referat z pedagogiki lub psychologii na temat:

Podstawowe problemy psychologii rozwojowej

Zmiana wersji
Wyślij / drukuj

PODSTAWOWE PROBLEMY PSYCHOLOGII ROZWOJOWEJ



I.Przedmiot i zadania psychologii rozwojowej


Psychologia jako Dziedzina nauki powstała w połowie XIX w. i w tym też czasie podzieliła się na poszczególne nauki . Umowną datą powstania psychologii jest rok 1879 , kiedy powstało pierwsze labolatorium psychologii eksperymentalnej w Lipsku , którego twórcą był Wilhelm Wundt 1. W Laboratorium tym prowadzono Badania nad psychofizyką wrażeń zmysłowych , pamięcią , uwagą , spostrzeżeniami . Studiowali tam m.in. wybitni rzecznicy kierunku empirycznego w pedagogice , wśród nich Stanley Hall 2 i Jan Władysław Dawid 3. Obaj ci wybitni pedagodzy podjęli już w końcu XIX w. szeroko zakrojone Badania eksperymentalne w pedagogice. Ich przedmiotem były uwarunkowania procesu rozwoju psychicznego dzieci i młodzieży . Psychologią rozwojową interesowali się filozofowie , lekarze , humaniści . Jej Obraz zainteresowania jest rozległy . Zajmuje się głównie badaniem zmian w zachowaniu , w procesach i strukturach psychicznych człowieka . Bada te zmiany w czasie , ponieważ zmiany rozwojowe dokonują się w czasie . Podstawowym obszarem zmian rozwojowych jest cykl życia jednostki . Początkowo Psychologia rozwojowa zajmowała się tylko dziećmi i młodzieżą , rozwój wiązano z dojrzewaniem organizmu. Współcześnie Psychologia rozwojowa bada również ludzi dorosłych , ponieważ cykl rozwojowy człowieka trwa od poczęcia poprzez wszystkie okresy życia aż do śmierci .
Psychologia rozwojowa = Psychologia ciągu życia



Działy psychologii rozwojowej

  1. Psychologia filogenetyczna - zajmuje się rozwojem psychicznym w zakresie całego świata organicznego , począwszy od najprostszych organizmów , aż do powstania człowieka .
  2. Psychologia antropogenetyczna - stanowi wycinek psychologii filogenetycznej , obejmuje rozwój psychiczny gatunku homo sapiens poprzez wszystkie formacje społeczno – historyczne aż do ukształtowania się współczesnego człowieka .
  3. Psychologia ontogenetyczna - zajmuje się rozwojem psychicznym jednostkowego organizmu , a więc rozwojem osobniczym od chwili poczęcia aż do śmierci .

II.Kierunki i rodzaje zmian w rozwoju ontogenetycznym

Pojęcie „rozwoju” (proces)

funkcjonuje we współczesnej psychologii w dwóch ujęciach :
  1. mechanistycznym - ujęcie to utożsamia rozwój ze zmianami , które są funkcją zmiennych środowiskowych lub biologicznych ; w psychologii rozumiane są jako Ciąg zmian w zachowaniu ;
  2. organismicznym - ujęcie to zakłada systemowy Charakter zjawisk twierdząc , że rozwój odnosi się do zmian w formie i organizacji wewnętrznej danego systemu ; w tym ujęciu głównym zadaniem psychologii jest wykrywanie reguł , według których dokonują się zmiany oraz procesów lub mechanizmów , które przyczyniają się do powstawania tych zmian .
Łącząc te dwa ujęcia można stworzyć definicję rozwoju .
Rozwój w takim przypadku to wszelki długotrwały proces kierunkowych zmian , w których można wyróżnić prawidłowo po sobie następujące etapy przemian (fazy rozwojowe) danego obiektu , wykazujące obiektywnie stwierdzone różnicowanie się tego obiektu pod określonym względem . Rozwój polega na ciągłych zmianach .
Synonimem rozwoju jest Pojęcie ewolucji , oznaczające Proces ciągłych , stopniowych , drobnych przemian (ilościowych), sukcesywnego (nie skokowego) przechodzenia w wyższe stadia rozwojowe . Inwolucja to rozwój wsteczny ; częściowy lub całkowity zanik tkanek , narządów i ich funkcji , w rozwoju osobniczym lub rodowym . Atrofia to zmniejszanie się rozmiarów organów lub tkanek na skutek zakłóceń w ich odżywianiu , np.

Pojęcie „zmiany”

oznacza różnicę w stanie danego obiektu lub organizacji struktury obserwowaną wraz z upływem czasu . Człowiek od momentu poczęcia aż do śmierci ulega ciągłym i postępującym zmianom . Zmiany rozwojowe według podziału klasycznego mają Charakter ilościowy i jakościowy .
Zmiany ilościowe traktują rozwój jako wzrost , tzn. dla każdej właściwości psychofizycznej można wykreślić krzywą , ilustrującą jej ilościowy wzrost aż do pewnego punktu kulminacyjnego .
wzrost w cm





lata życia
( w badaniach nie można łączyć osób różnych płci i z innych pokoleń )
Istnieją zmiany , które nie dają się przedstawić za pomocą liczb . Zmiany jakościowe występują wówczas , gdy dana Funkcja , Proces lub czynność psychiczna nie tylko wzrasta i rozwija się , ale także przekształca się w zasadniczy sposób , stając się nową właściwością i jakością rozwojową .
Współczesny podział zmian stworzyła Elizabeth Hurlock 4 . Wymieniła ona cztery rodzaje zmian rozwojowych :
  1. zmiany wielkości - polegają na wzroście w dziedzinie somatycznej i psychicznej ;
  2. zmiany proporcji - dotyczące wzajemnych stosunków pomiędzy poszczególnymi częściami ciała ;
  3. zanikanie starych właściwości (np. raczkowanie , Uzębienie mleczne) ;
  4. nabywanie nowych właściwości (np. Uzębienie stałe , Chód , mowa) .
Dwie pierwsze grupy zmian można określić jako zmiany ilościowe , zaś dwie następne - jako zmiany jakościowe .
Zależnie od zakresu i zasięgu zmian rozwojowych można wyróżnić w ontogenezie zmiany w obrębie jednej określonej cechy lub zmiany dotyczące zespołu Cech , tworzących sekwencję rozwojową . Wzajemne relacje pomiędzy faktami rozwojowymi następującymi po sobie w czasie , można wyróżnić pięć rodzajów związków :
  1. Dodawanie - do wcześniejszych osiągnięć rozwojowych dołączają się późniejsze , które je uzupełniają i wzbogacają , nie zmieniając jednak ich charakteru ;
  2. Substytucja - nowy sposób zachowania pojawiający się w toku rozwoju zastępuje Zachowanie dawniejsze ;
  3. modyfikacja - polega na różnicowaniu , uogólnianiu lub utrwalaniu pewnych struktur poznawczych ;
  4. Inkluzja - wcześniej rozwinięte zachowania włączają się w pewną całość funkcjonalną , dzięki czemu następuje ich Integracja ;
  5. Mediacja - wcześniejsza Forma zachowania stanowi człon pośredniczący między pierwotną a późniejszą , bardziej dojrzałą formą zachowania lub właściwością rozwojową .

III.Właściwości rozwojowe a cechy indywidualne


Wśród zmian rozwojowych można wyróżnić zmiany intraindywidualne , czyli takie , które zachodzą w psychice człowieka i zachowaniu danej jednostki oraz zmiany interindywidualne , czyli takie , które są wspólne dla wszystkich ludzi i występują w sposób mniej lub bardziej podobny u większości z nich .
U każdej jednostki zachodzą zmiany rozwojowe , ale dokonują się w różnym tempie i rytmie . Tempo - szybkość , z jaką w organizmie i psychice dokonują się różnorodne zmiany . Rytm - Stopień regularności zachodzenia tych zmian w czasie . U małych dzieci Tempo i Rytm zmian rozwojowych są bardzo indywidualne . W wieku 7 lat poziom rozwoju fizycznego i psychicznego wyrównuje się 5 .
Jeśli rozwój psychomotoryczny jest wyraźnie nierównomierny , nazywa się go wówczas rozwojem dysharmonijnym . Jego przeciwieństwem jest rozwój harmonijny , w którego toku wszystkie funkcje i Procesy psychiczne , jak również motoryka dziecka , rozwijają się mniej więcej równomiernie , prawidłowo , rytmicznie .
W ciągu kolejnych pokoleń Tempo rozwoju zwiększa się , czyli następuje Przyspieszenie rozwoju polegające na tym , że współczesne pokolenia dzieci osiągają wcześniej określone stadia czy etapy rozwojowe . Ten Proces nazywa się akceleracją .

IV.Stadia rozwoju ontogenetycznego


Periodyzacja rozwoju psychicznego jest to podział całego życia człowieka na okresy (stadia , fazy) , czyli odcinki wyodrębnione na podstawie swoistych właściwości wieku . Podział życia ludzkiego na stadia i ustalenie , choćby w przybliżeniu , ich granic czasowych jest zadaniem bardzo trudnym przede wszystkim ze względu na to , że na kształtowanie się właściwości rozwojowych wpływają w znacznym stopniu , oprócz różnic indywidualnych , zewnętrzne warunki życia człowieka i Czynniki społeczno – kulturowe .
Okresy rozwoju według M. Żebrowskiej 6 :
  1. niemowlęctwo - pierwszy rok życia ;
  2. wiek poniemowlęcy - 1-3 lat ;
  3. wiek przedszkolny - 3-7 lat ;
  4. młodszy Wiek szkolny - 7 – 11-12 lat ;
  5. wiek dorastania - 12-13 – 17-18 lat .

Kryteria podziału na powyższe okresy rozwojowe :
  • zmiany w świadomości dziecka ;
  • zmiany w zakresie aktywności dziecka ;
  • formy i środki oddziaływania wychowawczego na Dziecko .

Dodatkowe kryteria podziału :
  • zmiany w emocjonalno – motywacyjnym podłożu aktywności dziecka ;
  • zmiany w procesie socjalizacji dziecka ;
  • zmiany w osobowości dziecka .

Szczegółowy podział rozwoju w okresie dzieciństwa 7 :
  1. okres prenatalny :
  • rozwój w okresie płodowym :

  1. okres dzieciństwa :
  • wczesne dzieciństwo (do 3 lat) :
  • Faza noworodka ,
  • Faza niemowlęcia ,
  • Faza małego dziecka ;
  • Wiek przedszkolny (od 3 do 6-7 lat) :
  • późne dzieciństwo (od 6-7 do 11-12 lat) :


Aby mówić o etapach rozwojowych , przeprowadza się Badania . W badaniach nad rozwojem można wyróżnić Trzy podstawowe składniki zmian rozwojowych :
  1. Wiek (A) ;
  2. Czas pomiaru (T) ;
  3. Kohorta (pokolenie) (C) .

W związku z tym wyróżnia się Trzy klasyczne strategie gromadzenia danych o rozwoju :
  1. badania przekrojowe - polegają na porównywaniu pomiarów określonej zmiennej , mierzonej Jeden raz w tym samym czasie w różnych grupach reprezentujących różny Wiek ;
  2. badania podłużne - polegają na powtarzaniu pomiaru interesującej zmiennej u tej samej osoby , na ogół w stałych odstępach czasu kalendarzowego , wraz z upływem życia badanego ;
  3. badanie odstępów czasowych - polega na jednokrotnym pomiarze interesującej zmiennej u osób w tym samym wieku , lecz w różnym czasie historycznym , tzn. u osób , które pochodzą z różnych kohort .
Te plany badawcze mają zalety , ale i wady . Metodologicznie bardziej poprawne są plany badań sekwencyjnych , zapoczątkowanych przez Schaie w 1965 r. , w ramach ogólnego modelu rozwoju zakładającego , że zmiany w zachowaniu są funkcjonalnie zależne od trzech czynników (A , T , C) oraz wzajemnych ich kombinacji .

B = f (A , T , C) (T*T , A*C , T*C , A*T*C)



V.Mechanizmy i prawa rozwoju


Psychologia rozwojowa zajmuje się także wyjaśnianiem dynamiki rozwoju , jego mechanizmów i prawidłowości . Dla zrozumienia tych prawidłowości i mechanizmów rozwoju , głównie ontogenetycznego , a także do opisu całokształtu zmian rozwojowych stosuje się następujące pojęcia :
  1. dojrzewanie - jest to Proces fizycznego wzrostu , doprowadzający do takiego stopnia rozwoju organizmu , który warunkuje rozwój w zakresie danej funkcji lub całego zachowania jednostki ;
  2. uczenie się - jest to nabywanie doświadczeń ; aby osiągnąć optymalne wyniki w uczeniu się , musimy być do tego przygotowani , czyli Organizm powinien być dojrzały do podjęcia tego typu działalności ;
  3. wdrukowanie (impriting) - jest to Proces „zakodowania” określonych reakcji i uczuć w okresach krytycznych , specyficzny Rodzaj zdobywania doświadczeń (uczenia się) we wczesnych okresach życia , swoista Forma uczenia się przez naśladownictwo 8 ;

Optymalny Okres rozwoju to Okres najbardziej korzystny , w którym Dziecko osiąga najlepsze efekty . Obok okresów optymalnych istnieje w psychologii rozwojowej Pojęcie okresu krytycznego , związanego głównie z całą koncepcją wczesnych doświadczeń . W takim wypadku Okres krytyczny występuje wówczas , gdy dany Rodzaj bodźców wywołuje głębsze zmiany w zachowaniu osobnika wyłącznie w ściśle określonym i stałym czasie .
Dla osiągnięcia dojrzałości psychicznej człowieka konieczne jest kształtowanie się i doskonalenie różnych rodzajów czynności . Prawa rozwoju czynności w ontogenezie nie zostały jeszcze dokładnie poznane . Prawidłowością stosunkowo najlepiej wyjaśnioną jest przechodzenie w toku rozwoju osobniczego od czynności wykonywanych na przedmiotach do czynności umysłowych zachodzących „w głowie” , w myśli . Proces ten nazywa się interioryzacją , czyli uwewnętrznieniem czynności ludzkich . Dopełnieniem procesu interioryzacji czynności jest ich eksterioryzacja , czyli możliwość przechodzenia od czynności wewnętrznych , umysłowych do działań przedmiotowych . Czynności umysłowe konkretyzują się wówczas w formie zmaterializowanych , realnych działań zewnętrznych .
Innymi pojęciami wyjaśniającymi zakres zmian rozwojowych w ontogenezie są pojęcia różnicowania i scalania , stanowiące jakby dwie wzajemnie dopełniające się tendencje w rozwoju . Dyferencjacja (różnicowanie) polega na tym , iż Jednostka w swym rozwoju przechodzi od ogólnej aktywności całego organizmu do specyficznych reakcji na określone rodzaje bodźców środowiska oraz wytwarza rozmaite schematy , czyli wzorce czynności . Integracja (scalanie) zaś polega na tym, że schematy funkcjonalne są coraz silniej wzajemnie skoordynowane , tworzą Nowe zespoły czynności umożliwiające działania Złożone , za pomocą których Człowiek dostosowuje się do wymagań środowiska , a zarazem aktywnie zmienia swoje Otoczenie .

VI.Czynniki rozwoju


W początkowym okresie rozwoju psychologii rozwojowej jako nauki padło pytanie „ Jakie Czynniki decydują o określonym rozwoju człowieka ? ” . W połowie XIX w. powstały dwie teorie :
  1. natywizm - stwierdzała , że o całokształcie zmian w rozwoju człowieka decydują Czynniki wrodzone , związane z konstrukcją umysłu ludzkiego , niezależne od doświadczenia i czynników zewnętrznych - jej przedstawicielem był Stanley Hall ;
  2. empiryzm - stwierdzała , że środowisko wyznacza rozwój jednostki , Umysł ludzki jest pierwotnie nie ukształtowany, napełnia go wiedzą dopiero doświadczenie - jej głównymi przedstawicielami byli John Lock i John Watson9 .

Obydwie te teorie były jednostronne . Z czasem powstała - głoszona m.in. przez Williama Sterna10 - teoria konwergencji , która łączyła poprzednie twierdząc , że zarówno Czynniki wrodzone , jak i środowisko wywierają wpływ na rozwój i kształtowanie się psychiki człowieka . Pomimo , że połączono te dwa Czynniki , trwały spory na Temat ich ważności aż do lat 40-tych XX w. , kiedy zaczęto się zastanawiać nad ich wzajemnym współdziałaniem . Wtedy też powstała teoria czteroczynnikowa , stworzona przez psychologów radzieckich , którą w Polsce spopularyzowała Maria Żebrowska . W myśl tej teorii na rozwój człowieka mają wpływ :
  1. zadatki organiczne - wrodzone wyposażenie anatomiczno – fizjologiczne ;
  2. własna aktywność i działalność jednostki ;
  3. środowisko ;
  4. Wychowanie i Nauczanie .

Klasyfikacja czynników rozwoju ontogenetycznego :
  1. warunki rozwoju :
  • genetyczne :
  • genotyp to wyposażenie organiczne jednostki ,
  • Zasada epigenezy polega na tym , że rozwój przebiega wg podstawowego planu ;
  • ekologiczne (środowiskowe) :
  1. wyznaczniki rozwoju :
  • aktywność :
  • jest charakterystycznym stanem i podstawową cechą każdego organizmu żywego , która sprawia , że ten Organizm reguluje czynnie swe stosunki ze światem zewnętrznym ,
  • podlega kształtowaniu i doskonaleniu wraz z wiekiem ,
  • jej cechą jest plastyczność oznaczająca zdolność do wytwarzania nowych form czynności i działań bądź do przekształcania czynności już opracowanych albo też nadawania im innego kierunku ;
  • jest historycznie zmienny ,
  • jego Rola i Funkcja zmienia się również w toku rozwoju osobniczego .

Współcześni psychologowie próbowali wprowadzić inne sposoby klasyfikowania czynników , m.in. Jean Piaget 11. Stworzył całą teorię rozwoju człowieka na bazie inteligencji . Wymienił inne Czynniki rozwojowe :
  1. równoważenie (wszystko dąży do równowagi) ;
  2. Dojrzewanie ;
  3. Oddziaływanie społeczne ;
  4. nabywanie doświadczeń .
We współczesnej psychologii rozwojowej wszelkie próby zmian treści nauki polegają na zmianie nazewnictwa , ale sama treść pozostaje w rzeczywistości taka sama .

1 Wilhelm Wundt (1832-1920) - niemiecki Psycholog , fizjolog i Filozof , profesor uniwersytetów w Heidelbergu i Lipsku; założyciel pierwszego w świecie Laboratorium psychologii eksperymentalnej w Lipsku (1879 r.) ; inicjator psychologii fizjologicznej . 2 Stanley Granville Hall (1846-1924) - amerykański Pedagog i Psycholog , Profesor i rektor uniwersytetu w Worcester ; reprezentant naturalizmu w wychowaniu ; założyciel pierwszego w USA eksperymentalnego Laboratorium psychologicznego . 3 Jan Władysław Dawid (1859-1914) - Polski Psycholog i Pedagog , radykalny działacz polityczny i publicystyczny ; Pionier pedagogiki i psychologii eksperymentalnej w Polsce ; jego największe dzieła to : Inteligencja , Wola i zdolność do pracy , Program spostrzeżeń psychologiczno – wychowawczych nad dzieckiem , Nauka o rzeczach . 4 Elizabeth Bergner Hurlock (ur. 1898) - Psycholog amerykański , Profesor psychologii rozwojowej na uniwersytecie w Pensylwanii ; autorka wielu podręczników z zakresu psychologii rozwojowej , m.in. Rozwój dziecka . 5 M. Przetacznik – Gierowska , G. Makiełło – Jarża : Psychologia rozwojowa i wychowawcza wieku dziecięcego . 6 Maria Żebrowska (1900-1978) - Psycholog , Profesor Uniwersytetu Warszawskiego ; zajmowała się m.in. problemami wychowania dzieci zaniedbanych i trudnych oraz psychologią rozwojową . 7 M. Przetacznik – Gierowska , G. Makiełło – Jarża : Psychologia rozwojowa i wychowawcza wieku dziecięcego . 8 Np. Badania prof. Lorenza – „zjawisko powtarzania za matką” – Kaczki i Gęsi - ok. 12-24 godzin po wylęgu idą za nie swoją matką ; Dziecko po porodzie uzna za matkę tą osobę , do której się zbliży . 9 John Broadus Watson (1878-1958) - Psycholog amerykański ; twórca i czołowy przedstawiciel behawioryzmu ; główne jego prace traktowały o zachowaniu się zwierząt i zachowaniu się małych dzieci . 10 William Stern (1871-1938) - niemiecki Filozof i Psycholog , Profesor uniwersytetów we Wrocławiu i Hamburgu ; Jeden z twórców psychologii różnic indywidualnych i personalizmu psychologicznego ; prowadził Badania eksperymentalne z zakresu psychofizyki . 11 Jean Piaget (1896-1980) - szwajcarski Filozof , Psycholog i Pedagog , z wykształcenia Biolog ; główne jego prace z zakresu psychologii rozwojowej to: Mowa i myślenie u dziecka , Dokąd zmierza edukacja .
str 1
PODSTAWOWE PROBLEMY PSYCHOLOGII ROZWOJOWEJ
I.
Przedmiot i zadania psychologii rozwojowej
Psychologia jako [[dziedzina]] nauki powstała w połowie XIX w. i w tym też czasie podzieliła się na poszczególne nauki .
Umowną datą powstania psychologii jest rok 1879 , kiedy powstało pierwsze labolatorium psychologii eksperymentalnej w
Lipsku , którego twórcą był
Wilhelm Wundt
1
. W [[laboratorium]] tym prowadzono [[badania]] nad psychofizyką wrażeń
zmysłowych , pamięcią , uwagą , spostrzeżeniami . Studiowali tam m.in. wybitni rzecznicy kierunku empirycznego w
pedagogice , wśród nich
Stanley Hall
2
i
Jan [[Władysław]] Dawid
3
. Obaj ci wybitni pedagodzy podjęli już w końcu XIX w.
szeroko zakrojone [[badania]] eksperymentalne w pedagogice. Ich przedmiotem były uwarunkowania procesu rozwoju
psychicznego dzieci i młodzieży .
Psychologią rozwojową
interesowali się filozofowie , lekarze , humaniści . Jej obraz zainteresowania jest rozległy .
Zajmuje się głównie badaniem zmian w zachowaniu , w procesach i strukturach psychicznych człowieka . Bada te zmiany
w czasie , ponieważ
zmiany rozwojowe
dokonują się w czasie . Podstawowym obszarem zmian rozwojowych jest
cykl
życia jednostki
.
Początkowo [[psychologia rozwojowa]] zajmowała się tylko dziećmi i młodzieżą , rozwój wiązano z dojrzewaniem
organizmu. Współcześnie [[psychologia rozwojowa]] bada również ludzi dorosłych , ponieważ [[cykl]] rozwojowy człowieka
trwa od poczęcia poprzez wszystkie okresy życia aż do śmierci .
psychologia rozwojowa = [[psychologia]] ciągu życia
Działy psychologii rozwojowej
1.
2.
3.
Psychologia filogenetyczna - zajmuje się rozwojem psychicznym w zakresie całego świata organicznego , począwszy
od najprostszych organizmów , aż do powstania człowieka .
Psychologia antropogenetyczna - stanowi wycinek psychologii filogenetycznej , obejmuje rozwój psychiczny
gatunku
homo sapiens
poprzez wszystkie formacje społeczno – historyczne aż do ukształtowania się współczesnego
człowieka .
Psychologia ontogenetyczna - zajmuje się rozwojem psychicznym jednostkowego organizmu , a więc rozwojem
osobniczym od chwili poczęcia aż do śmierci .
II.
Kierunki i rodzaje zmian w rozwoju ontogenetycznym
Pojęcie „rozwoju” (proces)
funkcjonuje we współczesnej psychologii w dwóch ujęciach :
1. mechanistycznym
- ujęcie to utożsamia rozwój ze zmianami , które są funkcją zmiennych środowiskowych lub
biologicznych ; w psychologii rozumiane są jako [[ciąg]] zmian w zachowaniu ;
2. organismicznym
- ujęcie to zakłada systemowy [[charakter]] zjawisk twierdząc , że rozwój odnosi się do zmian w
formie i organizacji wewnętrznej danego systemu ; w tym ujęciu głównym zadaniem psychologii jest wykrywanie
reguł , według których dokonują się zmiany oraz procesów lub mechanizmów , które przyczyniają się do powstawania
tych zmian .
Łącząc te dwa ujęcia można stworzyć definicję rozwoju .
Rozwój
w takim przypadku to wszelki długotrwały [[proces]] kierunkowych zmian , w których można wyróżnić prawidłowo
po sobie następujące etapy przemian (fazy rozwojowe) danego obiektu , wykazujące obiektywnie stwierdzone
różnicowanie się tego obiektu pod określonym względem . Rozwój polega na ciągłych zmianach .
Synonimem rozwoju jest pojęcie
ewolucji
, oznaczające [[proces]] ciągłych , stopniowych , drobnych przemian (ilościowych),
sukcesywnego (nie skokowego) przechodzenia w wyższe stadia rozwojowe .
Inwolucja
to rozwój wsteczny ; częściowy lub całkowity zanik tkanek , narządów i ich funkcji , w rozwoju osobniczym
lub rodowym .
Atrofia
to zmniejszanie się rozmiarów organów lub tkanek na skutek zakłóceń w ich odżywianiu , np.
Wilhelm Wundt
(1832-1920) - niemiecki [[psycholog]] , fizjolog i [[filozof]] , profesor uniwersytetów w Heidelbergu i Lipsku; założyciel pierwszego w
świecie [[laboratorium]] psychologii eksperymentalnej w Lipsku (1879 r.) ; inicjator psychologii fizjologicznej .
2
Stanley Granville Hall
(1846-1924) - amerykański [[pedagog]] i [[psycholog]] , [[profesor]] i rektor uniwersytetu w Worcester ; reprezentant naturalizmu w
wychowaniu ; założyciel pierwszego w USA eksperymentalnego laboratorium psychologicznego .
3
Jan [[Władysław]] Dawid
(1859-1914) - [[polski]] [[psycholog]] i [[pedagog]] , radykalny działacz polityczny i publicystyczny ; [[pionier]] pedagogiki i psychologii
eksperymentalnej w Polsce ; jego największe dzieła to :
Inteligencja , [[wola]] i zdolność do pracy
,
Program spostrzeżeń psychologiczno – wychowawczych
nad dzieckiem
,
Nauka o rzeczach
.
1

PODSTAWOWE PROBLEMY PSYCHOLOGII ROZWOJOWEJ
I.
Przedmiot i zadania psychologii rozwojowej
Psychologia jako Dziedzina nauki powstała w połowie XIX w. i w tym też czasie podzieliła się na poszczególne nauki .
Umowną datą powstania psychologii jest rok 1879 , kiedy powstało pierwsze labolatorium psychologii eksperymentalnej w
Lipsku , którego twórcą był
Wilhelm Wundt
1
. W Laboratorium tym prowadzono Badania nad psychofizyką wrażeń
zmysłowych , pamięcią , uwagą , spostrzeżeniami . Studiowali tam m.in. wybitni rzecznicy kierunku empirycznego w
pedagogice , wśród nich
Stanley Hall
2
i
Jan Władysław Dawid
3
. Obaj ci wybitni pedagodzy podjęli już w końcu XIX w.
szeroko zakrojone Badania eksperymentalne w pedagogice. Ich przedmiotem były uwarunkowania procesu rozwoju
psychicznego dzieci i młodzieży .
Psychologią rozwojową
interesowali się filozofowie , lekarze , humaniści . Jej obraz zainteresowania jest rozległy .
Zajmuje się głównie badaniem zmian w zachowaniu , w procesach i strukturach psychicznych człowieka . Bada te zmiany
w czasie , ponieważ
zmiany rozwojowe
dokonują się w czasie . Podstawowym obszarem zmian rozwojowych jest
cykl
życia jednostki
.
Początkowo Psychologia rozwojowa zajmowała się tylko dziećmi i młodzieżą , rozwój wiązano z dojrzewaniem
organizmu. Współcześnie Psychologia rozwojowa bada również ludzi dorosłych , ponieważ Cykl rozwojowy człowieka
trwa od poczęcia poprzez wszystkie okresy życia aż do śmierci .
psychologia rozwojowa = Psychologia ciągu życia
Działy psychologii rozwojowej
1.
2.
3.
Psychologia filogenetyczna - zajmuje się rozwojem psychicznym w zakresie całego świata organicznego , począwszy
od najprostszych organizmów , aż do powstania człowieka .
Psychologia antropogenetyczna - stanowi wycinek psychologii filogenetycznej , obejmuje rozwój psychiczny
gatunku
homo sapiens
poprzez wszystkie formacje społeczno – historyczne aż do ukształtowania się współczesnego
człowieka .
Psychologia ontogenetyczna - zajmuje się rozwojem psychicznym jednostkowego organizmu , a więc rozwojem
osobniczym od chwili poczęcia aż do śmierci .
II.
Kierunki i rodzaje zmian w rozwoju ontogenetycznym
Pojęcie „rozwoju” (proces)
funkcjonuje we współczesnej psychologii w dwóch ujęciach :
1. mechanistycznym
- ujęcie to utożsamia rozwój ze zmianami , które są funkcją zmiennych środowiskowych lub
biologicznych ; w psychologii rozumiane są jako Ciąg zmian w zachowaniu ;
2. organismicznym
- ujęcie to zakłada systemowy Charakter zjawisk twierdząc , że rozwój odnosi się do zmian w
formie i organizacji wewnętrznej danego systemu ; w tym ujęciu głównym zadaniem psychologii jest wykrywanie
reguł , według których dokonują się zmiany oraz procesów lub mechanizmów , które przyczyniają się do powstawania
tych zmian .
Łącząc te dwa ujęcia można stworzyć definicję rozwoju .
Rozwój
w takim przypadku to wszelki długotrwały Proces kierunkowych zmian , w których można wyróżnić prawidłowo
po sobie następujące etapy przemian (fazy rozwojowe) danego obiektu , wykazujące obiektywnie stwierdzone
różnicowanie się tego obiektu pod określonym względem . Rozwój polega na ciągłych zmianach .
Synonimem rozwoju jest pojęcie
ewolucji
, oznaczające Proces ciągłych , stopniowych , drobnych przemian (ilościowych),
sukcesywnego (nie skokowego) przechodzenia w wyższe stadia rozwojowe .
Inwolucja
to rozwój wsteczny ; częściowy lub całkowity zanik tkanek , narządów i ich funkcji , w rozwoju osobniczym
lub rodowym .
Atrofia
to zmniejszanie się rozmiarów organów lub tkanek na skutek zakłóceń w ich odżywianiu , np.
Wilhelm Wundt
(1832-1920) - niemiecki Psycholog , fizjolog i Filozof , profesor uniwersytetów w Heidelbergu i Lipsku; założyciel pierwszego w
świecie Laboratorium psychologii eksperymentalnej w Lipsku (1879 r.) ; inicjator psychologii fizjologicznej .
2
Stanley Granville Hall
(1846-1924) - amerykański Pedagog i Psycholog , Profesor i rektor uniwersytetu w Worcester ; reprezentant naturalizmu w
wychowaniu ; założyciel pierwszego w USA eksperymentalnego laboratorium psychologicznego .
3
Jan Władysław Dawid
(1859-1914) - Polski Psycholog i Pedagog , radykalny działacz polityczny i publicystyczny ; Pionier pedagogiki i psychologii
eksperymentalnej w Polsce ; jego największe dzieła to :
Inteligencja , Wola i zdolność do pracy
,
Program spostrzeżeń psychologiczno – wychowawczych
nad dzieckiem
,
Nauka o rzeczach
.
1
str 2
Pojęcie „zmiany”
oznacza różnicę w stanie danego obiektu lub organizacji struktury obserwowaną wraz z upływem czasu . [[Człowiek]] od
momentu poczęcia aż do śmierci ulega ciągłym i postępującym zmianom .
Zmiany rozwojowe
według podziału klasycznego mają [[charakter]] ilościowy i jakościowy .
Zmiany ilościowe
traktują rozwój jako wzrost , tzn. dla każdej właściwości psychofizycznej można wykreślić krzywą ,
ilustrującą jej ilościowy wzrost aż do pewnego punktu kulminacyjnego .
wzrost
w cm
lata życia
( w badaniach nie można łączyć osób różnych płci i z innych pokoleń )
Istnieją zmiany , które nie dają się przedstawić za pomocą liczb .
Zmiany jakościowe
występują wówczas , gdy dana
funkcja , [[proces]] lub czynność psychiczna nie tylko wzrasta i rozwija się , ale także przekształca się w zasadniczy sposób ,
stając się nową właściwością i jakością rozwojową .
Współczesny podział zmian stworzyła
Elizabeth Hurlock
4
. Wymieniła ona
cztery rodzaje zmian rozwojowych
:
1. zmiany wielkości - polegają na wzroście w dziedzinie somatycznej i psychicznej ;
2. zmiany proporcji - dotyczące wzajemnych stosunków pomiędzy poszczególnymi częściami ciała ;
3. zanikanie starych właściwości (np. raczkowanie , [[uzębienie]] mleczne) ;
4. nabywanie nowych właściwości (np. [[uzębienie]] stałe , [[chód]] , mowa) .
Dwie pierwsze grupy zmian można określić jako zmiany ilościowe , zaś dwie następne - jako zmiany jakościowe .
Zależnie od zakresu i zasięgu zmian rozwojowych można wyróżnić w ontogenezie zmiany w obrębie jednej określonej
cechy lub zmiany dotyczące zespołu [[cech]] , tworzących
sekwencję rozwojową
.
Wzajemne relacje pomiędzy faktami rozwojowymi następującymi po sobie w czasie , można wyróżnić pięć rodzajów
związków :
1. [[dodawanie]] - do wcześniejszych osiągnięć rozwojowych dołączają się późniejsze , które je uzupełniają i wzbogacają ,
nie zmieniając jednak ich charakteru ;
2. [[substytucja]] - nowy sposób zachowania pojawiający się w toku rozwoju zastępuje [[zachowanie]] dawniejsze ;
3. modyfikacja - polega na różnicowaniu , uogólnianiu lub utrwalaniu pewnych struktur poznawczych ;
4. [[inkluzja]] - wcześniej rozwinięte zachowania włączają się w pewną całość funkcjonalną , dzięki czemu następuje ich
integracja ;
5. [[mediacja]] - wcześniejsza [[forma]] zachowania stanowi człon pośredniczący między pierwotną a późniejszą , bardziej
dojrzałą formą zachowania lub właściwością rozwojową .
III.
Właściwości rozwojowe a cechy indywidualne
Wśród zmian rozwojowych można wyróżnić
zmiany intraindywidualne
, czyli takie , które zachodzą w psychice
człowieka i zachowaniu danej jednostki oraz
zmiany interindywidualne
, czyli takie , które są wspólne dla wszystkich
ludzi i występują w sposób mniej lub bardziej podobny u większości z nich .
U każdej jednostki zachodzą zmiany rozwojowe , ale dokonują się w różnym tempie i rytmie .
Tempo
- szybkość , z jaką w organizmie i psychice dokonują się różnorodne zmiany .
Rytm
- [[stopień]] regularności zachodzenia tych zmian w czasie .
U małych dzieci [[tempo]] i [[rytm]] zmian rozwojowych są bardzo indywidualne . W wieku 7 lat poziom rozwoju fizycznego i
psychicznego wyrównuje się
5
.
Jeśli rozwój psychomotoryczny jest wyraźnie nierównomierny , nazywa się go wówczas
rozwojem dysharmonijnym
.
Jego przeciwieństwem jest
rozwój harmonijny
, w którego toku wszystkie funkcje i [[procesy psychiczne]] , jak również
motoryka dziecka , rozwijają się mniej więcej równomiernie , prawidłowo , rytmicznie .
W ciągu kolejnych pokoleń [[tempo]] rozwoju zwiększa się , czyli następuje [[przyspieszenie]] rozwoju polegające na tym , że
współczesne pokolenia dzieci osiągają wcześniej określone stadia czy etapy rozwojowe . Ten [[proces]] nazywa się
akceleracją
.
Elizabeth Bergner Hurlock
(ur. 1898) - [[psycholog]] amerykański , [[profesor]] psychologii rozwojowej na uniwersytecie w Pensylwanii ; autorka wielu
podręczników z zakresu psychologii rozwojowej , m.in.
Rozwój dziecka
.
5
M. Przetacznik – Gierowska , G. Makiełło – Jarża :
Psychologia rozwojowa i wychowawcza wieku dziecięcego
.
4

Pojęcie „zmiany”
oznacza różnicę w stanie danego obiektu lub organizacji struktury obserwowaną wraz z upływem czasu . Człowiek od
momentu poczęcia aż do śmierci ulega ciągłym i postępującym zmianom .
Zmiany rozwojowe
według podziału klasycznego mają Charakter ilościowy i jakościowy .
Zmiany ilościowe
traktują rozwój jako wzrost , tzn. dla każdej właściwości psychofizycznej można wykreślić krzywą ,
ilustrującą jej ilościowy wzrost aż do pewnego punktu kulminacyjnego .
wzrost
w cm
lata życia
( w badaniach nie można łączyć osób różnych płci i z innych pokoleń )
Istnieją zmiany , które nie dają się przedstawić za pomocą liczb .
Zmiany jakościowe
występują wówczas , gdy dana
funkcja , Proces lub czynność psychiczna nie tylko wzrasta i rozwija się , ale także przekształca się w zasadniczy sposób ,
stając się nową właściwością i jakością rozwojową .
Współczesny podział zmian stworzyła
Elizabeth Hurlock
4
. Wymieniła ona
cztery rodzaje zmian rozwojowych
:
1. zmiany wielkości - polegają na wzroście w dziedzinie somatycznej i psychicznej ;
2. zmiany proporcji - dotyczące wzajemnych stosunków pomiędzy poszczególnymi częściami ciała ;
3. zanikanie starych właściwości (np. raczkowanie , Uzębienie mleczne) ;
4. nabywanie nowych właściwości (np. Uzębienie stałe , Chód , mowa) .
Dwie pierwsze grupy zmian można określić jako zmiany ilościowe , zaś dwie następne - jako zmiany jakościowe .
Zależnie od zakresu i zasięgu zmian rozwojowych można wyróżnić w ontogenezie zmiany w obrębie jednej określonej
cechy lub zmiany dotyczące zespołu Cech , tworzących
sekwencję rozwojową
.
Wzajemne relacje pomiędzy faktami rozwojowymi następującymi po sobie w czasie , można wyróżnić pięć rodzajów
związków :
1. Dodawanie - do wcześniejszych osiągnięć rozwojowych dołączają się późniejsze , które je uzupełniają i wzbogacają ,
nie zmieniając jednak ich charakteru ;
2. Substytucja - nowy sposób zachowania pojawiający się w toku rozwoju zastępuje Zachowanie dawniejsze ;
3. modyfikacja - polega na różnicowaniu , uogólnianiu lub utrwalaniu pewnych struktur poznawczych ;
4. Inkluzja - wcześniej rozwinięte zachowania włączają się w pewną całość funkcjonalną , dzięki czemu następuje ich
integracja ;
5. Mediacja - wcześniejsza Forma zachowania stanowi człon pośredniczący między pierwotną a późniejszą , bardziej
dojrzałą formą zachowania lub właściwością rozwojową .
III.
Właściwości rozwojowe a cechy indywidualne
Wśród zmian rozwojowych można wyróżnić
zmiany intraindywidualne
, czyli takie , które zachodzą w psychice
człowieka i zachowaniu danej jednostki oraz
zmiany interindywidualne
, czyli takie , które są wspólne dla wszystkich
ludzi i występują w sposób mniej lub bardziej podobny u większości z nich .
U każdej jednostki zachodzą zmiany rozwojowe , ale dokonują się w różnym tempie i rytmie .
Tempo
- szybkość , z jaką w organizmie i psychice dokonują się różnorodne zmiany .
Rytm
- Stopień regularności zachodzenia tych zmian w czasie .
U małych dzieci Tempo i Rytm zmian rozwojowych są bardzo indywidualne . W wieku 7 lat poziom rozwoju fizycznego i
psychicznego wyrównuje się
5
.
Jeśli rozwój psychomotoryczny jest wyraźnie nierównomierny , nazywa się go wówczas
rozwojem dysharmonijnym
.
Jego przeciwieństwem jest
rozwój harmonijny
, w którego toku wszystkie funkcje i Procesy psychiczne , jak również
motoryka dziecka , rozwijają się mniej więcej równomiernie , prawidłowo , rytmicznie .
W ciągu kolejnych pokoleń Tempo rozwoju zwiększa się , czyli następuje Przyspieszenie rozwoju polegające na tym , że
współczesne pokolenia dzieci osiągają wcześniej określone stadia czy etapy rozwojowe . Ten Proces nazywa się
akceleracją
.
Elizabeth Bergner Hurlock
(ur. 1898) - Psycholog amerykański , Profesor psychologii rozwojowej na uniwersytecie w Pensylwanii ; autorka wielu
podręczników z zakresu psychologii rozwojowej , m.in.
Rozwój dziecka
.
5
M. Przetacznik – Gierowska , G. Makiełło – Jarża :
Psychologia rozwojowa i wychowawcza wieku dziecięcego
.
4
str 3
Pomimo , że połączono te dwa [[czynniki]] , trwały spory na [[temat]] ich ważności aż do lat 40-tych XX w. , kiedy zaczęto się
zastanawiać nad ich wzajemnym współdziałaniem . Wtedy też powstała
teoria czteroczynnikowa
, stworzona przez
psychologów radzieckich , którą w Polsce spopularyzowała
Maria Żebrowska
. W myśl tej teorii na rozwój człowieka
mają wpływ :
1. zadatki organiczne - wrodzone wyposażenie anatomiczno – fizjologiczne ;
2. własna aktywność i działalność jednostki ;
3. środowisko ;
4. [[wychowanie]] i [[nauczanie]] .
Klasyfikacja
czynników rozwoju ontogenetycznego :
1. warunki rozwoju :
genetyczne :
-
genotyp to wyposażenie organiczne jednostki ,
-
zasada
epigenezy
polega na tym , że rozwój przebiega wg podstawowego planu ;
ekologiczne (środowiskowe) :
-
czynniki biogeograficzne (rozmaite [[składniki]] środowiska naturalnego) ;
-
czynniki ekonomiczne i społeczno – kulturowe .
2. wyznaczniki rozwoju :
aktywność :
-
jest charakterystycznym stanem i podstawową cechą każdego organizmu żywego , która sprawia , że ten
organizm reguluje czynnie swe stosunki ze światem zewnętrznym ,
-
podlega kształtowaniu i doskonaleniu wraz z wiekiem ,
-
jej cechą jest plastyczność oznaczająca zdolność do wytwarzania nowych form czynności i działań bądź do
przekształcania czynności już opracowanych albo też nadawania im innego kierunku ;
wychowanie :
-
jest historycznie zmienny ,
-
jego [[rola]] i [[funkcja]] zmienia się również w toku rozwoju osobniczego .
Współcześni psychologowie próbowali wprowadzić inne sposoby klasyfikowania czynników , m.in.
Jean Piaget
11
.
Stworzył całą teorię rozwoju człowieka na bazie inteligencji . Wymienił inne [[czynniki]] rozwojowe :
1. równoważenie (wszystko dąży do równowagi) ;
2. [[dojrzewanie]] ;
3. [[oddziaływanie]] społeczne ;
4. nabywanie doświadczeń .
We współczesnej psychologii rozwojowej wszelkie próby zmian treści nauki polegają na zmianie nazewnictwa , ale sama
treść pozostaje w rzeczywistości taka sama .
Jean Piaget
(1896-1980) - szwajcarski [[filozof]] , [[psycholog]] i [[pedagog]] , z wykształcenia [[biolog]] ; główne jego prace z zakresu psychologii rozwojowej
to:
Mowa i myślenie u dziecka
,
Dokąd zmierza edukacja
.
11

Pomimo , że połączono te dwa Czynniki , trwały spory na Temat ich ważności aż do lat 40-tych XX w. , kiedy zaczęto się
zastanawiać nad ich wzajemnym współdziałaniem . Wtedy też powstała
teoria czteroczynnikowa
, stworzona przez
psychologów radzieckich , którą w Polsce spopularyzowała
Maria Żebrowska
. W myśl tej teorii na rozwój człowieka
mają wpływ :
1. zadatki organiczne - wrodzone wyposażenie anatomiczno – fizjologiczne ;
2. własna aktywność i działalność jednostki ;
3. środowisko ;
Klasyfikacja
czynników rozwoju ontogenetycznego :
1. warunki rozwoju :
genetyczne :
-
genotyp to wyposażenie organiczne jednostki ,
-
zasada
epigenezy
polega na tym , że rozwój przebiega wg podstawowego planu ;
ekologiczne (środowiskowe) :
-
czynniki biogeograficzne (rozmaite Składniki środowiska naturalnego) ;
-
czynniki ekonomiczne i społeczno – kulturowe .
2. wyznaczniki rozwoju :
aktywność :
-
jest charakterystycznym stanem i podstawową cechą każdego organizmu żywego , która sprawia , że ten
organizm reguluje czynnie swe stosunki ze światem zewnętrznym ,
-
podlega kształtowaniu i doskonaleniu wraz z wiekiem ,
-
jej cechą jest plastyczność oznaczająca zdolność do wytwarzania nowych form czynności i działań bądź do
przekształcania czynności już opracowanych albo też nadawania im innego kierunku ;
wychowanie :
-
jest historycznie zmienny ,
-
jego Rola i Funkcja zmienia się również w toku rozwoju osobniczego .
Współcześni psychologowie próbowali wprowadzić inne sposoby klasyfikowania czynników , m.in.
Jean Piaget
11
.
Stworzył całą teorię rozwoju człowieka na bazie inteligencji . Wymienił inne Czynniki rozwojowe :
1. równoważenie (wszystko dąży do równowagi) ;
3. Oddziaływanie społeczne ;
4. nabywanie doświadczeń .
We współczesnej psychologii rozwojowej wszelkie próby zmian treści nauki polegają na zmianie nazewnictwa , ale sama
treść pozostaje w rzeczywistości taka sama .
Jean Piaget
(1896-1980) - szwajcarski Filozof , Psycholog i Pedagog , z wykształcenia Biolog ; główne jego prace z zakresu psychologii rozwojowej
to:
Mowa i myślenie u dziecka
,
Dokąd zmierza edukacja
.
11
str 4
Metodologicznie bardziej poprawne są plany
badań sekwencyjnych
, zapoczątkowanych przez
Schaie
w 1965 r. , w
ramach ogólnego modelu rozwoju zakładającego , że zmiany w zachowaniu są funkcjonalnie zależne od trzech czynników
(A , T , C) oraz wzajemnych ich kombinacji .
B = f (A , T , C) (T*T , A*C , T*C , A*T*C)
V.
Mechanizmy i prawa rozwoju
Psychologia rozwojowa zajmuje się także wyjaśnianiem
dynamiki rozwoju
, jego mechanizmów i prawidłowości . Dla
zrozumienia tych prawidłowości i mechanizmów rozwoju , głównie ontogenetycznego , a także do opisu całokształtu
zmian rozwojowych stosuje się następujące pojęcia :
1. dojrzewanie
- jest to [[proces]] fizycznego wzrostu , doprowadzający do takiego stopnia rozwoju organizmu , który
warunkuje rozwój w zakresie danej funkcji lub całego zachowania jednostki ;
2. uczenie się
- jest to nabywanie doświadczeń ; aby osiągnąć optymalne wyniki w uczeniu się , musimy być do tego
przygotowani , czyli [[organizm]] powinien być dojrzały do podjęcia tego typu działalności ;
3. wdrukowanie
(impriting) - jest to [[proces]] „zakodowania” określonych reakcji i uczuć w okresach krytycznych ,
specyficzny [[rodzaj]] zdobywania doświadczeń (uczenia się) we wczesnych okresach życia , swoista [[forma]] uczenia się
przez naśladownictwo
8
;
Optymalny [[okres]] rozwoju
to [[okres]] najbardziej korzystny , w którym [[dziecko]] osiąga najlepsze efekty . Obok okresów
optymalnych istnieje w psychologii rozwojowej pojęcie
okresu krytycznego
, związanego głównie z całą koncepcją
wczesnych doświadczeń . W takim wypadku [[okres]] krytyczny występuje wówczas , gdy dany [[rodzaj]] bodźców wywołuje
głębsze zmiany w zachowaniu osobnika wyłącznie w ściśle określonym i stałym czasie .
Dla osiągnięcia dojrzałości psychicznej człowieka konieczne jest kształtowanie się i doskonalenie różnych rodzajów
czynności . Prawa rozwoju czynności w ontogenezie nie zostały jeszcze dokładnie poznane . Prawidłowością stosunkowo
najlepiej wyjaśnioną jest przechodzenie w toku rozwoju osobniczego od czynności wykonywanych na przedmiotach do
czynności umysłowych zachodzących „w głowie” , w myśli . [[Proces]] ten nazywa się
interioryzacją
, czyli
uwewnętrznieniem czynności ludzkich .
Dopełnieniem procesu interioryzacji czynności jest ich
eksterioryzacja
, czyli możliwość przechodzenia od czynności
wewnętrznych , umysłowych do działań przedmiotowych . Czynności umysłowe konkretyzują się wówczas w formie
zmaterializowanych , realnych działań zewnętrznych .
Innymi pojęciami wyjaśniającymi zakres zmian rozwojowych w ontogenezie są pojęcia różnicowania i scalania ,
stanowiące jakby dwie wzajemnie dopełniające się tendencje w rozwoju .
Dyferencjacja
(różnicowanie) polega na tym , iż
jednostka w swym rozwoju przechodzi od ogólnej aktywności całego organizmu do specyficznych reakcji na określone
rodzaje bodźców środowiska oraz wytwarza rozmaite schematy , czyli wzorce czynności .
Integracja
(scalanie) zaś polega
na tym, że schematy funkcjonalne są coraz silniej wzajemnie skoordynowane , tworzą [[nowe]] zespoły czynności
umożliwiające działania [[złożone]] , za pomocą których człowiek dostosowuje się do wymagań środowiska , a zarazem
aktywnie zmienia swoje [[otoczenie]] .
VI.
Czynniki rozwoju
W początkowym okresie rozwoju psychologii rozwojowej jako nauki padło pytanie „
Jakie [[czynniki]] decydują o
określonym rozwoju człowieka ?
” . W połowie XIX w. powstały dwie
teorie
:
1. natywizm
- stwierdzała , że o całokształcie zmian w rozwoju człowieka decydują [[czynniki]] wrodzone , związane z
konstrukcją umysłu ludzkiego , niezależne od doświadczenia i czynników zewnętrznych - jej przedstawicielem był
Stanley Hall
;
2. empiryzm
- stwierdzała , że środowisko wyznacza rozwój jednostki , [[umysł]] ludzki jest pierwotnie nie ukształtowany,
napełnia go wiedzą dopiero doświadczenie - jej głównymi przedstawicielami byli
John Lock
i
John Watson
9
.
Obydwie te teorie były jednostronne . Z czasem powstała - głoszona m.in. przez
Williama Sterna
10
-
teoria
konwergencji
, która łączyła poprzednie twierdząc , że zarówno [[czynniki]] wrodzone , jak i środowisko wywierają wpływ
na rozwój i kształtowanie się psychiki człowieka .
8
Np. [[badania]] prof. Lorenza – „zjawisko powtarzania za matką” – [[kaczki]] i [[gęsi]] - ok. 12-24 godzin po wylęgu idą za nie swoją matką ; [[dziecko]] po
porodzie uzna za matkę tą osobę , do której się zbliży .
9
John Broadus Watson
(1878-1958) - [[psycholog]] amerykański ; twórca i czołowy przedstawiciel behawioryzmu ; główne jego prace traktowały o
zachowaniu się zwierząt i zachowaniu się małych dzieci .
10
William Stern
(1871-1938) - niemiecki [[filozof]] i [[psycholog]] , [[profesor]] uniwersytetów we Wrocławiu i Hamburgu ; [[jeden]] z twórców psychologii różnic
indywidualnych i personalizmu psychologicznego ; prowadził badania eksperymentalne z zakresu psychofizyki .

Metodologicznie bardziej poprawne są plany
badań sekwencyjnych
, zapoczątkowanych przez
Schaie
w 1965 r. , w
ramach ogólnego modelu rozwoju zakładającego , że zmiany w zachowaniu są funkcjonalnie zależne od trzech czynników
(A , T , C) oraz wzajemnych ich kombinacji .
B = f (A , T , C) (T*T , A*C , T*C , A*T*C)
V.
Mechanizmy i prawa rozwoju
Psychologia rozwojowa zajmuje się także wyjaśnianiem
dynamiki rozwoju
, jego mechanizmów i prawidłowości . Dla
zrozumienia tych prawidłowości i mechanizmów rozwoju , głównie ontogenetycznego , a także do opisu całokształtu
zmian rozwojowych stosuje się następujące pojęcia :
1. dojrzewanie
- jest to Proces fizycznego wzrostu , doprowadzający do takiego stopnia rozwoju organizmu , który
warunkuje rozwój w zakresie danej funkcji lub całego zachowania jednostki ;
2. uczenie się
- jest to nabywanie doświadczeń ; aby osiągnąć optymalne wyniki w uczeniu się , musimy być do tego
przygotowani , czyli Organizm powinien być dojrzały do podjęcia tego typu działalności ;
3. wdrukowanie
(impriting) - jest to Proces „zakodowania” określonych reakcji i uczuć w okresach krytycznych ,
specyficzny Rodzaj zdobywania doświadczeń (uczenia się) we wczesnych okresach życia , swoista Forma uczenia się
przez naśladownictwo
8
;
Optymalny Okres rozwoju
to Okres najbardziej korzystny , w którym Dziecko osiąga najlepsze efekty . Obok okresów
optymalnych istnieje w psychologii rozwojowej pojęcie
okresu krytycznego
, związanego głównie z całą koncepcją
wczesnych doświadczeń . W takim wypadku Okres krytyczny występuje wówczas , gdy dany Rodzaj bodźców wywołuje
głębsze zmiany w zachowaniu osobnika wyłącznie w ściśle określonym i stałym czasie .
Dla osiągnięcia dojrzałości psychicznej człowieka konieczne jest kształtowanie się i doskonalenie różnych rodzajów
czynności . Prawa rozwoju czynności w ontogenezie nie zostały jeszcze dokładnie poznane . Prawidłowością stosunkowo
najlepiej wyjaśnioną jest przechodzenie w toku rozwoju osobniczego od czynności wykonywanych na przedmiotach do
czynności umysłowych zachodzących „w głowie” , w myśli . Proces ten nazywa się
interioryzacją
, czyli
uwewnętrznieniem czynności ludzkich .
Dopełnieniem procesu interioryzacji czynności jest ich
eksterioryzacja
, czyli możliwość przechodzenia od czynności
wewnętrznych , umysłowych do działań przedmiotowych . Czynności umysłowe konkretyzują się wówczas w formie
zmaterializowanych , realnych działań zewnętrznych .
Innymi pojęciami wyjaśniającymi zakres zmian rozwojowych w ontogenezie są pojęcia różnicowania i scalania ,
stanowiące jakby dwie wzajemnie dopełniające się tendencje w rozwoju .
Dyferencjacja
(różnicowanie) polega na tym , iż
jednostka w swym rozwoju przechodzi od ogólnej aktywności całego organizmu do specyficznych reakcji na określone
rodzaje bodźców środowiska oraz wytwarza rozmaite schematy , czyli wzorce czynności .
Integracja
(scalanie) zaś polega
na tym, że schematy funkcjonalne są coraz silniej wzajemnie skoordynowane , tworzą Nowe zespoły czynności
umożliwiające działania Złożone , za pomocą których człowiek dostosowuje się do wymagań środowiska , a zarazem
aktywnie zmienia swoje Otoczenie .
VI.
Czynniki rozwoju
W początkowym okresie rozwoju psychologii rozwojowej jako nauki padło pytanie „
Jakie Czynniki decydują o
określonym rozwoju człowieka ?
” . W połowie XIX w. powstały dwie
teorie
:
1. natywizm
- stwierdzała , że o całokształcie zmian w rozwoju człowieka decydują Czynniki wrodzone , związane z
konstrukcją umysłu ludzkiego , niezależne od doświadczenia i czynników zewnętrznych - jej przedstawicielem był
Stanley Hall
;
2. empiryzm
- stwierdzała , że środowisko wyznacza rozwój jednostki , Umysł ludzki jest pierwotnie nie ukształtowany,
napełnia go wiedzą dopiero doświadczenie - jej głównymi przedstawicielami byli
John Lock
i
John Watson
9
.
Obydwie te teorie były jednostronne . Z czasem powstała - głoszona m.in. przez
Williama Sterna
10
-
teoria
konwergencji
, która łączyła poprzednie twierdząc , że zarówno Czynniki wrodzone , jak i środowisko wywierają wpływ
na rozwój i kształtowanie się psychiki człowieka .
8
Np. Badania prof. Lorenza – „zjawisko powtarzania za matką” – Kaczki i Gęsi - ok. 12-24 godzin po wylęgu idą za nie swoją matką ; Dziecko po
porodzie uzna za matkę tą osobę , do której się zbliży .
9
John Broadus Watson
(1878-1958) - Psycholog amerykański ; twórca i czołowy przedstawiciel behawioryzmu ; główne jego prace traktowały o
zachowaniu się zwierząt i zachowaniu się małych dzieci .
10
William Stern
(1871-1938) - niemiecki Filozof i Psycholog , Profesor uniwersytetów we Wrocławiu i Hamburgu ; Jeden z twórców psychologii różnic
indywidualnych i personalizmu psychologicznego ; prowadził badania eksperymentalne z zakresu psychofizyki .
str 5
IV.
Stadia rozwoju ontogenetycznego
Periodyzacja
rozwoju psychicznego jest to podział całego życia człowieka na okresy (stadia , fazy) , czyli odcinki
wyodrębnione na podstawie swoistych właściwości wieku .
Podział życia ludzkiego na stadia i ustalenie , choćby w przybliżeniu , ich granic czasowych jest zadaniem bardzo trudnym
przede wszystkim ze względu na to , że na kształtowanie się właściwości rozwojowych wpływają w znacznym stopniu ,
oprócz różnic indywidualnych , zewnętrzne warunki życia człowieka i [[czynniki]] społeczno – kulturowe .
Okresy rozwoju
według
M. Żebrowskiej
6
:
1. [[niemowlęctwo]] - pierwszy rok życia ;
2. [[wiek]] poniemowlęcy - 1-3 lat ;
3. [[wiek]] przedszkolny - 3-7 lat ;
4. młodszy [[wiek]] szkolny - 7 – 11-12 lat ;
5. [[wiek]] dorastania - 12-13 – 17-18 lat .
Kryteria
podziału na powyższe okresy rozwojowe :
zmiany w świadomości dziecka ;
zmiany w zakresie aktywności dziecka ;
formy i środki oddziaływania wychowawczego na [[dziecko]] .
Dodatkowe kryteria
podziału :
zmiany w emocjonalno – motywacyjnym podłożu aktywności dziecka ;
zmiany w procesie socjalizacji dziecka ;
zmiany w osobowości dziecka .
Szczegółowy podział rozwoju
w okresie dzieciństwa
7
:
1.
okres prenatalny :
rozwój w okresie płodowym :
-
bruzdkowanie ,
-
faza jajowa ,
-
faza embrionalna ,
-
faza płodowa ;
narodziny ;
okres dzieciństwa :
wczesne dzieciństwo (do 3 lat) :
-
faza noworodka ,
-
faza niemowlęcia ,
-
faza małego dziecka ;
wiek przedszkolny (od 3 do 6-7 lat) :
-
faza I
granica faz :
-
faza II
około 5 r.ż.
późne dzieciństwo (od 6-7 do 11-12 lat) :
-
faza I
granica faz :
-
faza II
około 9 r.ż.
2.
Aby mówić o etapach rozwojowych , przeprowadza się [[badania]] . W
badaniach nad rozwojem
można wyróżnić trzy
podstawowe
składniki zmian rozwojowych
:
1. [[wiek]] (A) ;
2. [[czas]] pomiaru (T) ;
3. [[kohorta]] (pokolenie) (C) .
W związku z tym wyróżnia się [[trzy]] klasyczne
strategie gromadzenia danych
o rozwoju :
1. [[badania]] przekrojowe
- polegają na porównywaniu pomiarów określonej zmiennej , mierzonej [[jeden]] raz w tym
samym czasie w różnych grupach reprezentujących różny wiek ;
2. [[badania]] podłużne
- polegają na powtarzaniu pomiaru interesującej zmiennej u tej samej osoby , na ogół w stałych
odstępach czasu kalendarzowego , wraz z upływem życia badanego ;
3. [[badanie]] odstępów czasowych
- polega na jednokrotnym pomiarze interesującej zmiennej u osób w tym samym
wieku , lecz w różnym czasie historycznym , tzn. u osób , które pochodzą z różnych kohort .
Te plany badawcze mają zalety , ale i wady .
Maria Żebrowska
(1900-1978) - [[psycholog]] , [[profesor]] Uniwersytetu Warszawskiego ; zajmowała się m.in. problemami wychowania dzieci
zaniedbanych i trudnych oraz psychologią rozwojową .
7
M. Przetacznik – Gierowska , G. Makiełło – Jarża :
Psychologia rozwojowa i wychowawcza wieku dziecięcego
.
6

IV.
Stadia rozwoju ontogenetycznego
Periodyzacja
rozwoju psychicznego jest to podział całego życia człowieka na okresy (stadia , fazy) , czyli odcinki
wyodrębnione na podstawie swoistych właściwości wieku .
Podział życia ludzkiego na stadia i ustalenie , choćby w przybliżeniu , ich granic czasowych jest zadaniem bardzo trudnym
przede wszystkim ze względu na to , że na kształtowanie się właściwości rozwojowych wpływają w znacznym stopniu ,
oprócz różnic indywidualnych , zewnętrzne warunki życia człowieka i Czynniki społeczno – kulturowe .
Okresy rozwoju
według
M. Żebrowskiej
6
:
1. Niemowlęctwo - pierwszy rok życia ;
2. Wiek poniemowlęcy - 1-3 lat ;
3. Wiek przedszkolny - 3-7 lat ;
4. młodszy Wiek szkolny - 7 – 11-12 lat ;
5. Wiek dorastania - 12-13 – 17-18 lat .
Kryteria
podziału na powyższe okresy rozwojowe :
zmiany w świadomości dziecka ;
zmiany w zakresie aktywności dziecka ;
formy i środki oddziaływania wychowawczego na Dziecko .
Dodatkowe kryteria
podziału :
zmiany w emocjonalno – motywacyjnym podłożu aktywności dziecka ;
zmiany w procesie socjalizacji dziecka ;
zmiany w osobowości dziecka .
Szczegółowy podział rozwoju
w okresie dzieciństwa
7
:
1.
okres prenatalny :
rozwój w okresie płodowym :
-
bruzdkowanie ,
-
faza jajowa ,
-
faza embrionalna ,
-
faza płodowa ;
narodziny ;
okres dzieciństwa :
wczesne dzieciństwo (do 3 lat) :
-
faza noworodka ,
-
faza niemowlęcia ,
-
faza małego dziecka ;
wiek przedszkolny (od 3 do 6-7 lat) :
-
faza I
granica faz :
-
faza II
około 5 r.ż.
późne dzieciństwo (od 6-7 do 11-12 lat) :
-
faza I
granica faz :
-
faza II
około 9 r.ż.
2.
Aby mówić o etapach rozwojowych , przeprowadza się Badania . W
badaniach nad rozwojem
można wyróżnić trzy
podstawowe
składniki zmian rozwojowych
:
1. Wiek (A) ;
2. Czas pomiaru (T) ;
3. Kohorta (pokolenie) (C) .
W związku z tym wyróżnia się Trzy klasyczne
strategie gromadzenia danych
o rozwoju :
1. Badania przekrojowe
- polegają na porównywaniu pomiarów określonej zmiennej , mierzonej Jeden raz w tym
samym czasie w różnych grupach reprezentujących różny wiek ;
2. Badania podłużne
- polegają na powtarzaniu pomiaru interesującej zmiennej u tej samej osoby , na ogół w stałych
odstępach czasu kalendarzowego , wraz z upływem życia badanego ;
3. Badanie odstępów czasowych
- polega na jednokrotnym pomiarze interesującej zmiennej u osób w tym samym
wieku , lecz w różnym czasie historycznym , tzn. u osób , które pochodzą z różnych kohort .
Te plany badawcze mają zalety , ale i wady .
Maria Żebrowska
(1900-1978) - Psycholog , Profesor Uniwersytetu Warszawskiego ; zajmowała się m.in. problemami wychowania dzieci
zaniedbanych i trudnych oraz psychologią rozwojową .
7
M. Przetacznik – Gierowska , G. Makiełło – Jarża :
Psychologia rozwojowa i wychowawcza wieku dziecięcego
.
6
Pobierz prace (Do pobrania wymagana jest odpowiednia ilość punktów)
  1. doc doc Pobierz wersję oryginalną
Portal Zgapa.pl nie jest odpowiedzialny za treści materiałów w tym także komentarzy pochodzących od użytkowników serwisu.
Inne Wypracowania znajdziesz na tej stronie