać na aktywność
gospodarczą. (Do zagadnień tych jeszcze powrócę). [[Państwo]] może też wpływać stabilizująco na
rynek pracy. Polega to na tym, że [[zatrudnienie]] w sektorze publicznym podlega znacznie mniejszym
wahaniom [[niż]] w sektorze prywatnym. W zakresie możliwości państwa leży też [[organizowanie]] na
szerszą skałę programów robót publicznych. Pociąga to za sobą najczęściej zwiększenie wydatków
publicznych i pojawienie się deficytu budżetowego ze wszystkimi jego konsekwencjami. Na
niektóre z nich zwracałem już uwagę, inne omówię
w
dalszej części pracy.
Przedstawiony [[przegląd]] wybranych możliwości stabilizowania gospodarki •za pomocą finansów
publicznych wskazuje, że ich [[analiza]] teoretyczna i praktyczna weryfikacja jest procesem żmudnym.
Najczęściej władze publiczne stoją przed dylematami, które pojawiają się w trakcie
wykorzystywania finansów publicznych. [[Państwo]] musi uwzględniać wszelkie pozytywne i
negatywne skutki wykorzystywania instrumentów finansowych. Cele realizowane w ramach jednej
funkcji muszą więc być zharmonizowane z celami realizowanymi w ramach innych funkcji
finansów publicznych.

wobec alternatywy: albo bezrobocie, albo inflacja. Doświadczenia ostatnich dziesięcioleci
wykazały, że wysokiej stopie bezrobocia może towarzyszyć Wysoka stopa inflacji i ujemny lub
minimalny wzrost gospodarczy. Zjawisko to określa się terminem
stagflacja.
Na ogół uważa się, że
polityka fiskalna jest skuteczna tylko wówczas, gdy wywołujące ją Czynniki leżą po Stronie popytu,
natomiast nieskuteczna, gdy źródła inflacji tkwią we wzroście kosztów produkcji.
Stabilizacyjna Funkcja finansów publicznych przejawia się także w oddziaływaniu dochodów,
wydatków i salda budżetu na:
- skłonność do oszczędzania,
- skłonność do inwestowania,
- poziom stopy procentowej,
- poziom bezrobocia.
W gospodarce rynkowej kluczowe znaczenie ma zależność między oszczędnościami i
inwestycjami. Państwo może przez politykę podatkową i wydatkową zwiększać lub zmniejszać
skłonność do oszczędzania oraz do inwestowania. Nadmierny fiskalizm ogranicza możliwości
oszczędzania gospodarstw domowych i przedsiębiorców. Z drugiej jednak strony, większe wydatki
państwa tworzą nowy popyt, w tym także Popyt inwestycyjny. Wynika stąd, że wszelkie posunięcia
stabilizacyjne państwa dokonywane za pomocą instrumentów fiskalnych muszą być wszechstronnie
przeanalizowane ze względu na ich różne skutki - i negatywne, i pozytywne.
Oddziaływanie państwa na poziom stopy procentowej jest związane z deficytem budżetowym i
długiem publicznym. Finansowanie deficytu budżetowego oraz obsługa długu publicznego
zmuszają Państwo do zaciągania pożyczek na rynkach finansowych. Popyt na Pieniądz (kapitał)
zgłaszany przez Państwo powoduje na ogół wzrost stopy procentowej jako skutek działania prawa
popytu i podaży. Oferowane przez Państwo Oprocentowanie pożyczek wywiera też pośredni wpływ
na poziom stopy procentowej kredytów i innych instrumentów pożyczkowych (np. obligacji
przedsiębiorstw). W ten sposób działalność pożyczkowa państwa może kształtować Zachowanie się
inwestorów na rynku pieniężnym i kapitałowym, a w konsekwencji wpływać na aktywność
gospodarczą. (Do zagadnień tych jeszcze powrócę). Państwo może też wpływać stabilizująco na
rynek pracy. Polega to na tym, że Zatrudnienie w sektorze publicznym podlega znacznie mniejszym
wahaniom Niż w sektorze prywatnym. W zakresie możliwości państwa leży też Organizowanie na
szerszą skałę programów robót publicznych. Pociąga to za sobą najczęściej zwiększenie wydatków
publicznych i pojawienie się deficytu budżetowego ze wszystkimi jego konsekwencjami. Na
niektóre z nich zwracałem już uwagę, inne omówię
w
dalszej części pracy.
Przedstawiony Przegląd wybranych możliwości stabilizowania gospodarki •za pomocą finansów
publicznych wskazuje, że ich Analiza teoretyczna i praktyczna weryfikacja jest procesem żmudnym.
Najczęściej władze publiczne stoją przed dylematami, które pojawiają się w trakcie
wykorzystywania finansów publicznych. Państwo musi uwzględniać wszelkie pozytywne i
negatywne skutki wykorzystywania instrumentów finansowych. Cele realizowane w ramach jednej
funkcji muszą więc być zharmonizowane z celami realizowanymi w ramach innych funkcji
finansów publicznych.
str 4
na całą gospodarkę, jej poszczególne działy, sektory, gałęzie, branże, regiony (aspekt przestrzenny).
Makrospołeczny [[aspekt]] redystrybucji dochodów to analizowanie skutków tego rodzaju działalności
państwa dla różnych grup społecznych: emerytów, rencistów, pracowników sektora publicznego
(nauczycieli, lekarzy), grup zawodowych, sektora prywatnego itd.
-
Do szczegółowych makroekonomicznych i makrospołecznych kryteriów redystrybucji dochodów
dokonywanej przez władze publiczne będę powracać w wielu miejscach pracy, gdyż
redystrybucyjna [[funkcja]] finansów publicznych stanowi centralny element przedmiotu naszych
rozważań. W kategoriach ogólnych można stwierdzić, że podstawowym kryterium redystrybucji
dochodów w aspekcie makroekonomicznym i makrospołecznym jest taki zakres (rozmiar) i taka jej
struktura, które pozwalają w sposób niezakłócony funkcjonować gospodarce, a państwu wypełniać
jego funkcje publiczne i społeczne. Oczywiste jest, że takie sformułowanie kryterium jest nazbyt
ogólne, nie ma więc większego znaczenia praktycznego. W rzeczywistości redystrybucyjna funkcja
finansów publicznych jest realizowana przez ogromną liczbę operacji finansowych, w ramach
których pojawia się [[szereg]] sprzeczności i konfliktów. Mają one zasadniczy wpływ na
funkcjonowanie gospodarki, na realizację publicznych i społecznych zadań państwa. JP.rzy
realizacji redystrybucyjnej funkcji finansów publicznych [[państwo]] musi podjąć decyzje co do
rodzaju instrumentów (np. jakie podatki), ich budowy itd. Te szczegółowe kwestie nie podważają
znaczenia wymienionego wyżej ogólnego kryterium redystrybucji dochodów. Kryterium to jest
ogólnym kanonem i wyznacznikiem działalności redystrybucyjnej władz publicznych i musi być
brane pod uwagę przy szczegółowych decyzjach redystrybucyjnych.
Finansowanie procesów alokacji dóbr publicznych i dóbr społecznych jest możliwe tylko przy
określonym systemie wyrzeczeń jednostek, które pozbawiane są części dochodów - oddają je na
rzecz spc zeństwa (państwa, wspólnot lokalnych). Termin „wyrzeczenia" ma tutaj szczególne
znaczenie, gdyż w istocie jednostki (obywatele) są zmuszane do tych wyrzeczeń. Stąd też lepsze
jest określenie ekonomicznych skutków redystrybucji dochodów jako ciężarów ponoszonych przez
jednostki na [[rzecz]] ogółu. Wyłania się tutaj również aspekt redystrybucyjnej działalności władz
publicznych, a mianowicie indywidualne kryteria tych ciężarów. Powstają pytania: jakie
instrumenty zastosować i w jaki sposób je zbudować, aby przez działalność redystrybucyjną nie
naruszać w rażący sposób interesów ekonomicznych poszczególnych jednostek, gdyż mogłoby to
prowadzić do zagrożenia ich egzystencji i rozwoju. Zagadnienie to ma także [[wymiar]] etyczny.
O ile więc redystrybucja dochodów zawsze dokonuje się czyimś „kosztem" i na czyjąś „korzyść", o
tyle rozmiary tych „kosztów" i „korzyści" mogą być różne dla poszczególnych obywateli. Pojawia
się istotny problem kryteriów sprawiedliwego rozłożenia ciężarów finansowania zadań publicznych
i społecznych.
W praktyce możliwe jest stosowanie różnych zasad. Jeżeli wychodząc z ogólnych przesłanek
uznamy, że redystrybucja dochodów jest konieczna, to z punktu widzenia indywidualnego
podmiotu idealne byłoby rozwiązanie, w którym uzyskanie przez pewną osobę w wyniku
redystrybucji określonych korzyści nie powodowałoby pogorszenia sytuacji innych osób. W teorii
ekonomii taką interpretację efektywności sformułował włoski ekonomista i [[socjolog]] yilfredo Pareto
(1848-1923). Według poglądów Pareto efektywność jest osiągana wtedy, gdy sytuacja danej osoby
(grupy osób) poprawi się nie powodując pogorszenia sytuacji innych osób. Warunkiem koniecznym
realizacji koncepcji efektywności Pareto jest, aby krańcowa stopa substytucji dwóch towarów
nabywanych przez każdą osobę odpowiadała krańcowej stopie transformacji czynników
wytwórczych dla dobra
A
i
B.
W dyskusji nad koncepcją efektywności Pareto zwraca się uwagę, że
w pewnych warunkach może być ona skuteczna, a mianowicie gdy przyjmie się, że mierzenie
efektywności opiera się na krańcowych kosztach społecznych powstających przy wytwarzaniu
każdego dobra. Notabene, założenie to jest fundamentalnym teorematem (paradygmatem) ekonomii
dobrobytu. Problem komplikuje sio jednak, gdy wyjdziemy poza czysto techniczne ujęcie
efektywności Pareto. W rzeczywistości okazuje się bowiem, że [[społeczeństwo]] może preferować
inną, nieefektywną alokację zasobów, opartą na zasadach równości, sprawiedliwości oraz na innych
kryteriach. Spełnianie tych warunków nie jest możliwe w ramach mechanizmu rynkowego,
wymaga interwencji państwa i zastosowania mechanizmu administracyjnego
4
.

na całą gospodarkę, jej poszczególne działy, sektory, gałęzie, branże, regiony (aspekt przestrzenny).
Makrospołeczny Aspekt redystrybucji dochodów to analizowanie skutków tego rodzaju działalności
państwa dla różnych grup społecznych: emerytów, rencistów, pracowników sektora publicznego
(nauczycieli, lekarzy), grup zawodowych, sektora prywatnego itd.
-
Do szczegółowych makroekonomicznych i makrospołecznych kryteriów redystrybucji dochodów
dokonywanej przez władze publiczne będę powracać w wielu miejscach pracy, gdyż
redystrybucyjna Funkcja finansów publicznych stanowi centralny element przedmiotu naszych
rozważań. W kategoriach ogólnych można stwierdzić, że podstawowym kryterium redystrybucji
dochodów w aspekcie makroekonomicznym i makrospołecznym jest taki zakres (rozmiar) i taka jej
struktura, które pozwalają w sposób niezakłócony funkcjonować gospodarce, a państwu wypełniać
jego funkcje publiczne i społeczne. Oczywiste jest, że takie sformułowanie kryterium jest nazbyt
ogólne, nie ma więc większego znaczenia praktycznego. W rzeczywistości redystrybucyjna funkcja
finansów publicznych jest realizowana przez ogromną liczbę operacji finansowych, w ramach
których pojawia się Szereg sprzeczności i konfliktów. Mają one zasadniczy wpływ na
funkcjonowanie gospodarki, na realizację publicznych i społecznych zadań państwa. JP.rzy
realizacji redystrybucyjnej funkcji finansów publicznych Państwo musi podjąć decyzje co do
rodzaju instrumentów (np. jakie podatki), ich budowy itd. Te szczegółowe kwestie nie podważają
znaczenia wymienionego wyżej ogólnego kryterium redystrybucji dochodów. Kryterium to jest
ogólnym kanonem i wyznacznikiem działalności redystrybucyjnej władz publicznych i musi być
brane pod uwagę przy szczegółowych decyzjach redystrybucyjnych.
Finansowanie procesów alokacji dóbr publicznych i dóbr społecznych jest możliwe tylko przy
określonym systemie wyrzeczeń jednostek, które pozbawiane są części dochodów - oddają je na
rzecz spc zeństwa (państwa, wspólnot lokalnych). Termin „wyrzeczenia" ma tutaj szczególne
znaczenie, gdyż w istocie jednostki (obywatele) są zmuszane do tych wyrzeczeń. Stąd też lepsze
jest określenie ekonomicznych skutków redystrybucji dochodów jako ciężarów ponoszonych przez
jednostki na Rzecz ogółu. Wyłania się tutaj również aspekt redystrybucyjnej działalności władz
publicznych, a mianowicie indywidualne kryteria tych ciężarów. Powstają pytania: jakie
instrumenty zastosować i w jaki sposób je zbudować, aby przez działalność redystrybucyjną nie
naruszać w rażący sposób interesów ekonomicznych poszczególnych jednostek, gdyż mogłoby to
prowadzić do zagrożenia ich egzystencji i rozwoju. Zagadnienie to ma także Wymiar etyczny.
O ile więc redystrybucja dochodów zawsze dokonuje się czyimś „kosztem" i na czyjąś „korzyść", o
tyle rozmiary tych „kosztów" i „korzyści" mogą być różne dla poszczególnych obywateli. Pojawia
się istotny problem kryteriów sprawiedliwego rozłożenia ciężarów finansowania zadań publicznych
i społecznych.
W praktyce możliwe jest stosowanie różnych zasad. Jeżeli wychodząc z ogólnych przesłanek
uznamy, że redystrybucja dochodów jest konieczna, to z punktu widzenia indywidualnego
podmiotu idealne byłoby rozwiązanie, w którym uzyskanie przez pewną osobę w wyniku
redystrybucji określonych korzyści nie powodowałoby pogorszenia sytuacji innych osób. W teorii
ekonomii taką interpretację efektywności sformułował włoski ekonomista i Socjolog yilfredo Pareto
(1848-1923). Według poglądów Pareto efektywność jest osiągana wtedy, gdy sytuacja danej osoby
(grupy osób) poprawi się nie powodując pogorszenia sytuacji innych osób. Warunkiem koniecznym
realizacji koncepcji efektywności Pareto jest, aby krańcowa stopa substytucji dwóch towarów
nabywanych przez każdą osobę odpowiadała krańcowej stopie transformacji czynników
wytwórczych dla dobra
A
i
B.
W dyskusji nad koncepcją efektywności Pareto zwraca się uwagę, że
w pewnych warunkach może być ona skuteczna, a mianowicie gdy przyjmie się, że mierzenie
efektywności opiera się na krańcowych kosztach społecznych powstających przy wytwarzaniu
każdego dobra. Notabene, założenie to jest fundamentalnym teorematem (paradygmatem) ekonomii
dobrobytu. Problem komplikuje sio jednak, gdy wyjdziemy poza czysto techniczne ujęcie
efektywności Pareto. W rzeczywistości okazuje się bowiem, że Społeczeństwo może preferować
inną, nieefektywną alokację zasobów, opartą na zasadach równości, sprawiedliwości oraz na innych
kryteriach. Spełnianie tych warunków nie jest możliwe w ramach mechanizmu rynkowego,
wymaga interwencji państwa i zastosowania mechanizmu administracyjnego
4
.
str 5
Pojawiają się również inne trudności związane z mierzeniem „korzyści" i „strat", które powstają w
wyniku redystrybucji. Trudności te wynikają nie tylko z natury skutków, które wywołuje
redystrybucja dochodów. Korzyści obywateli z tytułu wydatków (podatków) poniesionych na
wytworzenie dóbr publicznych są trudno mierzalne. Podobnie jest ze „stratami" powstałymi na
skutek redystrybucji dochodów. Wprawdzie można ustalić, jaka część dochodów obywatela jest
przymusowo przejęta przez władze publiczne (podatek), ale ze względu na różne możliwości
wykorzystania (zastosowania) dochodów rozmiary utraconych korzyści są trudne do ustalenia.
Gdyby nawet nie istniały wymienione trudności, to i tak [[pomiar]] ten byłby w praktyce niewykonalny
ze względu na ogromną liczbę jednostek (obywateli). W teorii finansów publicznych i w praktyce
analizuje się więc typowe przypadki reprezentujące różne grupy społeczne, grupy przedsiębiorstw
itd.
Podstawowy dylemat związany z redystrybucyjną funkcją finansów publicznych sprowadza się do
wyboru: czy w procesie dystrybucji i redystrybucji dochodów nadać priorytet efektywności
gospodarowania, czy sprawiedliwości (równości). Pierwsze kryterium sprzyja aktywności
gospodarczej, lepszemu wykorzystaniu zasobów, wyzwala motywację do pracy i powiększania
dochodów. Działania te mogą jednak wywołać nadmierne zróżnicowanie dochodów - [[jeden]] z
negatywnych symptomów działania mechanizmu rynkowego. Nierówności te są podstawą do
interwencji (podatkowej) i chociaż mogą być w pełni uzasadnione z punktu widzenia równości
(sprawiedliwości), to jednak hamują aktywność gospodarczą i pozostają w sprzeczności z
efektywnością gospodarowania.
Sprzeczności między efektywnością a równością znajdują odzwierciedlenie w przestrzeganej na
ogół w systemach podatkowych zasadzie zdolności podatkowej. Jej sens polega na tym, że stopień
obciążenia danego podmiotu (jednostki) na [[rzecz]] zaspokojenia potrzeb publicznych i potrzeb
społecznych jest uzależniony od tego, jakimi dochodami (jakim majątkiem) dana [[osoba]] dysponuje.
Zasada jest więc [[prosta:]]: im więcej masz dochodów (większy majątek), tym płacisz większe podatki.
Skutkiem tego jest różne [[obciążenie]] podatkami różnych podmiotów. Jest to zresztą przejaw
redystrybucyjnej funkcji finansów publicznych. Przy jednakowym korzystaniu z dóbr publicznych i
dóbr społecznych [[stopień]] ponoszenia ciężarów na [[rzecz]] finansowania tych dóbr jest większy w
przypadku ludzi o większych dochodach (większym majątku). [[Zasada]] ta na pierwszy rzut oka
wydaje się w pełni racjonalna. Bliższy ogląd problemu prowokuje jednak do postawienia pytania: z
jakich przyczyn pewna część (niekiedy znaczna) ludzi osiąga niskie dochody? Czy jest to wynik np.
mniejszych uzdolnień, mieszkania w mniej rozwiniętych regionach kraju, prowadzenia działalności
gospodarczej w niekorzystnych warunkach klimatycznych? Przyczyny te można uznać za
niezależne od ludzi, a dokonywaną na ich korzyść redystrybucję dochodów za w pełni uzasadnioną
względami etycznymi. Jeżeli jednak niskie dochody ludzi wynikają z niechęci do pracy, niechęci do
podejmowania ryzyka i wysiłku, to wówczas redystrybucja dochodów może budzić sprzeciw, także
ze względów etycznych. Pełne wyjaśnienie przyczyn różnic w sytuacji materialnej ludzi jest raczej
niemożliwe, stąd też mogą się pojawić zarówno przypadki nadużywania dobroczynnych skutków
polityki redystrybucyjnej państwa (władz publicznych), jak i przypadki, w których ostrożna
polityka redystrybucyjna stawia ludzi w niezwykle trudnej sytuacji materialnej. Przykładem tej
ostatniej sytuacji są ograniczone możliwości zaspokajania podstawowych potrzeb indywidualnych,
takich [[jak:]]: wyżywienie, [[ochrona]] zdrowia, [[edukacja]] itp.
Z przedstawionego przeglądu problemów, które musi rozwiązywać państwo za pomocą finansów
publicznych (funkcja redystrybucyjna), wynika, że są to problemy trudne. Ich trudność oraz
złożoność jest konsekwencją faktu, że procesy redystrybucji dochodów dotyczą podstaw ekonomii
kraju oraz elementarnych interesów (potrzeb) społeczeństwa.
4. [[Funkcja]] stabilizacyjna
Trudności i negatywne skutki, jakie powstają w związku z wykorzystywaniem funkcji alokacyjnej i
funkcji redystrybucyjnej finansów publicznych mogą być częściowo złagodzone przez
wykorzystywanie finansów publicznych do stabilizowania gospodarki rynkowej. Innymi słowy,
celem władz publicznych powinno być umiejętne posługiwanie się instrumentami alokacji zasobów
i redystrybucji dochodów do łagodzenia wahań cyklu koniunkturalnego. Długookresowa

Pojawiają się również inne trudności związane z mierzeniem „korzyści" i „strat", które powstają w
wyniku redystrybucji. Trudności te wynikają nie tylko z natury skutków, które wywołuje
redystrybucja dochodów. Korzyści obywateli z tytułu wydatków (podatków) poniesionych na
wytworzenie dóbr publicznych są trudno mierzalne. Podobnie jest ze „stratami" powstałymi na
skutek redystrybucji dochodów. Wprawdzie można ustalić, jaka część dochodów obywatela jest
przymusowo przejęta przez władze publiczne (podatek), ale ze względu na różne możliwości
wykorzystania (zastosowania) dochodów rozmiary utraconych korzyści są trudne do ustalenia.
Gdyby nawet nie istniały wymienione trudności, to i tak Pomiar ten byłby w praktyce niewykonalny
ze względu na ogromną liczbę jednostek (obywateli). W teorii finansów publicznych i w praktyce
analizuje się więc typowe przypadki reprezentujące różne grupy społeczne, grupy przedsiębiorstw
itd.
Podstawowy dylemat związany z redystrybucyjną funkcją finansów publicznych sprowadza się do
wyboru: czy w procesie dystrybucji i redystrybucji dochodów nadać priorytet efektywności
gospodarowania, czy sprawiedliwości (równości). Pierwsze kryterium sprzyja aktywności
gospodarczej, lepszemu wykorzystaniu zasobów, wyzwala motywację do pracy i powiększania
dochodów. Działania te mogą jednak wywołać nadmierne zróżnicowanie dochodów - Jeden z
negatywnych symptomów działania mechanizmu rynkowego. Nierówności te są podstawą do
interwencji (podatkowej) i chociaż mogą być w pełni uzasadnione z punktu widzenia równości
(sprawiedliwości), to jednak hamują aktywność gospodarczą i pozostają w sprzeczności z
efektywnością gospodarowania.
Sprzeczności między efektywnością a równością znajdują odzwierciedlenie w przestrzeganej na
ogół w systemach podatkowych zasadzie zdolności podatkowej. Jej sens polega na tym, że stopień
obciążenia danego podmiotu (jednostki) na Rzecz zaspokojenia potrzeb publicznych i potrzeb
społecznych jest uzależniony od tego, jakimi dochodami (jakim majątkiem) dana Osoba dysponuje.
Zasada jest więc Prosta:: im więcej masz dochodów (większy majątek), tym płacisz większe podatki.
Skutkiem tego jest różne Obciążenie podatkami różnych podmiotów. Jest to zresztą przejaw
redystrybucyjnej funkcji finansów publicznych. Przy jednakowym korzystaniu z dóbr publicznych i
dóbr społecznych Stopień ponoszenia ciężarów na Rzecz finansowania tych dóbr jest większy w
przypadku ludzi o większych dochodach (większym majątku). Zasada ta na pierwszy rzut oka
wydaje się w pełni racjonalna. Bliższy ogląd problemu prowokuje jednak do postawienia pytania: z
jakich przyczyn pewna część (niekiedy znaczna) ludzi osiąga niskie dochody? Czy jest to wynik np.
mniejszych uzdolnień, mieszkania w mniej rozwiniętych regionach kraju, prowadzenia działalności
gospodarczej w niekorzystnych warunkach klimatycznych? Przyczyny te można uznać za
niezależne od ludzi, a dokonywaną na ich korzyść redystrybucję dochodów za w pełni uzasadnioną
względami etycznymi. Jeżeli jednak niskie dochody ludzi wynikają z niechęci do pracy, niechęci do
podejmowania ryzyka i wysiłku, to wówczas redystrybucja dochodów może budzić sprzeciw, także
ze względów etycznych. Pełne wyjaśnienie przyczyn różnic w sytuacji materialnej ludzi jest raczej
niemożliwe, stąd też mogą się pojawić zarówno przypadki nadużywania dobroczynnych skutków
polityki redystrybucyjnej państwa (władz publicznych), jak i przypadki, w których ostrożna
polityka redystrybucyjna stawia ludzi w niezwykle trudnej sytuacji materialnej. Przykładem tej
ostatniej sytuacji są ograniczone możliwości zaspokajania podstawowych potrzeb indywidualnych,
takich Jak:: wyżywienie, Ochrona zdrowia, Edukacja itp.
Z przedstawionego przeglądu problemów, które musi rozwiązywać państwo za pomocą finansów
publicznych (funkcja redystrybucyjna), wynika, że są to problemy trudne. Ich trudność oraz
złożoność jest konsekwencją faktu, że procesy redystrybucji dochodów dotyczą podstaw ekonomii
kraju oraz elementarnych interesów (potrzeb) społeczeństwa.
4. Funkcja stabilizacyjna
Trudności i negatywne skutki, jakie powstają w związku z wykorzystywaniem funkcji alokacyjnej i
funkcji redystrybucyjnej finansów publicznych mogą być częściowo złagodzone przez
wykorzystywanie finansów publicznych do stabilizowania gospodarki rynkowej. Innymi słowy,
celem władz publicznych powinno być umiejętne posługiwanie się instrumentami alokacji zasobów
i redystrybucji dochodów do łagodzenia wahań cyklu koniunkturalnego. Długookresowa
str 6
obserwacja mechanizmu rynkowego wskazuje, że [[przebieg]] procesów gospodarczych odbywa się z
różnym natężeniem w czasie. -Aktywność gospodarcza społeczeństwa wznosi się i • opada.
Mechanizm rynkowy nie jest więc w stanie samoczynnie zapewnić satysfakcjonującej stopy
wzrostu gospodarczego, wysokiej stopy zatrudnienia, niskiej stopy inflacji, równowagi w bilansie
płatniczym kraju itd. Pomijając - ze względu na zakres naszych rozważań - przyczyny takiego stanu
rzeczy, trzeba stwierdzić, że rozpiętość w wahaniach cyklu koniunkturalnego nie jest obojętna dla
funkcjonowania gospodarki, a więc ani dla społeczeństwa, ani dla władz publicznych
(politycznych). Istnieje wiele przyczyn, by łagodzić [[przebieg]] cyklu koniunkturalnego.
Charakteryzując sens i znaczenie funkcji stabilizacyjnej finansów publicznych musimy pamiętać,
że:
1) instrumenty polityki fiskalnej nie są jedynymi, które [[państwo]] może stosować do stabilizowania
gospodarki, można stosować także instrumenty polityki monetarnej,
2) w latach siedemdziesiątych i osiemdziesiątych zaobserwowano nieskuteczność instrumentów
polityki fiskalnej w stabilizowaniu gospodarki,
3) między fiskalistami i monetarystami toczy się ostry spór naukowy i ideologiczny o zakres oraz
kształt polityki fiskalnej państwa.
Nie podejmując dyskusji z argumentami zgłaszanymi przez zwolenników i przeciwników polityki
fiskalnej zauważmy, że w praktyce konieczne jest pragmatyczne, a nie doktrynalne, podejście do
instrumentów oddziaływania państwa na gospodarkę. To pragmatyczne podejście oznacza
konieczność instrumentów fiskalnych, jak i monetarnych. W każdym razie posługiwanie się
instrumentami fiskalnymi zawsze jest konieczne, tak w odniesieniu do alokacji zasobów w
gospodarce, jak i w odniesieniu do redystrybucji dochodów. Jeżeli tak, to rezygnacja z możliwości,
jakie tkwią w fiskalnych instrumentach alokacyjnych i redystrybucyjnych w celu wykorzystania ich
do stabilizacji gospodarki, byłaby błędem doktrynalnym.
W funkcjonowaniu gospodarki rynkowej podstawowe znaczenie odgrywa popyt indywidualny i
popyt łączny (zagregowany). Przy nierównomiernym przebiegu procesów gospodarczych
uzależniony on jest od kształtowania się efektywnego popytu pieniężnego na [[dobra]] i usługi.
Wzrostowa tendencja popytu występuje w warunkach ekspansji gospodarczej, wzrostu produkcji,
spadku bezrobocia, wzrostu dochodów gospodarstw domowych, wzrostu zysków przedsiębiorstw.
Występują więc w sumie pozytywne zależności, jednakże dla przebiegu procesów wzrostu
charakterystyczne jest, że podlegają one nadmiernemu przyspieszeniu i w pewnym momencie
następuje [[załamanie]] się pozytywnych tendencji w gospodarce. Pojawiają się ograniczenia po stronie
popytu, załamuje się produkcja, wzrasta bezrobocie, spadają dochody gospodarstw domowych,
spadają zyski przedsiębiorstw, spadają dochody państwa przy równoczesnym wzroście potrzeb
finansowych państwa, itd.
Zadaniem instrumentów polityki fiskalnej jest łagodzenie wahań cyklu koniunkturalnego, czyli
hamowanie ekspansji gospodarki w okresie jej nadmiernego wzrostu i pobudzanie aktywności
gospodarczej w okresie słabnięcia procesów gospodarczych.
'
Stabilizacyjne oddziaływania finansów publicznych mogą być różne. Najczęściej jednak
wykorzystuje się dwie grupy instrumentów:
a) podatki,
b) wydatki.
Podatki, które umożliwiają sfinansowanie procesów alokacji dóbr publicznych i dóbr społecznych,
są narzędziem redystrybucji dochodów. Ta [[funkcja]] podatków.może być wykorzystywana także do
stabilizowania cyklu koniunkturalnego. Cel ten może być osiągany przez odpowiednie
skonstruowanie podatków.(Stabilizacyjne działanie podatków, zwłaszcza dochodowych, polega na
tym, że w okresie nadmiernego wzrostu gospodarczego (ekspansji), którego skutkiem jest wzrost
dochodów, progresja podatkowa hamuje nadmierną aktywność gospodarczą, co ogranicza
amplitudę wahań cyklu koniunkturalnego. Natomiast w okresie, gdy aktywność gospodarcza
słabnie, dochody „spadają" do niższych klas opodatkowania, co zmniejsza obciążenia podatkowe i
zachęca do inwestowania, tworzenia nowych miejsc pracy, wzrostu produkcji itd)
Istnieją dwa typowe sposoby wykorzystywania instrumentów podatkowych w ich funkcji

obserwacja mechanizmu rynkowego wskazuje, że Przebieg procesów gospodarczych odbywa się z
różnym natężeniem w czasie. -Aktywność gospodarcza społeczeństwa wznosi się i • opada.
Mechanizm rynkowy nie jest więc w stanie samoczynnie zapewnić satysfakcjonującej stopy
wzrostu gospodarczego, wysokiej stopy zatrudnienia, niskiej stopy inflacji, równowagi w bilansie
płatniczym kraju itd. Pomijając - ze względu na zakres naszych rozważań - przyczyny takiego stanu
rzeczy, trzeba stwierdzić, że rozpiętość w wahaniach cyklu koniunkturalnego nie jest obojętna dla
funkcjonowania gospodarki, a więc ani dla społeczeństwa, ani dla władz publicznych
(politycznych). Istnieje wiele przyczyn, by łagodzić Przebieg cyklu koniunkturalnego.
Charakteryzując sens i znaczenie funkcji stabilizacyjnej finansów publicznych musimy pamiętać,
że:
1) instrumenty polityki fiskalnej nie są jedynymi, które Państwo może stosować do stabilizowania
gospodarki, można stosować także instrumenty polityki monetarnej,
2) w latach siedemdziesiątych i osiemdziesiątych zaobserwowano nieskuteczność instrumentów
polityki fiskalnej w stabilizowaniu gospodarki,
3) między fiskalistami i monetarystami toczy się ostry spór naukowy i ideologiczny o zakres oraz
kształt polityki fiskalnej państwa.
Nie podejmując dyskusji z argumentami zgłaszanymi przez zwolenników i przeciwników polityki
fiskalnej zauważmy, że w praktyce konieczne jest pragmatyczne, a nie doktrynalne, podejście do
instrumentów oddziaływania państwa na gospodarkę. To pragmatyczne podejście oznacza
konieczność instrumentów fiskalnych, jak i monetarnych. W każdym razie posługiwanie się
instrumentami fiskalnymi zawsze jest konieczne, tak w odniesieniu do alokacji zasobów w
gospodarce, jak i w odniesieniu do redystrybucji dochodów. Jeżeli tak, to rezygnacja z możliwości,
jakie tkwią w fiskalnych instrumentach alokacyjnych i redystrybucyjnych w celu wykorzystania ich
do stabilizacji gospodarki, byłaby błędem doktrynalnym.
W funkcjonowaniu gospodarki rynkowej podstawowe znaczenie odgrywa popyt indywidualny i
popyt łączny (zagregowany). Przy nierównomiernym przebiegu procesów gospodarczych
uzależniony on jest od kształtowania się efektywnego popytu pieniężnego na Dobra i usługi.
Wzrostowa tendencja popytu występuje w warunkach ekspansji gospodarczej, wzrostu produkcji,
spadku bezrobocia, wzrostu dochodów gospodarstw domowych, wzrostu zysków przedsiębiorstw.
Występują więc w sumie pozytywne zależności, jednakże dla przebiegu procesów wzrostu
charakterystyczne jest, że podlegają one nadmiernemu przyspieszeniu i w pewnym momencie
następuje Załamanie się pozytywnych tendencji w gospodarce. Pojawiają się ograniczenia po stronie
popytu, załamuje się produkcja, wzrasta bezrobocie, spadają dochody gospodarstw domowych,
spadają zyski przedsiębiorstw, spadają dochody państwa przy równoczesnym wzroście potrzeb
finansowych państwa, itd.
Zadaniem instrumentów polityki fiskalnej jest łagodzenie wahań cyklu koniunkturalnego, czyli
hamowanie ekspansji gospodarki w okresie jej nadmiernego wzrostu i pobudzanie aktywności
gospodarczej w okresie słabnięcia procesów gospodarczych.
'
Stabilizacyjne oddziaływania finansów publicznych mogą być różne. Najczęściej jednak
wykorzystuje się dwie grupy instrumentów:
a) podatki,
b) wydatki.
Podatki, które umożliwiają sfinansowanie procesów alokacji dóbr publicznych i dóbr społecznych,
są narzędziem redystrybucji dochodów. Ta Funkcja podatków.może być wykorzystywana także do
stabilizowania cyklu koniunkturalnego. Cel ten może być osiągany przez odpowiednie
skonstruowanie podatków.(Stabilizacyjne działanie podatków, zwłaszcza dochodowych, polega na
tym, że w okresie nadmiernego wzrostu gospodarczego (ekspansji), którego skutkiem jest wzrost
dochodów, progresja podatkowa hamuje nadmierną aktywność gospodarczą, co ogranicza
amplitudę wahań cyklu koniunkturalnego. Natomiast w okresie, gdy aktywność gospodarcza
słabnie, dochody „spadają" do niższych klas opodatkowania, co zmniejsza obciążenia podatkowe i
zachęca do inwestowania, tworzenia nowych miejsc pracy, wzrostu produkcji itd)
Istnieją dwa typowe sposoby wykorzystywania instrumentów podatkowych w ich funkcji
str 7
publicznych.
- [[Funkcja]] redystrybucyjna
Rozważając istotę alokacyjnej funkcji finansów publicznych główny [[akcent]] położyłem na
wytwarzanie i dostarczanie dóbr publicznych obywatelom, społecznościom lokalnym,
społeczeństwu jako całości. Procesy te wymagały zasobów ziemi, zasobów pracy, zasobów kapitału
trwałego i obrotowego. Wytwarzanie i dostarczanie określonych dóbr publicznych i społecznych
wymaga - w warunkach gospodarki pieniężnej - posiadania dochodów. Spełniając konstytucyjne
funkcje (obrona narodowa, bezpieczeństwo publiczne, administracja, [[edukacja]] itp.) [[państwo]] musi
ponosić wydatki związane z alokowaniem dóbr publicznych i społecznych. Jednocześnie państwo
bezpośrednio nie wytwarza żadnego dochodu. Dlatego z konieczności sięga do dochodów innych
podmiotów, wykorzystując [[atrybut]] władzy. Źródłem finansowania wydatków publicznych mogą
być też pożyczki.
Specyficzna sytuacja dochodowa państwa wymusza redystrybucję dochodów społeczeństwa.
Dokonuje się ona w różnych przekrojach, tzn. między różnymi grupami ludności, między różnymi
wspólnotami lokalnymi i regionalnymi, między krajami itp.
Redystrybucja dochodów jest realizowana w formie pieniężnej. Dokonuje się - w najszerszym
ujęciu - przez [[system]] transferów dochodów. Transfery te przyjmują postać przepływu pieniądza
między różnymi podmiotami a państwem (władzami publicznymi). Dla transferów o charakterze
publicznym istotne jest to, że - w zasadzie - [[przepływ]] pieniądza ma [[charakter]] jednostronny, ściślej
jednokierunkowy. Tak dzieje się z podatkami: definitywne przejęcie przez władze publiczne części
dochodów podatników. "Z kolei władze publiczne dokonują - albo bezpośrednio, albo pośrednio -
transferów na [[rzecz]] różnych podmiotów, w tym także na [[rzecz]] podatników, np. wówczas, gdy
administracja publiczna dokonuje wypłat wynagrodzeń pracownikom.zatrudnionym w sektorze
publicznym, wypłat rent, emerytur, stypendiów itd. System' transferów do i od władz publicznych
jest skomplikowanym układem o różnorodnym charakterze. W jego ramach występują transfery,
które nie są związane z żadnym kontrświadczeniem; jest tak w przypadku podatków, emerytur, rent.
Są jednak również transfery związane z kontrświadczeniami, np. praca lekarza, nauczyciela,
policjanta itp..Osobną grupą transferów są transfery wewnątrz sektora publicznego; np. transfery z
budżetu państwa do publicznych funduszy celowych, transfery z budżetu państwa do budżetów
samorządowych, transfery między różnymi szczeblami gestorów pieniężnych środków publicznych
a podmiotami sektora publicznego wytwarzającymi [[dobra]] i usługi. Niezależnie od wymienionych
wyżej transferów występują transfery o charakterze zwrotnym, a więc transfery pieniądza związane
z zaciąganiem i spłacaniem przez [[państwo]] (samorządy) pożyczek. Ten [[rodzaj]] transferów nie jest
jednak typowy dla władz publicznych. Ze względu na wysoki stopień skomplikowania systemu
transferów jednym z ważnych kryteriów ich systematyki, ułatwiającej ich rozpoznanie i
prowadzenie analizy, jest ich „stosunek" do wykorzystania produktu krajowego [[brutto]] (dochodu
narodowego). Na podstawie tego kryterium rozróżnia się transfery, których skutkiem są wydatki
nabywcze podmiotów, na [[rzecz]] których transfery są dokonywane, oraz transfery nie mające
bezpośredniego związku z wykorzystaniem produktu krajowego brutto (dochodu narodowego).
Scharakteryzowany wyżej rozbudowany i skomplikowany [[system]] transferów, będący zewnętrzną
formą zjawisk oraz procesów o głębszej treści ekonomicznej i społecznej, oznacza jednocześnie
złożoność redystrybucyjnej funkcji finansów publicznych. Redystrybucyjna [[funkcja]] finansów
publicznych jest przedmiotem kontrowersji, co jest zrozumiałe, gdyż jej realizacja narusza interesy
ekonomiczne jednych podmiotów, przysparzając korzyści innym. Rodzi to wiele pytań,
wątpliwości, zastrzeżeń natury ekonomicznej, społecznej, politycznej, etycznej itp. Ich sens
sprowadza się do ustalenia jasnych dla społeczeństwa kryteriów redystrybucji dochodów.
Kryteria redystrybucji dochodów mają [[wymiar]] zarówno makroekonomiczny oraz makrospołeczny,
jak i jednostkowy.
Makroekonomiczny [[aspekt]] redystrybucji dochodów dotyczy zakresu redystrybucji produktu
krajowego [[brutto]] (dochodu narodowego), ogólnej struktury dochodów i wydatków realizowanych
przez władze publiczne w ramach redystrybucyjnej funkcji finansów publicznych. W tym ujęciu
redystrybucja, przez swoje globalne rozmiary, wywołuje określony (pozytywny, negatywny) wpływ

publicznych.
- Funkcja redystrybucyjna
Rozważając istotę alokacyjnej funkcji finansów publicznych główny Akcent położyłem na
wytwarzanie i dostarczanie dóbr publicznych obywatelom, społecznościom lokalnym,
społeczeństwu jako całości. Procesy te wymagały zasobów ziemi, zasobów pracy, zasobów kapitału
trwałego i obrotowego. Wytwarzanie i dostarczanie określonych dóbr publicznych i społecznych
wymaga - w warunkach gospodarki pieniężnej - posiadania dochodów. Spełniając konstytucyjne
funkcje (obrona narodowa, bezpieczeństwo publiczne, administracja, Edukacja itp.) Państwo musi
ponosić wydatki związane z alokowaniem dóbr publicznych i społecznych. Jednocześnie państwo
bezpośrednio nie wytwarza żadnego dochodu. Dlatego z konieczności sięga do dochodów innych
podmiotów, wykorzystując Atrybut władzy. Źródłem finansowania wydatków publicznych mogą
być też pożyczki.
Specyficzna sytuacja dochodowa państwa wymusza redystrybucję dochodów społeczeństwa.
Dokonuje się ona w różnych przekrojach, tzn. między różnymi grupami ludności, między różnymi
wspólnotami lokalnymi i regionalnymi, między krajami itp.
Redystrybucja dochodów jest realizowana w formie pieniężnej. Dokonuje się - w najszerszym
ujęciu - przez System transferów dochodów. Transfery te przyjmują postać przepływu pieniądza
między różnymi podmiotami a państwem (władzami publicznymi). Dla transferów o charakterze
publicznym istotne jest to, że - w zasadzie - Przepływ pieniądza ma Charakter jednostronny, ściślej
jednokierunkowy. Tak dzieje się z podatkami: definitywne przejęcie przez władze publiczne części
dochodów podatników. "Z kolei władze publiczne dokonują - albo bezpośrednio, albo pośrednio -
transferów na Rzecz różnych podmiotów, w tym także na Rzecz podatników, np. wówczas, gdy
administracja publiczna dokonuje wypłat wynagrodzeń pracownikom.zatrudnionym w sektorze
publicznym, wypłat rent, emerytur, stypendiów itd. System' transferów do i od władz publicznych
jest skomplikowanym układem o różnorodnym charakterze. W jego ramach występują transfery,
które nie są związane z żadnym kontrświadczeniem; jest tak w przypadku podatków, emerytur, rent.
Są jednak również transfery związane z kontrświadczeniami, np. praca lekarza, nauczyciela,
policjanta itp..Osobną grupą transferów są transfery wewnątrz sektora publicznego; np. transfery z
budżetu państwa do publicznych funduszy celowych, transfery z budżetu państwa do budżetów
samorządowych, transfery między różnymi szczeblami gestorów pieniężnych środków publicznych
a podmiotami sektora publicznego wytwarzającymi Dobra i usługi. Niezależnie od wymienionych
wyżej transferów występują transfery o charakterze zwrotnym, a więc transfery pieniądza związane
z zaciąganiem i spłacaniem przez Państwo (samorządy) pożyczek. Ten Rodzaj transferów nie jest
jednak typowy dla władz publicznych. Ze względu na wysoki stopień skomplikowania systemu
transferów jednym z ważnych kryteriów ich systematyki, ułatwiającej ich rozpoznanie i
prowadzenie analizy, jest ich „stosunek" do wykorzystania produktu krajowego Brutto (dochodu
narodowego). Na podstawie tego kryterium rozróżnia się transfery, których skutkiem są wydatki
nabywcze podmiotów, na Rzecz których transfery są dokonywane, oraz transfery nie mające
bezpośredniego związku z wykorzystaniem produktu krajowego brutto (dochodu narodowego).
Scharakteryzowany wyżej rozbudowany i skomplikowany System transferów, będący zewnętrzną
formą zjawisk oraz procesów o głębszej treści ekonomicznej i społecznej, oznacza jednocześnie
złożoność redystrybucyjnej funkcji finansów publicznych. Redystrybucyjna Funkcja finansów
publicznych jest przedmiotem kontrowersji, co jest zrozumiałe, gdyż jej realizacja narusza interesy
ekonomiczne jednych podmiotów, przysparzając korzyści innym. Rodzi to wiele pytań,
wątpliwości, zastrzeżeń natury ekonomicznej, społecznej, politycznej, etycznej itp. Ich sens
sprowadza się do ustalenia jasnych dla społeczeństwa kryteriów redystrybucji dochodów.
Kryteria redystrybucji dochodów mają Wymiar zarówno makroekonomiczny oraz makrospołeczny,
jak i jednostkowy.
Makroekonomiczny Aspekt redystrybucji dochodów dotyczy zakresu redystrybucji produktu
krajowego Brutto (dochodu narodowego), ogólnej struktury dochodów i wydatków realizowanych
przez władze publiczne w ramach redystrybucyjnej funkcji finansów publicznych. W tym ujęciu
redystrybucja, przez swoje globalne rozmiary, wywołuje określony (pozytywny, negatywny) wpływ
Pobierz prace (Do pobrania wymagana jest odpowiednia ilość punktów)
  1. odt odt Pobierz wersję oryginalną
Portal Zgapa.pl nie jest odpowiedzialny za treści materiałów w tym także komentarzy pochodzących od użytkowników serwisu.
Inne Wypracowania znajdziesz na tej stronie