referat z pedagogiki lub psychologii na temat:

Zaburzenia nerwicowe

Zmiana wersji
Wyślij / drukuj

PSYCHOLOGIA – WYKŁADY

ZABURZENIA NERWICOWE


To psychopochodne zaburzenia czynności organizmu, zwykle z przewagą zmian w zakresie czynności emocjonalnych. Mają Charakter czynnościowy, względnie trwały, co oznacza, że pojawiające się zmiany są w zasadzie odwracalne i dotyczą jedynie czynności poszczególnych narządów i ich układów; nie stwierdza się istotnych zmian strukturalnych. Przyczynami nerwic są różne sytuacje trudne, np. stres, konflikty, frustracje, zagrożenia, przeciążenia, deprywacje. Zaburzenia nerwicowe pojawiają się w obserwowalnych z zewnątrz zachowaniach i w niedostępnych obserwacji bezpośredniej przeżyciach. Najpierw są to pojedyncze reakcje nerwicowe, z czasem mają postać nerwicowych zachowań i wreszcie nerwicowy rozwój osobowości, gdy uformują się wadliwe postawy do świata i siebie. Istotę zaburzeń nerwicowych jest patologicznie utrwalony, nieadekwatny stosunek do różnych aspektów świata i siebie samego. A więc zaburzenia w sferze psychicznej. Zaburzenia przejawiają się w sferach postrzegania, przeżywania, myślenia i zachowania. Objawy dzieli się na :
  • Psychologiczne
  • Cielesne
  • Zachowania
Prowadzą do rosnących trudności między ludźmi i pełnieniu ról społecznych. Od psychoz nerwice różnią się brakiem zniekształcenia rzeczywistości postaci, omamów i urojeń oraz zachowanym krytycyzmem wobec objawów. OmamyPostrzeganie przedmiotów, które nie znajdują się w polu percepcji, z przekonaniem i realizmu. Urojenia– patologiczne twory myślowe, błędne sądy, kłócące się z rzeczywistością, uważane za chorego za prawdziwe. Wśród objawów nerwicowych wyróżnia się objawy osiowe nerwic wspólne dla wszystkich zespołów nerwicowych i objawy brzeżne swoiste dla określonych nerwic. Do objawów osiowych zaliczamy : lęk, egocentryzm, zaburzenia czynności autonomicznego układu nerwowego. Lęk i Egocentryzm są w rzeczywistości psychofizjologicznymi przejawami uczuć. Objawy te nabierają charakteru chorobowego przez Warunkowanie klasyczne i instrumentalne oraz mechanizmy fiksacji i generalizacji Fiksacja– utrwalenie się Generalizacja– objawy bez związku z sytuacją realnego zagrożenia Reakcje ze strony autonomicznego układu nerwowego obserwuje się też pod wpływem stymulacji przez Czynniki zewnętrzne. Natężenie i Stopień tych reakcji są regulowane przez Układ siatkowaty mózgu, który w powtarzających się sytuacjach psychotraumatyzujących wykazuje zakłócenie, powodujące nasilanie objawów autonomicznych, jakie występują w zespołach nerwicowych. Objawy nerwicowe są uzależnione od środków obronnych, zastosowane nieświadomie przez człowieka dla opanowania narastającego lęku, z którym sobie nie radzi inaczej. Źródłem zaburzeń nerwicowych są Czynniki emocjonalne i uwarunkowania społeczne. Istotną rolę w rozwoju nerwicy dziecięcej odgrywają doświadczenie zdobyte we wczesnym dzieciństwie, jego związki emocjonalne z domem rodzinnym jako pierwszym modelem grupy społecznej. Szczególnie ważne są Uczucia i Emocje rodziców, ich nieprawidłowe cechy osobowościowe i wzajemne współżycie, Metody wychowawcze, System kar i nagród, style komunikowania się i Styl uczenia, gdyż to one decydują o kształtowaniu się osobowości i przystosowaniu dziecka do otaczającego środowiska, a także o sposobach jego kontaktowania się z innymi w przyszłości. Wzrastając w niekorzystnej sytuacji rodzinnej, złej atmosferze zdeterminowanej przez nieprawidłową osobowość rodziców, a szczególnie matki i jej nieprawidłowe postawy emocjonalne : agresywność, perfekcjonizm, lękowość, a także jej emocjonalne odrzucenie dziecka, rzadko okazywane, jawnie, Maskowanie nadmierną opiekuńczością. Dziecko zmuszane jest od wczesnych lat do tłumienia swych uczuć, a przede wszystkim nie czuje się bezpiecznie. Żyje w poczuciu zagrożenia i lęku. U małego dziecka mogą pojawić się krótkotrwałe reakcje lękowe i przemijające negatywne zachowania przystosowawcze. U dzieci starszych, szczególnie przy specyficznych właściwościach układu nerwowego, często negatywne formy zachowań ulegają fiksacji, narasta Lęk i stopniowo rozwijają się neurotyczne cechy osobowości. W zachowaniu dominuje lękliwość, niepewność, niezaradność, nadmierne Związanie z domem, uległość, bierność, mniejsza wartość własna lub jawna lub ukryta agresywność z przecenianiem swych możliwości. Cechy te znacznie przybierają na sile, gdy Dziecko Staje wobec wymagań społecznych np. gdy jest w szkole i nie umie sprostać roli ucznia i kolegi. Wówczas niepowodzenia szkolne, konflikty z nauczycielami i kolegami powodują rosnącą nieufność, niechęć do ludzi. Pojawia się poczucie żalu, wstydu, zabarwione agresją. Okres dojrzewania może pogłębiać nerwicową osobowość, niepokój, lęk. Młody człowiek, wychowany w nieprawidłowej strukturze rodziny, niedojrzały emocjonalnie ma trudności w realizowaniu zadań związanych z dorosłością. W ten sposób na tle nerwicowego rozwiązania osobowości i narastających napięć emocjonalnych, niepokoju i lęku wobec nowych, stresujących emocjonalnie sytuacji oraz nierozwiązanych konfliktów wewnętrznych, szczególnie łatwo dochodzi u młodzieży do ujawnienia się objawów nerwicowych.

OBJAWY NERWIC


Objawy nerwicowe rzadko tworzą jednolite zespoły nerwicowe jak i u dorosłych. Częściej mają Charakter mieszany, tzn. u tego samego dziecka prócz przewlekłego lęku i niepokoju stwierdza się napady lęku czy reakcje fobiczne lub Natręctwa współwystępują ze stanami obniżonego nastroju. Jest to uwarunkowane głównymi właściwościami wieku, tj. Stopnia biologicznego i społecznego rozwoju dziecka oraz podstawowymi potrzebami psychicznymi i zadaniami jakie stawia mu dom rodzinny i szkoła. Na podstawę dominujących objawów można wyodrębnić pewne cechy zaburzeń nerwowych : Lękowe– cechuje je stały, rozlany Lęk bezprzedmiotowy w postaci subiektywnego poczucia zagrożenia, niepokoju, oczekiwania z obawą i wszelkich niepowodzeń. Stąd u opanowanych przez Lęk dzieci dominują w zachowaniu nieśmiałość, niepewność, brak samodzielności z nadmiernym uzależnieniem od rodziców, nadmierną wrażliwością na opinię otoczenia, zbyt krytyczna samoocena, poczucie niższości, obniżony nastrój. Bezpośrednim czynnikiem wyzwalającym nerwicowe objawy lękowe są głównie trudne sytuacje w szkole, stanowiące zagrożenie właściwych wartości dziecka, Lęk i niepokój. Utrudnia to dziecku koncentrację uwagi i logiczne myślenie, zmniejsza gotowość przypominania sobie wiadomości, wzrasta drażliwość, niezadowolenie z siebie i przygnębienie. Obok niepokoju i lęku pojawiają się dolegliwości : trudności w zasypianiu, powierzchowny sen z wczesnym budzeniem się i uczuciem zmęczenia, koszmary, bóle głowy, zaburzenia łaknienia. Dziecko nie wie o zależności między konfliktem emocjonalnym a zaburzeniami w jego funkcjonowaniu. Poza przewlekle utrzymującymi się niepokojem i lękiem mogą też pojawiać się nieumotywowane, ostre napady lęku, przypominające gwałtowne reakcje strachu z silnymi objawami negatywnymi jak Przyspieszenie tętna, Rozszerzenie źrenic, zimne poty, bladość lub zaczerwienienie twarzy, drżenie rąk, silne parcie na Mocz lub kał. Fobie– u dzieci, u których Lęk jest zależny od mechanizmu obronnego przeniesienia z prawdziwego nieuświadomionego źródła na Obiekt fobiczny, tzn. Lęk ma Charakter przedmiotowy. Pojawia się w określonych sytuacjach lub w odniesieniu do określonych przedmiotów ze stałą tendencją do ich unikania. Nerwicowym reakcjom fobicznym u dzieci zawsze towarzyszą poważne zaburzenia zachodzące z elementem stałego niepokoju i paniki. W odróżnieniu od występujących u dzieci 4 – 5 letnich reakcji fobicznych, które mają Charakter przemijający o niewielkim znaczeniu emocjonalnym. Fobie to Stała tendencja do unikania pewnych budzących Lęk sytuacji tj. wysokość, przestrzeń. Są też fobie związane z podróżą, społeczne. Wszystkie mogą zakłócać funkcjonowanie dziecka w szkole. Są wtedy pasywne, zaniepokojone, lękliwe, często w depresji. Terapia rodziny ujawnia zagrażającą wizję świata transmitowana z pokolenia na Pokolenie stałe oczekiwanie nieszczęść i zagrożeń i traumatyczne zdarzenia w rodzinie tj. śmierć w okresie przed fobią.

FOBIE SZKOLNE


Fobia szkolna polega na niechęci lub na całkowitej odmowie chodzenia do szkoły w związku z odczuwaniem lęku na jej terenie i nasilaniu się niepokoju już na samą myśl o pójściu do szkoły. Przy czym Dziecko nie uświadamia sobie rzeczywistej przyczyny lęku i niepokoju. OBJAWY FOBII : Jeżeli Rodzice usiłują zmusić Dziecko do zajęć szkolnych stawia ono silny Opór z próbą racjonalizacji swojej niechęci do szkoły mało istotnymi argumentami. Najczęściej udaje się dziecku uniknięcia pójścia do szkoły, dzięki objawom somatycznym, które z Reguły towarzyszą fobii szkolnej. Objawy te pojawiają się rano, w czasie śniadania, w postaci wymiotów, bólu brzucha, biegunki, omdleń. Ustępują szybko, gdy Dziecko uzyska zgodę rodziców na pozostanie w domu. Jeśli Rodzice nie zgodzą się na to, objawy te nie tylko nie mijają, ale często tak przybierają na sile, że Nauczyciel musi odesłać Dziecko do domu. Wyróżnia się 2 postaci fobii szkolnej : ostra i przewlekła Ostra występuje zwykle w wieku szkolnym, Lęk spowodowany jest konkretnym czynnikiem traumatyzującym np. upokorzenie lub ośmieszenie ucznia na terenie szkoły. Przewlekła charakteryzuje się stopniowym narastaniem obawy przed szkołą, a znaczącą rolę w ich powstawaniu głównie u dorastającej młodzieży pełni dom rodzinny, przede wszystkim neurotyczna osobowość rodziców lub przejawiające się w formie nadmiernej opiekuńczości, emocjonalne odrzucenie dziecka od matki. Wychowywany w nieprawidłowej rodzinie nastolatek jest niesamodzielny, silnie związany z domem, boi się trudności szkolnych i krytycznej oceny kolegów mimo częstego, wpajanego przez rodziców zawyżonego mniemania o sobie. Jeśli więc na terenie szkoły zaistnieją sytuacje w jakiś sposób zagrażające nierealnemu obrazowi własnej osoby, wycofuje się on szybko ze środowiska szkolnego do domu, gdzie może zachować Obraz własnej osoby i tyranizować całą rodzinę swym złym samopoczuciem. Obecnie akceptowany jest pogląd, że odmowa chodzenia do szkoły stanowi niejednolity Problem o skomplikowanym podłożu. Dlatego bardziej korzystne jest ustalenie potrzeb, które zaspokoją Dziecko opuszczając zajęcia szkolne. Zrozumienie co zyskuje Dziecko przez nie chodzenie do szkoły może pomóc opanować Stan interwencji. Odmowa chodzenia do szkoły podtrzymywana jest u dziecka przez jedną lub więcej wyróżnionych kategorii przyczyn :
  • Unikanie specyficznych miejsc w szkole budzących Strach lub ogólną nadmierną lękliwość. Dziecko boi się określonego miejsca w szkole, np. korytarza w sytuacji sprawdzania wiadomości lub osoby nauczyciela
  • Ucieczka od szkolnych sytuacji awersyjnych; mogą być one związane z nie zadawalającymi relacjami interpersonalnymi w szkole, z rówieśnikami lub nauczycielami. Najczęściej za najbardziej nieprzyjemne są uważane sytuacje oceniania
  • Skupianie uwagi na sobie lub Lęk przed rozstaniem, tzw. Lęk separacyjny. Lęk to nasilona, trwała obawa przed oddzieleniem od najbliższych, głównie matki. Towarzyszą jej fantazje, że bliskie osoby z którymi rozstało się Dziecko nie wrócą. W okresie rozstania stanie im się Coś złego. Z tymi obawami współistnieją zaburzenia snu, lęki nocne, koszmarne sny. W efekcie Dziecko protestuje przeciwko pójściu do szkoły, a czasami zmusza matkę do stałej obecności w szkole. Bywa również, że to nie wystarcza i dzieci wielokrotnie wychodzą z klasy aby sprawdzić, czy Matka jest w pobliżu. Próby przeciwstawienia się tym zachowaniom powodują narastanie trudnego do zniesienia lęku, a nawet paniki. Lęk separacyjny może się objawiać złym humorem i narzekaniem na dolegliwości fizyczne.
  • Nagradzające doświadczenia poza szkolne. Dzieci należące do tej kategorii pragną pozostać w domu. Dlatego, że dzięki temu mogą oddawać się ulubionym zajęciom np. gry komputerowe, oglądanie telewizji.

Inna Grupa zaburzeń nerwicowych to neurastenia. Przyczyną tego zespołu zaburzeń są nierozwiązane konflikty wewnętrzne nastolatka z okresu wczesnego dzieciństwa, spowodowane głównie odtrącającą postawą rodziców, niezgodnością metod wychowawczych obojga rodziców, stawianie sprzecznych wymagań. Czynnikiem wyzwalającym Zaburzenia nerwicoweNiepowodzenia szkolne i Okres dorastania. U nastolatka dominuje wzmożona pobudliwość emocjonalna przejawiająca się gwałtownymi wybuchami gniewu, rozżalenia, a nawet atakami agresji, które pozostawiają poczucie wstydu, winy i Uczucie narastającego wyczerpania. Objawy te są pierwszymi sygnałami wołania o pomoc. Jeżeli Otoczenie nie rozumie tych objawów, sygnałów, nie zareaguje na nie przez zmianę swoich nastawień uczuciowych, objawy te nasilają się. Nieraz Objaw neurasteniczny występuje w postaci stałego znużenia, najsilniejszego w godzinach rannych i ustającego pod koniec dnia. Trudności w skupieniu uwagi, zaburzenia pamięci, do tych zaburzeń dołączają się rozmaite zaburzenia negatywne, jak bóle i zawroty głowy, trudności w zasypianiu, płytki, niespokojny sen, koszmary, Uczucie oziębienia dłoni i stóp, kołatanie serca, bóle brzucha, nadwrażliwość na hałasy i jasne światło, a u dziewcząt bolesne, zbyt częste miesiączki. Subiektywne odczucia tych dolegliwości lekceważonych lub niezauważonych przez Otoczenie są nieraz tak duże, że pogłębiają lęk, drażliwość, przy często obniżonym nastroju. Z czasem pojawiają się wtórne skutki w postaci wadliwego funkcjonowania w szkole, a więc negatywne ustosunkowanie się do rówieśników w klasie, konflikty z nauczycielami, skłonności do obrażania się, żądania wyłączności uczuć. Inna Grupa zaburzeń to zaburzenia konwersyjne ( dawniej – Histeria ). Występują stosunkowo często u chłopców i dziewcząt. Zaburzenia te przejawiają specyficzne cechy osobowości jak i nadmiernie żywą i nieuporządkowaną emocjonalność, impulsywność w działaniu, egocentryzm, subiektywność, tendencje do teatralnego i przesadnego wyrażania swych uczuć i wyolbrzymiania, a rzadziej minimalizowania swych dolegliwości oraz łatwość przyjmowania postaw wobec otoczenia w różnych sytuacjach, np. bierny upór lub agresywność. W nerwicy tej nie jest odczuwalny bezpośrednio jak w nerwicy lękowej i nie jest przenoszony na konkretne przedmioty i sytuacje jak w fobiach ale zostaje przekształcony, czyli ulega konwersji w rozmaite przedświadome, czynnościowe zaburzenia ruchowe i uczuciowe odpowiadające funkcjami nerwic ruchowych i uczuciowych. Za jedną z przyczyn nerwicy konwercyjnej u dzieci i młodzieży uważa się głównie nadopiekuńcze, niekonsekwentne postawy rodziców, ich błędy wychowawcze oraz zawyżone ambicje i zbyt wysokie wymagania w stosunku do możliwości niedojrzałego emocjonalnie dziecka. Czynnikiem wyzwalającym objawy konwersyjne są trudne sytuacje na terenie szkoły lub domu, rzadziej sytuacje szokowe, jak wypadek samochodowy, pożar, śmierć, ciężka Choroba rodziców. Objawy nerwicy podobnie jak u dorosłych są bardzo bogate i często zmienne. U tego samego dziecka są to napady drgawkowe imitujące padaczkę, omdlenia, tiki, niemożność chodzenia, niemożność stania, rzadziej niedowłady lub porażenia jednej kończyny ślepota, niedowidzenia, bezgłos, chrypka, mutyzm. Objawy te zwane popularnie „ucieczką w chorobę” dają dziecku wtórne korzyści, np. zmniejszają wymagania rodziców w zakresie szkoły, zwalniają je od obowiązków wywołując Współczucie i zwiększają zainteresowanie otoczenia jego osobą. Objawy konwercyjne niwelują poczucie mniejszej wartości własnej i usprawiedliwiają porażki. W szkole Dziecko chore często jest łagodniej oceniane przez nauczycieli i często otrzymują lepsze stopnie Niż powinni. Zaburzenia obsesyjno – kompulsywne ( nerwice natręctw ) Lęk w nerwicy natręctw jest automatycznie kontrolowany przez Związanie go ze stale powtarzającymi się myślami i czynnościami. Do powstania nerwicy natręctw przyczyniają się konflikty wewnętrzne dziecka, między dążeniami do swobody, a koniecznością podporządkowania się rygorystycznym zarządzeniom rodziców, a szczególnie skrajnie pedantycznej i perfekcjonistycznej matce, wymagającej od dziecka bezwzględnego posłuszeństwa. Podstawowymi objawami są : nawracające, nasuwające się wbrew własnej woli myśli i wyobrażenia – czyli obsesje oraz wielokrotne czynności wykonywane na skutek odczuwania przymusu, czyli kompulsja. Natręctwa są myślami, impulsami skłaniającymi do działania lub wyobrażeniami uporczywie nawracającymi się albo też czynnościami wielokrotnie wykonywanymi mimo przeświadczenia w ich niedorzeczności. U dzieci na pierwszy Plan wyróżnia się natrętne powtarzanie wielokrotne czynności np. omijanie, dotykanie, liczenie przedmiotów. Niewykonywanie takich czynności powoduje pojawienie się lęku. Z czasem czynności te mogą stać się wypracowanymi sytuacjami w postaci np. wymyślnego chodzenia do szkoły, specyficznych ceremoniałów przy odrabianiu lekcji, przy myciu, kładzeniu się spać, pukanie w Stół przed rozpoczęciem jedzenia. Dziecko męczą wątpliwości i wahania, czy np. zamknęło dobrze drzwi, kilkakrotnie wraca i sprawdza zamki. Nieraz kompulsje są związane z fobią, lękiem przed zarażeniem się, stąd częste mycie rąk lub przecieranie sztućców przed jedzeniem. Niekiedy też aby uniknąć wielokrotnego mycia rąk Dziecko wykonuje wiele skomplikowanych i kłopotliwych czynności, np. zamyka drzwi nogą, otwiera łokciem. Bywa, że natrętne czynności wiążą się z natrętnym odrabianiem zadań szkolnych, zbieranie śmieci, liczenie słupów telefonicznych. U dorastającej młodzieży pojawiają się myśli natrętne o treści niezgodnej z jej moralnymi lub estetycznymi uczuciami np. myśli bluźniercze o treści seksualnej np. kiedy jest w kościele, które występuje z różnymi czynnościami natrętnymi i mającymi ułatwiać dziecku odwrócenie uwagi od natrętnych treści myślowych.

Nerwica depresyjna (dystymiczna) – w nerwicowych stanach depresyjnych u dzieci i młodzieży dominuje niepokój, apatia, niechęć do wysiłku umysłowego, zaburzenia snu, łaknienia. Wyróżnia się 4 postaci nerwicy depresyjnej :
  1. Apatyczno – abuliczna, w której prócz obniżonego nastroju występuje brak chęci do nauki, zaniedbywanie wyglądu, unikanie kontaktu z rówieśnikami, poświęcenie czasu na słuchanie muzyki odpowiadającej nastrojowi dziecka
  2. Buntownicza – w postaci wybuchów złości i gniewu, opryskliwości i kłótliwości, wyłamywanie się spod zarządzeń rodziców lub w formie biernego oporu milczącego negowania zakazów, nakazów, gróźb najbliższego otoczenia.
  3. Rezygnacyjna – wynika z rozbieżności między realnym a idealnym obrazem siebie, z poczuciem bezsensu życia, brakiem zainteresowań, uczuciem wstrętu do siebie i chęcią unicestwienia się.
  4. Labilna – objawia się typowo dla dojrzewania oscylacją nastrojów; tzw. chandrami, zmiennym nastawieniem uczuciowym, okresami wzmożonego napędu, ucieczek z domu, wagarów i okresowego buntu w stosunku do rodziców, po których występuje żal, niechęć do siebie i obniżenie nastroju z myślami samobójczymi.
Młodzieńcza Depresja jest częstsza u dziewcząt. Występuje tzw. przeżuwanie myśli, inny powód to niezadowolenie ze swojej urody, szczególnie u dojrzewających dziewcząt częste jest rozczarowanie widocznymi zmianami cielesnymi, które odbiegają od wzoru lansowanego przez modelki. Chłopcy łatwiej pokonują uczuciowe niepowodzenia. Ich nastroje nie utrzymują się tak długo. Ze zmian w wyglądzie fizycznym są raczej zadowoleni. Szukając młodzieńczej depresji należy sięgnąć do dzieciństwa. Źródło depresji znajduje się w braku głębokiej więzi uczuciowej między matką a dzieckiem we wczesnym dzieciństwie. Rozwojowi dziecka towarzyszy brak poczucia bezpieczeństwa. Także Utrata w dzieciństwie rodzica może przyczynić się do depresji. Wczesne przeżycie straty może wywołać Lęk przed dalszymi stratami i wytwarza się oczekiwanie straty, które sprzyja depresji. W badaniach nad więzią między rodzicami i ich dziećmi w wieku przedszkolnym a objawami depresji w wieku 18 lat – stwierdzono, że dziewczyny z depresją mają matki o autorytarnym i nadmiernie opiekuńczym stylu wychowawczym, co przyczyniło się do zależności córek od ich matek i utrudniało rozwiązanie ich autonomii. Ich swoboda wychodzenia w świat zewnętrzny była ograniczona. Brak tej zależności u chłopców. Dziewczętom jest trudniej przeciwstawić się uczuciowości i autorytetowi matki. Powstawanie depresji łączy się z niskim poczuciem własnej wartości w dzieciństwie i brakiem ufności w przyszłość. Takie negatywne myśli i Uczucia utrwalają się szczególnie wtedy, gdy młody Człowiek znajduje uzasadnienie w swoich doświadczeniach. Dziewczęta mające objawy depresji stale oceniały swe osiągnięcia niżej, nie wierzyły w swe zdolności. Rozpowszechniona jest koncepcja Seligmana o wyuczonej bezradności jako podstawowej młodzieńczej depresji. Bezradność (wyuczona) wytwarza się gdy Osoba przez dłuższy Czas znajduje się w stanie stresu, nad którego przyczynami nie ma kontroli. Wytwarza się poczucie beznadziejności i przekonanie, że nie można zmienić sytuacji. Objawy depresji tak częste u młodzieży i młodych dorosłych związane jest z poczuciem beznadziejności z braku perspektyw życiowych. Za powstawanie młodzieńczych depresji odpowiedzialne są też inne Czynniki tkwiące w środowisku rodzinnym, np. niestabilność emocjonalna rodziców, ciągłe konflikty lub Rozwód a także trudności bytowe. Bieda sprzyja smutkowi. Przyczyny depresji to też przewlekła Choroba rodzica i nadopiekuńczość matki, ograniczająca aktywność i swobodę dziecka i kontakty z rówieśnikami. U wychowywanego w ten sposób dziecka w okresie dorastania wyzwalają się negatywne Uczucia do otoczenia. Zachwiane jest poczucie własnej wartości i zachwianie wiary w życie, bunt, agresja. Duże znaczenie dla przeciwdziałania ma środowisko rówieśnicze. Odrzucenie przez rówieśników, brak bliskich przyjaciół ułatwiają pojawienie się depresji. Dobre kontakty z rówieśnikami stanowią skuteczną obronę przed nią. Zaburzenie hipochondryczne – można mówić o nich wtedy, gdy u dzieci dominują obok niepokoju i lęku o Stan swojego zdrowia liczne i ciągłe skargi na drobne dolegliwości np. bóle głowy, brzucha, ucisk w okolicy klatki piersiowej, duszności, a ogólny Stan zdrowia dziecka jest dobry i Badania dodatkowe nie wykazują zaburzeń somatycznych. Dziecko przy tym wykazuje szczególne zainteresowania tematyką chorobową i gotowość leczenia, a zarządzeń lekarskich i dawkowania leków przestrzega bardzo skrupulatnie. Przyczyną objawów zaburzeń są błędy wychowawcze nadopiekuńczej matki, lękającej się o Zdrowie dziecka lub przeciwnie – obojętna Postawa emocjonalna wobec dziecka, które ma niedosyt uczuć. Trans i Opętanie zaburzenia te raczej rzadko występują w naszej kulturze. Następuje niezależnie od woli i niechciana przez jednostkę Utrata poczucia tożsamości i orientacji w otoczeniu, zawężenie Pola świadomości; w przeżywaniu pojawia się odczucie innego stanu świadomości, owładnięcia przez bóstwa, tajemne siły, Opętanie przez złe duchy; pozycje i ruchy ciała są ograniczone, słowne wypowiedzi ubogie i powtarzające się. Mimo znacznego podobieństwa nie traktuje się jako zaburzenie takich stanów krańcowych, które są wywoływane dobrowolnie, świadomie i celowo rozmaitych procedur z wierzeniami religijnymi, transów medytacyjnych. Podobnie nie uważa się za zaburzenie lecz za Fenomen kulturowych zachowań, gdzie zgromadzone osoby świadomie dążą do tego, by wstąpiły w nie i wyraziły np. przodków. Leczenie nerwic dziecięcych polega na stosowaniu form psychoterapii. Leczenie ma na celu usunięcie objawów nerwicy i zwiększenie odporności dziecka na stresy życia codziennego, nauczenie go radzenia sobie w trudnych sytuacjach i rozwiązywanie konfliktów. Stosowane Leczenie jest zależne od wskazań somatycznych, najczęściej stosuje się Leczenie kompleksowe (farmakoterapia i psychoterapia). Zaburzenia osobowości – obok nerwic są zaliczane do najważniejszych problemów klinicznych i psychospołecznych na świecie. Ludzie z zaburzeniami osobowości odgrywali i odgrywają szczególną rolę w funkcjonowaniu wielu grup społecznych : małych i bardzo dużych. Mogą oni w różnych sytuacjach w istotny sposób oddziaływać na innych ludzi. Jest to często Oddziaływanie negatywne, niekiedy destrukcyjne i dramatyczne. Ludzie ci sami często przeżywają różne kryzysy i reakcje przebiegające z bardzo dużym napięciem i niekiedy gwałtownymi zaburzeniami w zachowaniu, np. o charakterze agresji, reakcji samouszkodzeniowych lub impulsywnych reakcji samobójczych. Przyczyna to trudności przystosowawcze i liczne konflikty, które najczęściej sami powodują. Istnieją 2 problemy, które wiążą się z psychospołecznym funkcjonowaniem ludzi z zaburzeniami osobowości. Pierwszy to problemy z trudnościami w funkcjonowaniu ich samych. Drugi to skutki oddziaływań na innych. Zaburzenia osobowości to nie Choroba psychiczna, bo u ludzi tych nie obserwuje się podstawowych objawów choroby psychicznej tj. urojenia, omamy. Zaburzenia osobowości nie są też nerwicą. Przez zaburzenie osobowości rozumie się utrwalone wzorce zachowania, przeżywania i myślenia, odbiegające od przeciętnych wzorców przyjętych w danej kulturze, a charakteryzujących się mało elastycznymi reakcjami na różne sytuacje indywidualne i społeczne oraz z trudnościami w wielu zakresach funkcjonowania psychiczno – społecznego. Zaburzenie osobowości to stan, który charakteryzuje się pewną stabilnością, ale który jest jednocześnie pograniczem zaburzeń psychicznych i normy. Przyczyn zależności od typu i nasilenia zaburzeń osobowości funkcjonowania pewnych osób bliższe będzie chorobie psychicznej, inne nerwicy, a jeszcze inne w niewielkim tylko zakresie będzie różnić się od normy. Zaburzenia osobowości ujawniają się w dzieciństwie lub w okresie dojrzewania i nadal trwają w okresie dojrzałości. Mimo różnorodnych zaburzeń osobowości istnieją wspólne, czy też szczególnie często powtarzające się cechy, są to : niedomagania uczuć wyższych, a szczególnie tych, które wiążą jednostkę z drugim człowiekiem lub grupą, w której przyszło mu żyć. W krańcowych przypadkach mamy do czynienia z chłodem uczuciowym i postawą antyspołeczną. Występuje też niedojrzałość psychiczna i uczuciowa, brak poczucia odpowiedzialności za siebie i innych, niezdolność do przewidywania skutków swych działań, a także niezdolność do realistycznego planowania i realizowania planów życiowych. Występuje też dysharmonia psychiczna, a więc istnienie w osobowości sprzecznych ze sobą cech, tendencji i dążeń powodujących wewnętrzne konflikty. Zauważa się również Egocentryzm i egoizm. Cechą charakterystyczną jest też nieprzystosowanie do norm i wymogów społecznych, a więc pewne sztywne wzorce zachowań i niemożność radzenia sobie z trudnymi sytuacjami, do których normalny Człowiek umie się przystosować, a Człowiek z zaburzeniem osobowości dotknięty jest przez reakcje lustracyjne. Istotą zaburzonej osobowości jest więc określona Struktura tej osobowości, charakteryzująca się wymienionymi cechami, względnie trwała, w małym stopniu poddająca się oddziaływaniom korekcyjnym, występująca od wczesnego dzieciństwa lub od okresu pokwitaniowego, której istotną cechą jest brak zdolności do pełnego i prawidłowego rozwoju. Następuje nadmierna dominacja pewnych Cech osobowości nad innymi, co uniemożliwia wykorzystanie tych drugich w sytuacjach adaptacji społecznej. Rezultatem są zakłócenia w funkcjonowaniu zawodowym i społecznym, w którym może towarzyszyć poczucie cierpienia.
KLASYFIKACJA ZABURZONYCH OSOBOWOŚCI
Wyróżnia się typy zaburzonych osobowości :
  1. Schizoidalna
Jej cechy są już u dzieci w wieku przedszkolnym w postaci braku chęci do nawiązywania kontaktów z rówieśnikami i braku dążenia do wspólnych zabaw, unikania bliższych kontaktów emocjonalnych i społecznych połączone z tendencją do samotnictwa i izolacji, obojętności wobec pochwał i krytyki. W wieku szkolnym niedostateczna Potrzeba komunikacji pogłębia się. Występuje brak empatii, ograniczenie zdolności do wyrażania uczuć i przyjemności. Chłód emocjonalny i dystans do otoczenia potęguje się skłonność do fantazjowania i ucieczki we własny świat przeżyć wewnętrznych, gdzie nikt nie ma dostępu. Brak satysfakcji z wykonywanych czynności, wybieranie samotnych form aktywności i brak lub słabe zainteresowanie seksem.
  1. Paranoiczna
Przejawia się nieufnością i podejrzliwym stosunkiem do innych, niechęcią do mówienia o sobie z powodu nieuzasadnionej obawy, że zostanie to wykorzystane przeciwko niej. Doszukiwanie się wrogich treści w zwykłych uwagach i zdarzeniach, podejrzewanie nieuzasadnione o wykorzystywanie lub krzywdzenie przez innych. Występuje zawsze gotowość do ataku. Osoba ta może przejawiać się nadmierną pewnością siebie, przekonaniem o własnej wartości, lekceważenie rówieśników z dążeniem do podkreślenia swojej wartości i nieomylności ; efekt : utrwalone postawy wyższościowe. Za trudności obwinianie innych, brak zdolności do wzięcia na siebie winy i odpowiedzialności za niepowodzenia. Okazywanie podejrzeń o wierność partnera.
  1. Histeryczna
U dzieci można ją dostrzec już w okresie przedszkolnym. Dominuje przesadna gra uczuciowa i nieautentyczność demonstrowanych uczuć i działania mające na celu skupianie na sobie uwagi otoczenia. Charakteryzuje je kapryśność, nieposłuszeństwo, dążenie do przewodzenia i agresja, gdy to się nie udaje. W wieku szkolnym złe zżycie z grupą egocentryzm, żądza uznania, pozowanie teatralne ; skłonności do dramatyzowania, niewrażliwe na potrzeby innych ; chęć zajęcia pierwszego miejsca : nie znoszą pochwał kogoś wobec innych, powierzchowne uczucia, nietrwałe przywiązanie, słabe zainteresowania, niezdolne do wysiłku. Do grupy wnoszą intrygi, plotki. Są agresywne do tych, o których są zazdrosne. Sprawiają Wrażenie aktorów szukających podziwu. Występuje Koncentracja na atrakcyjności fizycznej, niestosowna uwodzicielskość w wyglądzie i zachowaniu, prowokacyjne Zachowanie o charakterze seksualnym.
  1. Anankastyczna
Już u dzieci w wieku szkolnym występują te cechy. Są dokładne, nadmiernie skrupulatne, perfekcjonistyczne. Za bardzo skupiają się na szczegółach, chcą perfekcji od siebie i innych. Cechuje przesadne poczucie odpowiedzialności i obowiązku, nadmierna sumienność, zamiłowanie do porządku, ładu, czystości. Mają wiele wątpliwości, są niezdolne do podjęcia inicjatywy, trudności w podejmowaniu decyzji, brak zaufania do własnych sił i możliwości, charakteryzuje je sztywne Zasady moralne i Zero tolerancji w tej sferze. Nic ich nie cieszy, nad przyjemności i kontakty z ludźmi bardziej cenią sobie pracę i produktywność. Mają kłopoty z ekspresją emocji, dlatego postrzegane są jako formalne, sztywne, nadmiernie ambitne i moralizujące.
  1. Dysocjalna ( socjopatia lub Psychopatia )
Pierwsze objawy tej osobowości są już u dzieci w wieku przedszkolnym. Przejawiają braki w zakresie uczuć wyższych. Nie mają poczucia winy i wstydu, nie są zdolne do współczucia nawet bliskim, gdy są chorzy lub spotkała ich przykrość. Celowo często zadają im ból. Bywają okrutne do ludzi, zwierząt. W miarę upływu czasu sprawiają coraz większe kłopoty kierując się własnymi celami i nie licząc się z otoczeniem. Kłamią, kradną, wagarują, uciekają z domu. Nie czują się winne złego postępowania, nie pragną przebaczenia, brak skrupułów, gdy wyrządzają krzywdę, nie przywiązują się na dłużej, nie są zdolne do głębszych uczuć, nie reagują na oznaki zaufania, życzliwości czy czułości. Dążą do natychmiastowego zaspokajania potrzeb i popędów. Przedmiotowo traktują innych, są nieodpowiedzialne, lekceważą normy ładu społecznego, szantażują Otoczenie samobójstwem, tendencja do samouszkodzeń. Ogólny Deficyt lęku powoduje niemożność przyswojenia szybko i trwale norm społeczno – moralnych. Przejawiają zachowania antyspołeczne bez wystarczającej motywacji. Dla normalnych przestępców Przestępstwo ma cel bogactwo, podwyższenie statutu społecznego, ale przestępstwa popełniane przez psychopatów sprawiają wrażenie bezcelowych, przypadkowych, impulsywnych. Nie można zrozumieć dlaczego to robią i ani też nie rozumieją. Odnosi się wrażenie, że przestępstwa te zamiast służyć celom, cechują się impulsywnością.
  1. Lękliwa
Cechami wyróżniającymi są wstydliwość i nieśmiałość oraz uporczywe i wszechogarniające Uczucie napięcia i niepokoju przed krytyką i odrzuceniem przez otoczenie. Cechy występujące we wczesnej młodości i różnych sytuacjach. Osoby te czują się urażone, w razie krytyki czy dezaprobaty. Nie chcą wchodzić w związki bez pewności o sympatię z ich strony. Są powściągliwe w towarzystwie z obawy przed powiedzeniem czegoś, co może być uznane za niestosowne lub głupie lub też z obawy, że nie będą w stanie odpowiedzieć na pytanie. Obawiają się kompromitacji przez możliwość pojawienia się płaczu, rumieńców lub oznak niepokoju. Wyolbrzymiają przewidywane przeszkody, fizyczne niebezpieczeństwo lub zagrożenie związane z wykonywaniem działań, wykraczających poza rutynę. Oceniają się jako gorsze i mało atrakcyjne.
  1. Zależna
Utrwalone cechy to zależność i uległość, ujawniające się od wczesnej młodości i w różnych sytuacjach. Osoby bez pokierowania i zachęcania nie są zdolne do podejmowania decyzji w sprawach dotyczących życia codziennego. Własne potrzeby podporządkowują potrzebom osób, od których są zależne bojąc się, że gdy postawią na swoim stosunki popsują się. Z obawy przed odrzuceniem zgadzają się z innymi też wtedy gdy wiedzą, że ktoś inny nie ma racji. Mają trudności z podjęciem zadania lub wykonaniem czegoś samemu. Chętnie podejmują się wykonania zadania mało istotnego lub nieprzyjemnego, gdy chcą uzyskać przychylność. Odczuwają niepewność lub bezradność, gdy są sami, więc starają się aby tak nie było. Za wszelką cenę szukają towarzystwa, często przeżywają paniczny Strach przed porzuceniem. Wykazują przesadną wrażliwość na krytykę i dezaprobatę. Mają niską samoocenę i przypisują sobie głupotę, bezradność.
  1. Narcystyczna
Dominuje zawyżona Samoocena i poczucie własnej wartości i przesadne wyczulenie na punkcie własnej osoby. Cechy te ujawniają się w okresie wczesnej młodości i w różnych sytuacjach. Jednostki przeceniają znaczenie siebie, np. wyolbrzymiają własne osiągnięcia i zdolności. Wchodząc w związki wykorzystują drugą osobę, aby osiągnąć swe cele. Na krytykę reagują przesadną złością, wstydem i upokorzeniem. Mogą tych uczuć nie okazywać. Są pochłonięte marzeniami o ciągłych sukcesach, swej błyskotliwości, super wyglądzie i miłości. Oczekują nadzwyczajnego traktowania. Uważają, że nie powinni stać w kolejce jak inni. Wymagają ciągłej uwagi i podziwu, np. prowokują do prawienia im komplementów, przejawiają niezdolność do empatii, nie dostrzegają i nie rozumieją potrzeb innych ( są np. źli jeśli znajomy odwołuje imprezę z powodu choroby ). Łatwo ulegają zawiści. Kontakty z innymi są zaburzone wskutek koncentracji na sobie. Osoby narcystyczne przyzwyczajone są mniemać o sobie jako o szczególnie zdolnym i godnym podziwu. Nie widzą powodu, aby potwierdzać swoje domniemane zalety adekwatnym działaniem. To inni powinni udowodnić, że są coś warci. Ich to nie dotyczy, bo zawsze posiadają przywileje. Wychodzą z założenia, że cokolwiek zapragną winni uzyskać bez wysiłku.
TRWAŁE ZMIANY OSOBOWOŚCI NIE WYNIKAJĄCE Z USZKODZENIA ANI Z CHOROBY MÓZGU
Należą do nich :
  1. Trwała zmiana osobowości po przeżyciu katastrofy lub innej sytuacji ekstremalnej.
  2. Trwała zmiana osobowości po chorobie psychicznej
  3. Trwałe zmiany osobowości powstałe wskutek przewlekłych chorób somatycznych

Ad. 1 Mogą być konsekwencją silnych stresów i długotrwałych sytuacji kryzysowych. Po dramatycznym epizodzie ( katastrofa, Klęska żywiołowa ) Niekiedy dochodzi do trwałych zmian o charakterze zaburzeń osobowości. Rozpoznaje się je gdy stwierdzone cechy osobowości nie występowały przed wydarzeniem stresowym i utrzymują się co najmniej 2 lata. W zaburzeniach wywołanych przez sytuacje ekstremalne zazwyczaj na Plan pierwszy wysuwa się wrogość lub nieufność wobec otoczenia, poczucie zagrożenia, napięcia, skłonność do reagowania rozdrażnieniem, Wycofanie się z kontaktów społecznych, a w konsekwencji poczucie wyobcowania. Długotrwałe sytuacje stresowe tj. pobyt w obozie koncentracyjnym, niewola, Tortury prowadzą do trwałych zmian osobowości. Przewlekłe choroby, zwłaszcza psychiczne mogą powodować znaczne i trwałe zmiany przeżywania i postrzegania świata, postaw, nastawień. W takich wypadkach, gdy zaburzenia te powstają podczas dorastania lub dorosłości zmieniając dotychczasowy rozwój osobowości przyjmuje się, że Patologia osobowości jest konsekwencją sytuacji chorowania, dopasowaniem się do tych okoliczności. Obraz taki jest zróżnicowany. Zazwyczaj dominuje nadmierna zależność i przekonanie o trwałych konsekwencjach choroby, zmuszających do ograniczenia aktywności i wycofania się z kontaktów społecznych. Izolacja społeczna, bierność, ograniczenie zainteresowania i niemożność zorganizowania sobie zajęć w wolnym czasie przy poczuciu konieczności rezygnacji z aktywności zawodowej pogłębia poczucie pustki i beznadziei. Częsta jest Postawa roszczeniowa, poczucie choroby i skłonność do reagowania napięciem i rozdrażnieniem. Podobne, wtórne zespoły zaburzeń osobowości powstają w toku innych Niż psychicznych przewlekłych chorób : bólu i kalectwa.
Zaburzenia nawyków i popędów : Należą do nich :
  1. patologiczny hazard
  2. patologiczne podpalanie (piromanie)
  3. patologiczne kradzieże (kleptomanie)
  4. Trichotillomania – wyrywanie włosów
  5. inne zaburzenia nawyków i popędów

Wspólną cechą tych zaburzeń jest podejmowanie działań o niejasnej motywacji, często przeżywanych jako przymus, prowadzących do uzyskania przyjemności bez względu wymogów realności. Na ogół są szkodliwe dla otoczenia. Prowadzą do niekontrolowanych zachowań wywołanych dążeniem do zwiększenia napięcia lub rozładowań napięcia. Popęd stanowi siłę napędzającą procesy życia psychicznego. W przeżyciach osoby przejawia się pobudzeniem i napięciem. Jest motorem działań prowadzących do zmniejszenia tego napięcia. Zmniejszenie napięcia jest związane z uczuciem przyjemności i to też jest jednym z celów działań popędowych, ale poczucie napięcia jest też samo źródłem przyjemności jeśli nie jest nadmiernie silne. Działania popędowe są skierowane na obiektywizm. Napięcie może zostać zredukowane do optymalnego poziomu jedynie w relacji z jakimś obiektem ( osobą lub rzeczą ). Te wspólne wszystkim i naturalne procesy mogą ulec w toku rozwoju jednostki zakłóceniu poprzez wybór nieadekwatnych obiektów i Nawyk kierowania nim działań popędowych. Tak jest w przypadku hazardzisty. Osoba często przymusowo uprawiająca Hazard jest skłonna do podejmowania nadmiernego ryzyka przede wszystkim w toku gier stwarzających zagrożenie znaczną stratą lub utratą życia. Poszukiwanie ekscytacji i rozładowanie napięcia w sytuacji wiążącej się z możliwością zysku lub znacznej straty łączy się z brakiem kontroli nad działaniem i zaburzeniem realnej oceny jego konsekwencji. Łączy się z występowaniem poczucia przymusu podejmowania i kontynuowania takich działań, będących źródłem intensywnych przeżyć bez względu na Zobowiązania społeczne, zawodowe, materialne i rodzinne. Nie każdy hazardzista czyni to ze względu na zaburzenia popędowości. Podobne zachowania są w toku różnych zaburzeń. Hazard patologiczny różni się od podejmowanego dla rozrywki przede wszystkim brakiem kontroli nad przebiegiem i skutkami wydarzeń; np. niemożnością przerwania gry w jakimś momencie.
Patologiczne podpalanieZachowanie przejawiające się w toku różnych zaburzeń. Zaburzenia popędowości rozpoznaje się tu tylko wówczas, gdy próby wzniecenia pożarów podejmowane są bez widocznego motywu, np. zemsty czy oczekiwania odszkodowania. Powodowanie pożarów łączy się z zafascynowaniem ogniem i uczuciem narastającego napięcia przez akt podpalenia lub dążeniem do przeżycia intensywnego podniecenia po dokonaniu podpalenia. Obserwowanie ognia jest też źródłem przyjemności.
Patologiczne kradzieże – zabieranie drobnych, nieraz bezwartościowych przedmiotów bez zgody właścicieli, często w ich obecności. Jest to Przymus i napięcie. Ustępuje po kradzieży. Jest zarazem wynikiem poddania się chwilowej chęci posiadania tego przedmiotu i swobodnego traktowania granic między swoją a inną własnością. Najczęściej są zabierane przypadkowe rzeczy nie ze względu na wartość lecz podobające się. Patologiczne kradzieże wynikają z samej potrzeby dokonania przywłaszczenia, której nie umie się powstrzymać. Akt dokonania kradzieży zazwyczaj łączy się zarówno ze spadkiem napięcia i uczuciem przyjemności. Kleptomanię należy różnicować z kradzieżami dla zysku.
Trichotillomania– rzadko występuje; polega na wyrywaniu włosów, najczęściej z głowy. Wiąże się z uczuciem narastającego napięcia i poczuciem ulgi lub przyjemności po wykonaniu tej czynności. Ma ono na ogół Charakter przymusowy. Nie można mówić o zaburzeniu popędowym w przypadku wyrywania sobie włosów w związku ze stanem zapalnym i podrażnieniem skóry.
Inne zaburzenia nawyków i popędów– działanie impulsywne, nieprawidłowe i nie biorące pod uwagę realności ( normy, ograniczenia, potrzeby innych ). Mogą dotyczyć różnych zachowań kierowanych na różne obiekty, mogą stanowić zastępczy przedmiot popędów. Wspólną cechą tych zachowań jest ich powtarzalność ( nawyk zaspokojenia potrzeb popędowych w wyuczony sposób i niemożność powstrzymania się od nich ze względu na Stan napięcia domagający się rozładowania. Ma Charakter przestępstw lub wykroczeń ( np. napady, szybka Jazda autem ). Podczas tych zachowań pojawia się ulga związana ze zmniejszeniem napięcia, a w konsekwencji przerwaniem działań, przeciwnie do np. aktów brutalnej napaści dla zabawy.

ZABURZENIA ZACHOWANIA DZIECI I MŁODZIEŻY


Prawie każde Dziecko w jakimś okresie rozwoju swym zachowaniem wywołuje niepokój i sprawia problemy wychowawcze. Ocena czy Zachowanie mieści się jeszcze w granicach normy czy może być uważane za nieprawidłowe zależy od fazy rozwojowej dziecka od tego w jakim stopniu Dane Zachowanie jest trwałe a w jakim trudne do zniesienia przez otoczenie. Niektórzy autorzy Pojęcie „zaburzone Zachowanie” ujmują bardzo szeroko rozumiejąc przez nie wszystkie zachowania, które nie służą zaspokojeniu potrzeb osobistych człowieka i nie mają na celu rozwiązywania zadań stawianych mu przez środowisko. Inni Pojęcie to zawężają do stwierdzenia, że są to odchylenia od normy pojmowanej jako Zasady moralne i zwyczajowe przyjęte w danym środowisku. Są też tacy, którzy uważają, że zaburzenia zachowania wyrażają się zachowaniami antyspołecznymi i są wynikiem niepowodzenia dziecka w osiągnięciu społecznie akceptowanych norm zachowania. W klasyfikacji Amerykańskiego Towarzystwa Psychiatrycznego zaburzenia zachowania są definiowane jako ....................... się Wzorzec zachowania w którym podstawowe prawa, normy społeczne, zakazy i nakazy są łamane we wszystkich systemach, w których funkcjonuje jednostka, a więc : w systemie rodzinnym, grupie rówieśników i szkole. W zachowaniach takich zawarty jest Element względnej trwałości, ale z możliwością różnego stopnia poprawy, nawet normalizacji. W klasyfikacji tej wyróżnia się 4 grupy zaburzeń zachowania :
  1. Zachowania agresywne skierowane do ludzi i zwierząt. Manifestują się przez :
  • Tyranizowanie
  • Grożenie
  • Zastraszanie
  • Częste inicjowanie walk fizycznych
  • Używanie broni, noży, kamieni itp. którymi powoduje się poważne uszkodzenie fizyczne
  • Przejawianie okrucieństwa fizycznego wobec ludzi i zwierząt
  • Dokonywanie kradzieży bezpośrednio od ofiary przez napad z bronią, Kradzież kieszonkową
  • Wymuszanie nad kimś kontaktu fizycznego
  1. Niszczenie cudzej własności przez :
  • Podpalenie z intencją spowodowania poważnej szkody
  • Inny sposób zniszczenia cudzej własności
  1. Oszustwo i Kradzież przez :
  • Włamanie do cudzego domu, samochodu
  • Świadome kłamstwo w celu uzyskania dóbr lub uniknięcia zobowiązań
  • Kradzież dóbr materialnych bez konfrontacji z ofiarą, np. fałszerstwo
  1. Bardzo poważne łamanie reguł, zasad, praw i nakazów przez :
  • Przebywanie często poza domem w nocy bez zgody rodziców przed 13 rokiem życia
  • Ucieczka z domu bez zamiaru powrotu
  • Systematyczne wagary przed 13 rokiem życia

Wyróżnia się 2 typy zaburzeń zachowania u dzieci i młodzieży :
Typ dziecięcy – zaburzenie może być rozpoznane na podstawie przynajmniej jednego z wymienionych kryteriów, które występują przed 10 rokiem życia, natomiast typ młodzeżowychzaburzeń gdy nie występuje żadne zaburzone zachowanie przed 10 rokiem życia. Oba typy zaburzeń mogą mieć lekki, umiarkowany i znaczny Stopień nasilenia. Lekki Stopień nasilenia zaburzeń zachowania występuje wtedy, gdy zaburzenie powoduje jedynie niewielkie szkody, np. wagary, drobne kłamstwa Umiarkowany – gdy ilość zaburzeń zachowania i ich wpływ na innych są pośrednie między lekkim a znacznym, np. wandalizm, Kradzież bez konfrontacji z ofiarą oraz znaczny gdy powodują wyjątkowo duże szkody, np. Kradzież w konfrontacji z ofiarą, użycie broni, okrucieństwo fizyczne. Pierwsze przejawy zaburzeń zachowania można dostrzec już u dziecka w przedszkolu w postaci nieposłuszeństwa, uporu, gwałtownych wybuchów złości i gniewu ( krzyk, tupanie, kopanie, rzucanie się na podłogę, niszczenie przedmiotów ). U dzieci starszych Gniew i Agresja często wyrażane są przez wypowiadanie ordynarnych słów. Zaburzenia zachowania u dzieci w wieku szkolnym są wyrazem zachwiania równowagi między środowiskiem a organizmem i przejawiają się określanymi manifestacjami zewnętrznymi, z których jedna jest zwykle dominująca. Manifestacje są wyrazem zaburzenia a nie zaburzeniem. Są one przejściowe i mogą ulec zmianie, co jest dowodem zmiany warunków środowiskowych, a nie samego zaburzenia. Narastanie zaburzeń zachowania jest procesem ciągłym, w którym do pierwszego objawu dołączają się stopniowo następne i w którym można wyróżnić 3 fazy. W fazie pierwszej objawy są bezpośrednią reakcją na niekorzystne warunki środowiskowe. Są to m. In. Niepowodzenia w nauce szkolnej, Bunt przeciwko autorytetowi, wagarowanie, niestałość emocjonalna. W fazie drugiej będącej kontynuacją pierwszej Dziecko reaguje na warunki zewnętrzne w sposób bardziej skomplikowany. Niejednokrotnie trudny do zrozumienia i uzasadnienia. Mogą np. wystąpić zachowania agresywne, kłamstwa, kradzieże, włóczęgostwo. W fazie 3 obserwuje się reakcje całkowicie nieproporcjonalne do bodźców i izolację od normalnej grupy społecznej. Występuje wówczas całkowita aspołeczność, przejawiająca się chuligaństwem, młodzieńczą przestępczością. Niedostosowanie może przejawiać się w dwojaki sposób : zahamowaniem i bierną postawą dziecka lub zachowaniem demonstracyjnym i postawą bojową lub agresywną. Przejawami zahamowania i bierności są najczęściej : agresja, Wycofanie się, obojętność w kontaktach z ludźmi, brak zaufania do ludzi i nowych sytuacji. W zachowaniu demonstracyjnie otwartym i bojowym występuje dążenie do zwracania na siebie uwagi w sposób natrętny i natarczywy, wzmożona agresywność, wrogość, wyrażająca się niezdolnością do współpracy, prowokacyjna bierność lub natarczywość. Dzieci u których zaburzenia zachowania powstały na podłożu organicznego uszkodzenia mózgu cechuje pobudzenie psychoruchowe o różnym nasileniu, odhamowaniu i skłonność do działań popędowych. Dzieci są niespokojne, hałaśliwe, nadruchliwe, często niszczą, są zbyt śmiałe, brak im dystansu do starszych, łatwo przechodzą od śmiechu do płaczu, Uwaga nadmiernie rozproszona, stąd złe wyniki w nauce. Z biegiem lat nasilenie objawów zwykle maleje. W okresie pokwitania pobudzenie psycho – ruchowe zwykle ustępuje. Odhamowanie psychiczne zwykle wyraża się impulsywnością, wybuchowością, kradzieżami. Dzieci nie przewidują następstw swych czynów, nie myślą o karze i ewentualnych konsekwencjach. Wykazują nieuzasadnioną agresywność, skłonności niszczycielskie, czasem skłonność do podpalania. Czasem bywają okrutne ze skłonnością do męczenia zwierząt. Są przedwcześnie rozbudzone płciowo i skłonne do wybryków seksualnych. Skłonne też do kłamstwa, nie przejmują się tym, że sprawiają rodzicom kłopoty. Są skłonne do zatargów z otoczeniem do którego nie mogą się przystosować. Typowe jest okresowe nasilenie się zaburzeń charakterologicznych a Potem okresy względnego wyciszenia, po których następuje znowu nasilenie zaburzeń. Dochodzi do ucieczek z domu. W okresie dojrzewania zaburzenia zachowania mogą być związane z włączeniem się do gangu młodzieżowego. Przejawem zaburzeń zachowania w tym okresie mogą być również : zmienność nastroju, zwiększona aktywność, chaotyczne poszukiwanie nowości, krótkotrwałość zainteresowań, mała Tolerancja na Otoczenie i nie liczenie się z nikim, drażliwość, trudności koncentracji, uwagi i zapamiętywania, osłabiona Kontrola nad wzmożonymi popędami, impulsywne reagowanie w sytuacjach wzbudzających agresję, przemoc, przerzucanie odpowiedzialności na innych, reagowanie stałym poczuciem krzywdy, zmienność w ocenie samego siebie od samozadowolenia do skrajnej samokrytyki i niezadowolenia z siebie. Zaburzenia zachowania mogą być wywoływane przez :
  1. środowisko domowe
  2. środowisko społeczne
  3. patologię ośrodkowego układu nerwowego
str 1
trudne sytuacje na terenie szkoły lub domu, rzadziej sytuacje szokowe, jak wypadek samochodowy,
pożar, śmierć, ciężka [[choroba]] rodziców.
Objawy nerwicy podobnie jak u dorosłych są bardzo bogate i często zmienne. U tego samego dziecka
są to napady drgawkowe imitujące padaczkę, omdlenia, tiki, niemożność chodzenia, niemożność
stania, rzadziej niedowłady lub porażenia jednej kończyny ślepota, niedowidzenia, bezgłos, chrypka,
mutyzm. Objawy te zwane popularnie „ucieczką w chorobę” dają dziecku wtórne korzyści, np.
zmniejszają wymagania rodziców w zakresie szkoły, zwalniają je od obowiązków wywołując
współczucie i zwiększają zainteresowanie otoczenia jego osobą. Objawy konwercyjne niwelują
poczucie mniejszej wartości własnej i usprawiedliwiają porażki. W szkole dziecko chore często jest
łagodniej oceniane przez nauczycieli i często otrzymują lepsze stopnie niż powinni.
Zaburzenia obsesyjno – kompulsywne ( nerwice natręctw )
Lęk w nerwicy natręctw jest automatycznie kontrolowany przez [[związanie]] go ze stale powtarzającymi
się myślami i czynnościami. Do powstania nerwicy natręctw przyczyniają się konflikty wewnętrzne
dziecka, między dążeniami do swobody, a koniecznością podporządkowania się rygorystycznym
zarządzeniom rodziców, a szczególnie skrajnie pedantycznej i perfekcjonistycznej matce,
wymagającej od dziecka bezwzględnego posłuszeństwa. Podstawowymi objawami są : nawracające,
nasuwające się wbrew własnej woli myśli i wyobrażenia – czyli obsesje oraz wielokrotne czynności
wykonywane na skutek odczuwania przymusu, czyli kompulsja. [[Natręctwa]] są myślami, impulsami
skłaniającymi do działania lub wyobrażeniami uporczywie nawracającymi się albo też czynnościami
wielokrotnie wykonywanymi mimo przeświadczenia w ich niedorzeczności. U dzieci na pierwszy plan
wyróżnia się natrętne powtarzanie wielokrotne czynności np. omijanie, dotykanie, liczenie
przedmiotów. Niewykonywanie takich czynności powoduje pojawienie się lęku. Z czasem czynności te
mogą stać się wypracowanymi sytuacjami w postaci np. wymyślnego chodzenia do szkoły,
specyficznych ceremoniałów przy odrabianiu lekcji, przy myciu, kładzeniu się spać, pukanie w stół
przed rozpoczęciem jedzenia. [[Dziecko]] męczą wątpliwości i wahania, czy np. zamknęło dobrze drzwi,
kilkakrotnie wraca i sprawdza zamki. Nieraz kompulsje są związane z fobią, lękiem przed zarażeniem
się, stąd częste mycie rąk lub przecieranie sztućców przed jedzeniem. Niekiedy też aby uniknąć
wielokrotnego mycia rąk [[dziecko]] wykonuje wiele skomplikowanych i kłopotliwych czynności, np.
zamyka drzwi nogą, otwiera łokciem. Bywa, że natrętne czynności wiążą się z natrętnym odrabianiem
zadań szkolnych, zbieranie śmieci, liczenie słupów telefonicznych. U dorastającej młodzieży pojawiają
się myśli natrętne o treści niezgodnej z jej moralnymi lub estetycznymi uczuciami np. myśli bluźniercze
o treści seksualnej np. kiedy jest w kościele, które występuje z różnymi czynnościami natrętnymi i
mającymi ułatwiać dziecku odwrócenie uwagi od natrętnych treści myślowych.
Nerwica depresyjna (dystymiczna)
– w nerwicowych stanach depresyjnych u dzieci i młodzieży
dominuje niepokój, apatia, niechęć do wysiłku umysłowego, zaburzenia snu, łaknienia. Wyróżnia się 4
postaci nerwicy depresyjnej :
1.
Apatyczno – abuliczna
, w której prócz obniżonego nastroju występuje brak chęci do nauki,
zaniedbywanie wyglądu, unikanie kontaktu z rówieśnikami, poświęcenie czasu na słuchanie
muzyki odpowiadającej nastrojowi dziecka
2.
Buntownicza
– w postaci wybuchów złości i gniewu, opryskliwości i kłótliwości, wyłamywanie się
spod zarządzeń rodziców lub w formie biernego oporu milczącego negowania zakazów, nakazów,
gróźb najbliższego otoczenia.
3.
Rezygnacyjna
– wynika z rozbieżności między realnym a idealnym obrazem siebie, z poczuciem
bezsensu życia, brakiem zainteresowań, uczuciem wstrętu do siebie i chęcią unicestwienia się.
4.
Labilna
– objawia się typowo dla dojrzewania oscylacją nastrojów; tzw. chandrami, zmiennym
nastawieniem uczuciowym, okresami wzmożonego napędu, ucieczek z domu, wagarów i
okresowego buntu w stosunku do rodziców, po których występuje żal, niechęć do siebie i
obniżenie nastroju z myślami samobójczymi.
Młodzieńcza [[depresja]] jest częstsza u dziewcząt. Występuje tzw. przeżuwanie myśli, inny powód to
niezadowolenie ze swojej urody, szczególnie u dojrzewających dziewcząt częste jest rozczarowanie
widocznymi zmianami cielesnymi, które odbiegają od wzoru lansowanego przez modelki.
Chłopcy łatwiej pokonują uczuciowe niepowodzenia. Ich nastroje nie utrzymują się tak długo. Ze
zmian w wyglądzie fizycznym są raczej zadowoleni. Szukając młodzieńczej depresji należy sięgnąć do
dzieciństwa. [[Źródło]] depresji znajduje się w braku głębokiej więzi uczuciowej między matką a
dzieckiem we wczesnym dzieciństwie. Rozwojowi dziecka towarzyszy brak poczucia bezpieczeństwa.
Także [[utrata]] w dzieciństwie rodzica może przyczynić się do depresji. Wczesne przeżycie straty może
wywołać [[lęk]] przed dalszymi stratami i wytwarza się oczekiwanie straty, które sprzyja depresji. W
badaniach nad więzią między rodzicami i ich dziećmi w wieku przedszkolnym a objawami depresji w

trudne sytuacje na terenie szkoły lub domu, rzadziej sytuacje szokowe, jak wypadek samochodowy,
pożar, śmierć, ciężka Choroba rodziców.
Objawy nerwicy podobnie jak u dorosłych są bardzo bogate i często zmienne. U tego samego dziecka
są to napady drgawkowe imitujące padaczkę, omdlenia, tiki, niemożność chodzenia, niemożność
stania, rzadziej niedowłady lub porażenia jednej kończyny ślepota, niedowidzenia, bezgłos, chrypka,
mutyzm. Objawy te zwane popularnie „ucieczką w chorobę” dają dziecku wtórne korzyści, np.
zmniejszają wymagania rodziców w zakresie szkoły, zwalniają je od obowiązków wywołując
współczucie i zwiększają zainteresowanie otoczenia jego osobą. Objawy konwercyjne niwelują
poczucie mniejszej wartości własnej i usprawiedliwiają porażki. W szkole dziecko chore często jest
łagodniej oceniane przez nauczycieli i często otrzymują lepsze stopnie niż powinni.
Zaburzenia obsesyjno – kompulsywne ( nerwice natręctw )
Lęk w nerwicy natręctw jest automatycznie kontrolowany przez Związanie go ze stale powtarzającymi
się myślami i czynnościami. Do powstania nerwicy natręctw przyczyniają się konflikty wewnętrzne
dziecka, między dążeniami do swobody, a koniecznością podporządkowania się rygorystycznym
zarządzeniom rodziców, a szczególnie skrajnie pedantycznej i perfekcjonistycznej matce,
wymagającej od dziecka bezwzględnego posłuszeństwa. Podstawowymi objawami są : nawracające,
nasuwające się wbrew własnej woli myśli i wyobrażenia – czyli obsesje oraz wielokrotne czynności
wykonywane na skutek odczuwania przymusu, czyli kompulsja. Natręctwa są myślami, impulsami
skłaniającymi do działania lub wyobrażeniami uporczywie nawracającymi się albo też czynnościami
wielokrotnie wykonywanymi mimo przeświadczenia w ich niedorzeczności. U dzieci na pierwszy plan
wyróżnia się natrętne powtarzanie wielokrotne czynności np. omijanie, dotykanie, liczenie
przedmiotów. Niewykonywanie takich czynności powoduje pojawienie się lęku. Z czasem czynności te
mogą stać się wypracowanymi sytuacjami w postaci np. wymyślnego chodzenia do szkoły,
specyficznych ceremoniałów przy odrabianiu lekcji, przy myciu, kładzeniu się spać, pukanie w stół
przed rozpoczęciem jedzenia. Dziecko męczą wątpliwości i wahania, czy np. zamknęło dobrze drzwi,
kilkakrotnie wraca i sprawdza zamki. Nieraz kompulsje są związane z fobią, lękiem przed zarażeniem
się, stąd częste mycie rąk lub przecieranie sztućców przed jedzeniem. Niekiedy też aby uniknąć
wielokrotnego mycia rąk Dziecko wykonuje wiele skomplikowanych i kłopotliwych czynności, np.
zamyka drzwi nogą, otwiera łokciem. Bywa, że natrętne czynności wiążą się z natrętnym odrabianiem
zadań szkolnych, zbieranie śmieci, liczenie słupów telefonicznych. U dorastającej młodzieży pojawiają
się myśli natrętne o treści niezgodnej z jej moralnymi lub estetycznymi uczuciami np. myśli bluźniercze
o treści seksualnej np. kiedy jest w kościele, które występuje z różnymi czynnościami natrętnymi i
mającymi ułatwiać dziecku odwrócenie uwagi od natrętnych treści myślowych.
Nerwica depresyjna (dystymiczna)
– w nerwicowych stanach depresyjnych u dzieci i młodzieży
dominuje niepokój, apatia, niechęć do wysiłku umysłowego, zaburzenia snu, łaknienia. Wyróżnia się 4
postaci nerwicy depresyjnej :
1.
Apatyczno – abuliczna
, w której prócz obniżonego nastroju występuje brak chęci do nauki,
zaniedbywanie wyglądu, unikanie kontaktu z rówieśnikami, poświęcenie czasu na słuchanie
muzyki odpowiadającej nastrojowi dziecka
2.
Buntownicza
– w postaci wybuchów złości i gniewu, opryskliwości i kłótliwości, wyłamywanie się
spod zarządzeń rodziców lub w formie biernego oporu milczącego negowania zakazów, nakazów,
gróźb najbliższego otoczenia.
3.
Rezygnacyjna
– wynika z rozbieżności między realnym a idealnym obrazem siebie, z poczuciem
bezsensu życia, brakiem zainteresowań, uczuciem wstrętu do siebie i chęcią unicestwienia się.
4.
Labilna
– objawia się typowo dla dojrzewania oscylacją nastrojów; tzw. chandrami, zmiennym
nastawieniem uczuciowym, okresami wzmożonego napędu, ucieczek z domu, wagarów i
okresowego buntu w stosunku do rodziców, po których występuje żal, niechęć do siebie i
obniżenie nastroju z myślami samobójczymi.
Młodzieńcza Depresja jest częstsza u dziewcząt. Występuje tzw. przeżuwanie myśli, inny powód to
niezadowolenie ze swojej urody, szczególnie u dojrzewających dziewcząt częste jest rozczarowanie
widocznymi zmianami cielesnymi, które odbiegają od wzoru lansowanego przez modelki.
Chłopcy łatwiej pokonują uczuciowe niepowodzenia. Ich nastroje nie utrzymują się tak długo. Ze
zmian w wyglądzie fizycznym są raczej zadowoleni. Szukając młodzieńczej depresji należy sięgnąć do
dzieciństwa. Źródło depresji znajduje się w braku głębokiej więzi uczuciowej między matką a
dzieckiem we wczesnym dzieciństwie. Rozwojowi dziecka towarzyszy brak poczucia bezpieczeństwa.
Także Utrata w dzieciństwie rodzica może przyczynić się do depresji. Wczesne przeżycie straty może
wywołać Lęk przed dalszymi stratami i wytwarza się oczekiwanie straty, które sprzyja depresji. W
badaniach nad więzią między rodzicami i ich dziećmi w wieku przedszkolnym a objawami depresji w
str 2
odrzucenie dziecka od matki. Wychowywany w nieprawidłowej rodzinie nastolatek jest
niesamodzielny, silnie związany z domem, boi się trudności szkolnych i krytycznej oceny kolegów
mimo częstego, wpajanego przez rodziców zawyżonego mniemania o sobie. Jeśli więc na terenie
szkoły zaistnieją sytuacje w jakiś sposób zagrażające nierealnemu obrazowi własnej osoby, wycofuje
się on szybko ze środowiska szkolnego do domu, gdzie może zachować [[obraz]] własnej osoby i
tyranizować całą rodzinę swym złym samopoczuciem. Obecnie akceptowany jest pogląd, że odmowa
chodzenia do szkoły stanowi niejednolity [[problem]] o skomplikowanym podłożu. Dlatego bardziej
korzystne jest ustalenie potrzeb, które zaspokoją [[dziecko]] opuszczając zajęcia szkolne. Zrozumienie
co zyskuje [[dziecko]] przez nie chodzenie do szkoły może pomóc opanować stan interwencji. Odmowa
chodzenia do szkoły podtrzymywana jest u dziecka przez jedną lub więcej wyróżnionych kategorii
przyczyn :
Unikanie specyficznych miejsc w szkole budzących [[strach]] lub ogólną nadmierną lękliwość.
Dziecko boi się określonego miejsca w szkole, np. korytarza w sytuacji sprawdzania wiadomości
lub osoby nauczyciela
Ucieczka od szkolnych sytuacji awersyjnych; mogą być one związane z nie zadawalającymi
relacjami interpersonalnymi w szkole, z rówieśnikami lub nauczycielami. Najczęściej za
najbardziej nieprzyjemne są uważane sytuacje oceniania
Skupianie uwagi na sobie lub [[lęk]] przed rozstaniem, tzw. [[lęk]] separacyjny. [[Lęk]] to nasilona, trwała
obawa przed oddzieleniem od najbliższych, głównie matki. Towarzyszą jej fantazje, że bliskie
osoby z którymi rozstało się [[dziecko]] nie wrócą. W okresie rozstania stanie im się [[coś]] złego. Z
tymi obawami współistnieją zaburzenia snu, lęki nocne, koszmarne sny. W efekcie dziecko
protestuje przeciwko pójściu do szkoły, a czasami zmusza matkę do stałej obecności w szkole.
Bywa również, że to nie wystarcza i dzieci wielokrotnie wychodzą z klasy aby sprawdzić, czy
matka jest w pobliżu. Próby przeciwstawienia się tym zachowaniom powodują narastanie
trudnego do zniesienia lęku, a nawet paniki. [[Lęk]] separacyjny może się objawiać złym humorem i
narzekaniem na dolegliwości fizyczne.
Nagradzające doświadczenia poza szkolne. Dzieci należące do tej kategorii pragną pozostać w
domu. Dlatego, że dzięki temu mogą oddawać się ulubionym zajęciom np. gry komputerowe,
oglądanie telewizji.
Inna [[grupa]] zaburzeń nerwicowych to
neurastenia.
Przyczyną tego zespołu zaburzeń są
nierozwiązane konflikty wewnętrzne nastolatka z okresu wczesnego dzieciństwa, spowodowane
głównie odtrącającą postawą rodziców, niezgodnością metod wychowawczych obojga rodziców,
stawianie sprzecznych wymagań. Czynnikiem wyzwalającym zaburzenia nerwicowe są
niepowodzenia szkolne i [[okres]] dorastania. U nastolatka dominuje wzmożona pobudliwość
emocjonalna przejawiająca się gwałtownymi wybuchami gniewu, rozżalenia, a nawet atakami agresji,
które pozostawiają poczucie wstydu, winy i [[uczucie]] narastającego wyczerpania. Objawy te są
pierwszymi sygnałami wołania o pomoc. Jeżeli [[otoczenie]] nie rozumie tych objawów, sygnałów, nie
zareaguje na nie przez zmianę swoich nastawień uczuciowych, objawy te nasilają się. Nieraz objaw
neurasteniczny występuje w postaci stałego znużenia, najsilniejszego w godzinach rannych i
ustającego pod koniec dnia. Trudności w skupieniu uwagi, zaburzenia pamięci, do tych zaburzeń
dołączają się rozmaite zaburzenia negatywne, jak bóle i zawroty głowy, trudności w zasypianiu, płytki,
niespokojny sen, koszmary, [[uczucie]] oziębienia dłoni i stóp, kołatanie serca, bóle brzucha,
nadwrażliwość na hałasy i jasne światło, a u dziewcząt bolesne, zbyt częste miesiączki. Subiektywne
odczucia tych dolegliwości lekceważonych lub niezauważonych przez [[otoczenie]] są nieraz tak duże, że
pogłębiają lęk, drażliwość, przy często obniżonym nastroju. Z czasem pojawiają się wtórne skutki w
postaci wadliwego funkcjonowania w szkole, a więc negatywne ustosunkowanie się do rówieśników w
klasie, konflikty z nauczycielami, skłonności do obrażania się, żądania wyłączności uczuć.
Inna [[grupa]] zaburzeń to
zaburzenia konwersyjne
( dawniej – [[histeria]] ). Występują stosunkowo często
u chłopców i dziewcząt. Zaburzenia te przejawiają specyficzne cechy osobowości jak i nadmiernie
żywą i nieuporządkowaną emocjonalność, impulsywność w działaniu, egocentryzm, subiektywność,
tendencje do teatralnego i przesadnego wyrażania swych uczuć i wyolbrzymiania, a rzadziej
minimalizowania swych dolegliwości oraz łatwość przyjmowania postaw wobec otoczenia w różnych
sytuacjach, np. bierny upór lub agresywność. W nerwicy tej nie jest odczuwalny bezpośrednio jak w
nerwicy lękowej i nie jest przenoszony na konkretne przedmioty i sytuacje jak w fobiach ale zostaje
przekształcony, czyli ulega konwersji w rozmaite przedświadome, czynnościowe zaburzenia ruchowe i
uczuciowe odpowiadające funkcjami nerwic ruchowych i uczuciowych. Za jedną z przyczyn nerwicy
konwercyjnej u dzieci i młodzieży uważa się głównie nadopiekuńcze, niekonsekwentne postawy
rodziców, ich błędy wychowawcze oraz zawyżone ambicje i zbyt wysokie wymagania w stosunku do
możliwości niedojrzałego emocjonalnie dziecka. Czynnikiem wyzwalającym objawy konwersyjne są

odrzucenie dziecka od matki. Wychowywany w nieprawidłowej rodzinie nastolatek jest
niesamodzielny, silnie związany z domem, boi się trudności szkolnych i krytycznej oceny kolegów
mimo częstego, wpajanego przez rodziców zawyżonego mniemania o sobie. Jeśli więc na terenie
szkoły zaistnieją sytuacje w jakiś sposób zagrażające nierealnemu obrazowi własnej osoby, wycofuje
się on szybko ze środowiska szkolnego do domu, gdzie może zachować Obraz własnej osoby i
tyranizować całą rodzinę swym złym samopoczuciem. Obecnie akceptowany jest pogląd, że odmowa
chodzenia do szkoły stanowi niejednolity Problem o skomplikowanym podłożu. Dlatego bardziej
korzystne jest ustalenie potrzeb, które zaspokoją Dziecko opuszczając zajęcia szkolne. Zrozumienie
co zyskuje Dziecko przez nie chodzenie do szkoły może pomóc opanować stan interwencji. Odmowa
chodzenia do szkoły podtrzymywana jest u dziecka przez jedną lub więcej wyróżnionych kategorii
przyczyn :
Unikanie specyficznych miejsc w szkole budzących Strach lub ogólną nadmierną lękliwość.
Dziecko boi się określonego miejsca w szkole, np. korytarza w sytuacji sprawdzania wiadomości
lub osoby nauczyciela
Ucieczka od szkolnych sytuacji awersyjnych; mogą być one związane z nie zadawalającymi
relacjami interpersonalnymi w szkole, z rówieśnikami lub nauczycielami. Najczęściej za
najbardziej nieprzyjemne są uważane sytuacje oceniania
Skupianie uwagi na sobie lub Lęk przed rozstaniem, tzw. Lęk separacyjny. Lęk to nasilona, trwała
obawa przed oddzieleniem od najbliższych, głównie matki. Towarzyszą jej fantazje, że bliskie
osoby z którymi rozstało się Dziecko nie wrócą. W okresie rozstania stanie im się Coś złego. Z
tymi obawami współistnieją zaburzenia snu, lęki nocne, koszmarne sny. W efekcie dziecko
protestuje przeciwko pójściu do szkoły, a czasami zmusza matkę do stałej obecności w szkole.
Bywa również, że to nie wystarcza i dzieci wielokrotnie wychodzą z klasy aby sprawdzić, czy
matka jest w pobliżu. Próby przeciwstawienia się tym zachowaniom powodują narastanie
trudnego do zniesienia lęku, a nawet paniki. Lęk separacyjny może się objawiać złym humorem i
narzekaniem na dolegliwości fizyczne.
Nagradzające doświadczenia poza szkolne. Dzieci należące do tej kategorii pragną pozostać w
domu. Dlatego, że dzięki temu mogą oddawać się ulubionym zajęciom np. gry komputerowe,
oglądanie telewizji.
Inna Grupa zaburzeń nerwicowych to
neurastenia.
Przyczyną tego zespołu zaburzeń są
nierozwiązane konflikty wewnętrzne nastolatka z okresu wczesnego dzieciństwa, spowodowane
głównie odtrącającą postawą rodziców, niezgodnością metod wychowawczych obojga rodziców,
stawianie sprzecznych wymagań. Czynnikiem wyzwalającym zaburzenia nerwicowe są
niepowodzenia szkolne i Okres dorastania. U nastolatka dominuje wzmożona pobudliwość
emocjonalna przejawiająca się gwałtownymi wybuchami gniewu, rozżalenia, a nawet atakami agresji,
które pozostawiają poczucie wstydu, winy i Uczucie narastającego wyczerpania. Objawy te są
pierwszymi sygnałami wołania o pomoc. Jeżeli Otoczenie nie rozumie tych objawów, sygnałów, nie
zareaguje na nie przez zmianę swoich nastawień uczuciowych, objawy te nasilają się. Nieraz objaw
neurasteniczny występuje w postaci stałego znużenia, najsilniejszego w godzinach rannych i
ustającego pod koniec dnia. Trudności w skupieniu uwagi, zaburzenia pamięci, do tych zaburzeń
dołączają się rozmaite zaburzenia negatywne, jak bóle i zawroty głowy, trudności w zasypianiu, płytki,
niespokojny sen, koszmary, Uczucie oziębienia dłoni i stóp, kołatanie serca, bóle brzucha,
nadwrażliwość na hałasy i jasne światło, a u dziewcząt bolesne, zbyt częste miesiączki. Subiektywne
odczucia tych dolegliwości lekceważonych lub niezauważonych przez Otoczenie są nieraz tak duże, że
pogłębiają lęk, drażliwość, przy często obniżonym nastroju. Z czasem pojawiają się wtórne skutki w
postaci wadliwego funkcjonowania w szkole, a więc negatywne ustosunkowanie się do rówieśników w
klasie, konflikty z nauczycielami, skłonności do obrażania się, żądania wyłączności uczuć.
Inna Grupa zaburzeń to
zaburzenia konwersyjne
( dawniej – Histeria ). Występują stosunkowo często
u chłopców i dziewcząt. Zaburzenia te przejawiają specyficzne cechy osobowości jak i nadmiernie
żywą i nieuporządkowaną emocjonalność, impulsywność w działaniu, egocentryzm, subiektywność,
tendencje do teatralnego i przesadnego wyrażania swych uczuć i wyolbrzymiania, a rzadziej
minimalizowania swych dolegliwości oraz łatwość przyjmowania postaw wobec otoczenia w różnych
sytuacjach, np. bierny upór lub agresywność. W nerwicy tej nie jest odczuwalny bezpośrednio jak w
nerwicy lękowej i nie jest przenoszony na konkretne przedmioty i sytuacje jak w fobiach ale zostaje
przekształcony, czyli ulega konwersji w rozmaite przedświadome, czynnościowe zaburzenia ruchowe i
uczuciowe odpowiadające funkcjami nerwic ruchowych i uczuciowych. Za jedną z przyczyn nerwicy
konwercyjnej u dzieci i młodzieży uważa się głównie nadopiekuńcze, niekonsekwentne postawy
rodziców, ich błędy wychowawcze oraz zawyżone ambicje i zbyt wysokie wymagania w stosunku do
możliwości niedojrzałego emocjonalnie dziecka. Czynnikiem wyzwalającym objawy konwersyjne są
str 3
niechęć do ludzi. Pojawia się poczucie żalu, wstydu, zabarwione agresją. Okres dojrzewania może
pogłębiać nerwicową osobowość, niepokój, lęk. Młody człowiek, wychowany w nieprawidłowej
strukturze rodziny, niedojrzały emocjonalnie ma trudności w realizowaniu zadań związanych z
dorosłością. W ten sposób na tle nerwicowego rozwiązania osobowości i narastających napięć
emocjonalnych, niepokoju i lęku wobec nowych, stresujących emocjonalnie sytuacji oraz
nierozwiązanych konfliktów wewnętrznych, szczególnie łatwo dochodzi u młodzieży do ujawnienia się
objawów nerwicowych.
OBJAWY NERWIC
Objawy nerwicowe rzadko tworzą jednolite zespoły nerwicowe jak i u dorosłych. Częściej mają
charakter mieszany, tzn. u tego samego dziecka prócz przewlekłego lęku i niepokoju stwierdza się
napady lęku czy reakcje fobiczne lub [[natręctwa]] współwystępują ze stanami obniżonego nastroju. Jest
to uwarunkowane głównymi właściwościami wieku, tj. Stopnia biologicznego i społecznego rozwoju
dziecka oraz podstawowymi potrzebami psychicznymi i zadaniami jakie stawia mu dom rodzinny i
szkoła. Na podstawę dominujących objawów można wyodrębnić pewne cechy zaburzeń nerwowych :
Lękowe
– cechuje je stały, rozlany [[lęk]] bezprzedmiotowy w postaci subiektywnego poczucia
zagrożenia, niepokoju, oczekiwania z obawą i wszelkich niepowodzeń. Stąd u opanowanych przez
lęk dzieci dominują w zachowaniu nieśmiałość, niepewność, brak samodzielności z nadmiernym
uzależnieniem od rodziców, nadmierną wrażliwością na opinię otoczenia, zbyt krytyczna samoocena,
poczucie niższości, obniżony nastrój. Bezpośrednim czynnikiem wyzwalającym nerwicowe objawy
lękowe są głównie trudne sytuacje w szkole, stanowiące zagrożenie właściwych wartości dziecka, lęk
i niepokój. Utrudnia to dziecku koncentrację uwagi i logiczne myślenie, zmniejsza gotowość
przypominania sobie wiadomości, wzrasta drażliwość, niezadowolenie z siebie i przygnębienie. Obok
niepokoju i lęku pojawiają się dolegliwości : trudności w zasypianiu, powierzchowny sen z wczesnym
budzeniem się i uczuciem zmęczenia, koszmary, bóle głowy, zaburzenia łaknienia. [[Dziecko]] nie wie o
zależności między konfliktem emocjonalnym a zaburzeniami w jego funkcjonowaniu. Poza przewlekle
utrzymującymi się niepokojem i lękiem mogą też pojawiać się nieumotywowane, ostre napady lęku,
przypominające gwałtowne reakcje strachu z silnymi objawami negatywnymi jak [[przyspieszenie]] tętna,
rozszerzenie źrenic, zimne poty, bladość lub zaczerwienienie twarzy, drżenie rąk, silne parcie na
mocz lub kał.
Fobie
– u dzieci, u których [[lęk]] jest zależny od mechanizmu obronnego przeniesienia z prawdziwego
nieuświadomionego źródła na [[obiekt]] fobiczny, tzn. [[lęk]] ma [[charakter]] przedmiotowy. Pojawia się w
określonych sytuacjach lub w odniesieniu do określonych przedmiotów ze stałą tendencją do ich
unikania. Nerwicowym reakcjom fobicznym u dzieci zawsze towarzyszą poważne zaburzenia
zachodzące z elementem stałego niepokoju i paniki. W odróżnieniu od występujących u dzieci 4 – 5
letnich reakcji fobicznych, które mają [[charakter]] przemijający o niewielkim znaczeniu emocjonalnym.
Fobie to [[stała]] tendencja do unikania pewnych budzących [[lęk]] sytuacji tj. wysokość, przestrzeń. Są też
fobie związane z podróżą, społeczne. Wszystkie mogą zakłócać funkcjonowanie dziecka w szkole.
Są wtedy pasywne, zaniepokojone, lękliwe, często w depresji. [[Terapia]] rodziny ujawnia zagrażającą
wizję świata transmitowana z pokolenia na [[pokolenie]] stałe oczekiwanie nieszczęść i zagrożeń i
traumatyczne zdarzenia w rodzinie tj. śmierć w okresie przed fobią.
FOBIE SZKOLNE
Fobia szkolna polega na niechęci lub na całkowitej odmowie chodzenia do szkoły w związku z
odczuwaniem lęku na jej terenie i nasilaniu się niepokoju już na samą myśl o pójściu do szkoły. Przy
czym [[dziecko]] nie uświadamia sobie rzeczywistej przyczyny lęku i niepokoju.
OBJAWY FOBII :
Jeżeli [[rodzice]] usiłują zmusić [[dziecko]] do zajęć szkolnych stawia ono silny [[opór]] z próbą racjonalizacji
swojej niechęci do szkoły mało istotnymi argumentami. Najczęściej udaje się dziecku uniknięcia
pójścia do szkoły, dzięki objawom somatycznym, które z [[reguły]] towarzyszą fobii szkolnej. Objawy te
pojawiają się rano, w czasie śniadania, w postaci wymiotów, bólu brzucha, biegunki, omdleń.
Ustępują szybko, gdy [[dziecko]] uzyska zgodę rodziców na pozostanie w domu. Jeśli [[rodzice]] nie
zgodzą się na to, objawy te nie tylko nie mijają, ale często tak przybierają na sile, że [[nauczyciel]] musi
odesłać [[dziecko]] do domu. Wyróżnia się 2 postaci fobii szkolnej : ostra i przewlekła
Ostra występuje zwykle w wieku szkolnym, [[lęk]] spowodowany jest konkretnym czynnikiem
traumatyzującym np. upokorzenie lub ośmieszenie ucznia na terenie szkoły.
Przewlekła charakteryzuje się stopniowym narastaniem obawy przed szkołą, a znaczącą rolę w ich
powstawaniu głównie u dorastającej młodzieży pełni dom rodzinny, przede wszystkim neurotyczna
osobowość rodziców lub przejawiające się w formie nadmiernej opiekuńczości, emocjonalne

niechęć do ludzi. Pojawia się poczucie żalu, wstydu, zabarwione agresją. Okres dojrzewania może
pogłębiać nerwicową osobowość, niepokój, lęk. Młody człowiek, wychowany w nieprawidłowej
strukturze rodziny, niedojrzały emocjonalnie ma trudności w realizowaniu zadań związanych z
dorosłością. W ten sposób na tle nerwicowego rozwiązania osobowości i narastających napięć
emocjonalnych, niepokoju i lęku wobec nowych, stresujących emocjonalnie sytuacji oraz
nierozwiązanych konfliktów wewnętrznych, szczególnie łatwo dochodzi u młodzieży do ujawnienia się
objawów nerwicowych.
OBJAWY NERWIC
Objawy nerwicowe rzadko tworzą jednolite zespoły nerwicowe jak i u dorosłych. Częściej mają
charakter mieszany, tzn. u tego samego dziecka prócz przewlekłego lęku i niepokoju stwierdza się
napady lęku czy reakcje fobiczne lub Natręctwa współwystępują ze stanami obniżonego nastroju. Jest
to uwarunkowane głównymi właściwościami wieku, tj. Stopnia biologicznego i społecznego rozwoju
dziecka oraz podstawowymi potrzebami psychicznymi i zadaniami jakie stawia mu dom rodzinny i
szkoła. Na podstawę dominujących objawów można wyodrębnić pewne cechy zaburzeń nerwowych :
Lękowe
– cechuje je stały, rozlany Lęk bezprzedmiotowy w postaci subiektywnego poczucia
zagrożenia, niepokoju, oczekiwania z obawą i wszelkich niepowodzeń. Stąd u opanowanych przez
lęk dzieci dominują w zachowaniu nieśmiałość, niepewność, brak samodzielności z nadmiernym
uzależnieniem od rodziców, nadmierną wrażliwością na opinię otoczenia, zbyt krytyczna samoocena,
poczucie niższości, obniżony nastrój. Bezpośrednim czynnikiem wyzwalającym nerwicowe objawy
lękowe są głównie trudne sytuacje w szkole, stanowiące zagrożenie właściwych wartości dziecka, lęk
i niepokój. Utrudnia to dziecku koncentrację uwagi i logiczne myślenie, zmniejsza gotowość
przypominania sobie wiadomości, wzrasta drażliwość, niezadowolenie z siebie i przygnębienie. Obok
niepokoju i lęku pojawiają się dolegliwości : trudności w zasypianiu, powierzchowny sen z wczesnym
budzeniem się i uczuciem zmęczenia, koszmary, bóle głowy, zaburzenia łaknienia. Dziecko nie wie o
zależności między konfliktem emocjonalnym a zaburzeniami w jego funkcjonowaniu. Poza przewlekle
utrzymującymi się niepokojem i lękiem mogą też pojawiać się nieumotywowane, ostre napady lęku,
przypominające gwałtowne reakcje strachu z silnymi objawami negatywnymi jak Przyspieszenie tętna,
rozszerzenie źrenic, zimne poty, bladość lub zaczerwienienie twarzy, drżenie rąk, silne parcie na
mocz lub kał.
Fobie
– u dzieci, u których Lęk jest zależny od mechanizmu obronnego przeniesienia z prawdziwego
nieuświadomionego źródła na Obiekt fobiczny, tzn. Lęk ma Charakter przedmiotowy. Pojawia się w
określonych sytuacjach lub w odniesieniu do określonych przedmiotów ze stałą tendencją do ich
unikania. Nerwicowym reakcjom fobicznym u dzieci zawsze towarzyszą poważne zaburzenia
zachodzące z elementem stałego niepokoju i paniki. W odróżnieniu od występujących u dzieci 4 – 5
letnich reakcji fobicznych, które mają Charakter przemijający o niewielkim znaczeniu emocjonalnym.
Fobie to Stała tendencja do unikania pewnych budzących Lęk sytuacji tj. wysokość, przestrzeń. Są też
fobie związane z podróżą, społeczne. Wszystkie mogą zakłócać funkcjonowanie dziecka w szkole.
Są wtedy pasywne, zaniepokojone, lękliwe, często w depresji. Terapia rodziny ujawnia zagrażającą
wizję świata transmitowana z pokolenia na Pokolenie stałe oczekiwanie nieszczęść i zagrożeń i
traumatyczne zdarzenia w rodzinie tj. śmierć w okresie przed fobią.
FOBIE SZKOLNE
Fobia szkolna polega na niechęci lub na całkowitej odmowie chodzenia do szkoły w związku z
odczuwaniem lęku na jej terenie i nasilaniu się niepokoju już na samą myśl o pójściu do szkoły. Przy
czym Dziecko nie uświadamia sobie rzeczywistej przyczyny lęku i niepokoju.
OBJAWY FOBII :
Jeżeli Rodzice usiłują zmusić Dziecko do zajęć szkolnych stawia ono silny Opór z próbą racjonalizacji
swojej niechęci do szkoły mało istotnymi argumentami. Najczęściej udaje się dziecku uniknięcia
pójścia do szkoły, dzięki objawom somatycznym, które z Reguły towarzyszą fobii szkolnej. Objawy te
pojawiają się rano, w czasie śniadania, w postaci wymiotów, bólu brzucha, biegunki, omdleń.
Ustępują szybko, gdy Dziecko uzyska zgodę rodziców na pozostanie w domu. Jeśli Rodzice nie
zgodzą się na to, objawy te nie tylko nie mijają, ale często tak przybierają na sile, że Nauczyciel musi
odesłać Dziecko do domu. Wyróżnia się 2 postaci fobii szkolnej : ostra i przewlekła
Ostra występuje zwykle w wieku szkolnym, Lęk spowodowany jest konkretnym czynnikiem
traumatyzującym np. upokorzenie lub ośmieszenie ucznia na terenie szkoły.
Przewlekła charakteryzuje się stopniowym narastaniem obawy przed szkołą, a znaczącą rolę w ich
powstawaniu głównie u dorastającej młodzieży pełni dom rodzinny, przede wszystkim neurotyczna
osobowość rodziców lub przejawiające się w formie nadmiernej opiekuńczości, emocjonalne
str 4
wieku 18 lat – stwierdzono, że dziewczyny z depresją mają matki o autorytarnym i nadmiernie
opiekuńczym stylu wychowawczym, co przyczyniło się do zależności córek od ich matek i utrudniało
rozwiązanie ich autonomii. Ich swoboda wychodzenia w świat zewnętrzny była ograniczona. Brak tej
zależności u chłopców. Dziewczętom jest trudniej przeciwstawić się uczuciowości i autorytetowi matki.
Powstawanie depresji łączy się z niskim poczuciem własnej wartości w dzieciństwie i brakiem ufności
w przyszłość. Takie negatywne myśli i [[uczucia]] utrwalają się szczególnie wtedy, gdy młody człowiek
znajduje uzasadnienie w swoich doświadczeniach.
Dziewczęta mające objawy depresji stale oceniały swe osiągnięcia niżej, nie wierzyły w swe zdolności.
Rozpowszechniona jest koncepcja Seligmana o wyuczonej bezradności jako podstawowej
młodzieńczej depresji. Bezradność (wyuczona) wytwarza się gdy [[osoba]] przez dłuższy [[czas]] znajduje
się w stanie stresu, nad którego przyczynami nie ma kontroli. Wytwarza się poczucie beznadziejności i
przekonanie, że nie można zmienić sytuacji. Objawy depresji tak częste u młodzieży i młodych
dorosłych związane jest z poczuciem beznadziejności z braku perspektyw życiowych. Za powstawanie
młodzieńczych depresji odpowiedzialne są też inne [[czynniki]] tkwiące w środowisku rodzinnym, np.
niestabilność emocjonalna rodziców, ciągłe konflikty lub [[rozwód]] a także trudności bytowe. Bieda
sprzyja smutkowi. Przyczyny depresji to też przewlekła [[choroba]] rodzica i nadopiekuńczość matki,
ograniczająca aktywność i swobodę dziecka i kontakty z rówieśnikami. U wychowywanego w ten
sposób dziecka w okresie dorastania wyzwalają się negatywne [[uczucia]] do otoczenia. Zachwiane jest
poczucie własnej wartości i zachwianie wiary w życie, bunt, agresja. Duże znaczenie dla
przeciwdziałania ma środowisko rówieśnicze. Odrzucenie przez rówieśników, brak bliskich przyjaciół
ułatwiają pojawienie się depresji. Dobre kontakty z rówieśnikami stanowią skuteczną obronę przed
nią.
Zaburzenie hipochondryczne
– można mówić o nich wtedy, gdy u dzieci dominują obok niepokoju i
lęku o [[stan]] swojego zdrowia liczne i ciągłe skargi na drobne dolegliwości np. bóle głowy, brzucha,
ucisk w okolicy klatki piersiowej, duszności, a ogólny [[stan]] zdrowia dziecka jest dobry i badania
dodatkowe nie wykazują zaburzeń somatycznych. [[Dziecko]] przy tym wykazuje szczególne
zainteresowania tematyką chorobową i gotowość leczenia, a zarządzeń lekarskich i dawkowania
leków przestrzega bardzo skrupulatnie. Przyczyną objawów zaburzeń są błędy wychowawcze
nadopiekuńczej matki, lękającej się o [[zdrowie]] dziecka lub przeciwnie – obojętna [[postawa]] emocjonalna
wobec dziecka, które ma niedosyt uczuć.
Trans i [[opętanie]] –
zaburzenia te raczej rzadko występują w naszej kulturze. Następuje niezależnie
od woli i niechciana przez jednostkę [[utrata]] poczucia tożsamości i orientacji w otoczeniu, zawężenie
pola świadomości; w przeżywaniu pojawia się odczucie innego stanu świadomości, owładnięcia przez
bóstwa, tajemne siły, [[opętanie]] przez złe duchy; pozycje i ruchy ciała są ograniczone, słowne
wypowiedzi ubogie i powtarzające się. Mimo znacznego podobieństwa nie traktuje się jako zaburzenie
takich stanów krańcowych, które są wywoływane dobrowolnie, świadomie i celowo rozmaitych
procedur z wierzeniami religijnymi, transów medytacyjnych. Podobnie nie uważa się za zaburzenie
lecz za [[fenomen]] kulturowych zachowań, gdzie zgromadzone osoby świadomie dążą do tego, by
wstąpiły w nie i wyraziły np. przodków. [[Leczenie]] nerwic dziecięcych polega na stosowaniu form
psychoterapii. [[Leczenie]] ma na celu usunięcie objawów nerwicy i zwiększenie odporności dziecka na
stresy życia codziennego, nauczenie go radzenia sobie w trudnych sytuacjach i rozwiązywanie
konfliktów. Stosowane [[leczenie]] jest zależne od wskazań somatycznych, najczęściej stosuje się
leczenie kompleksowe (farmakoterapia i psychoterapia).
Zaburzenia osobowości
– obok nerwic są zaliczane do najważniejszych problemów klinicznych i
psychospołecznych na świecie. [[Ludzie]] z zaburzeniami osobowości odgrywali i odgrywają szczególną
rolę w funkcjonowaniu wielu grup społecznych : małych i bardzo dużych. Mogą oni w różnych
sytuacjach w istotny sposób oddziaływać na innych ludzi. Jest to często [[oddziaływanie]] negatywne,
niekiedy destrukcyjne i dramatyczne. [[Ludzie]] ci sami często przeżywają różne kryzysy i reakcje
przebiegające z bardzo dużym napięciem i niekiedy gwałtownymi zaburzeniami w zachowaniu, np. o
charakterze agresji, reakcji samouszkodzeniowych lub impulsywnych reakcji samobójczych.
Przyczyna to trudności przystosowawcze i liczne konflikty, które najczęściej sami powodują. Istnieją 2
problemy, które wiążą się z psychospołecznym funkcjonowaniem ludzi z zaburzeniami osobowości.
Pierwszy to problemy z trudnościami w funkcjonowaniu ich samych. Drugi to skutki oddziaływań na
innych. Zaburzenia osobowości to nie [[choroba]] psychiczna, bo u ludzi tych nie obserwuje się
podstawowych objawów choroby psychicznej tj. urojenia, omamy. Zaburzenia osobowości nie są też
nerwicą. Przez zaburzenie osobowości rozumie się utrwalone wzorce zachowania, przeżywania i
myślenia, odbiegające od przeciętnych wzorców przyjętych w danej kulturze, a charakteryzujących się
mało elastycznymi reakcjami na różne sytuacje indywidualne i społeczne oraz z trudnościami w wielu
zakresach funkcjonowania psychiczno – społecznego. Zaburzenie osobowości to stan, który
charakteryzuje się pewną stabilnością, ale który jest jednocześnie pograniczem zaburzeń

wieku 18 lat – stwierdzono, że dziewczyny z depresją mają matki o autorytarnym i nadmiernie
opiekuńczym stylu wychowawczym, co przyczyniło się do zależności córek od ich matek i utrudniało
rozwiązanie ich autonomii. Ich swoboda wychodzenia w świat zewnętrzny była ograniczona. Brak tej
zależności u chłopców. Dziewczętom jest trudniej przeciwstawić się uczuciowości i autorytetowi matki.
Powstawanie depresji łączy się z niskim poczuciem własnej wartości w dzieciństwie i brakiem ufności
w przyszłość. Takie negatywne myśli i Uczucia utrwalają się szczególnie wtedy, gdy młody człowiek
znajduje uzasadnienie w swoich doświadczeniach.
Dziewczęta mające objawy depresji stale oceniały swe osiągnięcia niżej, nie wierzyły w swe zdolności.
Rozpowszechniona jest koncepcja Seligmana o wyuczonej bezradności jako podstawowej
młodzieńczej depresji. Bezradność (wyuczona) wytwarza się gdy Osoba przez dłuższy Czas znajduje
się w stanie stresu, nad którego przyczynami nie ma kontroli. Wytwarza się poczucie beznadziejności i
przekonanie, że nie można zmienić sytuacji. Objawy depresji tak częste u młodzieży i młodych
dorosłych związane jest z poczuciem beznadziejności z braku perspektyw życiowych. Za powstawanie
młodzieńczych depresji odpowiedzialne są też inne Czynniki tkwiące w środowisku rodzinnym, np.
niestabilność emocjonalna rodziców, ciągłe konflikty lub Rozwód a także trudności bytowe. Bieda
sprzyja smutkowi. Przyczyny depresji to też przewlekła Choroba rodzica i nadopiekuńczość matki,
ograniczająca aktywność i swobodę dziecka i kontakty z rówieśnikami. U wychowywanego w ten
sposób dziecka w okresie dorastania wyzwalają się negatywne Uczucia do otoczenia. Zachwiane jest
poczucie własnej wartości i zachwianie wiary w życie, bunt, agresja. Duże znaczenie dla
przeciwdziałania ma środowisko rówieśnicze. Odrzucenie przez rówieśników, brak bliskich przyjaciół
ułatwiają pojawienie się depresji. Dobre kontakty z rówieśnikami stanowią skuteczną obronę przed
nią.
Zaburzenie hipochondryczne
– można mówić o nich wtedy, gdy u dzieci dominują obok niepokoju i
lęku o Stan swojego zdrowia liczne i ciągłe skargi na drobne dolegliwości np. bóle głowy, brzucha,
ucisk w okolicy klatki piersiowej, duszności, a ogólny Stan zdrowia dziecka jest dobry i badania
dodatkowe nie wykazują zaburzeń somatycznych. Dziecko przy tym wykazuje szczególne
zainteresowania tematyką chorobową i gotowość leczenia, a zarządzeń lekarskich i dawkowania
leków przestrzega bardzo skrupulatnie. Przyczyną objawów zaburzeń są błędy wychowawcze
nadopiekuńczej matki, lękającej się o Zdrowie dziecka lub przeciwnie – obojętna Postawa emocjonalna
wobec dziecka, które ma niedosyt uczuć.
Trans i Opętanie
zaburzenia te raczej rzadko występują w naszej kulturze. Następuje niezależnie
od woli i niechciana przez jednostkę Utrata poczucia tożsamości i orientacji w otoczeniu, zawężenie
pola świadomości; w przeżywaniu pojawia się odczucie innego stanu świadomości, owładnięcia przez
bóstwa, tajemne siły, Opętanie przez złe duchy; pozycje i ruchy ciała są ograniczone, słowne
wypowiedzi ubogie i powtarzające się. Mimo znacznego podobieństwa nie traktuje się jako zaburzenie
takich stanów krańcowych, które są wywoływane dobrowolnie, świadomie i celowo rozmaitych
procedur z wierzeniami religijnymi, transów medytacyjnych. Podobnie nie uważa się za zaburzenie
lecz za Fenomen kulturowych zachowań, gdzie zgromadzone osoby świadomie dążą do tego, by
wstąpiły w nie i wyraziły np. przodków. Leczenie nerwic dziecięcych polega na stosowaniu form
psychoterapii. Leczenie ma na celu usunięcie objawów nerwicy i zwiększenie odporności dziecka na
stresy życia codziennego, nauczenie go radzenia sobie w trudnych sytuacjach i rozwiązywanie
konfliktów. Stosowane Leczenie jest zależne od wskazań somatycznych, najczęściej stosuje się
leczenie kompleksowe (farmakoterapia i psychoterapia).
Zaburzenia osobowości
– obok nerwic są zaliczane do najważniejszych problemów klinicznych i
psychospołecznych na świecie. Ludzie z zaburzeniami osobowości odgrywali i odgrywają szczególną
rolę w funkcjonowaniu wielu grup społecznych : małych i bardzo dużych. Mogą oni w różnych
sytuacjach w istotny sposób oddziaływać na innych ludzi. Jest to często Oddziaływanie negatywne,
niekiedy destrukcyjne i dramatyczne. Ludzie ci sami często przeżywają różne kryzysy i reakcje
przebiegające z bardzo dużym napięciem i niekiedy gwałtownymi zaburzeniami w zachowaniu, np. o
charakterze agresji, reakcji samouszkodzeniowych lub impulsywnych reakcji samobójczych.
Przyczyna to trudności przystosowawcze i liczne konflikty, które najczęściej sami powodują. Istnieją 2
problemy, które wiążą się z psychospołecznym funkcjonowaniem ludzi z zaburzeniami osobowości.
Pierwszy to problemy z trudnościami w funkcjonowaniu ich samych. Drugi to skutki oddziaływań na
innych. Zaburzenia osobowości to nie Choroba psychiczna, bo u ludzi tych nie obserwuje się
podstawowych objawów choroby psychicznej tj. urojenia, omamy. Zaburzenia osobowości nie są też
nerwicą. Przez zaburzenie osobowości rozumie się utrwalone wzorce zachowania, przeżywania i
myślenia, odbiegające od przeciętnych wzorców przyjętych w danej kulturze, a charakteryzujących się
mało elastycznymi reakcjami na różne sytuacje indywidualne i społeczne oraz z trudnościami w wielu
zakresach funkcjonowania psychiczno – społecznego. Zaburzenie osobowości to stan, który
charakteryzuje się pewną stabilnością, ale który jest jednocześnie pograniczem zaburzeń
str 5
4.
Świadome kłamstwo w celu uzyskania dóbr lub uniknięcia zobowiązań
Kradzież dóbr materialnych bez konfrontacji z ofiarą, np. fałszerstwo
Bardzo poważne łamanie reguł, zasad, praw i nakazów przez :
Przebywanie często poza domem w nocy bez zgody rodziców przed 13 rokiem życia
Ucieczka z domu bez zamiaru powrotu
Systematyczne wagary przed 13 rokiem życia
Wyróżnia się 2 typy zaburzeń zachowania u dzieci i młodzieży :
Typ dziecięcy
– zaburzenie może być rozpoznane na podstawie przynajmniej jednego z
wymienionych kryteriów, które występują przed 10 rokiem życia, natomiast
typ młodzeżowych
zaburzeń gdy nie występuje żadne zaburzone [[zachowanie]] przed 10 rokiem życia. Oba typy zaburzeń
mogą mieć lekki, umiarkowany i znaczny [[stopień]] nasilenia.
Lekki [[stopień]] nasilenia zaburzeń zachowania występuje wtedy, gdy zaburzenie powoduje jedynie
niewielkie szkody, np. wagary, drobne kłamstwa
Umiarkowany –
gdy ilość zaburzeń zachowania i ich wpływ na innych są pośrednie między lekkim a
znacznym, np. wandalizm, [[kradzież]] bez konfrontacji z ofiarą oraz znaczny gdy powodują wyjątkowo
duże szkody, np. [[kradzież]] w konfrontacji z ofiarą, użycie broni, okrucieństwo fizyczne.
Pierwsze przejawy zaburzeń zachowania można dostrzec już u dziecka w przedszkolu w postaci
nieposłuszeństwa, uporu, gwałtownych wybuchów złości i gniewu ( krzyk, tupanie, kopanie, rzucanie
się na podłogę, niszczenie przedmiotów ). U dzieci starszych [[gniew]] i agresja często wyrażane są
przez wypowiadanie ordynarnych słów. Zaburzenia zachowania u dzieci w wieku szkolnym są
wyrazem zachwiania równowagi między środowiskiem a organizmem i przejawiają się określanymi
manifestacjami zewnętrznymi, z których jedna jest zwykle dominująca. Manifestacje są wyrazem
zaburzenia a nie zaburzeniem. Są one przejściowe i mogą ulec zmianie, co jest dowodem zmiany
warunków środowiskowych, a nie samego zaburzenia. Narastanie zaburzeń zachowania jest
procesem ciągłym, w którym do pierwszego objawu dołączają się stopniowo następne i w którym
można wyróżnić 3 fazy. W fazie pierwszej objawy są bezpośrednią reakcją na niekorzystne warunki
środowiskowe. Są to m. In. Niepowodzenia w nauce szkolnej, [[bunt]] przeciwko autorytetowi,
wagarowanie, niestałość emocjonalna. W fazie drugiej będącej kontynuacją pierwszej [[dziecko]] reaguje
na warunki zewnętrzne w sposób bardziej skomplikowany. Niejednokrotnie trudny do zrozumienia i
uzasadnienia. Mogą np. wystąpić zachowania agresywne, kłamstwa, kradzieże, włóczęgostwo. W
fazie 3 obserwuje się reakcje całkowicie nieproporcjonalne do bodźców i izolację od normalnej grupy
społecznej. Występuje wówczas całkowita aspołeczność, przejawiająca się chuligaństwem,
młodzieńczą przestępczością. Niedostosowanie może przejawiać się w dwojaki sposób :
zahamowaniem i bierną postawą dziecka lub zachowaniem demonstracyjnym i postawą bojową lub
agresywną. Przejawami zahamowania i bierności są najczęściej : agresja, wycofanie się, obojętność w
kontaktach z ludźmi, brak zaufania do ludzi i nowych sytuacji. W zachowaniu demonstracyjnie
otwartym i bojowym występuje dążenie do zwracania na siebie uwagi w sposób natrętny i natarczywy,
wzmożona agresywność, wrogość, wyrażająca się niezdolnością do współpracy, prowokacyjna
bierność lub natarczywość. Dzieci u których zaburzenia zachowania powstały na podłożu
organicznego uszkodzenia mózgu cechuje pobudzenie psychoruchowe o różnym nasileniu,
odhamowaniu i skłonność do działań popędowych. Dzieci są niespokojne, hałaśliwe, nadruchliwe,
często niszczą, są zbyt śmiałe, brak im dystansu do starszych, łatwo przechodzą od śmiechu do
płaczu, [[uwaga]] nadmiernie rozproszona, stąd złe wyniki w nauce.
Z biegiem lat nasilenie objawów zwykle maleje. W okresie pokwitania pobudzenie psycho – ruchowe
zwykle ustępuje. Odhamowanie psychiczne zwykle wyraża się impulsywnością, wybuchowością,
kradzieżami. Dzieci nie przewidują następstw swych czynów, nie myślą o karze i ewentualnych
konsekwencjach. Wykazują nieuzasadnioną agresywność, skłonności niszczycielskie, czasem
skłonność do podpalania. Czasem bywają okrutne ze skłonnością do męczenia zwierząt. Są
przedwcześnie rozbudzone płciowo i skłonne do wybryków seksualnych. Skłonne też do kłamstwa, nie
przejmują się tym, że sprawiają rodzicom kłopoty. Są skłonne do zatargów z otoczeniem do którego
nie mogą się przystosować. Typowe jest okresowe nasilenie się zaburzeń charakterologicznych a
potem okresy względnego wyciszenia, po których następuje znowu nasilenie zaburzeń. Dochodzi do
ucieczek z domu. W okresie dojrzewania zaburzenia zachowania mogą być związane z włączeniem
się do gangu młodzieżowego. Przejawem zaburzeń zachowania w tym okresie mogą być również :
zmienność nastroju, zwiększona aktywność, chaotyczne poszukiwanie nowości, krótkotrwałość
zainteresowań, mała [[tolerancja]] na [[otoczenie]] i nie liczenie się z nikim, drażliwość, trudności
koncentracji, uwagi i zapamiętywania, osłabiona [[kontrola]] nad wzmożonymi popędami, impulsywne
reagowanie w sytuacjach wzbudzających agresję, przemoc, przerzucanie odpowiedzialności na

4.
Świadome kłamstwo w celu uzyskania dóbr lub uniknięcia zobowiązań
Kradzież dóbr materialnych bez konfrontacji z ofiarą, np. fałszerstwo
Bardzo poważne łamanie reguł, zasad, praw i nakazów przez :
Przebywanie często poza domem w nocy bez zgody rodziców przed 13 rokiem życia
Ucieczka z domu bez zamiaru powrotu
Systematyczne wagary przed 13 rokiem życia
Wyróżnia się 2 typy zaburzeń zachowania u dzieci i młodzieży :
Typ dziecięcy
– zaburzenie może być rozpoznane na podstawie przynajmniej jednego z
wymienionych kryteriów, które występują przed 10 rokiem życia, natomiast
typ młodzeżowych
zaburzeń gdy nie występuje żadne zaburzone Zachowanie przed 10 rokiem życia. Oba typy zaburzeń
mogą mieć lekki, umiarkowany i znaczny Stopień nasilenia.
Lekki Stopień nasilenia zaburzeń zachowania występuje wtedy, gdy zaburzenie powoduje jedynie
niewielkie szkody, np. wagary, drobne kłamstwa
Umiarkowany –
gdy ilość zaburzeń zachowania i ich wpływ na innych są pośrednie między lekkim a
znacznym, np. wandalizm, Kradzież bez konfrontacji z ofiarą oraz znaczny gdy powodują wyjątkowo
duże szkody, np. Kradzież w konfrontacji z ofiarą, użycie broni, okrucieństwo fizyczne.
Pierwsze przejawy zaburzeń zachowania można dostrzec już u dziecka w przedszkolu w postaci
nieposłuszeństwa, uporu, gwałtownych wybuchów złości i gniewu ( krzyk, tupanie, kopanie, rzucanie
się na podłogę, niszczenie przedmiotów ). U dzieci starszych Gniew i agresja często wyrażane są
przez wypowiadanie ordynarnych słów. Zaburzenia zachowania u dzieci w wieku szkolnym są
wyrazem zachwiania równowagi między środowiskiem a organizmem i przejawiają się określanymi
manifestacjami zewnętrznymi, z których jedna jest zwykle dominująca. Manifestacje są wyrazem
zaburzenia a nie zaburzeniem. Są one przejściowe i mogą ulec zmianie, co jest dowodem zmiany
warunków środowiskowych, a nie samego zaburzenia. Narastanie zaburzeń zachowania jest
procesem ciągłym, w którym do pierwszego objawu dołączają się stopniowo następne i w którym
można wyróżnić 3 fazy. W fazie pierwszej objawy są bezpośrednią reakcją na niekorzystne warunki
środowiskowe. Są to m. In. Niepowodzenia w nauce szkolnej, Bunt przeciwko autorytetowi,
wagarowanie, niestałość emocjonalna. W fazie drugiej będącej kontynuacją pierwszej Dziecko reaguje
na warunki zewnętrzne w sposób bardziej skomplikowany. Niejednokrotnie trudny do zrozumienia i
uzasadnienia. Mogą np. wystąpić zachowania agresywne, kłamstwa, kradzieże, włóczęgostwo. W
fazie 3 obserwuje się reakcje całkowicie nieproporcjonalne do bodźców i izolację od normalnej grupy
społecznej. Występuje wówczas całkowita aspołeczność, przejawiająca się chuligaństwem,
młodzieńczą przestępczością. Niedostosowanie może przejawiać się w dwojaki sposób :
zahamowaniem i bierną postawą dziecka lub zachowaniem demonstracyjnym i postawą bojową lub
agresywną. Przejawami zahamowania i bierności są najczęściej : agresja, wycofanie się, obojętność w
kontaktach z ludźmi, brak zaufania do ludzi i nowych sytuacji. W zachowaniu demonstracyjnie
otwartym i bojowym występuje dążenie do zwracania na siebie uwagi w sposób natrętny i natarczywy,
wzmożona agresywność, wrogość, wyrażająca się niezdolnością do współpracy, prowokacyjna
bierność lub natarczywość. Dzieci u których zaburzenia zachowania powstały na podłożu
organicznego uszkodzenia mózgu cechuje pobudzenie psychoruchowe o różnym nasileniu,
odhamowaniu i skłonność do działań popędowych. Dzieci są niespokojne, hałaśliwe, nadruchliwe,
często niszczą, są zbyt śmiałe, brak im dystansu do starszych, łatwo przechodzą od śmiechu do
płaczu, Uwaga nadmiernie rozproszona, stąd złe wyniki w nauce.
Z biegiem lat nasilenie objawów zwykle maleje. W okresie pokwitania pobudzenie psycho – ruchowe
zwykle ustępuje. Odhamowanie psychiczne zwykle wyraża się impulsywnością, wybuchowością,
kradzieżami. Dzieci nie przewidują następstw swych czynów, nie myślą o karze i ewentualnych
konsekwencjach. Wykazują nieuzasadnioną agresywność, skłonności niszczycielskie, czasem
skłonność do podpalania. Czasem bywają okrutne ze skłonnością do męczenia zwierząt. Są
przedwcześnie rozbudzone płciowo i skłonne do wybryków seksualnych. Skłonne też do kłamstwa, nie
przejmują się tym, że sprawiają rodzicom kłopoty. Są skłonne do zatargów z otoczeniem do którego
nie mogą się przystosować. Typowe jest okresowe nasilenie się zaburzeń charakterologicznych a
potem okresy względnego wyciszenia, po których następuje znowu nasilenie zaburzeń. Dochodzi do
ucieczek z domu. W okresie dojrzewania zaburzenia zachowania mogą być związane z włączeniem
się do gangu młodzieżowego. Przejawem zaburzeń zachowania w tym okresie mogą być również :
zmienność nastroju, zwiększona aktywność, chaotyczne poszukiwanie nowości, krótkotrwałość
zainteresowań, mała Tolerancja na Otoczenie i nie liczenie się z nikim, drażliwość, trudności
koncentracji, uwagi i zapamiętywania, osłabiona Kontrola nad wzmożonymi popędami, impulsywne
reagowanie w sytuacjach wzbudzających agresję, przemoc, przerzucanie odpowiedzialności na
str 6
Należą do nich :
1. Trwała zmiana osobowości po przeżyciu katastrofy lub innej sytuacji ekstremalnej.
2. Trwała zmiana osobowości po chorobie psychicznej
3. Trwałe zmiany osobowości powstałe wskutek przewlekłych chorób somatycznych
Ad. 1
Mogą być konsekwencją silnych stresów i długotrwałych sytuacji kryzysowych. Po dramatycznym
epizodzie ( katastrofa, [[klęska żywiołowa]] ) Niekiedy dochodzi do trwałych zmian o charakterze
zaburzeń osobowości. Rozpoznaje się je gdy stwierdzone cechy osobowości nie występowały przed
wydarzeniem stresowym i utrzymują się co najmniej 2 lata. W zaburzeniach wywołanych przez
sytuacje ekstremalne zazwyczaj na [[plan]] pierwszy wysuwa się wrogość lub nieufność wobec
otoczenia, poczucie zagrożenia, napięcia, skłonność do reagowania rozdrażnieniem, [[wycofanie]] się z
kontaktów społecznych, a w konsekwencji poczucie wyobcowania. Długotrwałe sytuacje stresowe tj.
pobyt w obozie koncentracyjnym, niewola, [[tortury]] prowadzą do trwałych zmian osobowości.
Przewlekłe choroby, zwłaszcza psychiczne mogą powodować znaczne i trwałe zmiany przeżywania i
postrzegania świata, postaw, nastawień. W takich wypadkach, gdy zaburzenia te powstają podczas
dorastania lub dorosłości zmieniając dotychczasowy rozwój osobowości przyjmuje się, że patologia
osobowości jest konsekwencją sytuacji chorowania, dopasowaniem się do tych okoliczności. Obraz
taki jest zróżnicowany. Zazwyczaj dominuje nadmierna zależność i przekonanie o trwałych
konsekwencjach choroby, zmuszających do ograniczenia aktywności i wycofania się z kontaktów
społecznych. [[Izolacja]] społeczna, bierność, ograniczenie zainteresowania i niemożność
zorganizowania sobie zajęć w wolnym czasie przy poczuciu konieczności rezygnacji z aktywności
zawodowej pogłębia poczucie pustki i beznadziei. Częsta jest postawa roszczeniowa, poczucie
choroby i skłonność do reagowania napięciem i rozdrażnieniem. Podobne, wtórne zespoły zaburzeń
osobowości powstają w toku innych [[niż]] psychicznych przewlekłych chorób : bólu i kalectwa.
Zaburzenia nawyków i popędów :
Należą do nich :
1. patologiczny hazard
2. patologiczne podpalanie (piromanie)
3. patologiczne kradzieże (kleptomanie)
4. [[trichotillomania]] – wyrywanie włosów
5. inne zaburzenia nawyków i popędów
Wspólną cechą tych zaburzeń jest podejmowanie działań o niejasnej motywacji, często przeżywanych
jako przymus, prowadzących do uzyskania przyjemności bez względu wymogów realności. Na ogół są
szkodliwe dla otoczenia. Prowadzą do niekontrolowanych zachowań wywołanych dążeniem do
zwiększenia napięcia lub rozładowań napięcia. [[Popęd]] stanowi siłę napędzającą procesy życia
psychicznego. W przeżyciach osoby przejawia się pobudzeniem i napięciem. Jest motorem działań
prowadzących do zmniejszenia tego napięcia. Zmniejszenie napięcia jest związane z uczuciem
przyjemności i to też jest jednym z celów działań popędowych, ale poczucie napięcia jest też samo
źródłem przyjemności jeśli nie jest nadmiernie silne. Działania popędowe są skierowane na
obiektywizm. [[Napięcie]] może zostać zredukowane do optymalnego poziomu jedynie w relacji z jakimś
obiektem ( osobą lub rzeczą ). Te wspólne wszystkim i naturalne procesy mogą ulec w toku rozwoju
jednostki zakłóceniu poprzez wybór nieadekwatnych obiektów i [[nawyk]] kierowania nim działań
popędowych. Tak jest w przypadku hazardzisty. [[Osoba]] często przymusowo uprawiająca [[hazard]] jest
skłonna do podejmowania nadmiernego ryzyka przede wszystkim w toku gier stwarzających
zagrożenie znaczną stratą lub utratą życia. Poszukiwanie ekscytacji i rozładowanie napięcia w sytuacji
wiążącej się z możliwością zysku lub znacznej straty łączy się z brakiem kontroli nad działaniem i
zaburzeniem realnej oceny jego konsekwencji. Łączy się z występowaniem poczucia przymusu
podejmowania i kontynuowania takich działań, będących źródłem intensywnych przeżyć bez względu
na [[zobowiązania]] społeczne, zawodowe, materialne i rodzinne. Nie każdy hazardzista czyni to ze
względu na zaburzenia popędowości. Podobne zachowania są w toku różnych zaburzeń. Hazard
patologiczny różni się od podejmowanego dla rozrywki przede wszystkim brakiem kontroli nad
przebiegiem i skutkami wydarzeń; np. niemożnością przerwania gry w jakimś momencie.
Patologiczne podpalanie
– [[zachowanie]] przejawiające się w toku różnych zaburzeń. Zaburzenia
popędowości rozpoznaje się tu tylko wówczas, gdy próby wzniecenia pożarów podejmowane są bez
widocznego motywu, np. zemsty czy oczekiwania odszkodowania. Powodowanie pożarów łączy się z
zafascynowaniem ogniem i uczuciem narastającego napięcia przez akt podpalenia lub dążeniem do

Należą do nich :
1. Trwała zmiana osobowości po przeżyciu katastrofy lub innej sytuacji ekstremalnej.
2. Trwała zmiana osobowości po chorobie psychicznej
3. Trwałe zmiany osobowości powstałe wskutek przewlekłych chorób somatycznych
Ad. 1
Mogą być konsekwencją silnych stresów i długotrwałych sytuacji kryzysowych. Po dramatycznym
epizodzie ( katastrofa, Klęska żywiołowa ) Niekiedy dochodzi do trwałych zmian o charakterze
zaburzeń osobowości. Rozpoznaje się je gdy stwierdzone cechy osobowości nie występowały przed
wydarzeniem stresowym i utrzymują się co najmniej 2 lata. W zaburzeniach wywołanych przez
sytuacje ekstremalne zazwyczaj na Plan pierwszy wysuwa się wrogość lub nieufność wobec
otoczenia, poczucie zagrożenia, napięcia, skłonność do reagowania rozdrażnieniem, Wycofanie się z
kontaktów społecznych, a w konsekwencji poczucie wyobcowania. Długotrwałe sytuacje stresowe tj.
pobyt w obozie koncentracyjnym, niewola, Tortury prowadzą do trwałych zmian osobowości.
Przewlekłe choroby, zwłaszcza psychiczne mogą powodować znaczne i trwałe zmiany przeżywania i
postrzegania świata, postaw, nastawień. W takich wypadkach, gdy zaburzenia te powstają podczas
dorastania lub dorosłości zmieniając dotychczasowy rozwój osobowości przyjmuje się, że patologia
osobowości jest konsekwencją sytuacji chorowania, dopasowaniem się do tych okoliczności. Obraz
taki jest zróżnicowany. Zazwyczaj dominuje nadmierna zależność i przekonanie o trwałych
konsekwencjach choroby, zmuszających do ograniczenia aktywności i wycofania się z kontaktów
społecznych. Izolacja społeczna, bierność, ograniczenie zainteresowania i niemożność
zorganizowania sobie zajęć w wolnym czasie przy poczuciu konieczności rezygnacji z aktywności
zawodowej pogłębia poczucie pustki i beznadziei. Częsta jest postawa roszczeniowa, poczucie
choroby i skłonność do reagowania napięciem i rozdrażnieniem. Podobne, wtórne zespoły zaburzeń
osobowości powstają w toku innych Niż psychicznych przewlekłych chorób : bólu i kalectwa.
Zaburzenia nawyków i popędów :
Należą do nich :
1. patologiczny hazard
2. patologiczne podpalanie (piromanie)
3. patologiczne kradzieże (kleptomanie)
4. Trichotillomania – wyrywanie włosów
5. inne zaburzenia nawyków i popędów
Wspólną cechą tych zaburzeń jest podejmowanie działań o niejasnej motywacji, często przeżywanych
jako przymus, prowadzących do uzyskania przyjemności bez względu wymogów realności. Na ogół są
szkodliwe dla otoczenia. Prowadzą do niekontrolowanych zachowań wywołanych dążeniem do
zwiększenia napięcia lub rozładowań napięcia. Popęd stanowi siłę napędzającą procesy życia
psychicznego. W przeżyciach osoby przejawia się pobudzeniem i napięciem. Jest motorem działań
prowadzących do zmniejszenia tego napięcia. Zmniejszenie napięcia jest związane z uczuciem
przyjemności i to też jest jednym z celów działań popędowych, ale poczucie napięcia jest też samo
źródłem przyjemności jeśli nie jest nadmiernie silne. Działania popędowe są skierowane na
obiektywizm. Napięcie może zostać zredukowane do optymalnego poziomu jedynie w relacji z jakimś
obiektem ( osobą lub rzeczą ). Te wspólne wszystkim i naturalne procesy mogą ulec w toku rozwoju
jednostki zakłóceniu poprzez wybór nieadekwatnych obiektów i Nawyk kierowania nim działań
popędowych. Tak jest w przypadku hazardzisty. Osoba często przymusowo uprawiająca Hazard jest
skłonna do podejmowania nadmiernego ryzyka przede wszystkim w toku gier stwarzających
zagrożenie znaczną stratą lub utratą życia. Poszukiwanie ekscytacji i rozładowanie napięcia w sytuacji
wiążącej się z możliwością zysku lub znacznej straty łączy się z brakiem kontroli nad działaniem i
zaburzeniem realnej oceny jego konsekwencji. Łączy się z występowaniem poczucia przymusu
podejmowania i kontynuowania takich działań, będących źródłem intensywnych przeżyć bez względu
na Zobowiązania społeczne, zawodowe, materialne i rodzinne. Nie każdy hazardzista czyni to ze
względu na zaburzenia popędowości. Podobne zachowania są w toku różnych zaburzeń. Hazard
patologiczny różni się od podejmowanego dla rozrywki przede wszystkim brakiem kontroli nad
przebiegiem i skutkami wydarzeń; np. niemożnością przerwania gry w jakimś momencie.
Patologiczne podpalanie
Zachowanie przejawiające się w toku różnych zaburzeń. Zaburzenia
popędowości rozpoznaje się tu tylko wówczas, gdy próby wzniecenia pożarów podejmowane są bez
widocznego motywu, np. zemsty czy oczekiwania odszkodowania. Powodowanie pożarów łączy się z
zafascynowaniem ogniem i uczuciem narastającego napięcia przez akt podpalenia lub dążeniem do
str 7
psychicznych i normy. Przyczyn zależności od typu i nasilenia zaburzeń osobowości funkcjonowania
pewnych osób bliższe będzie chorobie psychicznej, inne nerwicy, a jeszcze inne w niewielkim tylko
zakresie będzie różnić się od normy.
Zaburzenia osobowości ujawniają się w dzieciństwie lub w okresie dojrzewania i nadal trwają w
okresie dojrzałości. Mimo różnorodnych zaburzeń osobowości istnieją wspólne, czy też szczególnie
często powtarzające się cechy, są to : niedomagania uczuć wyższych, a szczególnie tych, które wiążą
jednostkę z drugim człowiekiem lub grupą, w której przyszło mu żyć. W krańcowych przypadkach
mamy do czynienia z chłodem uczuciowym i postawą antyspołeczną. Występuje też niedojrzałość
psychiczna i uczuciowa, brak poczucia odpowiedzialności za siebie i innych, niezdolność do
przewidywania skutków swych działań, a także niezdolność do realistycznego planowania i
realizowania planów życiowych. Występuje też dysharmonia psychiczna, a więc istnienie w
osobowości sprzecznych ze sobą cech, tendencji i dążeń powodujących wewnętrzne konflikty.
Zauważa się również [[egocentryzm]] i egoizm. Cechą charakterystyczną jest też nieprzystosowanie do
norm i wymogów społecznych, a więc pewne sztywne wzorce zachowań i niemożność radzenia sobie
z trudnymi sytuacjami, do których normalny [[człowiek]] umie się przystosować, a [[człowiek]] z
zaburzeniem osobowości dotknięty jest przez reakcje lustracyjne. Istotą zaburzonej osobowości jest
więc określona [[struktura]] tej osobowości, charakteryzująca się wymienionymi cechami, względnie
trwała, w małym stopniu poddająca się oddziaływaniom korekcyjnym, występująca od wczesnego
dzieciństwa lub od okresu pokwitaniowego, której istotną cechą jest brak zdolności do pełnego i
prawidłowego rozwoju. Następuje nadmierna dominacja pewnych [[cech]] osobowości nad innymi, co
uniemożliwia wykorzystanie tych drugich w sytuacjach adaptacji społecznej. Rezultatem są zakłócenia
w funkcjonowaniu zawodowym i społecznym, w którym może towarzyszyć poczucie cierpienia.
KLASYFIKACJA ZABURZONYCH OSOBOWOŚCI
Wyróżnia się typy zaburzonych osobowości :
1. Schizoidalna
Jej cechy są już u dzieci w wieku przedszkolnym w postaci braku chęci do nawiązywania kontaktów z
rówieśnikami i braku dążenia do wspólnych zabaw, unikania bliższych kontaktów emocjonalnych i
społecznych połączone z tendencją do samotnictwa i izolacji, obojętności wobec pochwał i krytyki. W
wieku szkolnym niedostateczna [[potrzeba]] komunikacji pogłębia się. Występuje brak empatii,
ograniczenie zdolności do wyrażania uczuć i przyjemności. Chłód emocjonalny i dystans do otoczenia
potęguje się skłonność do fantazjowania i ucieczki we własny świat przeżyć wewnętrznych, gdzie nikt
nie ma dostępu. Brak satysfakcji z wykonywanych czynności, wybieranie samotnych form aktywności i
brak lub słabe zainteresowanie seksem.
2. Paranoiczna
Przejawia się nieufnością i podejrzliwym stosunkiem do innych, niechęcią do mówienia o sobie z
powodu nieuzasadnionej obawy, że zostanie to wykorzystane przeciwko niej. Doszukiwanie się
wrogich treści w zwykłych uwagach i zdarzeniach, podejrzewanie nieuzasadnione o wykorzystywanie
lub krzywdzenie przez innych. Występuje zawsze gotowość do ataku. [[Osoba]] ta może przejawiać się
nadmierną pewnością siebie, przekonaniem o własnej wartości, lekceważenie rówieśników z
dążeniem do podkreślenia swojej wartości i nieomylności ; efekt : utrwalone postawy wyższościowe.
Za trudności obwinianie innych, brak zdolności do wzięcia na siebie winy i odpowiedzialności za
niepowodzenia. Okazywanie podejrzeń o wierność partnera.
3. Histeryczna
U dzieci można ją dostrzec już w okresie przedszkolnym. Dominuje przesadna gra uczuciowa i
nieautentyczność demonstrowanych uczuć i działania mające na celu skupianie na sobie uwagi
otoczenia. Charakteryzuje je kapryśność, nieposłuszeństwo, dążenie do przewodzenia i agresja, gdy
to się nie udaje. W wieku szkolnym złe zżycie z grupą
egocentryzm, żądza uznania, pozowanie
teatralne ; skłonności do dramatyzowania, niewrażliwe na potrzeby innych ; chęć zajęcia pierwszego
miejsca : nie znoszą pochwał kogoś wobec innych, powierzchowne uczucia, nietrwałe przywiązanie,
słabe zainteresowania, niezdolne do wysiłku. Do grupy wnoszą intrygi, plotki. Są agresywne do tych, o
których są zazdrosne. Sprawiają [[wrażenie]] aktorów szukających podziwu. Występuje [[koncentracja]] na
atrakcyjności fizycznej, niestosowna uwodzicielskość w wyglądzie i zachowaniu, prowokacyjne
zachowanie o charakterze seksualnym.
4. Anankastyczna
Już u dzieci w wieku szkolnym występują te cechy. Są dokładne, nadmiernie skrupulatne,
perfekcjonistyczne. Za bardzo skupiają się na szczegółach, chcą perfekcji od siebie i innych. Cechuje
przesadne poczucie odpowiedzialności i obowiązku, nadmierna sumienność, zamiłowanie do
porządku, ładu, czystości. Mają wiele wątpliwości, są niezdolne do podjęcia inicjatywy, trudności w

psychicznych i normy. Przyczyn zależności od typu i nasilenia zaburzeń osobowości funkcjonowania
pewnych osób bliższe będzie chorobie psychicznej, inne nerwicy, a jeszcze inne w niewielkim tylko
zakresie będzie różnić się od normy.
Zaburzenia osobowości ujawniają się w dzieciństwie lub w okresie dojrzewania i nadal trwają w
okresie dojrzałości. Mimo różnorodnych zaburzeń osobowości istnieją wspólne, czy też szczególnie
często powtarzające się cechy, są to : niedomagania uczuć wyższych, a szczególnie tych, które wiążą
jednostkę z drugim człowiekiem lub grupą, w której przyszło mu żyć. W krańcowych przypadkach
mamy do czynienia z chłodem uczuciowym i postawą antyspołeczną. Występuje też niedojrzałość
psychiczna i uczuciowa, brak poczucia odpowiedzialności za siebie i innych, niezdolność do
przewidywania skutków swych działań, a także niezdolność do realistycznego planowania i
realizowania planów życiowych. Występuje też dysharmonia psychiczna, a więc istnienie w
osobowości sprzecznych ze sobą cech, tendencji i dążeń powodujących wewnętrzne konflikty.
Zauważa się również Egocentryzm i egoizm. Cechą charakterystyczną jest też nieprzystosowanie do
norm i wymogów społecznych, a więc pewne sztywne wzorce zachowań i niemożność radzenia sobie
z trudnymi sytuacjami, do których normalny Człowiek umie się przystosować, a Człowiek z
zaburzeniem osobowości dotknięty jest przez reakcje lustracyjne. Istotą zaburzonej osobowości jest
więc określona Struktura tej osobowości, charakteryzująca się wymienionymi cechami, względnie
trwała, w małym stopniu poddająca się oddziaływaniom korekcyjnym, występująca od wczesnego
dzieciństwa lub od okresu pokwitaniowego, której istotną cechą jest brak zdolności do pełnego i
prawidłowego rozwoju. Następuje nadmierna dominacja pewnych Cech osobowości nad innymi, co
uniemożliwia wykorzystanie tych drugich w sytuacjach adaptacji społecznej. Rezultatem są zakłócenia
w funkcjonowaniu zawodowym i społecznym, w którym może towarzyszyć poczucie cierpienia.
KLASYFIKACJA ZABURZONYCH OSOBOWOŚCI
Wyróżnia się typy zaburzonych osobowości :
1. Schizoidalna
Jej cechy są już u dzieci w wieku przedszkolnym w postaci braku chęci do nawiązywania kontaktów z
rówieśnikami i braku dążenia do wspólnych zabaw, unikania bliższych kontaktów emocjonalnych i
społecznych połączone z tendencją do samotnictwa i izolacji, obojętności wobec pochwał i krytyki. W
wieku szkolnym niedostateczna Potrzeba komunikacji pogłębia się. Występuje brak empatii,
ograniczenie zdolności do wyrażania uczuć i przyjemności. Chłód emocjonalny i dystans do otoczenia
potęguje się skłonność do fantazjowania i ucieczki we własny świat przeżyć wewnętrznych, gdzie nikt
nie ma dostępu. Brak satysfakcji z wykonywanych czynności, wybieranie samotnych form aktywności i
brak lub słabe zainteresowanie seksem.
2. Paranoiczna
Przejawia się nieufnością i podejrzliwym stosunkiem do innych, niechęcią do mówienia o sobie z
powodu nieuzasadnionej obawy, że zostanie to wykorzystane przeciwko niej. Doszukiwanie się
wrogich treści w zwykłych uwagach i zdarzeniach, podejrzewanie nieuzasadnione o wykorzystywanie
lub krzywdzenie przez innych. Występuje zawsze gotowość do ataku. Osoba ta może przejawiać się
nadmierną pewnością siebie, przekonaniem o własnej wartości, lekceważenie rówieśników z
dążeniem do podkreślenia swojej wartości i nieomylności ; efekt : utrwalone postawy wyższościowe.
Za trudności obwinianie innych, brak zdolności do wzięcia na siebie winy i odpowiedzialności za
niepowodzenia. Okazywanie podejrzeń o wierność partnera.
3. Histeryczna
U dzieci można ją dostrzec już w okresie przedszkolnym. Dominuje przesadna gra uczuciowa i
nieautentyczność demonstrowanych uczuć i działania mające na celu skupianie na sobie uwagi
otoczenia. Charakteryzuje je kapryśność, nieposłuszeństwo, dążenie do przewodzenia i agresja, gdy
to się nie udaje. W wieku szkolnym złe zżycie z grupą
egocentryzm, żądza uznania, pozowanie
teatralne ; skłonności do dramatyzowania, niewrażliwe na potrzeby innych ; chęć zajęcia pierwszego
miejsca : nie znoszą pochwał kogoś wobec innych, powierzchowne uczucia, nietrwałe przywiązanie,
słabe zainteresowania, niezdolne do wysiłku. Do grupy wnoszą intrygi, plotki. Są agresywne do tych, o
których są zazdrosne. Sprawiają Wrażenie aktorów szukających podziwu. Występuje Koncentracja na
atrakcyjności fizycznej, niestosowna uwodzicielskość w wyglądzie i zachowaniu, prowokacyjne
zachowanie o charakterze seksualnym.
4. Anankastyczna
Już u dzieci w wieku szkolnym występują te cechy. Są dokładne, nadmiernie skrupulatne,
perfekcjonistyczne. Za bardzo skupiają się na szczegółach, chcą perfekcji od siebie i innych. Cechuje
przesadne poczucie odpowiedzialności i obowiązku, nadmierna sumienność, zamiłowanie do
porządku, ładu, czystości. Mają wiele wątpliwości, są niezdolne do podjęcia inicjatywy, trudności w
str 8
PSYCHOLOGIA – WYKŁADY
ZABURZENIA NERWICOWE
To psychopochodne zaburzenia czynności organizmu, zwykle z przewagą zmian w zakresie czynności
emocjonalnych. Mają [[charakter]] czynnościowy, względnie trwały, co oznacza, że pojawiające się
zmiany są w zasadzie odwracalne i dotyczą jedynie czynności poszczególnych narządów i ich
układów; nie stwierdza się istotnych zmian strukturalnych. Przyczynami nerwic są różne sytuacje
trudne, np. stres, konflikty, frustracje, zagrożenia, przeciążenia, deprywacje. Zaburzenia nerwicowe
pojawiają się w obserwowalnych z zewnątrz zachowaniach i w niedostępnych obserwacji
bezpośredniej przeżyciach. Najpierw są to pojedyncze reakcje nerwicowe, z czasem mają postać
nerwicowych zachowań i wreszcie nerwicowy rozwój osobowości, gdy uformują się wadliwe postawy
do świata i siebie. Istotę zaburzeń nerwicowych jest patologicznie utrwalony, nieadekwatny stosunek
do różnych aspektów świata i siebie samego. A więc zaburzenia w sferze psychicznej. Zaburzenia
przejawiają się w sferach postrzegania, przeżywania, myślenia i zachowania. Objawy dzieli się na :
Psychologiczne
Cielesne
Zachowania
Prowadzą do rosnących trudności między ludźmi i pełnieniu ról społecznych. Od psychoz nerwice
różnią się brakiem zniekształcenia rzeczywistości postaci, omamów i urojeń oraz zachowanym
krytycyzmem wobec objawów.
Omamy
– [[postrzeganie]] przedmiotów, które nie znajdują się w polu percepcji, z przekonaniem i
realizmu.
Urojenia
– patologiczne twory myślowe, błędne sądy, kłócące się z rzeczywistością, uważane za
chorego za prawdziwe.
Wśród objawów nerwicowych wyróżnia się objawy osiowe nerwic wspólne dla wszystkich zespołów
nerwicowych i objawy brzeżne swoiste dla określonych nerwic. Do objawów osiowych zaliczamy : lęk,
egocentryzm, zaburzenia czynności autonomicznego układu nerwowego. [[Lęk]] i [[egocentryzm]] są w
rzeczywistości psychofizjologicznymi przejawami uczuć. Objawy te nabierają charakteru
chorobowego przez [[warunkowanie klasyczne]] i instrumentalne oraz mechanizmy fiksacji i
generalizacji
Fiksacja
– utrwalenie się
Generalizacja
– objawy bez związku z sytuacją realnego zagrożenia
Reakcje ze strony autonomicznego układu nerwowego obserwuje się też pod wpływem stymulacji
przez [[czynniki]] zewnętrzne. [[Natężenie]] i [[stopień]] tych reakcji są regulowane przez [[układ]] siatkowaty
mózgu, który w powtarzających się sytuacjach psychotraumatyzujących wykazuje zakłócenie,
powodujące nasilanie objawów autonomicznych, jakie występują w zespołach nerwicowych. Objawy
nerwicowe są uzależnione od środków obronnych, zastosowane nieświadomie przez człowieka dla
opanowania narastającego lęku, z którym sobie nie radzi inaczej.
Źródłem zaburzeń nerwicowych są [[czynniki]] emocjonalne i uwarunkowania społeczne. Istotną rolę w
rozwoju nerwicy dziecięcej odgrywają doświadczenie zdobyte we wczesnym dzieciństwie, jego
związki emocjonalne z domem rodzinnym jako pierwszym modelem grupy społecznej. Szczególnie
ważne są [[uczucia]] i [[emocje]] rodziców, ich nieprawidłowe cechy osobowościowe i wzajemne
współżycie, [[metody]] wychowawcze, [[system]] kar i nagród, style komunikowania się i [[styl]] uczenia, gdyż
to one decydują o kształtowaniu się osobowości i przystosowaniu dziecka do otaczającego
środowiska, a także o sposobach jego kontaktowania się z innymi w przyszłości. Wzrastając w
niekorzystnej sytuacji rodzinnej, złej atmosferze zdeterminowanej przez nieprawidłową osobowość
rodziców, a szczególnie matki i jej nieprawidłowe postawy emocjonalne : agresywność,
perfekcjonizm, lękowość, a także jej emocjonalne odrzucenie dziecka, rzadko okazywane, jawnie,
maskowanie nadmierną opiekuńczością. [[Dziecko]] zmuszane jest od wczesnych lat do tłumienia
swych uczuć, a przede wszystkim nie czuje się bezpiecznie. Żyje w poczuciu zagrożenia i lęku. U
małego dziecka mogą pojawić się krótkotrwałe reakcje lękowe i przemijające negatywne zachowania
przystosowawcze. U dzieci starszych, szczególnie przy specyficznych właściwościach układu
nerwowego, często negatywne formy zachowań ulegają fiksacji, narasta [[lęk]] i stopniowo rozwijają się
neurotyczne cechy osobowości. W zachowaniu dominuje lękliwość, niepewność, niezaradność,
nadmierne [[związanie]] z domem, uległość, bierność, mniejsza wartość własna lub jawna lub ukryta
agresywność z przecenianiem swych możliwości. Cechy te znacznie przybierają na sile, gdy dziecko
staje wobec wymagań społecznych np. gdy jest w szkole i nie umie sprostać roli ucznia i kolegi.
Wówczas niepowodzenia szkolne, konflikty z nauczycielami i kolegami powodują rosnącą nieufność,

PSYCHOLOGIA – WYKŁADY
ZABURZENIA NERWICOWE
To psychopochodne zaburzenia czynności organizmu, zwykle z przewagą zmian w zakresie czynności
emocjonalnych. Mają Charakter czynnościowy, względnie trwały, co oznacza, że pojawiające się
zmiany są w zasadzie odwracalne i dotyczą jedynie czynności poszczególnych narządów i ich
układów; nie stwierdza się istotnych zmian strukturalnych. Przyczynami nerwic są różne sytuacje
trudne, np. stres, konflikty, frustracje, zagrożenia, przeciążenia, deprywacje. Zaburzenia nerwicowe
pojawiają się w obserwowalnych z zewnątrz zachowaniach i w niedostępnych obserwacji
bezpośredniej przeżyciach. Najpierw są to pojedyncze reakcje nerwicowe, z czasem mają postać
nerwicowych zachowań i wreszcie nerwicowy rozwój osobowości, gdy uformują się wadliwe postawy
do świata i siebie. Istotę zaburzeń nerwicowych jest patologicznie utrwalony, nieadekwatny stosunek
do różnych aspektów świata i siebie samego. A więc zaburzenia w sferze psychicznej. Zaburzenia
przejawiają się w sferach postrzegania, przeżywania, myślenia i zachowania. Objawy dzieli się na :
Psychologiczne
Cielesne
Zachowania
Prowadzą do rosnących trudności między ludźmi i pełnieniu ról społecznych. Od psychoz nerwice
różnią się brakiem zniekształcenia rzeczywistości postaci, omamów i urojeń oraz zachowanym
krytycyzmem wobec objawów.
Omamy
Postrzeganie przedmiotów, które nie znajdują się w polu percepcji, z przekonaniem i
realizmu.
Urojenia
– patologiczne twory myślowe, błędne sądy, kłócące się z rzeczywistością, uważane za
chorego za prawdziwe.
Wśród objawów nerwicowych wyróżnia się objawy osiowe nerwic wspólne dla wszystkich zespołów
nerwicowych i objawy brzeżne swoiste dla określonych nerwic. Do objawów osiowych zaliczamy : lęk,
egocentryzm, zaburzenia czynności autonomicznego układu nerwowego. Lęk i Egocentryzm są w
rzeczywistości psychofizjologicznymi przejawami uczuć. Objawy te nabierają charakteru
chorobowego przez Warunkowanie klasyczne i instrumentalne oraz mechanizmy fiksacji i
generalizacji
Fiksacja
– utrwalenie się
Generalizacja
– objawy bez związku z sytuacją realnego zagrożenia
Reakcje ze strony autonomicznego układu nerwowego obserwuje się też pod wpływem stymulacji
przez Czynniki zewnętrzne. Natężenie i Stopień tych reakcji są regulowane przez Układ siatkowaty
mózgu, który w powtarzających się sytuacjach psychotraumatyzujących wykazuje zakłócenie,
powodujące nasilanie objawów autonomicznych, jakie występują w zespołach nerwicowych. Objawy
nerwicowe są uzależnione od środków obronnych, zastosowane nieświadomie przez człowieka dla
opanowania narastającego lęku, z którym sobie nie radzi inaczej.
Źródłem zaburzeń nerwicowych są Czynniki emocjonalne i uwarunkowania społeczne. Istotną rolę w
rozwoju nerwicy dziecięcej odgrywają doświadczenie zdobyte we wczesnym dzieciństwie, jego
związki emocjonalne z domem rodzinnym jako pierwszym modelem grupy społecznej. Szczególnie
ważne są Uczucia i Emocje rodziców, ich nieprawidłowe cechy osobowościowe i wzajemne
współżycie, Metody wychowawcze, System kar i nagród, style komunikowania się i Styl uczenia, gdyż
to one decydują o kształtowaniu się osobowości i przystosowaniu dziecka do otaczającego
środowiska, a także o sposobach jego kontaktowania się z innymi w przyszłości. Wzrastając w
niekorzystnej sytuacji rodzinnej, złej atmosferze zdeterminowanej przez nieprawidłową osobowość
rodziców, a szczególnie matki i jej nieprawidłowe postawy emocjonalne : agresywność,
perfekcjonizm, lękowość, a także jej emocjonalne odrzucenie dziecka, rzadko okazywane, jawnie,
maskowanie nadmierną opiekuńczością. Dziecko zmuszane jest od wczesnych lat do tłumienia
swych uczuć, a przede wszystkim nie czuje się bezpiecznie. Żyje w poczuciu zagrożenia i lęku. U
małego dziecka mogą pojawić się krótkotrwałe reakcje lękowe i przemijające negatywne zachowania
przystosowawcze. U dzieci starszych, szczególnie przy specyficznych właściwościach układu
nerwowego, często negatywne formy zachowań ulegają fiksacji, narasta Lęk i stopniowo rozwijają się
neurotyczne cechy osobowości. W zachowaniu dominuje lękliwość, niepewność, niezaradność,
nadmierne Związanie z domem, uległość, bierność, mniejsza wartość własna lub jawna lub ukryta
agresywność z przecenianiem swych możliwości. Cechy te znacznie przybierają na sile, gdy dziecko
staje wobec wymagań społecznych np. gdy jest w szkole i nie umie sprostać roli ucznia i kolegi.
Wówczas niepowodzenia szkolne, konflikty z nauczycielami i kolegami powodują rosnącą nieufność,
str 9
innych, reagowanie stałym poczuciem krzywdy, zmienność w ocenie samego siebie od
samozadowolenia do skrajnej samokrytyki i niezadowolenia z siebie.
Zaburzenia zachowania mogą być wywoływane przez :
1. środowisko domowe
2. środowisko społeczne
3. patologię ośrodkowego układu nerwowego

innych, reagowanie stałym poczuciem krzywdy, zmienność w ocenie samego siebie od
samozadowolenia do skrajnej samokrytyki i niezadowolenia z siebie.
Zaburzenia zachowania mogą być wywoływane przez :
1. środowisko domowe
2. środowisko społeczne
3. patologię ośrodkowego układu nerwowego
str 10
podejmowaniu decyzji, brak zaufania do własnych sił i możliwości, charakteryzuje je sztywne zasady
moralne i [[zero]] tolerancji w tej sferze. Nic ich nie cieszy, nad przyjemności i kontakty z ludźmi bardziej
cenią sobie pracę i produktywność. Mają kłopoty z ekspresją emocji, dlatego postrzegane są jako
formalne, sztywne, nadmiernie ambitne i moralizujące.
5.
Dysocjalna ( socjopatia lub [[psychopatia]] )
Pierwsze objawy tej osobowości są już u dzieci w wieku przedszkolnym. Przejawiają braki w zakresie
uczuć wyższych. Nie mają poczucia winy i wstydu, nie są zdolne do współczucia nawet bliskim, gdy
są chorzy lub spotkała ich przykrość. Celowo często zadają im ból. Bywają okrutne do ludzi, zwierząt.
W miarę upływu czasu sprawiają coraz większe kłopoty kierując się własnymi celami i nie licząc się z
otoczeniem. Kłamią, kradną, wagarują, uciekają z domu. Nie czują się winne złego postępowania, nie
pragną przebaczenia, brak skrupułów, gdy wyrządzają krzywdę, nie przywiązują się na dłużej, nie są
zdolne do głębszych uczuć, nie reagują na oznaki zaufania, życzliwości czy czułości. Dążą do
natychmiastowego zaspokajania potrzeb i popędów. Przedmiotowo traktują innych, są
nieodpowiedzialne, lekceważą normy ładu społecznego, szantażują otoczenie samobójstwem,
tendencja do samouszkodzeń. Ogólny [[deficyt]] lęku powoduje niemożność przyswojenia szybko i
trwale norm społeczno – moralnych. Przejawiają zachowania antyspołeczne bez wystarczającej
motywacji. Dla normalnych przestępców [[przestępstwo]] ma cel
bogactwo, podwyższenie statutu
społecznego, ale przestępstwa popełniane przez psychopatów sprawiają wrażenie bezcelowych,
przypadkowych, impulsywnych. Nie można zrozumieć dlaczego to robią i ani też nie rozumieją.
Odnosi się wrażenie, że przestępstwa te zamiast służyć celom, cechują się impulsywnością.
6. Lękliwa
Cechami wyróżniającymi są wstydliwość i nieśmiałość oraz uporczywe i wszechogarniające uczucie
napięcia i niepokoju przed krytyką i odrzuceniem przez otoczenie. Cechy występujące we wczesnej
młodości i różnych sytuacjach. Osoby te czują się urażone, w razie krytyki czy dezaprobaty. Nie chcą
wchodzić w związki bez pewności o sympatię z ich strony. Są powściągliwe w towarzystwie z obawy
przed powiedzeniem czegoś, co może być uznane za niestosowne lub głupie lub też z obawy, że nie
będą w stanie odpowiedzieć na pytanie. Obawiają się kompromitacji przez możliwość pojawienia się
płaczu, rumieńców lub oznak niepokoju. Wyolbrzymiają przewidywane przeszkody, fizyczne
niebezpieczeństwo lub zagrożenie związane z wykonywaniem działań, wykraczających poza rutynę.
Oceniają się jako gorsze i mało atrakcyjne.
7. Zależna
Utrwalone cechy to zależność i uległość, ujawniające się od wczesnej młodości i w różnych
sytuacjach. Osoby bez pokierowania i zachęcania nie są zdolne do podejmowania decyzji w
sprawach dotyczących życia codziennego. Własne potrzeby podporządkowują potrzebom osób, od
których są zależne bojąc się, że gdy postawią na swoim stosunki popsują się. Z obawy przed
odrzuceniem zgadzają się z innymi też wtedy gdy wiedzą, że ktoś inny nie ma racji. Mają trudności z
podjęciem zadania lub wykonaniem czegoś samemu. Chętnie podejmują się wykonania zadania mało
istotnego lub nieprzyjemnego, gdy chcą uzyskać przychylność. Odczuwają niepewność lub
bezradność, gdy są sami, więc starają się aby tak nie było. Za wszelką cenę szukają towarzystwa,
często przeżywają paniczny [[strach]] przed porzuceniem. Wykazują przesadną wrażliwość na krytykę i
dezaprobatę. Mają niską samoocenę i przypisują sobie głupotę, bezradność.
8. Narcystyczna
Dominuje zawyżona [[samoocena]] i poczucie własnej wartości i przesadne wyczulenie na punkcie
własnej osoby. Cechy te ujawniają się w okresie wczesnej młodości i w różnych sytuacjach. Jednostki
przeceniają znaczenie siebie, np. wyolbrzymiają własne osiągnięcia i zdolności. Wchodząc w związki
wykorzystują drugą osobę, aby osiągnąć swe cele. Na krytykę reagują przesadną złością, wstydem i
upokorzeniem. Mogą tych uczuć nie okazywać. Są pochłonięte marzeniami o ciągłych sukcesach,
swej błyskotliwości, super wyglądzie i miłości. Oczekują nadzwyczajnego traktowania. Uważają, że
nie powinni stać w kolejce jak inni. Wymagają ciągłej uwagi i podziwu, np. prowokują do prawienia im
komplementów, przejawiają niezdolność do empatii, nie dostrzegają i nie rozumieją potrzeb innych
( są np. źli jeśli znajomy odwołuje imprezę z powodu choroby ). Łatwo ulegają zawiści. Kontakty z
innymi są zaburzone wskutek koncentracji na sobie. Osoby narcystyczne przyzwyczajone są
mniemać o sobie jako o szczególnie zdolnym i godnym podziwu. Nie widzą powodu, aby potwierdzać
swoje domniemane zalety adekwatnym działaniem. To inni powinni udowodnić, że są [[coś]] warci. Ich
to nie dotyczy, bo zawsze posiadają przywileje. Wychodzą z założenia, że cokolwiek zapragną winni
uzyskać bez wysiłku.
TRWAŁE ZMIANY OSOBOWOŚCI NIE WYNIKAJĄCE Z USZKODZENIA ANI Z CHOROBY
MÓZGU

podejmowaniu decyzji, brak zaufania do własnych sił i możliwości, charakteryzuje je sztywne zasady
moralne i Zero tolerancji w tej sferze. Nic ich nie cieszy, nad przyjemności i kontakty z ludźmi bardziej
cenią sobie pracę i produktywność. Mają kłopoty z ekspresją emocji, dlatego postrzegane są jako
formalne, sztywne, nadmiernie ambitne i moralizujące.
5.
Dysocjalna ( socjopatia lub Psychopatia )
Pierwsze objawy tej osobowości są już u dzieci w wieku przedszkolnym. Przejawiają braki w zakresie
uczuć wyższych. Nie mają poczucia winy i wstydu, nie są zdolne do współczucia nawet bliskim, gdy
są chorzy lub spotkała ich przykrość. Celowo często zadają im ból. Bywają okrutne do ludzi, zwierząt.
W miarę upływu czasu sprawiają coraz większe kłopoty kierując się własnymi celami i nie licząc się z
otoczeniem. Kłamią, kradną, wagarują, uciekają z domu. Nie czują się winne złego postępowania, nie
pragną przebaczenia, brak skrupułów, gdy wyrządzają krzywdę, nie przywiązują się na dłużej, nie są
zdolne do głębszych uczuć, nie reagują na oznaki zaufania, życzliwości czy czułości. Dążą do
natychmiastowego zaspokajania potrzeb i popędów. Przedmiotowo traktują innych, są
nieodpowiedzialne, lekceważą normy ładu społecznego, szantażują otoczenie samobójstwem,
tendencja do samouszkodzeń. Ogólny Deficyt lęku powoduje niemożność przyswojenia szybko i
trwale norm społeczno – moralnych. Przejawiają zachowania antyspołeczne bez wystarczającej
motywacji. Dla normalnych przestępców Przestępstwo ma cel
bogactwo, podwyższenie statutu
społecznego, ale przestępstwa popełniane przez psychopatów sprawiają wrażenie bezcelowych,
przypadkowych, impulsywnych. Nie można zrozumieć dlaczego to robią i ani też nie rozumieją.
Odnosi się wrażenie, że przestępstwa te zamiast służyć celom, cechują się impulsywnością.
6. Lękliwa
Cechami wyróżniającymi są wstydliwość i nieśmiałość oraz uporczywe i wszechogarniające uczucie
napięcia i niepokoju przed krytyką i odrzuceniem przez otoczenie. Cechy występujące we wczesnej
młodości i różnych sytuacjach. Osoby te czują się urażone, w razie krytyki czy dezaprobaty. Nie chcą
wchodzić w związki bez pewności o sympatię z ich strony. Są powściągliwe w towarzystwie z obawy
przed powiedzeniem czegoś, co może być uznane za niestosowne lub głupie lub też z obawy, że nie
będą w stanie odpowiedzieć na pytanie. Obawiają się kompromitacji przez możliwość pojawienia się
płaczu, rumieńców lub oznak niepokoju. Wyolbrzymiają przewidywane przeszkody, fizyczne
niebezpieczeństwo lub zagrożenie związane z wykonywaniem działań, wykraczających poza rutynę.
Oceniają się jako gorsze i mało atrakcyjne.
7. Zależna
Utrwalone cechy to zależność i uległość, ujawniające się od wczesnej młodości i w różnych
sytuacjach. Osoby bez pokierowania i zachęcania nie są zdolne do podejmowania decyzji w
sprawach dotyczących życia codziennego. Własne potrzeby podporządkowują potrzebom osób, od
których są zależne bojąc się, że gdy postawią na swoim stosunki popsują się. Z obawy przed
odrzuceniem zgadzają się z innymi też wtedy gdy wiedzą, że ktoś inny nie ma racji. Mają trudności z
podjęciem zadania lub wykonaniem czegoś samemu. Chętnie podejmują się wykonania zadania mało
istotnego lub nieprzyjemnego, gdy chcą uzyskać przychylność. Odczuwają niepewność lub
bezradność, gdy są sami, więc starają się aby tak nie było. Za wszelką cenę szukają towarzystwa,
często przeżywają paniczny Strach przed porzuceniem. Wykazują przesadną wrażliwość na krytykę i
dezaprobatę. Mają niską samoocenę i przypisują sobie głupotę, bezradność.
8. Narcystyczna
Dominuje zawyżona Samoocena i poczucie własnej wartości i przesadne wyczulenie na punkcie
własnej osoby. Cechy te ujawniają się w okresie wczesnej młodości i w różnych sytuacjach. Jednostki
przeceniają znaczenie siebie, np. wyolbrzymiają własne osiągnięcia i zdolności. Wchodząc w związki
wykorzystują drugą osobę, aby osiągnąć swe cele. Na krytykę reagują przesadną złością, wstydem i
upokorzeniem. Mogą tych uczuć nie okazywać. Są pochłonięte marzeniami o ciągłych sukcesach,
swej błyskotliwości, super wyglądzie i miłości. Oczekują nadzwyczajnego traktowania. Uważają, że
nie powinni stać w kolejce jak inni. Wymagają ciągłej uwagi i podziwu, np. prowokują do prawienia im
komplementów, przejawiają niezdolność do empatii, nie dostrzegają i nie rozumieją potrzeb innych
( są np. źli jeśli znajomy odwołuje imprezę z powodu choroby ). Łatwo ulegają zawiści. Kontakty z
innymi są zaburzone wskutek koncentracji na sobie. Osoby narcystyczne przyzwyczajone są
mniemać o sobie jako o szczególnie zdolnym i godnym podziwu. Nie widzą powodu, aby potwierdzać
swoje domniemane zalety adekwatnym działaniem. To inni powinni udowodnić, że są Coś warci. Ich
to nie dotyczy, bo zawsze posiadają przywileje. Wychodzą z założenia, że cokolwiek zapragną winni
uzyskać bez wysiłku.
TRWAŁE ZMIANY OSOBOWOŚCI NIE WYNIKAJĄCE Z USZKODZENIA ANI Z CHOROBY
MÓZGU
str 11
przeżycia intensywnego podniecenia po dokonaniu podpalenia. Obserwowanie ognia jest też źródłem
przyjemności.
Patologiczne kradzieże
– zabieranie drobnych, nieraz bezwartościowych przedmiotów bez zgody
właścicieli, często w ich obecności. Jest to [[przymus]] i napięcie. Ustępuje po kradzieży. Jest zarazem
wynikiem poddania się chwilowej chęci posiadania tego przedmiotu i swobodnego traktowania granic
między swoją a inną własnością. Najczęściej są zabierane przypadkowe rzeczy nie ze względu na
wartość lecz podobające się. Patologiczne kradzieże wynikają z samej potrzeby dokonania
przywłaszczenia, której nie umie się powstrzymać. Akt dokonania kradzieży zazwyczaj łączy się
zarówno ze spadkiem napięcia i uczuciem przyjemności. Kleptomanię należy różnicować z
kradzieżami dla zysku.
Trichotillomania
– rzadko występuje; polega na wyrywaniu włosów, najczęściej z głowy. Wiąże się z
uczuciem narastającego napięcia i poczuciem ulgi lub przyjemności po wykonaniu tej czynności. Ma
ono na ogół [[charakter]] przymusowy. Nie można mówić o zaburzeniu popędowym w przypadku
wyrywania sobie włosów w związku ze stanem zapalnym i podrażnieniem skóry.
Inne zaburzenia nawyków i popędów
– działanie impulsywne, nieprawidłowe i nie biorące pod
uwagę realności ( normy, ograniczenia, potrzeby innych ). Mogą dotyczyć różnych zachowań
kierowanych na różne obiekty, mogą stanowić zastępczy przedmiot popędów. Wspólną cechą tych
zachowań jest ich powtarzalność ( [[nawyk]] zaspokojenia potrzeb popędowych w wyuczony sposób i
niemożność powstrzymania się od nich ze względu na [[stan]] napięcia domagający się rozładowania.
Ma [[charakter]] przestępstw lub wykroczeń ( np. napady, szybka [[jazda]] autem ). Podczas tych zachowań
pojawia się ulga związana ze zmniejszeniem napięcia, a w konsekwencji przerwaniem działań,
przeciwnie do np. aktów brutalnej napaści dla zabawy.
ZABURZENIA ZACHOWANIA DZIECI I MŁODZIEŻY
Prawie każde [[dziecko]] w jakimś okresie rozwoju swym zachowaniem wywołuje niepokój i sprawia
problemy wychowawcze. [[Ocena]] czy [[zachowanie]] mieści się jeszcze w granicach normy czy może być
uważane za nieprawidłowe zależy od fazy rozwojowej dziecka od tego w jakim stopniu dane
zachowanie jest trwałe a w jakim trudne do zniesienia przez otoczenie. Niektórzy autorzy pojęcie
„zaburzone [[zachowanie”]] ujmują bardzo szeroko rozumiejąc przez nie wszystkie zachowania, które nie
służą zaspokojeniu potrzeb osobistych człowieka i nie mają na celu rozwiązywania zadań stawianych
mu przez środowisko. Inni [[pojęcie]] to zawężają do stwierdzenia, że są to odchylenia od normy
pojmowanej jako [[zasady]] moralne i zwyczajowe przyjęte w danym środowisku. Są też tacy, którzy
uważają, że zaburzenia zachowania wyrażają się zachowaniami antyspołecznymi i są wynikiem
niepowodzenia dziecka w osiągnięciu społecznie akceptowanych norm zachowania. W klasyfikacji
Amerykańskiego Towarzystwa Psychiatrycznego zaburzenia zachowania są definiowane
jako ....................... się [[wzorzec]] zachowania w którym podstawowe prawa, normy społeczne, zakazy i
nakazy są łamane we wszystkich systemach, w których funkcjonuje jednostka, a więc : w systemie
rodzinnym, grupie rówieśników i szkole. W zachowaniach takich zawarty jest [[element]] względnej
trwałości, ale z możliwością różnego stopnia poprawy, nawet normalizacji. W klasyfikacji tej wyróżnia
się
4 grupy zaburzeń zachowania :
1.
Zachowania agresywne skierowane do ludzi i zwierząt. Manifestują się przez :
Tyranizowanie
Grożenie
Zastraszanie
Częste inicjowanie walk fizycznych
Używanie broni, noży, kamieni itp. którymi powoduje się poważne uszkodzenie
fizyczne
Przejawianie okrucieństwa fizycznego wobec ludzi i zwierząt
Dokonywanie kradzieży bezpośrednio od ofiary przez napad z bronią, kradzież
kieszonkową
Wymuszanie nad kimś kontaktu fizycznego
2.
Niszczenie cudzej własności przez :
Podpalenie z intencją spowodowania poważnej szkody
Inny sposób zniszczenia cudzej własności
3.
Oszustwo i [[kradzież]] przez :
Włamanie do cudzego domu, samochodu

przeżycia intensywnego podniecenia po dokonaniu podpalenia. Obserwowanie ognia jest też źródłem
przyjemności.
Patologiczne kradzieże
– zabieranie drobnych, nieraz bezwartościowych przedmiotów bez zgody
właścicieli, często w ich obecności. Jest to Przymus i napięcie. Ustępuje po kradzieży. Jest zarazem
wynikiem poddania się chwilowej chęci posiadania tego przedmiotu i swobodnego traktowania granic
między swoją a inną własnością. Najczęściej są zabierane przypadkowe rzeczy nie ze względu na
wartość lecz podobające się. Patologiczne kradzieże wynikają z samej potrzeby dokonania
przywłaszczenia, której nie umie się powstrzymać. Akt dokonania kradzieży zazwyczaj łączy się
zarówno ze spadkiem napięcia i uczuciem przyjemności. Kleptomanię należy różnicować z
kradzieżami dla zysku.
Trichotillomania
– rzadko występuje; polega na wyrywaniu włosów, najczęściej z głowy. Wiąże się z
uczuciem narastającego napięcia i poczuciem ulgi lub przyjemności po wykonaniu tej czynności. Ma
ono na ogół Charakter przymusowy. Nie można mówić o zaburzeniu popędowym w przypadku
wyrywania sobie włosów w związku ze stanem zapalnym i podrażnieniem skóry.
Inne zaburzenia nawyków i popędów
– działanie impulsywne, nieprawidłowe i nie biorące pod
uwagę realności ( normy, ograniczenia, potrzeby innych ). Mogą dotyczyć różnych zachowań
kierowanych na różne obiekty, mogą stanowić zastępczy przedmiot popędów. Wspólną cechą tych
zachowań jest ich powtarzalność ( Nawyk zaspokojenia potrzeb popędowych w wyuczony sposób i
niemożność powstrzymania się od nich ze względu na Stan napięcia domagający się rozładowania.
Ma Charakter przestępstw lub wykroczeń ( np. napady, szybka Jazda autem ). Podczas tych zachowań
pojawia się ulga związana ze zmniejszeniem napięcia, a w konsekwencji przerwaniem działań,
przeciwnie do np. aktów brutalnej napaści dla zabawy.
ZABURZENIA ZACHOWANIA DZIECI I MŁODZIEŻY
Prawie każde Dziecko w jakimś okresie rozwoju swym zachowaniem wywołuje niepokój i sprawia
problemy wychowawcze. Ocena czy Zachowanie mieści się jeszcze w granicach normy czy może być
uważane za nieprawidłowe zależy od fazy rozwojowej dziecka od tego w jakim stopniu dane
zachowanie jest trwałe a w jakim trudne do zniesienia przez otoczenie. Niektórzy autorzy pojęcie
„zaburzone Zachowanie” ujmują bardzo szeroko rozumiejąc przez nie wszystkie zachowania, które nie
służą zaspokojeniu potrzeb osobistych człowieka i nie mają na celu rozwiązywania zadań stawianych
mu przez środowisko. Inni Pojęcie to zawężają do stwierdzenia, że są to odchylenia od normy
pojmowanej jako Zasady moralne i zwyczajowe przyjęte w danym środowisku. Są też tacy, którzy
uważają, że zaburzenia zachowania wyrażają się zachowaniami antyspołecznymi i są wynikiem
niepowodzenia dziecka w osiągnięciu społecznie akceptowanych norm zachowania. W klasyfikacji
Amerykańskiego Towarzystwa Psychiatrycznego zaburzenia zachowania są definiowane
jako ....................... się Wzorzec zachowania w którym podstawowe prawa, normy społeczne, zakazy i
nakazy są łamane we wszystkich systemach, w których funkcjonuje jednostka, a więc : w systemie
rodzinnym, grupie rówieśników i szkole. W zachowaniach takich zawarty jest Element względnej
trwałości, ale z możliwością różnego stopnia poprawy, nawet normalizacji. W klasyfikacji tej wyróżnia
się
4 grupy zaburzeń zachowania :
1.
Zachowania agresywne skierowane do ludzi i zwierząt. Manifestują się przez :
Tyranizowanie
Grożenie
Zastraszanie
Częste inicjowanie walk fizycznych
Używanie broni, noży, kamieni itp. którymi powoduje się poważne uszkodzenie
fizyczne
Przejawianie okrucieństwa fizycznego wobec ludzi i zwierząt
Dokonywanie kradzieży bezpośrednio od ofiary przez napad z bronią, kradzież
kieszonkową
Wymuszanie nad kimś kontaktu fizycznego
2.
Niszczenie cudzej własności przez :
Podpalenie z intencją spowodowania poważnej szkody
Inny sposób zniszczenia cudzej własności
3.
Oszustwo i Kradzież przez :
Włamanie do cudzego domu, samochodu
Pobierz prace (Do pobrania wymagana jest odpowiednia ilość punktów)
  1. doc doc Pobierz wersję oryginalną
Prace i materiały o pododbnej tematyce
  1. Zaburzenia komunikowania się i metody pomocy dzieciom z tym typem zaburz
  2. Zaburzenia przedsionkowie i komorowe
  3. Nerwice i trwałe zaburzenia przystosowania
  4. Inne prace na ten sam temat:
Portal Zgapa.pl nie jest odpowiedzialny za treści materiałów w tym także komentarzy pochodzących od użytkowników serwisu.
Inne Wypracowania znajdziesz na tej stronie