referat z pedagogiki lub psychologii na temat:

Polska myśl pedagogiczna w okresie renesansu i baroku

Zmiana wersji
Wyślij / drukuj


Temat :

Polska myśl pedagogiczna w okresie

Renesansu i Baroku .





  1. Epoka Renesansu w Europie
  2. Model kształcenia młodego pokolenia
  3. Wychowanie domowe
  4. Pobyt na dworach magnackich
  5. Ideały wychowania w okresie baroku







Renesans inaczej Odrodzenie to Epoka w dziejach kultury europejskiej i polskiej panująca od XV – XVI wieku . Po mrocznym Średniowieczu – Odrodzenie było prawdziwym „wybuchem” i rozwojem nauki , sztuki , odkryć geograficznych , technicznych oraz , co najważniejsze , nowoczesnej myśli pedagogicznej . Koncepcja kultury , społeczeństwa , życia człowieka znalazła wyraz w głównym prądzie umysłowym zwanym humanizmem. Najwybitniejsi przedstawiciele tej epoki spoglądali często wstecz – do starożytnej Grecji , a skutkiem tego było odnowienie starożytnych kierunków filozoficznych .Zainteresowano się ponownie etyką Platona i jego ucznia Arystotelesa , która dotykała odwieczny problem -kształtem życia ludzkiego . O rozwoju nauki zdecydowały kierunki empiryczne i eksperymentalne, którego wybitnymi przedstawicielami byli ;Galileusz , M. Kopernik , a wynalezienie druku przez Johanna Guttenberga , wyeliminowało mozolne Kopiowanie książek i uczyniło je zarazem bardziej dostępnymi. Powstały również Nowe teorie pedagogiczne, które głosił min. Erazm z Rotterdamu zw. „uczonym uczonych” w swych dziełach ;”Pochwała głupoty”, „O sposobie studiów” ,”O wczesnym rozpoczynaniu kształcenia chłopców” , społeczne , jak Utopia Tomasza Marusa oraz polityczne Machiavelliego , a w Polsce Andrzeja Frycza Modrzewskiego „ O poprawie Rzeczpospolitej” . Odkrycia geograficzne tego okresu też należą do wielkich . Odkryto Amerykę (Krzysztof Columb) , drogę do Indii . Poznawano świat i kulturę innych narodów , a nowatorskie odkrycia naszego rodaka –M. Kopernika wstrząsnęły nim do głębi . Okazało się , że Ziemia jest okrągła , kręci się wokół Słońca i nie jest Centrum Wszechświata . Literatura polska wydała wielkich tego okresu – Jana Kochanowskiego i Mikołaja Reja , a ich twórczość w języku łacińskim i narodowym przeszła do kanonów kultury światowej . Szczególnie cennym źródłem były utwory poetyckie , które pełniły rolę publicystyki politycznej , kulturalnej i światopoglądowej. Prawdziwą kolebką Renesansu były jednak Włochy . Do Italii podróżowali wszyscy wielcy tamtego świata , bo rozkwit nauki i sztuki jaśniał tam największym blaskiem . Humanizm lansował tam ideę człowieka wyzwolonego z ideologii średniowiecznej ,człowieka wszechstronnie rozwiniętego , którego odkryte Ciało uczynił symbolem piękna w ogóle . Osiągnięcia wybitnych artystów tego okresu , ich Autorytet sprawiały , że Zasady , które głosiki , stawały się niemal obowiązującymi normami. Do nich należał np. Leonardo da Vinci , Michał Anioł , Rafael Santi , Botticelli , Petrarka . Sławę i podziw wzbudzały wszechstronnie utalentowane jednostki , a Renesans włoski wydał sporą grupę tak uzdolnionych artystów . We Włoszech , w siedlisku renesansu , nawrót do antyku , nie polegał na zasadzie kopiowania , lecz przejmowania jego trwałych wartości i ich unowocześnianiu .Do czołowych przedstawicieli nowych myśli kulturalnych i pedagogicznych należeli min. Guarino z Werony (szkoła humanistyczna ,elitarna ,bez kar cielesnych), Vittorino da Feltre( Szkoła w Mantui ”Szkoła Radości”- Uczenie się sprawia przyjemność, brak kar cielesnych, indywidualne podejście do ucznia), Piotr Paweł Vergerio (pracował jako prof. na uniwersytecie w Bolonii, Padwie, napisał Traktat pedagogiczny pt. ”O szlachetnych obyczajach i studiach wyzwolonych”- opisał swoje poglądy). Renesans był jednocześnie nawrotem do rodzinnej tradycji . Podobne procesy przebiegały innych krajach europejskich , jak również w Polsce . Polska pozostawała w ścisłych kontaktach z renesansową Europą , a Wiek XVI był okresem gwałtownego rozwoju szkolnictwa na naszych ziemiach i narodzinami polskiej teorii pedagogicznej . Zaczęto dostrzegać ważną rolę jaką odgrywało Wychowanie w życiu jednostki i dziejach narodu . Najbardziej popularne były w owym czasie humanistyczne szkoły łacińskie prowadzone przez Kościół lub inne wyznania . Na pierwszym miejscu w edukacji jednostki stawiano jednak dom rodzinny , gdzie odbywały się początkowe procesy i działania edukacyjne . Kształcenie dworskie , podróże zagraniczne , a później uczestniczenie młodzieży w działalności różnych instytucji demokracji szlacheckiej , były kolejnymi etapami edukacji młodego człowieka. Światłe umysły tamtego okresu , jak kanclerz Jan Zamoyski , zdawały sobie sprawę , że „takie będą Rzeczpospolite , jakie ich młodzieży chowanie” .J. Zamoyski był inicjatorem i twórcą Akademii Zamoyskiej w Zamościu. Początkowo starał się zreformować Uniwersytet Krakowski, ale kiedy plany te zawiodły postanowił własnym kosztem ufundować szkołę (1595).Jej zadaniem było Wychowanie użyteczne dla Polski i jej obywateli .Była ośrodkiem nowoczesnych studiów humanistycznych dla młodzieży szlacheckiej przygotowującej się do aktywnego uczestnictwa w życiu publicznym . W Polsce okresu renesansu zajmowano się przede wszystkim edukacją warstwy szlacheckiej ; w mniejszym stopniu edukacją pozostałych grup społecznych , choć pęd do zdobywania wykształcenia stawał się powszechny .Utalentowani i wykształceni młodzi szlachcice odegrali niemałą rolę w dynamicznym rozwoju kultury i nauki polskiego renesansu , a także w życiu politycznym kraju . Jako humaniści znaleźli się na dworach królewskich , magnackich czy biskupich .Wybierali najczęściej karierę duchowną lub świecką i razem z plebejuszami współtworzyli kulturę narodową . Dopiero w XVI wieku Rola nauki i oświaty Stała się przedmiotem rozważań i filozoficznych refleksji , a wykształcenie miało walor moralny i polityczny .Nastąpiły masowe wyjazdy , które przyczyniły się do ugruntowania przekonania , że Program nauki winien być dostosowany do potrzeb politycznych kraju .Dostrzegano , że wykształcenie jest niezbędne człowiekowi , podkreślano wagę edukacji nie tylko dla jednostki , ale przede wszystkim dla państwa . Jeden z najświatlejszych umysłów tamtej epoki Andrzej Frycz Modrzewski umieścił edukację wśród najważniejszych problemów państwowych , ważniejszych od religii. Kształcenie młodzieży dla potrzeb państwa było najważniejszym aspektem edukacji ,choć podlegała jej wyłącznie młodzież męska –szlachecka czy mieszczańska . Dla wielu plebejuszy była to jedyna możliwość awansu społecznego , wybicia się ,ale pomocny był w tej sprawie Mecenat , Majątek czy protekcja .Na kształcenie studentów A. Frycz Modrzewski proponował przekazywanie części funduszy bogatych konwentów oraz od biskupów Tak też Wiedza w okresie renesansu stawała się coraz większą i bardziej powszechną wartością . W okresie odrodzenia często spierano się o Model kształcenia . Szlachecki Model kształcenia był niejednolity i zróżnicowany pod względem majątkowym ,narodowym i wyznaniowym . Na szczycie tej hierarchii Stała Magnateria posiadająca rozległe Dobra ziemskie i przygotowywana do piastowania najwyższych urzędów państwowych . Zamożna Szlachta , Szlachta zagrodowa oraz ta bez majątku ziemskiego brała też czynny udział w zdobywaniu wiedzy , obejmując później większe lub mniejsze rangą urzędy . Najbiedniejsza Szlachta miała najbardziej utrudniony dostęp do oświaty , pobierając nauki jedynie w szkołach parafialnych , albo wcale się nie uczyła . Stosunek społeczeństwa staropolskiego do kształcenia w szkołach był bardzo różny ,od całkowitych zwolenników , poprzez tych , którzy dostrzegali braki ,aż po zdecydowanych przeciwników . Najczęściej krytykowano szkoły z programem humanistycznym za nieużyteczność wiedzy szkolnej w życiu codziennym . Programy szkolne były w większości wybitnie teoretyczne , choć doceniano przydatność czytania i pisania . Krytyce poddane zostały szkoły krajowe , a szczególnie kolegia jezuickie, które prowadzone były na wysokim poziomie , ale kultywowały Nauczanie werbalne, a zaniedbywały wpajanie zasad moralnych , ucząc fanatyzmu religijnego .Pierwsza Szkoła jezuicka powstała w 1564 r. w Bianiewie .Atakowała ona każdą myśl postępową dając jedynie ścisłe filologiczno-retoryczne wykształcenie . W 1578 r. otwarto w Wilnie pierwszy na ziemiach polskich Uniwersytet Jezuicki korzystając z obniżenia poziomu naukowego Akademii Krakowskiej . Krytykowano programy i Metody nauczania ,a największy Autorytet owego czasu , twórca pedagogiki XVI wieku –J. Amos Komeński zalecał łączenie nauki z rozumieniem treści , co w naszym współczesnym pojęciu jest najbardziej pożądanym zabiegiem .Jako pierwszy wprowadził Trzy podstawowe Zasady nauczania :
  1. Zasada poglądowości
  2. Zasada systematyczności (w nauczaniu)
  3. Zasada stopniowania trudności
Opracował dydaktyczny System nauczania (klasowo-lekcyjny), który przetrwał do dziś .Stał się twórcą dydaktyki nowożytnej , opracowując Nowe Zasady nauczania .Opisał je min. w swoim dziele pt.” Wielka Dydaktyka” w 1632 r.
Szkoły ówczesne kształciły przede wszystkim mówców , a znajomość retoryki i łaciny traktowano , jako niezbędne w życiu publicznym . Opracowanie sztuki doskonałego przemawiania było w owym czasie bardzo istotne z punktu widzenia Kościoła .Dobry mówca był odpowiedzią na potrzeby przynajmniej części społeczeństwa staropolskiego , a wyniesiony ze szkół Zasób wiedzy i umiejętności umożliwiał udział w życiu kulturalnym epoki .Wiedza szkolna opierała się na edukacji językowej (łacina , Greka , jęz. polski), literackiej historycznej ,politycznej ,artystycznej , matematyczno-przyrodniczej i religijno-moralnej . Ideał szlachcica to wzór dojrzałego obywatela .Był to w okresie renesansu Polski ideał wychowawcy . Wykształcenie szlachcica powinno być ukierunkowane na jego przyszłe obowiązki . Polityczna i religijna dojrzałość szlachty wymagała odpowiednich przygotowań pod kątem historycznym ,prawnym oraz oratorskim . Sztuka pięknej wymowy –retoryka była dla szlachty podstawową umiejętnością , ponieważ często przemawiano na sejmikach , zjazdach, elekcjach konfederacjach , salach sądowych . Toczono także dyskusje wyznaniowe , przemawiano podczas różnych uroczystości . Szkoły uwzględniały w swych programach wykształcenie retoryczne . Cechą charakterystyczną społeczeństwa okresu Odrodzenia była głęboka religijność , przywiązanie do wiary ; szczególnie katolickiej , ale nie tylko . Polska w owym czasie była krajem dużej tolerancji religijnej , dzięki czemu inne wyznania znalazły swoje miejsce na polskim gruncie . Bez nauki języków (łaciny , greki ,hebrajskiego , włoskiego , francuskiego ) nie można było dostatecznie zgłębić nauki chrześcijańskiej , a tym samym piastować godności kapłańskich . Wychowanie religijne opierało się też na filozofii moralnej , ukazującej cele i drogi życia etycznego . W nauczaniu wykorzystywano dzieła pisarzy starożytnych , ale podkreślano ,że Etyka jest najważniejszym elementem filozofii –
  • królowa nauk . Miała ona przygotować drogę do żywota wiecznego .
Filozofia kształtowała oblicze moralne młodego człowieka , a praktyki religijne były nakazem rodzicielskim .

Najbardziej wyznaniowe były szkoły jezuickie , opierające Wychowanie na nauce religii , systemie praktyk religijnych . Nauczaniu formalnemu poświęcono niewiele czasu . Sprawy wyznaniowe wpływały w istotny sposób na Charakter edukacji szlachty i były ściśle powiązane z podróżami edukacyjnymi oraz miejscami studiów ( Uniwersytet Jagieloński ,Uniwersytety w Padwie, Bolonii , Paryżu ) . Szlachta innowiercza wysyłała swych synów do Niemiec , Strasburga , Lipska , Wittenbergi, Frankfurtu , zwłaszcza po wystąpieniu reformacyjnym Lutra . Szkoły staropolskie były otwarte na postulaty szlachty i starały się uwzględnić w swych programach Elementy wychowania obywatelskiego . Taką placówką była Szkoła ariańska w Lewartowie i Rakowie . Szkoła w Lewartowie została założona w 1588 r.przez właściciela miasteczka –Mikołaja Firleja .Po jego śmierci przejął ją Zbór ariański . Organizacja i Program nauczania opierał się na planie Gimnazjum -5 lat, opracowanym przez J. Sturma , który wydał broszurę pt.” Wznowiona Szkoła lewartowska”. W szkole lewartowskiej uczono etyki , ekonomii prawa , retoryki, polityki- sposobu zarządzania państwem , urzędami. Wpajano również uczciwość w życiu prywatnym , sprawiedliwość w życiu zbiorowym . Szkoła w Lenartowie nie funkcjonowała długo, upadła w 1597r zyskując jednak ogromną popularność . Kontynuacją jej osiągnięć była Szkoła w Rakowie ,powstała w1603r. Przygotowywała ona Młodzież do spełnienia czekających zadań życiowych. Szkoła rakowska była bardzo popularna wśród młodzieży i wiele polskich rodów szlacheckich kształciło tam swoich synów . Szkoły różnowiercze proponowały szlachcie zgodne z jej oczekiwaniami programy nauczania , oparte na wzorach humanistycznych . Dla mniej zamożnej szlachty wykształcenie było szczególnie cenne ,a w szkołach różnowierczych oferowano im rzetelną wiedzę opartą na przesłankach rozumowych i dostosowaną do obywatelskiego charakteru wychowania . Wychowanie w Rakowie oparte było na zasadach tolerancji religijnej i wzorowej dyscyplinie. Szkoła ta uznawała oficjalnie tzw. pedagogów prywatnych czyli korepetytorów , których zadaniem było min. doprowadzanie chłopców do szkoły , na nabożeństwa , towarzyszenie w czasie spacerów , czuwanie nad ich bezpieczeństwem. W 1638 r. Szkoła w Rakowie przestała istnieć . Liczne wówczas procesy przeciw arianom zalecały burzenie ich szkół. Program kształcenia synów magnatów i bogatej szlachty oparty był na wzorach rakowskich (Paleastra nobilium) . Naczelnym zadaniem było przygotowanie chłopców do zadań czekających ich w przyszłości . Do piastowania wysokich urzędów konieczne było połączenie zdobywania wiedzy z polityką , aby Młodzież mogła wykorzystać swe wiadomości w służbie dla kraju . Uczono młodych ludzi biegle władać łaciną (akta publiczne, sądowe , ustawy spisywano w jęz. łacińskim) . Łacina była też niezbędna w kontaktach międzynarodowych . Przykładem obywatelskiego profilu edukacji była założona przez Jana Zamoyskiego Akademia Wykorzystywano w niej dorobek europejskiej myśli pedagogicznej , dostosowano do wymagań polskich . Jan Zamoyski polecał uczyć wszystkiego , co jest potrzebne ojczyźnie , co może pogłębić i ułatwić pracę obywatelską każdego szlachcica . Kanclerz uważał , że należy uczyć szlachcica gramatyki , retoryki , dialektyki ,łaciny, greki, polityki , filozofii moralnej i prawa. Program Akademii zw. także „szkołą obywatelską” kształtował Wzorzec człowieka wszechstronnego-wrażliwego na naukę i życie, dobrego obywatela Rzeczpospolitej , światłego i rozumnego potrzeb ojczyzny .Szczególnie polecał dzieła Cycesora , z których Młodzież Polska powinna uczyć się obowiązków wobec ojczyzny , brać przykład z przedstawionych tam postaci . Po osiągnięciu ogólnej wiedzy „starożytno-filozoficznej” rozpoczynano Studia nastawione na zaspokojenie potrzeb praktycznego życia politycznego .Uczono filozofii moralnej ,polityki , prawa rzymskiego i feudalnego oraz prawa polskiego , konstytucji i ustroju Polski , prawa sądowego oraz obowiązujących formuł kancelaryjnych. Taką edukację odebrał syn kanclerza – Tomasz . Po prywatnej nauce domowej ,odbył naukę publiczną , co dało mu wiedzę encyklopedyczną, dobrą znajomość literatury ,umiejętność przemawiania . Kanclerz w testamencie nakazał synowi służyć w wojsku , po zakończeniu nauki , wyjechać za granicę w celu „doskonalenia nauk” . Studia zagraniczne jak cała Edukacja Zamoyskiego , miały Charakter praktyczny. Działalność Akademii, sposób kształcenia w niej młodzieży oraz Postawa kanclerza ,należały w owym czasie do najbardziej nowoczesnych i światłych poczynań obywatelskich . Z takich form edukacji ,które były niezwykle kosztowne i podróży zagranicznych , mogła korzystać jedynie Magnateria i bardzo zamożna Szlachta . Dla mniej zamożnych szlachciców pozostawała Nauka w szkołach wyłącznie krajowych . Wychowanek takiej szkoły był gorliwym katolikiem , sumiennie praktykującym i patriotą . Szkoły staropolskie nie uczyły szlachty jak gospodarować na własnych włościach , choć Wiedza rolnicza i hodowlana była dla ziemianina bardzo ważna . Wiedzę przydatną w gospodarstwie można było zdobyć w praktyce lub z poradników rolniczych tzw. „Kalendarzy”. Kalendarze zawierały najważniejsze obserwacje i przepisy gospodarowania , upowszechniały wiedzę rolniczą wśród szerokich mas . Mieszczański ideał edukacyjny był również niejednolity . Sytuacja majątkowa miała wpływ na dostęp do wiedzy , możliwości jej zdobywania . Ludność najuboższa miała niewielki wybór w zakresie zdobywania wiedzy –szkoły parafialne ,nad którymi opiekę przejęło mieszczaństwo. Przedstawiciele tego stanu pełnili funkcje wychowawców –nauczycieli, opiekunów dzieci szlacheckich w kraju i w czasie podróży zagranicznych . Mieszczanie wywarli też duży wpływ na dzieje Akademii Krakowskiej i innych szkół polskich. Poprzez Studia akademickie mogli osiągnąć „wyższy szczebel w drabinie” społecznej , dostarczając krajowi wielu wybitnych osobistości . Mieszczanie w miastach zajmowali się rzemiosłem , handlem , rybołówstwo.Posiadanie szkolnego wykształcenia humanistycznego pozwoliło im pełnić funkcję nauczycieli , tłumaczy ,pisarzy , urzędników , sekretarzy duchownych różnych szczebli i wyznań . Natomiast wykonywanie zawodu lekarza i prawnika nie cieszyło się wśród szlachty popularnością ,a często uważano je za hańbiące . Wykonywanie tych zawodów stanowiło dla mieszczan awans społeczny. Istniała także dość liczna Grupa wykształconych ludzi tworzących tzw. „proletariat umysłowy” ,wędrujący po krajach w poszukiwaniu zarobku i pracy . Mieszczanie inaczej wychowywali swe dzieci i czego innego wymagali od szkoły i wykształcenia .Potrzebna im była określona Wiedza do wykonywania przyszłych zawodów np. rachunki kupieckie, znajomość języków obcych do prowadzenia handlu za granicą . Przygotowanie zawodowe dawały młodzieży mieszczańskiej szkoły prywatne np. Gimnazjum Akademickie w Gdańsku przygotowywało min. do pracy związanej z morzem (1558). Postępowa część szlachty mocno zabiegała o uznanie wartości wykształcenia . Mieszczanie głosili pochwałę wiedzy i wykształcenia , bo dawała ona człowiekowi korzyści materialne , a także przyczyniała się do rozwoju osobowości jednostki . Krytykowano szlachtę za brak dostatecznych kwalifikacji ,bo o objęciu przez nią urzędu , najczęściej decydowało pochodzenie i Majątek . Dopatrywano się w tym przejawów nierówności społecznej oraz przyczyn nieprawidłowego funkcjonowania państwa . Młodzież mieszczańska mogła się kształcić w różnego rodzaju szkołach krajowych (miejskie szkoły parafialne ,szkoły prywatne , średnie szkoły- -gimnazja różnowiercze ,czasami kolegia jezuickie oraz Akademia Krakowska , której studenci byli w większości pochodzenia plebejskiego . Zdobywano też wiedzę za granicą na własny Koszt lub możnych (J.Zamoyski finansował Studia uzdolnionych młodzieńców na Uniwersytecie w Padwie ). Mieszczanie wyjeżdżali jako opiekunowie młodzieży szlacheckiej czy magnackiej i stąd mieli możliwość poszerzania zdobytej wiedzy w znanych ośrodkach naukowo-kulturalnych Europy . Mieszczan pozostających w kręgu zajęć miejskich , uczono zawodu- -terminowania u mistrza , w ramach cechów i w warsztatach . Ludzie tej grupy społecznej rozumieli wartość wiedzy , dlatego dużą wagę przywiązywali do kształcenia swoich dzieci . Często wykształcenie mieszczan przewyższało szlacheckie . Wiedza była dla nich drogą do zrobienia kariery w mieście . Wychowanie małego dziecka rozpoczynało się w domu rodzinnym . Wychowanie domowe stanowiło Jeden z etapów kształcenia młodego Polaka . Dom rodzinny i Rodzina odgrywały dużą rolę w kształtowaniu osobowości dziecka . Mikołaj Rej Rej , że tylko w domu rodzinnym możliwe jest uchronienie dziecka przed złymi wpływami rówieśników . Starannie dobrany Nauczyciel i dobry przykład rodziców oraz instrukcje rodzicielskie pozwolą na odpowiednie ukształtowanie młodego człowieka . Wychowanie domowe miało swoich zwolenników , jak i przeciwników. Podobnie ,jak Wychowanie dworskie , które było kolejnym miejscem, gdzie młodzi Ludzie mogli zdobywać wiedzę . Krytykowano dwory , jako Siedlisko złych obyczajów . Uważano ,że Młodzież czerpie z nich złe wzory postępowania, chociaż dostrzegano Fakt ,że pod opieką odpowiednich ludzi młodzi Polacy mogli się na dworach wiele nauczyć i przygotować do praktycznego działania . Zwolennikami tej formy wychowania była drobna i średnia Szlachta , której pobyt na dworze zapewniał lepszy start życiowy , uzyskanie dobrego stanowiska . Dwór był ośrodkiem życia kulturalnego . Skupiał twórców min. pisarzy , poetów ,malarzy , rzeźbiarzy , architektów . Młodzi Ludzie przebywając na dworach kontaktowali się z twórcami i dziełami przez nich i ich poprzedników stworzonymi (J Kochanowski) Dwory były także miejscami zabaw , gdzie urządzano turnieje poetyckie oraz przedstawienia teatralne , recytacje utworów , dysputy polemiczne, słuchano muzyki i tańczono . Wiek XVII przyniósł zmianę sytuacji politycznej Polski . Jest to Czas kryzysu i zamierania dotychczasowych wzorów wychowania oraz instytucji ,a także pojawienie się nowych idei. Poszerzano horyzonty geograficzne , nastąpiło zacieśnienie życia kulturalnego przeciętnego szlachcica do granic parafii ,a Sarmatyzm odnosił się z niechęcią do wszystkiego co obce , bo to zagrażało wolności szlacheckiej i było szkodliwe . Powstała Nowa Hierarchia cnót kształtujący nowy barokowy Wzorzec osobowy. Ograniczano kontakty z zagranicą . Polska Magnateria pobierała nauki w domu pod opieką prywatnych nauczycieli (często obcokrajowców), a Potem wyjeżdżała za granicę , by kontynuować naukę. Najczęściej jednak szukano rozrywki ,a nie wiedzy . W okresie baroku szlachecki ideał wychowawczy rozpadł się na Trzy odłamy : -„szlachecki ”-pozostający pod wpływem sarmatyzmu i edukacji jezuickiej -„magnacki”- oderwany często od polskiej rzeczywistości ze ścisłymi kontaktami z zagranicą -„patriotyczny” –kontynuujący chlubne tradycje renesansowe. Edukacja każdego młodego szlachcica przebiegała dość podobnie . Najpierw Edukacja w domu rodzinnym , Potem Nauka w szkole (przeważnie jezuickiej) , którą uzupełniano wyjazdem zagranicznym . Po zakończeniu podróży uzupełniano nauką podczas wciągania się w działalność polityczną, społeczną i gospodarczą. W XVII wieku kładziono coraz większy nacisk na Nauczanie wymowy okolicznościowej i popisowej , a barokowa wymowa opanowała nie tylko szkoły , ale i życie codzienne .Mowy stawały się coraz dłuższe i kwieciste i jednocześnie pozbawione treści . Interesowano się przede wszystkim własnymi sprawami i najbliższego otoczenia . Szlachta coraz bardziej zamykała się we własnych sprawach i najbliższego otoczenia ,a Dwór szlachecki stał się ostoją konserwatyzmu i opierał się najdłużej nowym prądom umysłowym.











LITERATURA: Dorota Żołądź - „Ideały edukacyjne doby staropolskiej”

str 1
Starannie dobrany [[nauczyciel]] i dobry przykład rodziców oraz instrukcje
rodzicielskie pozwolą na odpowiednie ukształtowanie młodego
człowieka .
Wychowanie domowe miało swoich zwolenników , jak i przeciwników.
Podobnie ,jak [[wychowanie]] dworskie , które było kolejnym miejscem,
gdzie młodzi [[ludzie]] mogli zdobywać wiedzę .
Krytykowano dwory , jako [[siedlisko]] złych obyczajów . Uważano ,że
młodzież czerpie z nich złe wzory postępowania, chociaż dostrzegano
fakt ,że pod opieką odpowiednich ludzi młodzi [[Polacy]] mogli się
na dworach wiele nauczyć i przygotować do praktycznego działania .
Zwolennikami tej formy wychowania była drobna i średnia szlachta ,
której pobyt na dworze zapewniał lepszy start życiowy , uzyskanie
dobrego stanowiska .
Dwór był ośrodkiem życia kulturalnego . Skupiał twórców min.
pisarzy , poetów ,malarzy , rzeźbiarzy , architektów .
Młodzi [[ludzie]] przebywając na dworach kontaktowali się z twórcami
i dziełami przez nich i ich poprzedników stworzonymi (J Kochanowski)
Dwory były także miejscami zabaw , gdzie urządzano turnieje poetyckie
oraz przedstawienia teatralne , recytacje utworów , dysputy polemiczne,
słuchano muzyki i tańczono .
Wiek [[XVII]] przyniósł zmianę sytuacji politycznej [[Polski]] .
Jest to [[czas]] kryzysu i zamierania dotychczasowych wzorów wychowania
oraz instytucji ,a także pojawienie się nowych idei.
Poszerzano horyzonty geograficzne , nastąpiło zacieśnienie życia
kulturalnego przeciętnego szlachcica do granic parafii ,a sarmatyzm
odnosił się z niechęcią do wszystkiego co obce , bo to zagrażało
wolności szlacheckiej i było szkodliwe . Powstała [[nowa]] hierarchia cnót
kształtujący nowy barokowy [[wzorzec]] osobowy.
Ograniczano kontakty z zagranicą . [[Polska]] [[magnateria]] pobierała nauki w
domu pod opieką prywatnych nauczycieli (często obcokrajowców),
a [[potem]] wyjeżdżała za granicę , by kontynuować naukę.
Najczęściej jednak szukano rozrywki ,a nie wiedzy .
W okresie baroku szlachecki ideał wychowawczy rozpadł się na
trzy odłamy :
-„szlachecki ”-pozostający pod wpływem sarmatyzmu
i edukacji jezuickiej
-„magnacki”- oderwany często od polskiej rzeczywistości
ze ścisłymi kontaktami z zagranicą

Starannie dobrany Nauczyciel i dobry przykład rodziców oraz instrukcje
rodzicielskie pozwolą na odpowiednie ukształtowanie młodego
człowieka .
Wychowanie domowe miało swoich zwolenników , jak i przeciwników.
Podobnie ,jak Wychowanie dworskie , które było kolejnym miejscem,
gdzie młodzi Ludzie mogli zdobywać wiedzę .
Krytykowano dwory , jako Siedlisko złych obyczajów . Uważano ,że
młodzież czerpie z nich złe wzory postępowania, chociaż dostrzegano
fakt ,że pod opieką odpowiednich ludzi młodzi Polacy mogli się
na dworach wiele nauczyć i przygotować do praktycznego działania .
Zwolennikami tej formy wychowania była drobna i średnia szlachta ,
której pobyt na dworze zapewniał lepszy start życiowy , uzyskanie
dobrego stanowiska .
Dwór był ośrodkiem życia kulturalnego . Skupiał twórców min.
pisarzy , poetów ,malarzy , rzeźbiarzy , architektów .
Młodzi Ludzie przebywając na dworach kontaktowali się z twórcami
i dziełami przez nich i ich poprzedników stworzonymi (J Kochanowski)
Dwory były także miejscami zabaw , gdzie urządzano turnieje poetyckie
oraz przedstawienia teatralne , recytacje utworów , dysputy polemiczne,
słuchano muzyki i tańczono .
Wiek XVII przyniósł zmianę sytuacji politycznej Polski .
Jest to Czas kryzysu i zamierania dotychczasowych wzorów wychowania
oraz instytucji ,a także pojawienie się nowych idei.
Poszerzano horyzonty geograficzne , nastąpiło zacieśnienie życia
kulturalnego przeciętnego szlachcica do granic parafii ,a sarmatyzm
odnosił się z niechęcią do wszystkiego co obce , bo to zagrażało
wolności szlacheckiej i było szkodliwe . Powstała Nowa hierarchia cnót
kształtujący nowy barokowy Wzorzec osobowy.
Ograniczano kontakty z zagranicą . Polska Magnateria pobierała nauki w
domu pod opieką prywatnych nauczycieli (często obcokrajowców),
a Potem wyjeżdżała za granicę , by kontynuować naukę.
Najczęściej jednak szukano rozrywki ,a nie wiedzy .
W okresie baroku szlachecki ideał wychowawczy rozpadł się na
trzy odłamy :
-„szlachecki ”-pozostający pod wpływem sarmatyzmu
i edukacji jezuickiej
-„magnacki”- oderwany często od polskiej rzeczywistości
ze ścisłymi kontaktami z zagranicą
str 2
Najbardziej wyznaniowe były szkoły jezuickie , opierające wychowanie
na nauce religii , systemie praktyk religijnych .
Nauczaniu formalnemu poświęcono niewiele czasu .
Sprawy wyznaniowe wpływały w istotny sposób na charakter edukacji
szlachty i były ściśle powiązane z podróżami edukacyjnymi oraz
miejscami studiów ( [[Uniwersytet]] Jagieloński ,Uniwersytety w Padwie,
Bolonii , Paryżu ) .
Szlachta innowiercza wysyłała swych synów do Niemiec , Strasburga ,
Lipska , Wittenbergi, Frankfurtu , zwłaszcza po wystąpieniu
reformacyjnym Lutra . Szkoły staropolskie były otwarte na postulaty
szlachty i starały się uwzględnić w swych programach elementy
wychowania obywatelskiego .
Taką placówką była [[szkoła]] ariańska w Lewartowie i Rakowie .
Szkoła w Lewartowie została założona w 1588 r.przez właściciela
miasteczka –Mikołaja Firleja .Po jego śmierci przejął ją [[zbór]] ariański .
Organizacja i [[program nauczania]] opierał się na planie [[gimnazjum]] -5 lat,
opracowanym przez J. Sturma , który wydał broszurę pt.” Wznowiona
szkoła lewartowska”.
W szkole lewartowskiej uczono etyki , ekonomii prawa , retoryki,
polityki- sposobu zarządzania państwem , urzędami.
Wpajano również uczciwość w życiu prywatnym , sprawiedliwość w
życiu zbiorowym . [[Szkoła]] w Lenartowie nie funkcjonowała długo,
upadła w 1597r zyskując jednak ogromną popularność .
Kontynuacją jej osiągnięć była [[szkoła]] w Rakowie ,powstała w1603r.
Przygotowywała ona [[młodzież]] do spełnienia czekających zadań
życiowych. [[Szkoła]] rakowska była bardzo popularna wśród młodzieży
i wiele polskich rodów szlacheckich kształciło tam swoich synów .
Szkoły różnowiercze proponowały szlachcie zgodne z jej
oczekiwaniami programy nauczania , oparte na wzorach
humanistycznych . Dla mniej zamożnej szlachty wykształcenie było
szczególnie cenne ,a w szkołach różnowierczych oferowano im rzetelną
wiedzę opartą na przesłankach rozumowych i dostosowaną do
obywatelskiego charakteru wychowania . [[Wychowanie]] w Rakowie
oparte było na zasadach tolerancji religijnej i wzorowej dyscyplinie.
Szkoła ta uznawała oficjalnie tzw. pedagogów prywatnych czyli
korepetytorów , których zadaniem było min. doprowadzanie chłopców
do szkoły , na nabożeństwa , towarzyszenie w czasie spacerów ,
czuwanie nad ich bezpieczeństwem. W 1638 r. [[szkoła]] w Rakowie

Najbardziej wyznaniowe były szkoły jezuickie , opierające wychowanie
na nauce religii , systemie praktyk religijnych .
Nauczaniu formalnemu poświęcono niewiele czasu .
Sprawy wyznaniowe wpływały w istotny sposób na charakter edukacji
szlachty i były ściśle powiązane z podróżami edukacyjnymi oraz
miejscami studiów ( Uniwersytet Jagieloński ,Uniwersytety w Padwie,
Bolonii , Paryżu ) .
Szlachta innowiercza wysyłała swych synów do Niemiec , Strasburga ,
Lipska , Wittenbergi, Frankfurtu , zwłaszcza po wystąpieniu
reformacyjnym Lutra . Szkoły staropolskie były otwarte na postulaty
szlachty i starały się uwzględnić w swych programach elementy
wychowania obywatelskiego .
Taką placówką była Szkoła ariańska w Lewartowie i Rakowie .
Szkoła w Lewartowie została założona w 1588 r.przez właściciela
miasteczka –Mikołaja Firleja .Po jego śmierci przejął ją Zbór ariański .
Organizacja i Program nauczania opierał się na planie Gimnazjum -5 lat,
opracowanym przez J. Sturma , który wydał broszurę pt.” Wznowiona
szkoła lewartowska”.
W szkole lewartowskiej uczono etyki , ekonomii prawa , retoryki,
polityki- sposobu zarządzania państwem , urzędami.
Wpajano również uczciwość w życiu prywatnym , sprawiedliwość w
życiu zbiorowym . Szkoła w Lenartowie nie funkcjonowała długo,
upadła w 1597r zyskując jednak ogromną popularność .
Kontynuacją jej osiągnięć była Szkoła w Rakowie ,powstała w1603r.
Przygotowywała ona Młodzież do spełnienia czekających zadań
życiowych. Szkoła rakowska była bardzo popularna wśród młodzieży
i wiele polskich rodów szlacheckich kształciło tam swoich synów .
Szkoły różnowiercze proponowały szlachcie zgodne z jej
oczekiwaniami programy nauczania , oparte na wzorach
humanistycznych . Dla mniej zamożnej szlachty wykształcenie było
szczególnie cenne ,a w szkołach różnowierczych oferowano im rzetelną
wiedzę opartą na przesłankach rozumowych i dostosowaną do
obywatelskiego charakteru wychowania . Wychowanie w Rakowie
oparte było na zasadach tolerancji religijnej i wzorowej dyscyplinie.
Szkoła ta uznawała oficjalnie tzw. pedagogów prywatnych czyli
korepetytorów , których zadaniem było min. doprowadzanie chłopców
do szkoły , na nabożeństwa , towarzyszenie w czasie spacerów ,
czuwanie nad ich bezpieczeństwem. W 1638 r. Szkoła w Rakowie
str 3
nowoczesnych i światłych poczynań obywatelskich . Z takich form
edukacji ,które były niezwykle kosztowne i podróży zagranicznych ,
mogła korzystać jedynie [[magnateria]] i bardzo zamożna szlachta .
Dla mniej zamożnych szlachciców pozostawała [[nauka]] w szkołach
wyłącznie krajowych .
Wychowanek takiej szkoły był gorliwym katolikiem , sumiennie
praktykującym i patriotą .
Szkoły staropolskie nie uczyły szlachty jak gospodarować na
własnych włościach , choć [[wiedza]] rolnicza i hodowlana była dla
ziemianina bardzo ważna . Wiedzę przydatną w gospodarstwie można
było zdobyć w praktyce lub z poradników rolniczych tzw.
„Kalendarzy”. Kalendarze zawierały najważniejsze obserwacje i
przepisy gospodarowania , upowszechniały wiedzę rolniczą wśród
szerokich mas .
Mieszczański ideał edukacyjny był również niejednolity .
Sytuacja majątkowa miała wpływ na dostęp do wiedzy , możliwości jej
zdobywania .
Ludność najuboższa miała niewielki wybór w zakresie zdobywania
wiedzy –szkoły parafialne ,nad którymi opiekę przejęło mieszczaństwo.
Przedstawiciele tego stanu pełnili funkcje wychowawców –nauczycieli,
opiekunów dzieci szlacheckich w kraju i w czasie podróży
zagranicznych .
Mieszczanie wywarli też duży wpływ na dzieje Akademii Krakowskiej
i innych szkół polskich. Poprzez [[studia]] akademickie mogli osiągnąć
„wyższy szczebel w drabinie” społecznej , dostarczając krajowi wielu
wybitnych osobistości .
Mieszczanie w miastach zajmowali się rzemiosłem , handlem ,
rybołówstwo.Posiadanie szkolnego wykształcenia humanistycznego
pozwoliło im pełnić funkcję nauczycieli , tłumaczy ,pisarzy ,
urzędników , sekretarzy duchownych różnych szczebli i wyznań .
Natomiast wykonywanie zawodu lekarza i prawnika nie cieszyło się
wśród szlachty popularnością ,a często uważano je za hańbiące .
Wykonywanie tych zawodów stanowiło dla mieszczan awans społeczny.
Istniała także dość liczna [[grupa]] wykształconych ludzi tworzących tzw.
„proletariat umysłowy” ,wędrujący po krajach w poszukiwaniu zarobku
i pracy .
Mieszczanie inaczej wychowywali swe dzieci i czego innego wymagali

nowoczesnych i światłych poczynań obywatelskich . Z takich form
edukacji ,które były niezwykle kosztowne i podróży zagranicznych ,
mogła korzystać jedynie Magnateria i bardzo zamożna szlachta .
Dla mniej zamożnych szlachciców pozostawała Nauka w szkołach
wyłącznie krajowych .
Wychowanek takiej szkoły był gorliwym katolikiem , sumiennie
praktykującym i patriotą .
Szkoły staropolskie nie uczyły szlachty jak gospodarować na
własnych włościach , choć Wiedza rolnicza i hodowlana była dla
ziemianina bardzo ważna . Wiedzę przydatną w gospodarstwie można
było zdobyć w praktyce lub z poradników rolniczych tzw.
„Kalendarzy”. Kalendarze zawierały najważniejsze obserwacje i
przepisy gospodarowania , upowszechniały wiedzę rolniczą wśród
szerokich mas .
Mieszczański ideał edukacyjny był również niejednolity .
Sytuacja majątkowa miała wpływ na dostęp do wiedzy , możliwości jej
zdobywania .
Ludność najuboższa miała niewielki wybór w zakresie zdobywania
wiedzy –szkoły parafialne ,nad którymi opiekę przejęło mieszczaństwo.
Przedstawiciele tego stanu pełnili funkcje wychowawców –nauczycieli,
opiekunów dzieci szlacheckich w kraju i w czasie podróży
zagranicznych .
Mieszczanie wywarli też duży wpływ na dzieje Akademii Krakowskiej
i innych szkół polskich. Poprzez Studia akademickie mogli osiągnąć
„wyższy szczebel w drabinie” społecznej , dostarczając krajowi wielu
wybitnych osobistości .
Mieszczanie w miastach zajmowali się rzemiosłem , handlem ,
rybołówstwo.Posiadanie szkolnego wykształcenia humanistycznego
pozwoliło im pełnić funkcję nauczycieli , tłumaczy ,pisarzy ,
urzędników , sekretarzy duchownych różnych szczebli i wyznań .
Natomiast wykonywanie zawodu lekarza i prawnika nie cieszyło się
wśród szlachty popularnością ,a często uważano je za hańbiące .
Wykonywanie tych zawodów stanowiło dla mieszczan awans społeczny.
Istniała także dość liczna Grupa wykształconych ludzi tworzących tzw.
„proletariat umysłowy” ,wędrujący po krajach w poszukiwaniu zarobku
i pracy .
Mieszczanie inaczej wychowywali swe dzieci i czego innego wymagali
str 4
od szkoły i wykształcenia .Potrzebna im była określona wiedza do
wykonywania przyszłych zawodów np. rachunki kupieckie, znajomość
języków obcych do prowadzenia handlu za granicą .
Przygotowanie zawodowe dawały młodzieży mieszczańskiej
szkoły prywatne np. [[Gimnazjum]] Akademickie w Gdańsku
przygotowywało min. do pracy związanej z morzem (1558).
Postępowa część szlachty mocno zabiegała o uznanie wartości
wykształcenia . Mieszczanie głosili pochwałę wiedzy i wykształcenia ,
bo dawała ona człowiekowi korzyści materialne , a także
przyczyniała się do rozwoju osobowości jednostki .
Krytykowano szlachtę za brak dostatecznych kwalifikacji ,bo o objęciu
przez nią urzędu , najczęściej decydowało pochodzenie i majątek .
Dopatrywano się w tym przejawów nierówności społecznej oraz
przyczyn nieprawidłowego funkcjonowania państwa .
Młodzież mieszczańska mogła się kształcić w różnego rodzaju szkołach
krajowych (miejskie szkoły parafialne ,szkoły prywatne , średnie szkoły-
-gimnazja różnowiercze ,czasami kolegia jezuickie oraz Akademia
Krakowska , której studenci byli w większości pochodzenia
plebejskiego .
Zdobywano też wiedzę za granicą na własny [[koszt]] lub możnych
(J.Zamoyski finansował [[studia]] uzdolnionych młodzieńców na
Uniwersytecie w Padwie ).
Mieszczanie wyjeżdżali jako opiekunowie młodzieży szlacheckiej
czy magnackiej i stąd mieli możliwość poszerzania zdobytej
wiedzy w znanych ośrodkach naukowo-kulturalnych Europy .
Mieszczan pozostających w kręgu zajęć miejskich , uczono zawodu-
-terminowania u mistrza , w ramach cechów i w warsztatach .
Ludzie tej grupy społecznej rozumieli wartość wiedzy , dlatego
dużą wagę przywiązywali do kształcenia swoich dzieci .
Często wykształcenie mieszczan przewyższało szlacheckie .
Wiedza była dla nich drogą do zrobienia kariery w mieście .
Wychowanie małego dziecka rozpoczynało się w domu
rodzinnym . [[Wychowanie]] domowe stanowiło [[jeden]] z etapów kształcenia
młodego Polaka . Dom rodzinny i [[rodzina]] odgrywały dużą rolę
w kształtowaniu osobowości dziecka .
Mikołaj Rej uważał , że tylko w domu rodzinnym możliwe jest
uchronienie dziecka przed złymi wpływami rówieśników .

od szkoły i wykształcenia .Potrzebna im była określona wiedza do
wykonywania przyszłych zawodów np. rachunki kupieckie, znajomość
języków obcych do prowadzenia handlu za granicą .
Przygotowanie zawodowe dawały młodzieży mieszczańskiej
szkoły prywatne np. Gimnazjum Akademickie w Gdańsku
przygotowywało min. do pracy związanej z morzem (1558).
Postępowa część szlachty mocno zabiegała o uznanie wartości
wykształcenia . Mieszczanie głosili pochwałę wiedzy i wykształcenia ,
bo dawała ona człowiekowi korzyści materialne , a także
przyczyniała się do rozwoju osobowości jednostki .
Krytykowano szlachtę za brak dostatecznych kwalifikacji ,bo o objęciu
przez nią urzędu , najczęściej decydowało pochodzenie i majątek .
Dopatrywano się w tym przejawów nierówności społecznej oraz
przyczyn nieprawidłowego funkcjonowania państwa .
Młodzież mieszczańska mogła się kształcić w różnego rodzaju szkołach
krajowych (miejskie szkoły parafialne ,szkoły prywatne , średnie szkoły-
-gimnazja różnowiercze ,czasami kolegia jezuickie oraz Akademia
Krakowska , której studenci byli w większości pochodzenia
plebejskiego .
Zdobywano też wiedzę za granicą na własny Koszt lub możnych
(J.Zamoyski finansował Studia uzdolnionych młodzieńców na
Uniwersytecie w Padwie ).
Mieszczanie wyjeżdżali jako opiekunowie młodzieży szlacheckiej
czy magnackiej i stąd mieli możliwość poszerzania zdobytej
wiedzy w znanych ośrodkach naukowo-kulturalnych Europy .
Mieszczan pozostających w kręgu zajęć miejskich , uczono zawodu-
-terminowania u mistrza , w ramach cechów i w warsztatach .
Ludzie tej grupy społecznej rozumieli wartość wiedzy , dlatego
dużą wagę przywiązywali do kształcenia swoich dzieci .
Często wykształcenie mieszczan przewyższało szlacheckie .
Wiedza była dla nich drogą do zrobienia kariery w mieście .
Wychowanie małego dziecka rozpoczynało się w domu
rodzinnym . Wychowanie domowe stanowiło Jeden z etapów kształcenia
młodego Polaka . Dom rodzinny i Rodzina odgrywały dużą rolę
w kształtowaniu osobowości dziecka .
Mikołaj Rej uważał , że tylko w domu rodzinnym możliwe jest
uchronienie dziecka przed złymi wpływami rówieśników .
str 5
przestała istnieć . Liczne wówczas procesy przeciw arianom zalecały
burzenie ich szkół.
Program kształcenia synów magnatów i bogatej szlachty oparty był na
wzorach rakowskich (Paleastra nobilium) . Naczelnym zadaniem było
przygotowanie chłopców do zadań czekających ich w przyszłości .
Do piastowania wysokich urzędów konieczne było połączenie
zdobywania wiedzy z polityką , aby [[młodzież]] mogła wykorzystać swe
wiadomości w służbie dla kraju .
Uczono młodych ludzi biegle władać łaciną (akta publiczne, sądowe ,
ustawy spisywano w jęz. łacińskim) . Łacina była też niezbędna w
kontaktach międzynarodowych .
Przykładem obywatelskiego profilu edukacji była założona przez
Jana Zamoyskiego [[Akademia]] Wykorzystywano w niej dorobek
europejskiej myśli pedagogicznej , dostosowano do wymagań polskich .
Jan Zamoyski polecał uczyć wszystkiego , co jest potrzebne ojczyźnie ,
co może pogłębić i ułatwić pracę obywatelską każdego szlachcica .
Kanclerz uważał , że należy uczyć szlachcica gramatyki , retoryki ,
dialektyki ,łaciny, greki, polityki , filozofii moralnej i prawa.
Program Akademii zw. także „szkołą obywatelską” kształtował wzorzec
człowieka wszechstronnego-wrażliwego na naukę i życie, dobrego
obywatela Rzeczpospolitej , światłego i rozumnego
potrzeb ojczyzny .Szczególnie polecał dzieła Cycesora , z których
młodzież [[polska]] powinna uczyć się obowiązków wobec ojczyzny ,
brać przykład z przedstawionych tam postaci .
Po osiągnięciu ogólnej wiedzy „starożytno-filozoficznej” rozpoczynano
studia nastawione na zaspokojenie potrzeb praktycznego życia
politycznego .Uczono filozofii moralnej ,polityki , prawa rzymskiego i
feudalnego oraz prawa polskiego , konstytucji i ustroju Polski ,
prawa sądowego oraz obowiązujących formuł kancelaryjnych.
Taką edukację odebrał syn kanclerza – [[Tomasz]] . Po prywatnej nauce
domowej ,odbył naukę publiczną , co dało mu wiedzę encyklopedyczną,
dobrą znajomość literatury ,umiejętność przemawiania .
Kanclerz w testamencie nakazał synowi służyć w wojsku , po
zakończeniu nauki , wyjechać za granicę w celu „doskonalenia nauk” .
Studia zagraniczne jak cała [[edukacja]] Zamoyskiego , miały charakter
praktyczny.
Działalność Akademii, sposób kształcenia w niej młodzieży oraz
postawa kanclerza ,należały w owym czasie do najbardziej

przestała istnieć . Liczne wówczas procesy przeciw arianom zalecały
burzenie ich szkół.
Program kształcenia synów magnatów i bogatej szlachty oparty był na
wzorach rakowskich (Paleastra nobilium) . Naczelnym zadaniem było
przygotowanie chłopców do zadań czekających ich w przyszłości .
Do piastowania wysokich urzędów konieczne było połączenie
zdobywania wiedzy z polityką , aby Młodzież mogła wykorzystać swe
wiadomości w służbie dla kraju .
Uczono młodych ludzi biegle władać łaciną (akta publiczne, sądowe ,
ustawy spisywano w jęz. łacińskim) . Łacina była też niezbędna w
kontaktach międzynarodowych .
Przykładem obywatelskiego profilu edukacji była założona przez
Jana Zamoyskiego Akademia Wykorzystywano w niej dorobek
europejskiej myśli pedagogicznej , dostosowano do wymagań polskich .
Jan Zamoyski polecał uczyć wszystkiego , co jest potrzebne ojczyźnie ,
co może pogłębić i ułatwić pracę obywatelską każdego szlachcica .
Kanclerz uważał , że należy uczyć szlachcica gramatyki , retoryki ,
dialektyki ,łaciny, greki, polityki , filozofii moralnej i prawa.
Program Akademii zw. także „szkołą obywatelską” kształtował wzorzec
człowieka wszechstronnego-wrażliwego na naukę i życie, dobrego
obywatela Rzeczpospolitej , światłego i rozumnego
potrzeb ojczyzny .Szczególnie polecał dzieła Cycesora , z których
młodzież Polska powinna uczyć się obowiązków wobec ojczyzny ,
brać przykład z przedstawionych tam postaci .
Po osiągnięciu ogólnej wiedzy „starożytno-filozoficznej” rozpoczynano
studia nastawione na zaspokojenie potrzeb praktycznego życia
politycznego .Uczono filozofii moralnej ,polityki , prawa rzymskiego i
feudalnego oraz prawa polskiego , konstytucji i ustroju Polski ,
prawa sądowego oraz obowiązujących formuł kancelaryjnych.
Taką edukację odebrał syn kanclerza – Tomasz . Po prywatnej nauce
domowej ,odbył naukę publiczną , co dało mu wiedzę encyklopedyczną,
dobrą znajomość literatury ,umiejętność przemawiania .
Kanclerz w testamencie nakazał synowi służyć w wojsku , po
zakończeniu nauki , wyjechać za granicę w celu „doskonalenia nauk” .
Studia zagraniczne jak cała Edukacja Zamoyskiego , miały charakter
praktyczny.
Działalność Akademii, sposób kształcenia w niej młodzieży oraz
postawa kanclerza ,należały w owym czasie do najbardziej
str 6
Szkoły ówczesne kształciły przede wszystkim mówców , a znajomość
retoryki i łaciny traktowano , jako niezbędne w życiu publicznym .
Opracowanie sztuki doskonałego przemawiania było w owym czasie
bardzo istotne z punktu widzenia Kościoła .Dobry mówca był
odpowiedzią na potrzeby przynajmniej części społeczeństwa
staropolskiego , a wyniesiony ze szkół [[zasób]] wiedzy i umiejętności
umożliwiał udział w życiu kulturalnym epoki .Wiedza szkolna opierała
się na edukacji językowej (łacina , [[greka]] , jęz. polski), literackiej
historycznej ,politycznej ,artystycznej , matematyczno-przyrodniczej i
religijno-moralnej .
Ideał szlachcica to wzór dojrzałego obywatela .Był to w okresie
renesansu [[polski]] ideał wychowawcy . Wykształcenie szlachcica
powinno być ukierunkowane na jego przyszłe obowiązki .
Polityczna i religijna dojrzałość szlachty wymagała odpowiednich
przygotowań pod kątem historycznym ,prawnym oraz oratorskim .
Sztuka pięknej wymowy –retoryka była dla szlachty podstawową
umiejętnością , ponieważ często przemawiano na sejmikach , zjazdach,
elekcjach konfederacjach , salach sądowych . Toczono także dyskusje
wyznaniowe , przemawiano podczas różnych uroczystości .
Szkoły uwzględniały w swych programach wykształcenie retoryczne .
Cechą charakterystyczną społeczeństwa okresu Odrodzenia była głęboka
religijność , przywiązanie do wiary ; szczególnie katolickiej ,
ale nie tylko . [[Polska]] w owym czasie była krajem dużej tolerancji
religijnej , dzięki czemu inne wyznania znalazły swoje miejsce na
polskim gruncie .
Bez nauki języków (łaciny , greki ,hebrajskiego , włoskiego ,
francuskiego ) nie można było dostatecznie zgłębić nauki
chrześcijańskiej , a tym samym piastować godności kapłańskich .
Wychowanie religijne opierało się też na filozofii moralnej ,
ukazującej cele i drogi życia etycznego .
W nauczaniu wykorzystywano dzieła pisarzy starożytnych , ale
podkreślano ,że [[etyka]] jest najważniejszym elementem filozofii –
-
królowa nauk . Miała ona przygotować drogę do żywota
wiecznego .
Filozofia kształtowała oblicze moralne młodego człowieka , a praktyki
religijne były nakazem rodzicielskim .

Szkoły ówczesne kształciły przede wszystkim mówców , a znajomość
retoryki i łaciny traktowano , jako niezbędne w życiu publicznym .
Opracowanie sztuki doskonałego przemawiania było w owym czasie
bardzo istotne z punktu widzenia Kościoła .Dobry mówca był
odpowiedzią na potrzeby przynajmniej części społeczeństwa
staropolskiego , a wyniesiony ze szkół Zasób wiedzy i umiejętności
umożliwiał udział w życiu kulturalnym epoki .Wiedza szkolna opierała
się na edukacji językowej (łacina , Greka , jęz. polski), literackiej
historycznej ,politycznej ,artystycznej , matematyczno-przyrodniczej i
religijno-moralnej .
Ideał szlachcica to wzór dojrzałego obywatela .Był to w okresie
renesansu Polski ideał wychowawcy . Wykształcenie szlachcica
powinno być ukierunkowane na jego przyszłe obowiązki .
Polityczna i religijna dojrzałość szlachty wymagała odpowiednich
przygotowań pod kątem historycznym ,prawnym oraz oratorskim .
Sztuka pięknej wymowy –retoryka była dla szlachty podstawową
umiejętnością , ponieważ często przemawiano na sejmikach , zjazdach,
elekcjach konfederacjach , salach sądowych . Toczono także dyskusje
wyznaniowe , przemawiano podczas różnych uroczystości .
Szkoły uwzględniały w swych programach wykształcenie retoryczne .
Cechą charakterystyczną społeczeństwa okresu Odrodzenia była głęboka
religijność , przywiązanie do wiary ; szczególnie katolickiej ,
ale nie tylko . Polska w owym czasie była krajem dużej tolerancji
religijnej , dzięki czemu inne wyznania znalazły swoje miejsce na
polskim gruncie .
Bez nauki języków (łaciny , greki ,hebrajskiego , włoskiego ,
francuskiego ) nie można było dostatecznie zgłębić nauki
chrześcijańskiej , a tym samym piastować godności kapłańskich .
Wychowanie religijne opierało się też na filozofii moralnej ,
ukazującej cele i drogi życia etycznego .
W nauczaniu wykorzystywano dzieła pisarzy starożytnych , ale
podkreślano ,że Etyka jest najważniejszym elementem filozofii –
-
królowa nauk . Miała ona przygotować drogę do żywota
wiecznego .
Filozofia kształtowała oblicze moralne młodego człowieka , a praktyki
religijne były nakazem rodzicielskim .
str 7
Temat :
Polska myśl pedagogiczna w okresie
Renesansu i Baroku .
1. [[Epoka]] Renesansu w Europie
2. [[Model]] kształcenia młodego pokolenia
- [[kształcenie]] szlachty
- [[kształcenie]] mieszczan
3. [[Wychowanie]] domowe
4. Pobyt na dworach magnackich
5. Ideały wychowania w okresie baroku

Temat :
Polska myśl pedagogiczna w okresie
Renesansu i Baroku .
1. Epoka Renesansu w Europie
2. Model kształcenia młodego pokolenia
- Kształcenie szlachty
- Kształcenie mieszczan
3. Wychowanie domowe
4. Pobyt na dworach magnackich
5. Ideały wychowania w okresie baroku
str 8
Renesans inaczej [[Odrodzenie]] to [[epoka]] w dziejach kultury
europejskiej i polskiej panująca od XV – XVI wieku .
Po mrocznym Średniowieczu – [[Odrodzenie]] było prawdziwym
„wybuchem” i rozwojem nauki , sztuki , odkryć geograficznych ,
technicznych oraz , co najważniejsze , nowoczesnej myśli
pedagogicznej .
Koncepcja kultury , społeczeństwa , życia człowieka znalazła wyraz
w głównym prądzie umysłowym zwanym
humanizmem
.
Najwybitniejsi przedstawiciele tej epoki spoglądali często wstecz – do
starożytnej Grecji , a skutkiem tego było odnowienie starożytnych
kierunków filozoficznych .Zainteresowano się ponownie etyką Platona
i jego ucznia Arystotelesa , która dotykała odwieczny problem
-kształtem życia ludzkiego .
O rozwoju nauki zdecydowały kierunki empiryczne i eksperymentalne,
którego wybitnymi przedstawicielami byli ;Galileusz , M. Kopernik ,
a wynalezienie druku przez Johanna Guttenberga , wyeliminowało
mozolne [[kopiowanie]] książek i uczyniło je zarazem bardziej dostępnymi.
Powstały również [[nowe]] teorie pedagogiczne, które głosił min. Erazm z
Rotterdamu zw. „uczonym uczonych” w swych dziełach ;”Pochwała
głupoty”, „O sposobie studiów” ,”O wczesnym rozpoczynaniu
kształcenia chłopców” , społeczne , jak [[utopia]] Tomasza Marusa oraz
polityczne Machiavelliego , a w Polsce Andrzeja Frycza
Modrzewskiego „ O poprawie Rzeczpospolitej” .
Odkrycia geograficzne tego okresu też należą do wielkich .
Odkryto Amerykę (Krzysztof Columb) , drogę do Indii .
Poznawano świat i kulturę innych narodów , a nowatorskie odkrycia
naszego rodaka –M. Kopernika wstrząsnęły nim do głębi .
Okazało się , że [[Ziemia]] jest okrągła , kręci się wokół Słońca i nie jest
centrum Wszechświata .
Literatura [[polska]] wydała wielkich tego okresu – Jana Kochanowskiego
i Mikołaja [[Reja]] , a ich twórczość w języku łacińskim i narodowym
przeszła do kanonów kultury światowej . Szczególnie cennym źródłem
były utwory poetyckie , które pełniły rolę publicystyki politycznej ,
kulturalnej i światopoglądowej.

Renesans inaczej Odrodzenie to Epoka w dziejach kultury
europejskiej i polskiej panująca od XV – XVI wieku .
Po mrocznym Średniowieczu – Odrodzenie było prawdziwym
„wybuchem” i rozwojem nauki , sztuki , odkryć geograficznych ,
technicznych oraz , co najważniejsze , nowoczesnej myśli
pedagogicznej .
Koncepcja kultury , społeczeństwa , życia człowieka znalazła wyraz
w głównym prądzie umysłowym zwanym
humanizmem
.
Najwybitniejsi przedstawiciele tej epoki spoglądali często wstecz – do
starożytnej Grecji , a skutkiem tego było odnowienie starożytnych
kierunków filozoficznych .Zainteresowano się ponownie etyką Platona
i jego ucznia Arystotelesa , która dotykała odwieczny problem
-kształtem życia ludzkiego .
O rozwoju nauki zdecydowały kierunki empiryczne i eksperymentalne,
którego wybitnymi przedstawicielami byli ;Galileusz , M. Kopernik ,
a wynalezienie druku przez Johanna Guttenberga , wyeliminowało
mozolne Kopiowanie książek i uczyniło je zarazem bardziej dostępnymi.
Powstały również Nowe teorie pedagogiczne, które głosił min. Erazm z
Rotterdamu zw. „uczonym uczonych” w swych dziełach ;”Pochwała
głupoty”, „O sposobie studiów” ,”O wczesnym rozpoczynaniu
kształcenia chłopców” , społeczne , jak Utopia Tomasza Marusa oraz
polityczne Machiavelliego , a w Polsce Andrzeja Frycza
Modrzewskiego „ O poprawie Rzeczpospolitej” .
Odkrycia geograficzne tego okresu też należą do wielkich .
Odkryto Amerykę (Krzysztof Columb) , drogę do Indii .
Poznawano świat i kulturę innych narodów , a nowatorskie odkrycia
naszego rodaka –M. Kopernika wstrząsnęły nim do głębi .
Okazało się , że Ziemia jest okrągła , kręci się wokół Słońca i nie jest
centrum Wszechświata .
Literatura Polska wydała wielkich tego okresu – Jana Kochanowskiego
i Mikołaja Reja , a ich twórczość w języku łacińskim i narodowym
przeszła do kanonów kultury światowej . Szczególnie cennym źródłem
były utwory poetyckie , które pełniły rolę publicystyki politycznej ,
kulturalnej i światopoglądowej.
str 9
Na szczycie tej hierarchii [[stała]] [[magnateria]] posiadająca rozległe dobra
ziemskie i przygotowywana do piastowania najwyższych urzędów
państwowych .
Zamożna [[szlachta]] , [[szlachta]] zagrodowa oraz ta bez majątku ziemskiego
brała też czynny udział w zdobywaniu wiedzy , obejmując później
większe lub mniejsze rangą urzędy .
Najbiedniejsza [[szlachta]] miała najbardziej utrudniony dostęp do oświaty ,
pobierając nauki jedynie w szkołach parafialnych , albo wcale się
nie uczyła .
Stosun
ek społeczeństwa staropolskiego do kształcenia w szkołach
był bardzo różny ,od całkowitych zwolenników , poprzez tych , którzy
dostrzegali braki ,aż po zdecydowanych przeciwników .
Najczęściej krytykowano szkoły z programem humanistycznym za
nieużyteczność wiedzy szkolnej w życiu codziennym .
Programy szkolne były w większości wybitnie teoretyczne ,
choć doceniano przydatność czytania i pisania .
Krytyce poddane zostały szkoły krajowe , a szczególnie kolegia
jezuickie, które prowadzone były na wysokim poziomie , ale
kultywowały [[nauczanie]] werbalne, a zaniedbywały wpajanie zasad
moralnych , ucząc fanatyzmu religijnego .Pierwsza szkoła jezuicka
powstała w 1564 r. w Bianiewie .Atakowała ona każdą myśl postępową
dając jedynie ścisłe filologiczno-retoryczne wykształcenie .
W 1578 r. otwarto w Wilnie pierwszy na ziemiach polskich Uniwersytet
Jezuicki korzystając z obniżenia poziomu naukowego Akademii
Krakowskiej . Krytykowano programy i [[metody nauczania]] ,a największy
autorytet owego czasu , twórca pedagogiki XVI wieku –J. Amos
Komeński zalecał łączenie nauki z rozumieniem treści , co w naszym
współczesnym pojęciu jest najbardziej pożądanym zabiegiem .Jako
pierwszy wprowadził [[trzy]] podstawowe [[zasady]] nauczania :
1.
zasada poglądowości
2.
zasada systematyczności (w nauczaniu)
3.
zasada stopniowania trudności
Opracował dydaktyczny [[system]] nauczania (klasowo-lekcyjny), który
przetrwał do dziś .Stał się twórcą dydaktyki nowożytnej , opracowując
nowe [[zasady]] nauczania .Opisał je min. w swoim dziele pt.” Wielka
dydaktyka” w [[1632]] r.

Na szczycie tej hierarchii Stała Magnateria posiadająca rozległe dobra
ziemskie i przygotowywana do piastowania najwyższych urzędów
państwowych .
Zamożna Szlachta , Szlachta zagrodowa oraz ta bez majątku ziemskiego
brała też czynny udział w zdobywaniu wiedzy , obejmując później
większe lub mniejsze rangą urzędy .
Najbiedniejsza Szlachta miała najbardziej utrudniony dostęp do oświaty ,
pobierając nauki jedynie w szkołach parafialnych , albo wcale się
nie uczyła .
Stosun
ek społeczeństwa staropolskiego do kształcenia w szkołach
był bardzo różny ,od całkowitych zwolenników , poprzez tych , którzy
dostrzegali braki ,aż po zdecydowanych przeciwników .
Najczęściej krytykowano szkoły z programem humanistycznym za
nieużyteczność wiedzy szkolnej w życiu codziennym .
Programy szkolne były w większości wybitnie teoretyczne ,
choć doceniano przydatność czytania i pisania .
Krytyce poddane zostały szkoły krajowe , a szczególnie kolegia
jezuickie, które prowadzone były na wysokim poziomie , ale
kultywowały Nauczanie werbalne, a zaniedbywały wpajanie zasad
moralnych , ucząc fanatyzmu religijnego .Pierwsza szkoła jezuicka
powstała w 1564 r. w Bianiewie .Atakowała ona każdą myśl postępową
dając jedynie ścisłe filologiczno-retoryczne wykształcenie .
W 1578 r. otwarto w Wilnie pierwszy na ziemiach polskich Uniwersytet
Jezuicki korzystając z obniżenia poziomu naukowego Akademii
Krakowskiej . Krytykowano programy i Metody nauczania ,a największy
autorytet owego czasu , twórca pedagogiki XVI wieku –J. Amos
Komeński zalecał łączenie nauki z rozumieniem treści , co w naszym
współczesnym pojęciu jest najbardziej pożądanym zabiegiem .Jako
pierwszy wprowadził Trzy podstawowe Zasady nauczania :
1.
zasada poglądowości
2.
zasada systematyczności (w nauczaniu)
3.
zasada stopniowania trudności
Opracował dydaktyczny System nauczania (klasowo-lekcyjny), który
przetrwał do dziś .Stał się twórcą dydaktyki nowożytnej , opracowując
nowe Zasady nauczania .Opisał je min. w swoim dziele pt.” Wielka
dydaktyka” w 1632 r.
str 10
chowanie” .J. Zamoyski był inicjatorem i twórcą Akademii Zamoyskiej
w Zamościu. Początkowo starał się zreformować Uniwersytet
Krakowski, ale kiedy plany te zawiodły postanowił własnym kosztem
ufundować szkołę (1595).Jej zadaniem było [[wychowanie]] użyteczne dla
Polski i jej obywateli .Była ośrodkiem nowoczesnych studiów
humanistycznych dla młodzieży szlacheckiej przygotowującej się do
aktywnego uczestnictwa w życiu publicznym .
W Polsce okresu renesansu zajmowano się przede wszystkim edukacją
warstwy szlacheckiej ; w mniejszym stopniu edukacją pozostałych grup
społecznych , choć [[pęd]] do zdobywania wykształcenia stawał się
powszechny .Utalentowani i wykształceni młodzi szlachcice
odegrali niemałą rolę w dynamicznym rozwoju kultury i nauki polskiego
renesansu , a także w życiu politycznym kraju .
Jako humaniści znaleźli się na dworach królewskich , magnackich czy
biskupich .Wybierali najczęściej karierę duchowną lub świecką
i razem z plebejuszami współtworzyli kulturę narodową .
Dopiero w XVI wieku [[rola]] nauki i oświaty [[stała]] się przedmiotem
rozważań i filozoficznych refleksji , a wykształcenie miało walor
moralny i polityczny .Nastąpiły masowe wyjazdy , które przyczyniły się
do ugruntowania przekonania , że [[program]] nauki winien być
dostosowany do potrzeb politycznych kraju .Dostrzegano , że
wykształcenie jest niezbędne człowiekowi , podkreślano wagę edukacji
nie tylko dla jednostki , ale przede wszystkim dla państwa .
Jeden z najświatlejszych umysłów tamtej epoki Andrzej Frycz
Modrzewski umieścił edukację wśród najważniejszych problemów
państwowych , ważniejszych od religii. [[Kształcenie]] młodzieży dla
potrzeb państwa było najważniejszym aspektem edukacji ,choć
podlegała jej wyłącznie [[młodzież]] męska –szlachecka czy mieszczańska .
Dla wielu plebejuszy była to jedyna możliwość awansu społecznego ,
wybicia się ,ale pomocny był w tej sprawie [[mecenat]] , majątek czy
protekcja .Na [[kształcenie]] studentów A. Frycz Modrzewski proponował
przekazywanie części funduszy bogatych konwentów oraz od biskupów
Tak też [[wiedza]] w okresie renesansu stawała się coraz większą i bardziej
powszechną wartością .
W okresie odrodzenia często spierano się o [[model]] kształcenia .
Szlachecki [[model]] kształcenia był niejednolity i zróżnicowany pod
względem majątkowym ,narodowym i wyznaniowym .

chowanie” .J. Zamoyski był inicjatorem i twórcą Akademii Zamoyskiej
w Zamościu. Początkowo starał się zreformować Uniwersytet
Krakowski, ale kiedy plany te zawiodły postanowił własnym kosztem
ufundować szkołę (1595).Jej zadaniem było Wychowanie użyteczne dla
Polski i jej obywateli .Była ośrodkiem nowoczesnych studiów
humanistycznych dla młodzieży szlacheckiej przygotowującej się do
aktywnego uczestnictwa w życiu publicznym .
W Polsce okresu renesansu zajmowano się przede wszystkim edukacją
warstwy szlacheckiej ; w mniejszym stopniu edukacją pozostałych grup
społecznych , choć Pęd do zdobywania wykształcenia stawał się
powszechny .Utalentowani i wykształceni młodzi szlachcice
odegrali niemałą rolę w dynamicznym rozwoju kultury i nauki polskiego
renesansu , a także w życiu politycznym kraju .
Jako humaniści znaleźli się na dworach królewskich , magnackich czy
biskupich .Wybierali najczęściej karierę duchowną lub świecką
i razem z plebejuszami współtworzyli kulturę narodową .
Dopiero w XVI wieku Rola nauki i oświaty Stała się przedmiotem
rozważań i filozoficznych refleksji , a wykształcenie miało walor
moralny i polityczny .Nastąpiły masowe wyjazdy , które przyczyniły się
do ugruntowania przekonania , że Program nauki winien być
dostosowany do potrzeb politycznych kraju .Dostrzegano , że
wykształcenie jest niezbędne człowiekowi , podkreślano wagę edukacji
nie tylko dla jednostki , ale przede wszystkim dla państwa .
Jeden z najświatlejszych umysłów tamtej epoki Andrzej Frycz
Modrzewski umieścił edukację wśród najważniejszych problemów
państwowych , ważniejszych od religii. Kształcenie młodzieży dla
potrzeb państwa było najważniejszym aspektem edukacji ,choć
podlegała jej wyłącznie Młodzież męska –szlachecka czy mieszczańska .
Dla wielu plebejuszy była to jedyna możliwość awansu społecznego ,
wybicia się ,ale pomocny był w tej sprawie Mecenat , majątek czy
protekcja .Na Kształcenie studentów A. Frycz Modrzewski proponował
przekazywanie części funduszy bogatych konwentów oraz od biskupów
Tak też Wiedza w okresie renesansu stawała się coraz większą i bardziej
powszechną wartością .
W okresie odrodzenia często spierano się o Model kształcenia .
Szlachecki Model kształcenia był niejednolity i zróżnicowany pod
względem majątkowym ,narodowym i wyznaniowym .
str 11
Prawdziwą kolebką Renesansu były jednak [[Włochy]] . Do Italii
podróżowali wszyscy wielcy tamtego świata , bo rozkwit nauki i sztuki
jaśniał tam największym blaskiem .
Humanizm
lansował tam ideę człowieka wyzwolonego z ideologii
średniowiecznej ,człowieka wszechstronnie rozwiniętego , którego
odkryte [[ciało]] uczynił symbolem piękna w ogóle .
Osiągnięcia wybitnych artystów tego okresu , ich [[autorytet]] sprawiały ,
że [[zasady]] , które głosiki , stawały się niemal obowiązującymi normami.
Do nich należał np. [[Leonardo]] da [[Vinci]] , [[Michał Anioł]] , [[Rafael]] Santi ,
Botticelli , [[Petrarka]] . Sławę i podziw wzbudzały wszechstronnie
utalentowane jednostki , a [[renesans]] włoski wydał sporą grupę tak
uzdolnionych artystów . We Włoszech , w siedlisku renesansu , nawrót
do antyku , nie polegał na zasadzie kopiowania , lecz przejmowania jego
trwałych wartości i ich unowocześnianiu .Do czołowych przedstawicieli
nowych myśli kulturalnych i pedagogicznych należeli min. Guarino
z Werony (szkoła humanistyczna ,elitarna ,bez kar cielesnych),
Vittorino da Feltre( [[szkoła]] w Mantui ”Szkoła Radości”- uczenie się
sprawia przyjemność, brak kar cielesnych, indywidualne podejście do
ucznia), [[Piotr]] [[Paweł]] Vergerio (pracował jako prof. na uniwersytecie w
Bolonii, Padwie, napisał [[traktat]] pedagogiczny pt. ”O szlachetnych
obyczajach i studiach wyzwolonych”- opisał swoje poglądy).
Renesans był jednocześnie nawrotem do rodzinnej tradycji .
Podobne procesy przebiegały innych krajach europejskich , jak również
w Polsce .
Polska pozostawała w ścisłych kontaktach z renesansową Europą
, a [[wiek]] XVI był okresem gwałtownego rozwoju szkolnictwa na naszych
ziemiach i narodzinami polskiej teorii pedagogicznej .
Zaczęto dostrzegać ważną rolę jaką odgrywało [[wychowanie]] w życiu
jednostki i dziejach narodu .
Najbardziej popularne były w owym czasie humanistyczne szkoły
łacińskie prowadzone przez Kościół lub inne wyznania .
Na pierwszym miejscu w edukacji jednostki stawiano jednak dom
rodzinny , gdzie odbywały się początkowe procesy i działania
edukacyjne . [[Kształcenie]] dworskie , podróże zagraniczne , a później
uczestniczenie młodzieży w działalności różnych instytucji demokracji
szlacheckiej , były kolejnymi etapami edukacji młodego człowieka.
Światłe umysły tamtego okresu , jak kanclerz Jan Zamoyski , zdawały
sobie sprawę , że „takie będą Rzeczpospolite , jakie ich młodzieży

Prawdziwą kolebką Renesansu były jednak Włochy . Do Italii
podróżowali wszyscy wielcy tamtego świata , bo rozkwit nauki i sztuki
jaśniał tam największym blaskiem .
Humanizm
lansował tam ideę człowieka wyzwolonego z ideologii
średniowiecznej ,człowieka wszechstronnie rozwiniętego , którego
odkryte Ciało uczynił symbolem piękna w ogóle .
Osiągnięcia wybitnych artystów tego okresu , ich Autorytet sprawiały ,
że Zasady , które głosiki , stawały się niemal obowiązującymi normami.
Do nich należał np. Leonardo da Vinci , Michał Anioł , Rafael Santi ,
Botticelli , Petrarka . Sławę i podziw wzbudzały wszechstronnie
utalentowane jednostki , a Renesans włoski wydał sporą grupę tak
uzdolnionych artystów . We Włoszech , w siedlisku renesansu , nawrót
do antyku , nie polegał na zasadzie kopiowania , lecz przejmowania jego
trwałych wartości i ich unowocześnianiu .Do czołowych przedstawicieli
nowych myśli kulturalnych i pedagogicznych należeli min. Guarino
z Werony (szkoła humanistyczna ,elitarna ,bez kar cielesnych),
Vittorino da Feltre( Szkoła w Mantui ”Szkoła Radości”- uczenie się
sprawia przyjemność, brak kar cielesnych, indywidualne podejście do
ucznia), Piotr Paweł Vergerio (pracował jako prof. na uniwersytecie w
Bolonii, Padwie, napisał Traktat pedagogiczny pt. ”O szlachetnych
obyczajach i studiach wyzwolonych”- opisał swoje poglądy).
Renesans był jednocześnie nawrotem do rodzinnej tradycji .
Podobne procesy przebiegały innych krajach europejskich , jak również
w Polsce .
Polska pozostawała w ścisłych kontaktach z renesansową Europą
, a Wiek XVI był okresem gwałtownego rozwoju szkolnictwa na naszych
ziemiach i narodzinami polskiej teorii pedagogicznej .
Zaczęto dostrzegać ważną rolę jaką odgrywało Wychowanie w życiu
jednostki i dziejach narodu .
Najbardziej popularne były w owym czasie humanistyczne szkoły
łacińskie prowadzone przez Kościół lub inne wyznania .
Na pierwszym miejscu w edukacji jednostki stawiano jednak dom
rodzinny , gdzie odbywały się początkowe procesy i działania
edukacyjne . Kształcenie dworskie , podróże zagraniczne , a później
uczestniczenie młodzieży w działalności różnych instytucji demokracji
szlacheckiej , były kolejnymi etapami edukacji młodego człowieka.
Światłe umysły tamtego okresu , jak kanclerz Jan Zamoyski , zdawały
sobie sprawę , że „takie będą Rzeczpospolite , jakie ich młodzieży
str 12
-„patriotyczny” –kontynuujący chlubne tradycje renesansowe.
Edukacja każdego młodego szlachcica przebiegała dość podobnie .
Najpierw [[edukacja]] w domu rodzinnym , [[potem]] [[nauka]] w szkole
(przeważnie jezuickiej) , którą uzupełniano wyjazdem zagranicznym .
Po zakończeniu podróży uzupełniano nauką podczas wciągania się
w działalność polityczną, społeczną i gospodarczą.
W [[XVII]] wieku kładziono coraz większy nacisk na nauczanie wymowy
okolicznościowej i popisowej , a barokowa wymowa opanowała
nie tylko szkoły , ale i życie codzienne .Mowy stawały się coraz dłuższe
i kwieciste i jednocześnie pozbawione treści .
Interesowano się przede wszystkim własnymi sprawami i najbliższego
otoczenia . [[Szlachta]] coraz bardziej zamykała się we własnych sprawach
i najbliższego otoczenia ,a [[dwór]] szlachecki stał się ostoją
konserwatyzmu i opierał się najdłużej nowym prądom umysłowym.
LITERATURA: [[Dorota]] [[Żołądź]] -
„Ideały edukacyjne doby staropolskiej”

-„patriotyczny” –kontynuujący chlubne tradycje renesansowe.
Edukacja każdego młodego szlachcica przebiegała dość podobnie .
Najpierw Edukacja w domu rodzinnym , Potem Nauka w szkole
(przeważnie jezuickiej) , którą uzupełniano wyjazdem zagranicznym .
Po zakończeniu podróży uzupełniano nauką podczas wciągania się
w działalność polityczną, społeczną i gospodarczą.
W XVII wieku kładziono coraz większy nacisk na nauczanie wymowy
okolicznościowej i popisowej , a barokowa wymowa opanowała
nie tylko szkoły , ale i życie codzienne .Mowy stawały się coraz dłuższe
i kwieciste i jednocześnie pozbawione treści .
Interesowano się przede wszystkim własnymi sprawami i najbliższego
otoczenia . Szlachta coraz bardziej zamykała się we własnych sprawach
i najbliższego otoczenia ,a Dwór szlachecki stał się ostoją
konserwatyzmu i opierał się najdłużej nowym prądom umysłowym.
LITERATURA: Dorota Żołądź -
„Ideały edukacyjne doby staropolskiej”
Pobierz prace (Do pobrania wymagana jest odpowiednia ilość punktów)
  1. doc doc Pobierz wersję oryginalną
Portal Zgapa.pl nie jest odpowiedzialny za treści materiałów w tym także komentarzy pochodzących od użytkowników serwisu.
Inne Wypracowania znajdziesz na tej stronie