Wyślij / drukuj

PORÓWNAJ BAROK I RENESANS

1. Sytuacja polityczna
Renesans - „złoty wiek”
- długotrwała Koniunktura ekonomiczna stwarzała trwałe podstawy dobrobytu i stabilizacji
- zapewnienie bogatej szlachcie nie tylko rosnących dochodów, ale i poczucia bezpieczeństwa i niezmienności porządku świata
- ułatwienie szlachcie, zwłaszcza zamożnej, aktywności kulturalnej, zdobywania wykształcenia, udziału w polityce i w życiu społecznym
Barok
- osłabienie państwa za panowania dynastii Wettingów i stworzenie nieustannej sytuacji zagrożenia niepodległości
- Wzmocnienie pozycji rywalizujących ze sobą rodów magnackich, których działalność wymykała się spod kontroli
- Sejm nie może pełnić funkcji regulatora konfliktów sił, gdyż jego działalność paraliżowała Zasada liberum veto
2. Prądy filozoficzne
Renesans
- Humanizm - zainteresowanie człowiekiem i zaakcentowanie możliwości jego rozumu
- Reformacja - dążenie do wprowadzenia reform w kościele katolickim w zakresie doktryny kultu, organizacji i obyczajów, rozłam w chrześcijaństwie, utworzenie nowych wyznań
-antropocentryzm
Barok
- Kontrreformacja - Prąd przeciw reformacji, ustalenie przez Sobór trydencki ( 1545-1563 ), co należy uznać za katolickie w dziedzinie nauki, dyscypliny i zwyczajów kościelnych
-teocentryzm
3. Sztuka
Renesans
- zamiłowanie do harmonii, spokoju, statyczności, jasności konstrukcji, osiąganie piękna poprzez zastosowanie określonych miar i proporcji, wzorowanie się na antyku
- tematyka i motywy mitologiczne współistniały z chrześcijańskimi
- bogata ornamentyka nie zaciemnia klarowności bryły
- zainteresowanie wybitną jednostką ludzką, jej indywidualnymi cechami ( psychologiczny portret ), Zasada złotego środka
- Laicyzacja sztuki
- odkrycie światłocienia, perspektywa
- Literatura ma sprawiać przyjemność, pouczać i dostarczać wzruszeń
Barok
- zamiłowanie do wyjaskrawiania kontrastów efektów świetlnych, ekspresywnych gestów (rozpacz, Ból, Gniew, ekstaza)
- w krajach katolickich dominowała tematyka religijna: mistyczno - symboliczna
- bardzo bogate dekoracje, sztuczność, przepych
- Sztuka na usługach kościoła, Mnożenie się budowli sakralnych w typie tzw. baroku jezuickiego, dążenie do ukazania potęgi i nieograniczonej wielkości misterium
4. Język
Renesans
- poeci świetnie znają łacinę, ale piszą po polsku
- Język prosty, jasny, zrozumiały, płynny
- ogromna popularność Cycerona, ćwiczenie sztuki przemawiania
Barok
- Język makaroniczny: wtrącanie wyrazów łacińskich do polskich zdań, spolszczanie tych wyrazów przez nadanie im polskich końcówek
- Panegiryk - Utwór dopracowany dokładnie pod względem stylu, ale cechujący się pustką myśli
5. Szkolnictwo, nauka
Renesans
- rozwój mecenatu królewskiego i magnackiego
- Akademia Krakowska
- rozwój nauki ( astronomia - M. Kopernik, Medycyna - Miechowita, Struś )
Barok
- Zakony jezuickie o nowych metodach nauczania, które rychło odbiły się na literaturze poddanej rozmaitym ograniczeniom
- Cenzura:: umieszczanie nieprawomyślnych ( wg kościoła ) dzieł na indeksie, między innymi dzieł Kopernika
- Program szkół nie miał na celu zaspokojenia głodu wiedzy, ale wyuczenie wygłaszania mów i pisania wierszy na okolicznościowe przyjęcia
6. Koncepcja człowieka i obywatela
Renesans
-człowiek jest pojmowany jako jedność duszy i ciała
-człowiek pogodzony ze światem
- Człowiek jednostką wybitną, której nie może pokonać Fortuna, ponieważ posiada cnotę
- Człowiek nie powinien się poddawać ani zbytniej radości w chwili powodzeń życiowych, ani rozpaczy, kiedy go los doświadcza „nic wiecznego na świecie, Radość z troską się plecie”
- ideał szlachectwa opartego nie na herbach i zasługach przodków, ale na cnocie i stosunku człowieka do Dobra ogółu
Barok
- Człowiek tragiczny, świadomy swojej nieświadomości, rozdarty wewnętrznie, żyjący w ciągłym konflikcie między duszą, a ciałem „cóż będą czynić w tak straszliwym boju, wątły niebaczny rozdwojony w sobie”
- twórczość J. Ch. Paska prezentuje sarmatę jako obywatela chciwego, przywiązanego do swojego, o zaściankowych poglądach, bez gotowości poświęcenia się dla Dobra ojczyzny
7. Życie
Renesans
- Człowiek może osiągną ziemską arkadię - żyjąc na wsi ( życie spokojne i dostatnie, możność zachowania niezależności osobistej, źródło Wartości moralnych )
- antyczne koncepcje filozoficzne
* epikureiczne dążenia do szczęścia i Zasada carpe diem „dziś bądź wesół, dziś użyj biesiady”
* Zasada złotego środka jako Pomoc w uniknięciu tragedii i rozczarowań
Barok
- życie jako nieustająca Walka o własne ocalenie
- świadomość przemijania „jako Wiatr dni żywota”
- „vanitas vanitatum at omni vanitas” - dominującym światopoglądem
8. Śmierć
Renesans
- śmierć rozwiązuje los człowieka, przenosi go z ziemi do wiecznej arkadii
- Cnota może uwolnić człowieka od grozy śmierci „śmierć nie straszna, gdzie panuje cnota”
Barok
- Człowiek nie wyraża zgody na jej przyjście, czuje Lęk, strach
- powrót do średniowiecznej wizji śmierci: trup z kosą
9. Życie wieczne
Renesans
- łatwo osiągalne, chrześcijańsko- antyczne wyobrażenie raju
- spełnienie obywatelskich powinności bramą do raju: „jeśli komu Droga otwarta do nieba, to tym, co służą ojczyźnie”
- Tren X nawiązaniem do różnych wizji życia
Barok
- życie wieczne bardzo trudne do osiągnięcia
- śmierć wg Grabowskiego jest początkiem prawdziwego żywota „w niej rozkosz mojego żywota”
10. Bóg
Renesans
- Stwórca, przed którym Człowiek nie powinien czuć lęku, ale ufnie oddawać się jego wyrokom
- Bóg jako hojny i wszechobecny dawca niezmierzonych dóbr „którym nie masz miary”
- pochwała Pana poprzez zachwyt nad harmonią i doskonałością świata
- Bóg jest reżyserem ludzkich poczynań, lecz nie występuje przeciw człowiekowi
Barok
- Bóg jest niewidzialny, nie ułatwia człowiekowi walki ze światem, oprócz Boga na świecie jest Szatan, który czyha na człowieka
- Bóg jako partner dialogu - niepoznawalny i niewyobrażalny jest świętą tajemnicą
- Bóg organizatorem ładu społecznego „Bóg każdemu Wiek i Stan wyrokiem swym znaczy, A jak on zaordynuje, nie będzie inaczej!”
- dobroć Boga, czyli dar wolnej woli jest źródłem kłopotów człowieka, ponieważ trudno mu wybierać, co jest dobre, a co złe”
11. Miłość
Renesans
- Miłość pozwala realizować Społeczeństwo, źródło radości
Barok
- Miłość cielesna, ziemska jest potępiona
- Analogia między Erosem i śmiercią - Kupido i Thantos często zabawiają się wspólnie, pierwszy złotymi grotami rozpala pożądanie, drugi ołowianymi strzałami śmierci odziera z pozorów istotę rzeczy