Sekty i ich rola w społeczeństwie

Zdefiniowanie pojęć i terminologii dotyczącej fenomenu tzw. sekt stwarza olbrzymie trudności. Wynika to z faktu, iż z jednej strony zagadnienie to stanowi zróżnicowaną, niejednoznaczną, skomplikowaną rzeczywistość, z drugiej natomiast brak jest ścisłej i spójnej terminologii w tym zakresie w obrębie socjologii, religioznawstwa i psychologii społecznej oraz innych dziedzin nauk. Bez zdefiniowania zjawiska niemożliwe jest jednak ścisłe określenie przedmiotu badań. Zadanie to jest trudne, ponieważ problematyka sekt obejmuje Szereg zjawisk społecznych, pozornie nie powiązanych ze sobą. Sytuacja ta ułatwia grupom nazywanym nowymi ruchami religijnymi, sektami, kultami, grupami manipulacyjnymi i innymi utrzymywanie aury niejasności terminologicznej. Obserwatorzy zjawiska poprzestają najczęściej na opisie religijnych inicjatyw społecznych, przedstawiają ich genezę, zasadnicze Idee, nie precyzując jednak całościowej istoty zjawiska. Korzystając z tego, grupy te w sposób dowolny przypisują sobie nazwy kościołów, Zborów, stowarzyszeń, związków, organizacji, szkół, centrów czy ośrodków. W społeczeństwie dominuje przekonanie, iż sekty stanowią przejaw anomalii, patologii czy dewiacji osobowościowej lub społecznej. Dla niektórych kryterium rozróżnienia sekty jest, odpowiadające ogólnie panującemu wyobrażeniu, wykorzystywanie wiary wyznawców do celów nie mających nic wspólnego z celami duchowymi, jak na przykład pieniądze, osobiste ambicje, potrzeby seksualne czy polityka. Lecz kryterium to jest nieostre i niepełne. Sekta - etymologicznie Wyraz "sekta" wywodzi się od łacińskiego czasownika sequor - "naśladować, iść, podążać za kimś". Słownik łacińsko-polski podaje następujące znaczenia słowa secta: "kierunek, Droga, postępowanie, zasady". Istnieje również druga Etymologia, nawiązująca do słowa secare - "odcinać". Choć rozpowszechniona, ma jednak wtórny charakter. Sequi to "postępować za". Etymologicznie, więc Sekta oznacza: szkołę, grupę, naukę. "Idąc" za nią Członek sekty dokonuje jednak wyboru i oddziela się od społeczności, w której dotąd żył. Tu ma podstawę owa druga Etymologia rozpowszechniona w tych środowiskach, które członkowie sekt opuszczają. W łacinie klasycznej Wyraz ten nie miał pejoratywnego znaczenia i sugerował dokonany "wybór". Według Encyklopedii Multimedialnej PWN Sekta to Grupa wyznaniowa, która oddzieliła się od danej religii, jest hermetycznie zamknięta przed innymi, występuje w niej wyjątkowa Rola przywódcy i agresywny prozelityzm. Słownik Języka Polskiego PWN definiuje sektę w dwóch znaczeniach. Po pierwsze, Sekta to Grupa religijna, która oderwała się od któregoś z wielkich kościołów i przyjęła własne Zasady organizacyjne; odłam wyznaniowy jakiejś religii. W drugim znaczeniu Sekta to Grupa społeczna izolująca się od reszty społeczeństwa, mająca własną hierarchię Wartości, zespół norm zachowania się, silnie akcentująca rolę przywódcy. Socjologowie uznają zaś, że określenie sekty jest wieloznaczne i dlatego poszczególni autorzy, biorąc pod uwagę silne Oddziaływanie czynników historycznych, społecznych i kulturowych podają własne wyjaśnienia. W obrębie socjologii istnieje zgoda, co do tego, że sekty mogą pojawiać się nie tylko w społecznościach religijnych. Z tego też względu termin "sekta" bywa używany w kilku znaczeniach - szerszym i węższym. W szerszym znaczeniu Sekta to każdy Zbiór ludzi pozostający w opozycji do reszty społeczeństwa lub społeczności, w której dana Sekta istnieje. Tak pojęta Sekta jest, więc grupą społeczną, której najistotniejszą cechą jest Izolacja w stosunku do pozostałych grup społecznych. Nie chodzi wyłącznie o izolację przestrzenną, lecz o izolację o charakterze światopoglądowym, ideologicznym czy psychologicznym. Natomiast w węższym znaczeniu sektą nazywamy grupę ludzi połączonych wspólnym przeżywaniem stanów zachwytu i uniesień religijnych, która oddzieliła się od oficjalnego kościoła lub wyznania. Tego rodzaju grupy powstają najczęściej na skutek protestu pewnej ilości wyznawców w stosunku do tego, co dzieje się w organizacji eklezjastycznej, a następnie doprowadzają do zerwania z nią i utworzenia nowej organizacji, przybierającej postać sekty. Istnieje również zgoda, co do tego, że Kościół i Sekta są to dwie przeciwstawne struktury. Niektórzy socjologowie uważają ponadto, że Kościół tym się różni od sekty, iż w przeciwieństwie do niej akceptuje istniejący porządek społeczny. Cechą charakteryzującą sektę jest, więc dezaprobata wobec świata zewnętrznego. Wobec powyższego za sektę można uznać każdą grupę, która posiadając silnie rozwiniętą strukturę władzy, jednocześnie charakteryzuje się znaczną rozbieżnością celów deklarowanych i realizowanych oraz ukrywaniem norm w sposób istotny regulujących życie członków; która narusza podstawowe prawa człowieka i Zasady współżycia społecznego, a jej wpływ na członków, sympatyków, rodziny i Społeczeństwo ma Charakter destrukcyjny. Klasyfikacja sekt Występujące w Polsce sekty można dzielić według różnych kryteriów. 1) z uwagi na stosunek do religii sekty dzielą się na: sekty religijne, sekty pozareligijne, sekty synkretyczne. 2) ze względu na stosunek doktryn wobec istniejące świata, sekty dzielą się na: odrzucające świat i afirmujące świat. Na gruncie obowiązującego prawa działalność grup określanych jako sekty stanowi formę aktywności obywateli i jest możliwa przede wszystkim w postaci kościołów lub innych związków wyznaniowych, stowarzyszeń bądź innych osób prawnych, ewidencjonowanej działalności gospodarczej, oraz niesformalizowanych związków osób fizycznych. Wszystkie te podmioty podlegają ogólnie obowiązującym przepisom prawnym (celnym, podatkowym, karnym). Najpopularniejsze formy prawne, jakimi posługują się sekty w Polsce, to forma kościoła lub innego związku wyznaniowego oraz stowarzyszenie. Część sekt (prawdopodobnie znaczna ilość) działa nieformalnie bez jakiejkolwiek rejestracji. Cechy różnicujące sektę od innych grup społecznych Dlaczego pewne grupy społeczne w Polsce, innych krajach europejskich i pozaeuropejskich, określa się mianem sekt, grup kultowych czy ruchów destrukcyjnych? Jakie cechy wyróżniają te grupy z całej masy innych grup społecznych? W psychologii społecznej za podstawowe Elementy, konstytuujące każdą grupę, uznaje się: cele grupowe, normy oraz strukturę. Okazuje się, że zasadnicze różnice między sektami a nie sektami można wykazać na podstawie analizy celów, norm i struktur porównywanych grup: • grupy te posiadają silnie rozwiniętą strukturę władzy, • deklarują cele, które w znacznym stopniu odbiegają od celów realizowanych, • ukrywają faktyczne normy, regulujące w sposób istotny życie uczestników grupy. Przyczyny Przynależności do sekt zakładają współwystępowanie dwóch czynników: podatności osobistej jednostki oraz manipulacyjnego oddziaływania grupy. Niniejsze rozwiązanie bliskie jest socjologicznemu ujęciu problematyki konwersji, które określane jest jako interakcyjne, czyli podejmujące analizę czynników między czynnymi jednostkami. Z jednej strony Jednostka poszukuje rozwiązania istotnych dla niej problemów i wsparcia, a z drugiej strony Sekta przeprowadza działalność werbunkową, dostosowując swój wygląd do potrzeb i zainteresowań osoby poszukującej. Czyny karalne pozostające w związku z działalnością sekt nie stanowią kategorii wyodrębnionej w statystykach policyjnych, prokuratorskich i sądowych. Informacje o patologicznych zjawiskach związanych z oddziaływaniem sekt, w tym i o przestępstwach, nie są, więc przez te Organy odrębnie gromadzone i porównywane. Związek określonych zdarzeń z oddziaływaniem sekt nie ma charakteru ściśle zdefiniowanego, co należy uwzględniać jako element subiektywizujący. Wynika to zarówno z możliwości popełnienia z powodów związanych z przynależnością do sekty lub w związku z realizacją jego celów praktycznie każdego z przestępstw, jak i z nieznanych w wielu wypadkach, przede wszystkim przy nieustalonych sprawcach, motywów działań przestępczych. Niezwykle trudno jest wobec tego stworzyć pewien Model, w oparciu, o który można by z powodzeniem analizować Zjawisko przestępczości występujące w sektach. Ujawniona Przestępczość sekt w Polsce nie stanowi większego zagrożenia dla społeczeństwa. Na przestrzeni ostatniego dziesięciolecia zapadło nie więcej Niż dwadzieścia wyroków skazujących przywódców sekt czy ich członków za czyny pozostające w bezpośrednim związku z działalnością sekty. Najczęściej były to czyny polegające na fałszowaniu dokumentów m. in. służących rejestracji związku wyznaniowego czy uzyskaniu dostępu do ulg i przywilejów, jakie pociąga za sobą rejestracja, uprowadzeniu małoletnich, stawianiu czynnego oporu i czynnej napaści na funkcjonariuszy publicznych. Nielegalne Posiadanie broni, składanie fałszywych zeznań, groźba karalna, Kradzież, bezprawne udzielanie świadczeń lekarskich czy obcowanie płciowe z osobą poniżej 15 roku życia stanowią jednostkowe przypadki stwierdzonych prawomocnymi wyrokami sądów naruszeń prawa. Szczególne zaniepokojenie budzi uaktywnienie się środowisk satanistycznych. Tylko w 1999 r. odnotowano 9 przypadków rytuałów satanistycznych, z którymi związane były takie czyny jak dewastacje cmentarzy, kościołów, kradzieże krzyży i ozdób z grobów, zabijanie zwierząt, Handel narkotykami. Ideologia niektórych sekt doprowadza też ich członków lub sympatyków do prób samobójczych. W latach 1995-1999 zakwalifikowano 8 samobójstw jako mających związek przyczynowy z wyznawaną doktryną, przede wszystkim satanistyczną. Nie oznacza to bynajmniej, że Przestępczość sekt w Polsce sprowadza się tylko i wyłącznie do wyżej wskazanych udowodnionych w toku postępowania przed kompetentnymi organami czynów. Istnieje jeszcze bowiem zagadnienie tzw. "ciemnej liczby". O istnieniu "ciemnej liczby" decyduje wiele czynników, nie musi ono świadczyć jedynie o niskiej skuteczności działania organów ścigania. Ogromną rolę w ujawnianiu przestępstw odgrywa współpraca ze społeczeństwem na tej płaszczyźnie. W Polsce nie brakuje sankcji za nadużycia popełnione w sektach. Problemem wydaje się być raczej niemożność ich zastosowania z powodu niewykrycia, bądź nie udowodnienia przestępstwa. Stan zagrożenia niesionego przez sekty ma Wymiar indywidualny dla każdego. Podobnie indywidualny Charakter powinna mieć Reakcja na dostrzeżone w najbliższym otoczeniu nadużycia związane z funkcjonowaniem sekt. Ogromną rolę w tym wypadku odgrywa świadomość społeczna w zakresie mechanizmów rządzących sektami, gdyż to ona jest warunkiem natychmiastowej reakcji na szkodliwą społecznie działalność tego typu destrukcyjnych grup. Również wydziały rodzinne w sądach zajmowały się sprawami, w których stronami czy uczestnikami byli członkowie sekt albo osoby bezpośrednio lub pośrednio z nimi związane. Dane przedstawione poniżej obejmują Okres od 1994 r., w którym sprawa tego typu była po raz pierwszy rozpoznawana przez Sąd, do 1999 r. Należy jednak zaznaczyć, że ze względu na brak jasnych kryteriów kwalifikowania określonych postępowań sądowych do kategorii spraw związanych z oddziaływaniem sekt przedstawione Dane obejmują jedynie te sprawy, które w sprawozdaniach sądowych zostały subiektywnie włączone do tej umownej kategorii. Możliwe więc, że spraw tego typu było więcej, jednak z powodu braku odpowiednich narzędzi badawczych niezwykle trudno jest dotrzeć do wiarygodnych informacji. Wszystkie przedstawione w niniejszym raporcie Fakty i opinie świadczą o tym, iż sekty to problem niezwykle skomplikowany, niejednorodny, wielopłaszczyznowy a przez to trudny do całościowej oceny - począwszy od olbrzymiego wachlarza terminologicznego, którym z jednej strony posługują się same sekty, z drugiej osoby i instytucje badające ich zachowania, poprzez formy prawne aktywności sekt oraz rzeczywisty zakres ich działalności, aż do tego co wzbudza największe kontrowersje i obawy społeczne a także sprzeciw samych sekt: to szkodliwa, destrukcyjna a czasami wręcz pozaprawna działalność sekt. Mając, więc za zadanie charakterystykę zjawiska sekt, niemożliwe było skupienie się tylko i wyłącznie na jednym z jego wątków. Szkodliwość społeczna, bezprawne i niejednokrotnie kryminalne zachowania członków i sympatyków sekt znajdują swoje odzwierciedlenie w poczuciu zagrożenia ze strony polskiego społeczeństwa, o czym świadczą wyniki przeprowadzonych badań opinii publicznej. Poczucie to wzmocnione jest poprzez brak informacji i często bezradność organów ścigania. Nie oznacza to bynajmniej, że Organy państwa nie dostrzegają zagrożeń związanych z działalnością sekt w Polsce i nie podejmują żadnych kroków ażeby im przeciwdziałać. Organy państwa w żaden sposób nie naruszają jednak konstytucyjnych gwarancji wolności sumienia i religii. W szczególności działania państwa nie mają na celu ocenę prawdziwości czy słuszności głoszonych przekonań religijnych lub światopoglądowych. Ta Sfera pozostaje całkowicie poza zainteresowaniem służb państwowych. Państwo w sprawach przekonań religijnych i światopoglądowych swoich obywateli pozostaje bezstronne.