z pedagogiki lub psychologii na temat:

Diagnostyka pedagogiczna ćwiczenia

Zmiana wersji
Wyślij / drukuj

Diagnostyka pedagogiczna - Ćwiczenia24.09.2006 (2 godziny)Treści programowe: 1. Sytuacja Badania a problem diagnostyczny - stawianie i weryfikacja hipotez - Analiza wybranych sytuacji diagnostycznych - etapy postępowania diagnostycznego - Metody i techniki badań diagnostycznych 2. Metoda pracy z indywidualnym przypadkiem - istota metody - etapy postępowania diagnostycznego - modele pracy z przypadkiem - Zasady przeprowadzania badań 3. Szanse i zagrożenia warunków rozwoju - Człowiek we wczesnym dzieciństwie, w wieku przedszkolnym i szkolnym, okresie dorastania. Przygotować Okres dorastania (dojrzewania) w aspekcie psychologicznym – tabelka, referat. 4. Obserwacja indywidualnego przypadku. Wskaźniki behawioralne przebiegającychprocesów i istniejących cech.5. Wskaźniki przedmiotowe i ich interpretacja.6. Błędy w przeprowadzaniu obserwacji. 7. Konstruowanie arkuszy obserwacyjnych do wybranych sytuacji diagnostycznych (ADHD, agresja). 8. Socjometria w diagnostyce pedagogicznej - ogólna Charakterystyka socjometrii - warunki, zastosowanie - klasyczna Technika Moreno - Plebiscyt życzliwości i niechęci - Technika zgadnij kto - Metaanaliza wyników badań nad różnicami funkcjonowania społecznego dzieci o różnym Statusie socjometrycznym - zastosowanie socjometrii w pracy wychowawczej - graficzna Prezentacja materiału socjometrycznego. 9. Rozmowa i Wywiad w diagnostyce pedagogicznej - Strategia budowania wywiadu - rejestracja wywiadu - warunki jego poprawności 10. Kwestionariusze przydatne w diagnostyce pedagogicznej - etapy konstrukcji kwestionariusza i jego struktura - Klasyfikacja pytań w kwestionariuszu ankiety - błędy w konstruowaniu kwestionariusza. 11. Analiza dokumentów i wytworów w diagnostyce pedagogicznej - typy dokumentów - etapy przebiegu badania - Struktura dokumentów i ich analiza 12. Możliwości wykorzystania pomiaru w diagnozie - rodzaje pomiaru - przykłady skal pomiarowych i błędy w konstruowaniu skal. 13. Diagnoza i Pomoc w rozwiązywaniu indywidualnych problemów uczniów - Spostrzeganie symptomów zaburzenia - wrażliwość nauczyciela - Czynniki wpływające na wrażliwość nauczycieli - warunki skutecznej pomocy.
Literatura:
  • Brzeziński – Metodologia badań psychologicznych, Warszawa 2004 – Rozdział socjometria
  • Anna Brzezińska , Elżbieta Hornowska (red.) Dzieci i Młodzież wobec agresji i przemocy - wyd. I, 2004, Wydawnictwo Naukowe Scholar
  • Artykuł Bogucki Maciąg - Analiza trafności i rzetelności technik socjometrycznych stosowanych do badania, Psychologia wychowawcza Nr2 1997
  • Maria Deptuła, Leppert – Listy z podróży. Artykuł dzieci nieakceptowane przez rówieśników co o nich wiemy
  • Maria Deptuła – koncepcja diagnozy rozwoju społecznego dzieci w klasach I-IV.
  • Ewa Jarosz – wybrane obszary diagnozowania pedagogicznego
  • Ewa Jarosz, Ewa Wysocka – Diagnoza psychopedagogiczna – podstawowe problemy i rozwiązania - Wydawnictwo Akademickie ŻAK
  • Małgorzata Karwowska – Struczyk, Wanda Hajnicz – Obserwacja w poznawaniu dziecka
  • Anna Kozłowska – znaczenie relacji rodzinnych dla pozytywnego rozwoju dziecka – Diagnoza i Terapia - Wydawca CMPPP - Warszawa 2000.
  • S. Nalaskowski – Metody badań i diagnozowania edukacji
  • F. Sztabiński – Ankieta pocztowa i Wywiad kwestionariuszowy
  • Karpowicz – ewaulacja w edukacji – rozdział studium przypadku.

01.10.2006 (2 godziny)
CHARAKTERYSTYKA FAZ ROZWOJU (TABELA)
FAZA ŻYCIA ZADANIA ROZWOJOWE KRYZYS PSYCHOSPOŁECZNYWG E. ERIKSONA CHARAKTERYSTYKA STADIUM ZAGROŻENIA DLA ROZWOJU

Niemowlęctwo

(0 – 2 lata)
  • społeczne przywiąza­nie (ja­kość relacji przywią­zania)
  • Inteligencja senso­motoryczna i pry­mi­tywna przyczy­nowość
  • stałość przedmiotu
  • Dojrzewanie funkcji sensorycz­nych i moto­rycz­nych
  • rozwój emocjonalny w powią­zaniu z ko­muni­kacją Dziecko – opie­kun
podstawowe zaufanie – brak pod­stawowego zaufania
Konsekwencją nierozwiąza­nego kryzysu tej fazy jest zdo­minowanie rozwoju po­czu­ciem braku we­wnętrznej ufności i pewności. Pozytywnym rozwiązaniem kryzysu rozwojowego tej fazy jest ukształ­towanie się po­czucia ufności.
Osiągnięcie zaufania do matki lub osoby sprawują­cej opiekę. Kluczowy Czynnik spo­łeczny w rozwoju dziecka – Matka (lub główny opie­kun).
  • Czynniki gene­tyczne
  • wpływy psy­chospołeczne na rozwój dziecka
  • Rola rodziców

Dzieciństwo

(2 – 4 lata)
  • rozwój lokomocji (doskonale­nie podsta­wowych umiejętno­ści motorycznych)
  • fantazja, tworzenie i zabawa
  • rozwój języka (poja­wia się symboliczna Funkcja języka)
  • samokontrola (kon­trola wła­snych emocji oraz Kontrola otocze­nia)
AutonomiaWstyd i zwątpie­nie
Konsekwencją nierozwiąza­nego kryzysu tej fazy jest zdominowanie rozwoju po­czuciem wstydu i zwąt­pienia. Pozytywnym rozwiązaniem kryzysu rozwojowego tej fazy jest osiągnię­cie stanu równo­wagi pomiędzy poczuciem wstydu a autonomią.
Osiągnięcie samokontroli i poczucia własnej odręb­no­ści. Kluczowy Czynnik spo­łeczny w rozwoju dziecka – rodzice.
  • różne techniki dyscyplinowa­nia dziecka
  • Program żłobka i przed­szkola
Wiekprzed­szkolny (5 – 7 lat)
  • Identyfikacja z płcią (kształto­wanie pojęcia płci, Uczenie się stan­dardów dotyczących płci, Identyfikacja z rodzicami, pre­ferencje co do roli płciowej)
  • operacje konkretne (odkrycie Zasady stało­ści, umiejętności kla­syfikacji i kombinato­ryki)
  • wczesny rozwój mo­ralny (sumienie, em­patia, przyjmo­wanie perspektywy innej osoby, poddanie się dyscypli­nie)
  • zabawa grupowa (pojawienie się gier grupowych łączących fantazję z kooperacją)
inicjatywa – poczucie winy
Konsekwencją nierozwiąza­nego kryzysu tej fazy jest zdominowanie rozwoju po­czuciem winy. Pozytywnym rozwiązaniem kryzysu rozwojowego tej fazy jest ukształ­towanie się poczu­cia inicjatywy, która daje zdolność realizowania i pla­nowania oraz ustalania ce­lów.
Ukształtowanie orientacji na cele i inicjatywa, pomysłowość w działaniu. Kluczowy Czynnik spo­łeczny w rozwoju dziecka – rodzina.
  • wpływ telewi­zji

Wiek szkolny

(8 – 12 lat)
  • Kooperacja społeczna (grupy rówieśnicze tej samej płci – doświad­czanie istnienia róż­nych punktów widze­nia, wrażliwość na normy spo­łeczne i na­ciski grupy, do­świad­czanie intymności z partnerem tej samej płci)
  • Samoocena (rodzi się samo­świadomość, po­czucie samo­skuteczno­ści, kształtują się wewnętrzne kryteria oceny siebie)
  • nabywanie sprawności szkol­nych (sprawności motoryczne, intelektu­alne – opanowanie mowy pisanej, arty­styczne)
  • zabawa zespołowa (podporząd­kowanie celów in­dywidualnych celom grupy, poznanie Zasady podziału pracy oraz współpracy vs ry­walizacji)
produktywność – poczucie niższo­ści
Konsekwencją nierozwiąza­nego kryzysu tej fazy jest zdominowanie rozwoju po­czuciem niższości, które za­kłóca dalszy proces socjaliza­cji. Pozytywnym rozwiązaniem kryzysu rozwojowego tej fazy jest osiągnię­cie przez Dziecko poczucia własnej kompetencji, co możliwe jest dzięki do­świadczaniu przez Dziecko po­czucia produktywności.
Osiągnięcie poczucia wła­snych kompetencji. Kluczowy Czynnik spo­łeczny w rozwoju dziecka – nauczyciele i rówie­śnicy.
Okresdorasta­nia (13 – 20/22 lata)
  • Dojrzewanie fizyczne (wzrost i Masa ciała, Dojrzewanie sek­sualne, Skok pokwitaniowy)
  • operacje formalne (złożone operacje na pojęciach, stabili­zacja wzajemnych powią­zań: myślenie for­malne – rozumo­wanie moralne – kształtowa­nie się tożsamości in­dywidu­alnej)
  • rozwój emocjonalny (kontrola nad emo­cjami)
  • uczestniczenie w grupach rówieśniczych (grupy różno­płciowe i różnozadaniowe)
  • związki heteroseksu­alne (przyjaźnie, ini­cjacja seksu­alna, związki preintymne)
  • Autonomia w stosunku do rodziców (nieza­leżność emo­cjonalna, fizyczna, ekono­miczna)
  • tożsamość dotycząca roli seksualnej (inter­nalizacja standardów i oczekiwań spo­łecz­nych)
  • uwewnętrzniona mo­ralność (przejście do moralności post­kon­wencjonalnej)
  • Wybory dotyczące zawodu i pracy (ka­riery zawodowej) (początki tożsamości zawo­dowej)
tożsamość (grupowa i indywi­dualna) – Rozproszenie tożsa­mości (dyfuzja ról)
Konsekwencją nierozwiąza­nego kryzysu tej fazy jest przyjęcie przez jednostkę tożsamości negatywnej. Jed­nostka przyjmuje wartości, przed którymi ja ostrzegano, które nie są zgodne z ideałami własnego środowiska wycho­wawczego. Pozytywnym rozwiązaniem kryzysu rozwojowego tej fazy jest zdobycie nowej siły życio­wej, cnoty, jaką jest wierność. Cnotę tę osiąga jednostka wówczas, gdy znajduje swój cel i sens istnienia w świecie.
Osiągnięcie odpowiedzi na pytanie, kim jestem i kim mogę być oraz wier­ność sobie. Kluczowy Czynnik spo­łeczny w rozwoju dziecka – społeczność rówieśni­ków.
  • relacje dora­stający – rodzice
  • rodzicielstwo we wczesnej adolescencji
  • Alkoholizm młodzieńczy
  • doświadczenia związane z kształceniem się
  • decyzje doty­czące zawodu
Na podstawie:
  • Brzezińska A. (2000), Społeczna Psychologia rozwoju, Wydawnictwo Naukowe Scholar, Warszawa.
  • Brzezińska A., Hornowska E. (2004), Dzieci i Młodzież wobec agresji i przemocy, Wydawnictwo Naukowe Scholar, Warszawa.

08.10.2006 (2 godziny)
Cel – poznanie dziecka. Obserwacja: Wnioski nie mogą się opierać na połowicznych obserwacji. Obserwacja fotograficzna – musi być kilku obserwatorów (musi być ciągła). Obserwacja metodą ,,próbek zdarzeń”. Eksperyment: - Grupa kontrolna - Wywiad na początku i końcu - sztucznie stworzona sytuacja. Wskaźnikiem jest to co obserwowalne. Jest to co mówi. Uogólnienie (nieśmiały). Projektowanie swoich zachowań na przyszłość. W obserwacji sytuacyjnej, eksperymencie wywołujemy pewne zachowania. W eksperymencie robimy Pomiar początkowy i końcowy, występuje Grupa badana i kontrolna. W obserwacji i eksperymencie dana wywołana sytuacja ma przebiegać w sposób naturalny. Wskaźnikiem – jest to co można zobaczyć, jak dany ktoś się zachowuje. Sama Agresja nie jest obserwowalna to znaczy, że nie jest wskaźnikiem. Nieśmiałość także wnioskujemy po zachowaniach to jest nasze uogólnienie. Autoobserwacja – występuje w niej projektowanie swoich zachowań na przyszłość. OBSERWACJA:1. Definicja obserwacji Obserwacja wg. Słownika wyrazów obcych jest to uważne przyglądanie się czemuś, skupienie na czymś uwagi, dokonywanie systematycznych spostrzeżeń, obserwowanie. Jest to Wiec uważne, dokładne, precyzyjne przyglądanie się, Spostrzeganie czegoś, patrzenie na coś, na przedmiot, człowieka lub inną żywą istotę. Wg. Z. Babskiej (Metody badawcze stosowane w psychologii. W: Psychologia rozwojowa dzieci i młodzieży. Red. M. Żebrowska) obserwacją nazywamy metodę, której istotną cechą jest nie ingerowanie w Przebieg badanych zjawisk, ograniczenie się do rejestrowania ich naturalnego przebiegu. 2. Cechy dobrej obserwacji 1. Uważne przyglądanie- Cecha wynikająca z samego określenia nie ingerowanie w przebieg obserwowanych zjawisk. Obserwator rejestruje wszystko co, co jest w stanie zaobserwować. 2. Obserwator dokonujący obserwacji jest bierny, nie ingeruje w żaden sposób w jej przebieg. 3. Obserwowane osoby nie mogą wiedzieć, że są obserwowane. 4. Obserwację powinna cechować: celowość, obiektywność, planowość, selektywność i dokładność. 3. Błędy w prowadzeniu obserwacji
  1. Przedwczesna interpretacja obserwowanego zachowania się
Błąd ten w pewnych dopuszczalnych granicach nie wpływa istotnie na wyniki w obserwacji. Chodzi tylko o to, aby nie interpretować przedwcześnie tego, co stanowić będzie podstawę przyszłych wniosków. Na przykład niedopuszczalne jest podawanie w trakcie zbierania materiału obserwacyjnego uzasadnienia i wyjaśniania pewnych zachowań , świadczących rzekomo o lenistwie, lenistwie tym czy Uczeń jest leniwy można powiedzieć jedynie na podstawie całego szeregu obserwacji i to na przestrzeni dłuższego okresu czasu.
  1. Powierzchowność i stronniczość dokonywanych spostrzeżeń.
Wżyciu szkolnym może się to przejawiać to m.in. w tym, że nauczyciel:
  1. dokonuje selekcji obserwowanych faktów zgodnie z przyjętym założeniem, które chce udowodnić; pomija celowo fakty, świadczące przeciwko temu założeniu.
  2. Pomija mniej lub bardziej świadomie warunki i sytuacje, stanowiące główne tło obserwowanego przez niego zachowania uczniów
  3. Kładzie przesadny nacisk na osoby i zdarzenia, które go osobiście interesują lub niepokoją, w skutek czego przeocza Szereg spostrzeżeń istotnych punktu widzenia celu przeprowadzonych badań.
  4. Traktuje własne przypuszczenia i domysły jako aktynie podlegające wątpliwości
  5. Zadowala się obserwacją ucznia jedynie w ściśle określonej sytuacji i określonym czasie
  1. Prowadzenie ich z pozycji zbyt odległego (formalnego) dystansu.
Dystans taki stwarza autokratyczna Postawa nauczyciela, powodując nienaturalne Zachowanie się uczniów.
  1. Niekompletność i niedokładność rejestrowania zaobserwowanych danych.
Wynika to często ze zbytniego zaufania do swojej pamięci. Ponadto nie bierze się tu pod uwagę tego, że gromadzony Materiał obserwacyjny może być wykorzystany przez kogoś, kto nie miał bezpośredniego udziału w obserwacji.
  1. Błędna interpretacja materiału obserwacyjnego.
Błąd ten zdarza się bardzo często. Polega m.in. na zbyt pośpiesznym wyciąganiu wniosków traktowaniu ich jako bezspornych stwierdzeń, gdy tymczasem Materiał obserwacyjny z reguły stanowi podstawę jedynie dla uogólnień o mniejszym lub większym stopniu prawdopodobieństwa. 4. Cel obserwacji Celem obserwacji jest chęć uzyskania wiedzy na Temat jakiegoś zjawiska psychicznego, inaczej czynności psychicznej, sposobu jej przejawiania się w zachowaniu dziecka, prawidłowości rozwojowych charakterystycznych dla danego okresu rozwojowego. Inaczej mówiąc celem obserwacji jest poznanie dziecka, naszych interakcji z dzieckiem, jego funkcjonowania w grupie, możliwości i potrzeb dziecka, aby móc dopasować wszystkie nasze oddziaływania do „wymagań” dziecka. W literaturze traktującej o obserwacji wyróżnia się Trzy rodzaje celów:
  • cel ekologiczny powalający poznać stosunki między zachowaniem się a różnymi okolicznościami zachodzącymi w otaczającej rzeczywistości,
  • cel normatywny pozwalający poznać dzięki obserwacji główne tendencje rozwojowe w zakresie pewnych Cech , np. dzieci w różnym wieku,
  • cel systematyzacyjny, poznanie ogólnych prawidłowości psychologicznych oraz Badanie za pomocą obserwacji zależności między ogólnymi zmiennymi zachowania, np. reakcji strachu w sytuacji zagrażającej.
  • 5. Czego wymaga przygotowanie do obserwacji Przygotowanie do obserwacji obejmuje:- znajomość takich dziedzin jak psychologia, pedagogika, niektóre Elementy medycyny dotyczące rozwoju człowieka - znajomość technik obserwacyjnych - znajomość sposobów zbierania danych - znajomość sposobów analizy i interpretowania danych uzyskanych na drodze obserwacji. Występują dwa podejścia do obserwacji:- uczestniczące - nie uczestniczące 6. Rodzaje obserwacji – cechy, podobieństwa i różnice1. Obserwacja fotograficzna Charakteryzuje ją ciągłe, nieprzerwane obserwowanie zachowań dziecka w jakimś odcinku czasowym. Czas obserwacji zależy od potrzeb obserwującego. W tego typu obserwacji rejestruje się wszystkie Fakty pojawiające się w zachowaniu dziecka. Często Obserwacja fotograficzna stanowi Punkt wyjścia do innych badań. Materiały uzyskane z tej informacji mogą być analizowane i opracowywane z wielu punktów widzenia. Obserwator rejestruje pisemnie bądź na taśmie magnetofonowej wszystko, co jest w stanie spostrzec, wszystkie szczegóły np: drapanie po głowie, zamykanie oczu. Analizy można dokonywać za punktu widzenia przedmiotu, celu, warunków i środków, zależ ona od potrzeb obserwatora.
    2. Obserwacja metodą ,,próbek czasowych” Ustala się, jak długo 2, 4, 10 minut, a nawet sekund będzie obserwowane jedno Dziecko i jak często w danym seansie obserwacyjnym. Sposób notowania zależy od celu badania. Rzadko kiedy w tego typu obserwacjach rejestruje się wszystkie zachowania dziecka, najczęściej określa się z Góry kategorie zachowań obserwowanych. Wszystkie te kategorie muszą być wcześniej opracowane, a obserwatorzy powinni wiedzieć, jakie Zachowanie należy zakwalifikować do danej kategorii. Podziału zachowań dziecka dokonuje się na podstawie wcześniej przeprowadzonych obserwacji fotograficznych. Obserwacje tą metodą powinno przeprowadzać kilku obserwatorów w tym samym czasie, co pozwala porównać wyniki i uzyskać miarę rzetelności dokonanych obserwacji. Otrzymane Dane wykorzystuje się do określenia różnorodności, częstości i czasu występowania danego zjawiska. 3. Obserwacja metodą ,,próbek zdarzeń” W czasie takiej obserwacji Obserwator Czeka na pojawienie się zachowania, jakie go interesuje, i wówczas rejestruje je od początku do końca. W tej obserwacji Dziecko wyznacza czas rozpoczęcia i zakończenia obserwacji. Zachowanie dziecka jest tu funkcjonalnie związane z sytuacją tzn. że pojawienie się danej sytuacji wyzwala określone Zachowanie dziecka. Interesuje nas Zachowanie i sytuacja je wywołująca. Taka Obserwacja jest stosowana do rejestrowania zachowań rzadko pojawiających się, jak zachowania prospołeczne, bunt, konflikty. 4. Obserwacja sytuacyjna To zamierzone Spostrzeganie zachowań dziecka w założonym przez obserwatora układzie bodźców sytuacyjnych sprzyjających ujawnianiu się zachowań pożądanych przez badacza. Pewne cechy tej obserwacji pozwalają zaliczyć ją do typowej obserwacji, w której nie ingerujemy w Przebieg zjawiska , natomiast pewne do tzw. eksperymentu naturalnego czyli w obserwacji sytuacyjnej następuje Organizowanie sytuacji. Przed przystąpieniem do obserwacji sytuacyjnej musimy:
    • sformułować pytanie o interesujące nas zachowania dziecka,
    • dobrać wskaźniki,
    • zastanowić się nad częstością i długością obserwacji,
    • co wynika z postawionego pytania, rodzajem sytuacji, która może sprowokować Dane zachowania dziecka.
    Rejestrujemy zachowania językiem potocznym w czasie działania bodźca i po jego zadziałaniu, nie dokonujemy żadnej interpretacji, ocen i uogólnień nasuwających się dzięki posiadanej wiedzy i doświadczeniu. 5. Samoobserwacja Przedmiotem obserwacji jest Zachowanie dziecka, ale nie tylko jego. Głównym przedmiotem obserwacji będzie Relacja między naszym zachowaniem a zachowaniem dzieci. Bardzo ważne jest obserwowanie, jak zachowuje się Dziecko tuż przed i niedługo po naszym działaniu, gdyż możemy w ten sposób możemy uzyskać informację zwrotną mówiącą nam o tym, jak Dziecko odebrało nasze zachowanie. Informacje od dziecka pozwoli stwierdzić czy i na ile nasze Zachowanie buło prawidłowe lub błędne. Kolejnym etapem procesu autoobserwacji jest projektowane. Dana sytuacja już minęła ale mogą się powtórzyć podobne do niej, można więc próbować wymyślić różne sposoby zachowania, dające się zastosować w danej sytuacji, w stosunku do danego dziecka reagującego tak, a nie inaczej. W ten sposób Proces autoobserwacji może przerodzić się w ciągły Proces modyfikowania własnych zachowań ze względu na uzyskiwane Informacje zwrotne od dzieci. Autoobserwacja może mieć istotne znaczenie w samodoskonaleniu pedagogicznym, a także w lepszym poznawaniu dzieci z którymi pracujemy. 6. Skali ocen prowadzenia dzienników obserwacji Obserwacja prowadzona przez rodziców i opiekunów. W dziennikach zapisuje się wszystkie nowo powstające zachowania rozwijającego się dziecka bądź tylko pewna sferę zachowań. Może to być systematyczne i ciągłe patrzenie na dziecko, a może to być selektywne rejestrowanie zachowań.
    Autoobserwacja Głównym przedmiotem obserwacji jest Relacja między naszym zachowaniem a zachowaniem dzieci. Nauczyciel w tej sytuacji występuje w podwójnej roli, osoby oddziaływującej w konkretny sposób na dzieci oraz osoby obserwującej to oddziaływanie. Każdy z nas w swoim działaniu popełnia błędy choć świadomie ich nie planuje. Pierwsza Wiec zasadaprzy autoobserwacji to: nie bać się własnych błędów i mieć ich świadomość. Bardzo ważne jest obserwowanie, jak zachowuje się Dziecko tuż po i niedługo po naszym działaniu, gdyż tym sposobem możemy uzyskać informację zwrotną mówiącą o tym, jak Dziecko odebrało nasze zachowanie, czym było dla niego i jaką niosło treść emocjonalną, społeczną i poznawczą. Dopiero Informacja od dziecka pozwoli jednoznacznie stwierdzić, czy i na ile nasze Zachowanie było prawidłowe lub błędne, jaki był jego rzeczywisty skutek. Kolejnym etapem jest projektowanie, tzn. dana sytuacja już minęła, ale mogą się powtórzyć podobne da niej, można więc próbować wymyślać różne sposoby zachowania, dające się zastosować w danej sytuacji, w stosunku do danego dziecka reagującego tak a nie inaczej. Autoobserwację można wykorzystać w przypadku wystąpienia trudności pedagogicznych oraz pojawiających się sukcesów, a więc w sytuacjach skrajnych. Takie stosowanie autoobserwacji pozwoli na uświadomienie sobie własnych słabych i mocnych stron pedagogicznego oddziaływania. Może to mieć istotne znaczenie w samodoskonaleniu pedagogicznym, a także w lepszym poznaniu dzieci, z którymi pracujemy. W autoobserwacji istotne jest rozróżnianie między tym, co chcieliśmy zrobić, czyli naszym zamiarem, a tym co robimy, jak się zachowujemy – naszymi konkretnymi zachowaniami.

    Podobieństwa i różnice poszczególnych obserwacji


    Dziennik obserwacji


    Obserwacja fotograficzna

    Obserwacja próbek czasowych Obserwacja próbek zdarzeń

    Obserwacja sytuacyjna

    Rejestrowanie ciągłe zachowań
    Rejestrowanie pewnych zjawisk
    Rejestrowanie ciągłe, nieprzerwane w jakimś odcinku czasowym Rejestrowanie w odcinkach czasowych, 2,5,10 minutowych a nawet sekundowych Kilku obserwatorów w tym samym czasie Oczekiwanie na pojawienie się zachowań Rejestrowanie wywołanych zachowań
    Czas obserwacji wyznacza obserwator, tzn. Moment rozpoczęcia i Czas trwania obserwacji Czas obserwacji wyznacza obserwator, tzn. Czas rozpoczęcia i trwania obserwacji Czas obserwacji wyznacza obserwator, tzn. Moment rozpoczęcia i Czas trwania obserwacji
    Czas obserwacji wyznacza sytuacja Czas obserwacji wyznacza sytuacja lub obserwator
    Rejestrowanie zachowań językiem potocznym Rejestrowanie zachowań językiem potocznym Stosowanie symboli Rejestrowanie zachowań wg. opracowanych kategorii lub językiem potocznym Rejestrowanie zachowań będących funkcją sytuacji językiem potocznym Rejestrowanie wszystkich zachowań językiem potocznym
    Rejestrowanie zachowań charakterystycznych, zasadniczych Rejestrowanie zachowań zasadniczych oraz szczegółów ubocznych
    Rejestrowanie zachowań zasadniczych Rejestrowanie zachowań będących funkcją sytuacji Rejestrowanie wszystkich zachowań pojawiających się w sytuacji
    7. Wskaźnik – definicja, przykładowe wskaźniki do określonych sytuacjidiagnostycznych. Wskaźnik - jest to pewna cecha, zdarzenie lub zjawisko, na podstawie którego wnioskujemy z pewnością, bądź z określonym prawdopodobieństwem, bądź wreszcie z prawdopodobieństwem wyższym od przeciętnego, że zachodzi zjawisko, jakie nas interesuje (Wosińska, Gruszczyk, GrabaszMetodologia badań psychologicznych). Jest to Zjawisko obserwowalne, zatem jest nim Zachowanie człowieka. Może ono być wskaźnikiem różnorodnych Cech osób działających; może być skutkiem pewnej cechy psychicznej, może być jej przyczyną. Może być korelatami przyczynowo z cechą nie powiązanymi

    Czasami Wskaźnik jest właśnie interesującym nas zjawiskiem, jak np. zachowania prospołeczne.

    Przykładowe wskaźniki:

    ARKUSZ ZACHOWANIA SIĘ UCZNIA B. MARKOWSKIEJ Arkusz składa się z 3 części:
    1. Dotyczy charakterystyki ucznia
    2. charakterystyki środowiska rodzinnego ucznia
    3. charakterystyki stanu zdrowia dziecka
    Arkusz wypełnia Nauczyciel i Lekarz szkolny, Lekarz wypełnia tylko 3 część. Zastosowano skalę 5 stopniową- w zależności od stopnia nasilenia cech. Cechy ucznia:
    1. Motywacja do nauki szkolnej:
    Wskaźniki: ambitny, pilny pamięta co ma zadawane, uważa na lekcji, odpowiedzialny.
    1. Zachowuje się antyspołecznie:
    Wskaźniki: agresywny słownie i fizycznie, zarozumiały, uparty, krzykliwy.
    1. Przyhamowanie:
    Wskaźniki: lękliwy, płaczliwy, przygnębiony, bez wigoru, unika trudności
    1. uspołecznienie
    Wskaźniki: uczynny, towarzyski, tolerancyjny, wrażliwy na Uczucia innych, opiekuńczy.
    21.10.2006 (2 godziny)
    Program wsparcia (pomocy):
    1. Teoretyczne podstawy proponowanych oddziaływań. Definicje, przyczyny, objawy.
    2. Adresaci oddziaływań – Dziecko nieśmiałe (wiek).
    3. Ogólne cele i cele szczegółowe.
    4. Sposoby osiągania celów. Wybrać, np. dwa. Jak pracować z dzieckiem, pomagać mu.
    5. Uzasadnienie proponowanych oddziaływań.
    Arkusz (dziewczynka 8-letnia). Oddziaływania muszą obejmować rodzinę, grupę rówieśniczą. Umiejętności (społeczne, komunikowania). Poznawcze – organizowanie, emocjonalne – nazywanie emocji.
    26.11.2006 (2 godziny)
    Socjometria: Wg Pilkiewicza jest technika. 4 Metody pedagogiczne: - eksperyment - monografia - sondaż - Metoda indywidualnego przypadku. Brzezińska – zalety socjometrii – Strona 197. Zalety socjometrii: - wszechstronność w zastosowaniu - Prostota w użyciu, duża łatwość wnioskowania - uzyskiwanie dużej Liczby informacji o grupie - praktyczna przydatność. Trzy obszary socjometrii:
    1. Szeroko rozumiana Edukacja dzieci, młodzieży i osób dorosłych
    2. Ochrona zdrowia i terapia
    3. Praca i funkcjonowanie różnych organizacji.
    Warunki jakie powinna spełniać socjometria:
    1. Grupa powinna być jasno sprecyzowana
    2. Badacz nie powinien ograniczać ilości osób
    3. Badanym powinno się zapewnić tajność
    4. Pytania powinny być formułowane jednoznacznie.
    Kryterium socjometryczne: Dla badacza, dla badania. Rodzaje:
    1. Kryteria ogólne
    2. Kryterium silne i słabe
    3. Kryterium realne (zabawa) i nierealne (prowadzić swoją firmę)
    4. Kryteria indywidualne (dla nas korzyści) i społeczne
    5. Kryteria jednostronne (kogo byś) i dwustronne (z kim najchętniej byś chciał siedzieć w ławce).
    6. Kryteria pozytywne (z kim byś chciał najbardziej się bawić) i negatywne (z kim najbardziej nie chciałbyś siedzieć).
    Maksymalnie 5 pytań (łączą pozytywne i negatywne). 3 pytania starczą dla młodszych dzieci. Grupa powinna być zdefiniowana. Wszystko zależy od celu. Technika Moreno (klasyczna): Nieobecnych może być10%. Indywidualnie. Zbiorowo – od 8 roku życia. Sprawdzić ankietę (czy wszystko zakreślone). Tworzymy tabelę. W pionie. Na Dole Wybory otrzymane. WNWybory negatywne. WPWybory pozytywne. WWWybory wewnętrzne (w obrębie tej samej płci). WZWybory zewnętrzne (w obrębie innej płci). XWybory negatywne ( niezależnie od kolejności). 1, .... – numery badanych osób. 1 – pierwsze miejsce. 2 – drugie miejsce. XWybory negatywne (się nie punktuje). Pary (dwie osoby wybierają siebie razem – Liczba wyborów +1), gwiazdy, sieć (jeśli nie ograniczymy wyborów). ∆ - chłopcy, O – dziewczynki.
    III. Socjometria
    1. Co to jest socjometria? Socjometriato termin, którym określa się metodę badawczą wprowadzoną przez J. L. Moreno, amerykańskiego lekarza i socjologa. Jest wykorzystywana w socjologii i psychologii społecznej do pomiaru struktur władzy, współpracy i komunikacji pomiędzy jednostkami danej populacji oraz spoistości małych grup społ. Metoda ta ma za zadanie zmierzenie kierunku i siły stosunków przyciągania i odrzucania, które wg Moreno występują we wszystkich grupach społecznych między jednostkami, między jednostkami a grupami oraz miedzy grupami. Celem Metody jest stwarzanie prawidłowych czynników zmiany, dzięki której Osoba poddana socjoterapii będzie mogła wchodzić w satysfakcjonujące relacje społeczne i osiągać osobiste cele z zastosowaniem społecznie akceptowanych środków. ,,Socjometria jest zespołem czynności werbalnych i manipulacyjnych mających na celu poznanie uwarunkowań, istot i przemian nieformalnych związków międzyosobowych grupach rówieśniczych”. Badanie socjometryczne (w dużym uproszczeniu) polega na podaniu wszystkim członkom danej grupy kilku specjalnie skonstruowanych pytań badających różne rodzaje stosunków społecznych, takich jak wzajemne sympatie, zaufanie, popularność, przywództwo i inne. W odpowiedzi Osoba badana ma podać tylko Nazwisko (lub nazwiska) osób (inaczej mówiąc dokonać wyboru pewnych osób spośród całej grupy), z którymi chciałaby najbardziej wejść w kontakt, przy zaistnieniu pewnych umownych warunków podanych w założeniu. Sprowadza się to do wskazania osób, z którymi chciałoby się najbardziej przebywać w określonych sytuacjach społecznych, charakterystycznych dla życia grupy. Przykładowo pytanie dla osób badanych może brzmieć: ,,Z kim spośród członków twojej grupy najbardziej chciałbyś pracować?”. Socjometria może służyć do Badania grup liczących od kilku do kilkudziesięciu osób, prawie bez żadnych ograniczeń wiekowych {poczynając już od wieku przedszkolnego), przy czym Badania niezwykle krótkie czasowo mogą być prowadzone pojedynczo bądź zbiorowo. Metoda socjometryczna
    1. Polega na mierzeniu dystansu między jednostkami tworzącymi małą grupę np.
    załogę statku, rodzinę, grupę koleżeńską, klasy szkolne, zespoły współpracowników itd.;
    1. Pozwala ustalić deklarowane stosunki między członkami danej grupy
    (liczebnie niewielkiej), niektóre jej cechy np. spoistość, zwartość, integrację, popularność pewnych osób, stosunki sympatii i empatii etc.;
    1. Wyniki badań socjometrycznych przedstawia się w postaci socjogramu;
    2. Szersze zastosowanie Metoda ta znajduje w psychologii społecznej i
    pedagogice;
    1. Badacz rozprowadza kwestionariusz i stosuje jednocześnie obserwację
    kontrolowaną, aby jednak można było uznać ją za konsekwentnie przeprowadzoną badacz winien mieć codzienne relacje z członkami grupy;
    1. Twórcą socjometrii jest Jacob Levy Moreno (1892-1974) Socjolog i psychiatra
    amerykański. 2. Zalety socjometrii Zalety:- wszechstronność w zastosowaniu, - Prostota w uży­ciu, duża łatwość wnioskowania, - praktyczna przydatność, - szeroki zasięg stosowania (duże, małe grupy, młodsze, starsze osoby), - krótki Czas Badania (15 min), - możliwość przeprowadzenia badań zbiorowo lub indywidualnie, - uzyskiwanie dużej ilości informacji o grupie w krótkim czasie, - Identyfikacja osób potrzebujących opieki, - nie Potrzeba zbyt wielkiego nakładu materiału. 3. Kryteria socjometryczne – pojęcie, rodzaje, przykłady. Rodzaje kryteriów:
    • Kryteria ogólne i szczegółowe.
    Ogólne kryterium jest to kryterium odwołujące się do jakiejś szerszej dziedziny aktywności człowieka, lecz nie precyzujące ściśle rodzaju interakcji. Najczęściej stosowane w badaniach kryteria tego typu dotyczą chęci siedzenia z kimś, mieszkania razem, pracowania lub bawienia się. Kryterium specyficzne natomiast sprowadza możliwość dokonania wyboru do bardzo szczegółowo określonej interakcji społecznej, takiej jak chęć rozwiązywania z kimś zadań arytmetycznych, uczenia się geografii czy historii.
    • Kryteria silne i słabe.
    Silne kryterium odkrywa, ujawnia bardziej podstawowe i stałe związki międzyosobnicze istniejące w grupie, podczas gdy słabe kryterium odbija tylko powierzchowne i nietrwałe aspekty struktury grupowej. I tak na przykład, pytanie postawione uczniom młodszych klas szkoły podstawowej o wskazanie towarzysza lub towarzyszki na dansing lub posiedzenie Komisji Rozbrojeniowej ONZ będą przykładami kryteriów słabych, gdyż opierają się one na sytuacjach nie leżących w sferze zainteresowań grupy społecznej w tym wieku. Kryteria słabe są to więc takie kryteria, w stosunku do których członkowie grupy wykazują małe zainteresowanie. Zachodzi to wtedy, gdy Grupa charakteryzuje się zbyt niskim stopniem rozwoju świadomości społecznej lub nie posiada wystarczającego doświadczenia w stosunku do danego kryterium.
    • Kryteria realne i nierealne.
    Jest to rozróżnienie pomiędzy kryteriami zakładającymi sytuacje realne, rzeczywiste, posiadające wysoki Stopień prawdopodobieństwa, np. ,,Z kim chciałbyś najchętniej siedzieć w ławce, gdyby nastąpić miało w najbliższym czasie przesadzanie uczniów?”, a sytuacjami mało (prawdopodobnymi nierealnymi, hipotetycznymi „Przypuśćmy, że jesteś przewodniczącym Komisji do Nawiązywania Stosunków Kulturalnych z Mieszkańcami Marsa. Kogo z kolegów ze swojej klasy wybrałbyś na szefa protokołu?”).
    • Kryteria indywidualne i społeczne.
    Z kryterium indywidualnym mamy do czynienia wtedy, kiedy chodzi o wyodrębnienie jakiejś jednostki z grupy osób dla wykonywania czynności nie związanych bezpośrednio z życiem danej grupy i czynności nie odbywającej się w obecności pozostałych członków. Przykładami takich czynności mogą być: granie w szachy, w tenisa, chodzenie na spacer z jakimś członkiem grupy, a więc wszystkie czynności odbywające się jakby w pewnym oderwaniu od życia grupy. Przy doborze partnerów kierujemy się wtedy głównie cechami osobowości tych osób.
    • Kryteria jednostronne i dwustronne.
    Kryteria dwustronne są to kryteria, przy których możliwe jest wzajemne wybra­nie się dwóch osób. Należą tu m.in. takie kryteria, jak Mieszkanie razem, siedzenie w ławce, bawienie się itp. Kryteria jednostronne są to kryteria uniemożliwiające w zasadzie wybór wzajemny. Należą tu wszelkiego ro­dzaju pytania o przywództwo, np. pytanie o kandydata na gospodarza klasy, gdzie Wybory wzajemne są bardzo mało prawdopodobne (aczkol­wiek nie niemożliwe). Zastosowanie kryteriów jednostronnych daje zupełnie odmienne re­zultaty Niż zastosowanie kryteriów dwustronnych. Do Badania określo­nych ról społecznych w klasie nadają się bardziej kryteria jednostronne, natomiast do Badania stosunków międzyosobniczych konieczne są kryteria dwustronne.
    • Kryteria pozytywne i negatywne.
    Obok omówionych poprzednio rodzajów kryteriów wyodrębnionych na podstawie pewnych ich Cech formalnych, takich jak Stopień ogólności, Siła kryterium, Stopień realności i tym podobnych wymiarów, można dokonać jeszcze jednego, bardzo przydatnego w praktyce ich podziału na kryteria pozytywne i ne­gatywne. Kryteria pozytywne są to kryteria, na podstawie których uzyskujemy Obraz rozkładu w grupie sympatii i wzajemnych powiązań, co ma miejsce wtedy, gdy zastosujemy pytania wymagające wskazania osób, z którymi chce się najbardziej nawiązać kontakt. Zaliczają się tu wszystkie pytania zaczynające się od: „Z kim chciałbyś najbardziej...?”, „Kogo najchętniej wybrałbyś na ...?”, i inne tego typu. W badaniach socjometrycznych stosuje się często (co nawet się za­leca) również kryteria negatywne, pytając mianowicie o osoby najbardziej nie lubiane. Pozwala to na uchwycenie rozkładu antypatii w grupie oraz ewentualnych konfliktów wewnątrzgrupowych, ich wielkości i nasilenia. Kryteria negatywne należy stosować ze szczególną ostrożnością, zwra­cając uwagę na sformułowanie samego pytania i na odpowiednie Podanie sytuacji wprowadzającej. Pytanie negatywne należy formułować raczej pośrednio i w sposób delikatny. Na przykład: „Z kim najmniej chciałbyś siedzieć w ławce, gdyby...”, a nie „Z kim najbardziej nie chciałbyś siedzieć...”? W zasadzie dopiero równoczesne zastosowanie obu tych rodzajów kryteriów może dostarczyć w miarę wyczerpujących informacji o sytuacji panującej w danej grupie społecznej. 4. Zastosowanie socjometrii Celem badań socjometrycznych jest poznanie nieformalnej struktury społecznej grupy, czyli układu małych podgrup, które tworzą się spontanicznie w wyniku uczuciowego przyciągania i odrzucania się jednostek oraz układu pozycji, jakie zajmują w grupie jej członkowie. Narzędziem socjometrii są techniki socjometryczne, szczególnie przydatne w zakresie wychowania i nauczania, dzięki temu, że pozwalają na dokonanie w miarę szybkiego i możliwie dokładnego Badania dynamiki grupy uczniów, a zwłaszcza panujących w niej stosunków interpersonalnych. Do najważniejszych należą:
    1. Rola poszczególnych jednostek w grupie,
    2. Rodzaj i Natężenie związków emocjonalnych między członkami grupy,
    3. zmiany, jakim Grupa ulega pod wpływem określonych czynników,
    4. różnice między grupami, ich Natura i znaczenie wychowawcze,
    5. skutki określonych zabiegów wychowawczych,
    6. Struktura wewnętrzna grupy.

    10.12.2006 (2 godziny)
    Plebiscyt życzliwości i niechęci. Każde Dziecko dokonuje wyboru. Skala 5 stopniowa. ++ Bardzo lubię. + lubię trochę mniej. 0- - bardzo nie lubię - nie lubię Wybierane – poziomo, Wybory otrzymane – w pionie. Oddane – po prawej stronie. WS = 1 (% ++) + 0,5 (% x +) WA = 1 (% - -) + 0,5 (% x -) % = n – Liczba wyborów oddanych lub otrzymanych % = = 12,5 WS = 1 (12,5 x 2) + 0,5 (12,5 x 3) = 25 + 18,75 = 43,75 – pozycja powyżej przeciętnej + X → PSS. Skala sympatii i antypatii. WA = 31,25 oznacza wysoką W → PSA Stosunek grupy do jednostki i stosunek jednostki do grupy. SJG → PS Stosunek jednostki do grupy. Wybory otrzymane ++ 8 + 4 0 2 -- 2 - 3 % = = 5,26 WS = 1 (5,26 x 8) + 0,5 (5,26 x 4) = 52,60 PSS → W WA = 1 (5,26 x 2) + 0,5 (5,24 x 3) = 18,41 PSA → X SGJ → A Skala sympatii i antypatii (symbole): W – wysoka +x – powyższe przeciętnej x – przeciętna -x – poniżej przeciętnej N – niska Plebiscyt życzliwości i niechęci (oznaczenia): WSWskaźnik sympatii WAWskaźnik antypatii PSS – pozycja na skali sympatii PSA – pozycja na skali antypatii SJG – stosunek emocjonalny jednostki do grupy SGJ – stosunek grupy do jednostki (popularność) Ss – silna sympatia Ps - Polaryzacja sympatii Xs – przeciętna sympatia Ob – obojętność At – antypatia A – akceptacja P – Polaryzacja akceptacji X – przeciętna akceptacja I – izolacja O – odrzucenie. Stosunek jednostki do grupy – oddane – ostatnia tabela. Wybory otrzymane sumowane – na Dole w lewej. Technika ,,zgadnij kto” Inaczej Niż w Moreno. Dziecko może postawić kreskę jeśli nie wie. Test socjometryczny. Może być wiele więcej pytań. Kryterium socjometryczne.
    16.12.2006 (2 godziny)
    Wywiad – formalna. Podmiot. Swobodna rozmowa. Rodzaje: Wywiady skategoryzowane i nie skategoryzowane, Wywiad jawny, ukryty i jawny nieformalny (ukryty nieformalny) – Respondent nie zna celu. Panelowy - Badania poprzeczne (jedna Grupa w odcinkach czasowych) i podłużne (grupę). Parafrazowanie – powtarzanie tego samego co Respondent i sprawdzanie czy rozumie co mówi. ZASADY, JAKICH NALEŻY PRZESTRZEGAĆ UKŁADAJĄC PYTANIA DO WYWIADU, ABY ZWIĘKSZYĆ SZANSE NA UZYSKANIE PRAWDZIWYCH ODPOWIEDZI:
    1. Najpierw pytamy o sprawy natury ogólnej – np. Dane dotyczące pierwszych lat życia dziecka, potem o sprawy osobiste – np. o stosowane Metody w razie nieposłuszeństwa dziecka;
    2. Pytając o trudne sprawy przedstawiamy dwa punkty widzenia, dwie odpowiedzi, z których każda jest możliwa do przyjęcia – np. niektórzy Rodzice uważają, że Dziecko nie powinno nigdy kwestionować słuszności postępowania rodziców, inni przyznają się do własnych pomyłek. Jakie jest Pani stanowisko w tej sprawie? Czy zdarzyło się Pani przyznać do błędu?
    3. Pytając o trudne sprawy stwierdzamy, że one się zdarzają w wielu rodzinach – np. dla wielu rodzin problemem jest picie alkoholu. Jak jest u Państwa, czy Mąż często pije?
    4. Zakłada się, że w zachowaniu rodziców i dzieci istnieją pewne niepożądane formy zachowania i zamiast pytać czy one występują, pytamy, w jakiej występują postaci – np. wiadomo, że każde Dziecko bywa nieraz niegrzeczne. Jakie zachowania Pani dziecka są przyczyną Pani niezadowolenia?
    Czynniki środowiska rodzinnego wg S. Kawuli: 1. ekonomiczno-społeczne:
    • wielkość rodziny i jej struktura,
    • pochodzenie społeczne rodziców,
    • źródła utrzymania rodziny (zawód ojca, dochodowość ro­dziny),
    • sprawowanie opieki materialnej nad dziećmi (warunki mieszka­niowe rodziny, jakość odżywiania, jakość ubioru dzieci),
    • podział pracy i ról w rodzinie (np. Praca zawodowa matki poza domem lub Praca produkcyjna dzieci);
    2. kulturalne:
    • wykształcenie rodziców lub dokształcanie się i zdobywanie kwalifikacji przez rodziców i innych członków rodziny,
    • wzory kulturowe i wychowawcze uznawane przez rodziców,
    • sposoby spędzania wolnego czasu przez członków rodziny (ko­rzystanie ze środków kultury masowej i inne formy),
    • stosunek rodziców do nauki szkolnej dzieci i ich przyszłego za­wodu (stwarzanie warunków do nauki w domu i w szkole, problem planu życiowego dzieci),
    • stosunek członków rodziny (rodziców) do tradycji i nowości;
    3. psychopedagogiczne:
    • ogólna Atmosfera panująca w środowisku rodzinnym (występu­jące zaburzenia, więzi uczuciowe między wszystkimi członkami rodziny),
    • Charakter stosunków pomiędzy rodzicami,
    • Charakter stosunków pomiędzy rodzicami a dziećmi,
    • Charakter kontroli rodziców nad dziećmi,
    • stosowane środki wychowawcze.

    METODA INDYWIDUALNYCH PRZYPADKÓW


    Ujęcie pedagogiczne:
    Metoda indywidualnych przypadków wywodzi się z metod pracy socjalnej rozwijanych w pedagogice opiekuńczej na przełomie i rozpowszechnionych w latach dwudziestych naszego wieku. Działalność opiekuńcza wyrastając z ram filantropii szukała naukowych podstaw swej pracy i bardziej skutecznych form oddziaływania Ewolucja szła od filantropii do pracy socjalnej na naukowych podstawach opartej, od zwykłego ratownictwa do naukowej profilaktyki. Istota Metody indywidualnych przypadków polegała na przekonaniu, że Upadek i Nędza mają przyczynę w słabości jednostki oraz, że warunkiem wydźwignięcia człowieka w sytuacji kryzysowej jest wszechstronne rozpoznanie przyczyn konkretnego przypadku i zindywidualizowana Pomoc przewidująca obok materialnych bodźców także wyzwalanie praktycznej aktywności człowieka i psychicznej zaradności oraz wiary we własne siły. Metoda indywidualnych przypadków wzbogacona Potem o założenia Metody grupowej i środowiskowej stanowiła metodologiczną podstawę, na której wyrosła jedna z ważniejszych metod badań pedagogicznych zwana dziś metodą indywidualnych przypadków. Z Metody pracy opiekuńczej zostały na Grunt Metody badawczej przeniesione ogólne założenia poznawcze i generalna koncepcja wyrażająca się w skutecznej pomocy dla konkretnego przypadku.
    Metoda indywidualnych przypadków w pedagogice sprowadza się do biografii ludzkich. Odrzuca się więc takie rozumienie tej Metody wedle której odnosi się ona do Badania układów społecznych, instytucji lub do Badania dynamiki wewnętrznej i przeobrażeń zbiorowości społecznej. Ograniczenie zaś Metody indywidualnych przypadków do analizy konkretnych, jednostkowych przypadków wychowawczych ma uzasadnienie w historycznym rodowodzie tej Metody oraz utylitarnym sensie dla praktyki wychowawczej, której ta Metoda służy. Badania w pedagogice sprowadzają się najczęściej do diagnozy, która stanowi Punkt wyjścia dla badań naprawczych, swoistej terapii. Bez uwieńczenia badań pedagogicznych rezultatami praktycznymi, działalnością terapeutyczną odbiera im w zasadzie społeczny sens.

    Co to jest Metoda indywidualnych przypadków:
    Metoda indywidualnych przypadków jest sposobem badań polegającym na analizie jednostkowych losów ludzkich uwikłanych w określone sytuacje wychowawcze, lub na analizie konkretnych zjawisk natury wychowawczej poprzez Pryzmat jednostkowych biografii ludzkich z nastawieniem na opracowanie diagnozy przypadku lub zjawiska w celu podjęcia działań terapeutycznych w przedmiocie budowania uogólnień.
    Techniki Metody indywidualnych przypadków:
    Najbardziej użyteczną techniką omawianej Metody jest wywiad, a uzupełnia go Obserwacja i Analiza dokumentów osobistych.
    Jakimi problemami zajmuje się Metoda indywidualnych przypadków:
    Zajmuje się takimi problemami Jak:: trudności dydaktyczne i wychowawcze a sytuacja rodzinna, funkcjonowanie rodzin zastępczych, opiekuńczych itp. Najbardziej użyteczną techniką omawianej Metody jest wywiad, a uzupełnia go Obserwacja i Analiza dokumentów osobistych. Zasady w stosowaniu Metody indywidualnych przypadków
    Bez względu na Rodzaj przypadku w procesie pomocy muszą być realizowane i towarzyszyć mu od pierwszego kontaktu z klientem określone Reguły postępowania: a) Zasada akceptacji - polegająca na respektowaniu podopiecznego jako osoby ze wszystkimi jego problemami i trudnościami, zrozumienie dla jego nieporadności, odmienności, szacunek dla jego osobistych decyzji i wyborów; b) Zasada komunikacji - nawiązanie interakcji opartej na jasności i precyzji używanych pojęć, symboli lub terminów, rozumienie swoich intencji i wypowiedzi, ról i przedsięwzięć (właściwa interpretacja komunikatów werbalnych i niewerbalnych przez obie strony interakcji). Pracownik socjalny i Klient mają Prawo nie zgadzać się ze sobą, czy też prezentować odmienne preferencje do sposobu postrzegania lub rozwiązania problemu, ale muszą się rozumieć; c) Zasada indywidualizacji - koncentruje się na tym, by Pracownik socjalny, korzystając z zasobu wiedzy i własnego doświadczenia zrozumiał, że jego klient, będący w określonej sytuacji problemowej, choć jest podobny do całej klasy ludzi w analogicznej sytuacji, musi być traktowany wyjątkowo. Pracownik socjalny widzi specyfikę jego trudności oraz złożoności problemu i stara się pomagać ze zrozumieniem: Jakie wzory zachowań są dominujące w jego relacji z otoczeniem i jak można je wykorzystać w procesie pomocy? Jakie są potrzeby i oczekiwania klienta nie tylko w odniesieniu do instytucji, ale przede wszystkim względem pracownika socjalnego? d) Zasada uczestnictwa - aby podopieczny był w stanie przełamać swą niechęć do aktywności i odzyskać równowagę psychiczną oraz zaangażować wszystkie swoje siły w proces działań korygujących i naprawczych, musi od samego początku aktywnie i świadomie uczestniczyć w tym procesie. Pracownik socjalny już od nawiązania pierwszego kontaktu stara się określić charakter tego uczestnictwa poprzez zastosowanie tzw. kontraktu socjalnego; e) Zasada zaufania i poszanowania prywatności - by Klient mógł w pełni uczestniczyć w procesie rozwiązywania swoich problemów, był w stanie zaakceptować pracownika socjalnego jako swojego powiernika i doradcę, musi mieć przekonanie, że wszystkie informacje, jakich udziela w trakcie wywiadów, zostaną wykorzystane wyłącznie na użytek rozwiązania jego problemów i w takim zakresie, w jakim on sobie tego życzy. Nie mogą być one także przedmiotem dyskusji poza kręgiem zawodowym osób zaangażowanych w Proces pomocy. . Obecnie Zasady pracy socjalnej w tym aspekcie obwarowane są dodatkowymi regułami zawartymi zarówno w Kodeksie: etycznym pracownika socjalnego oraz Ustawie o ochronie dany.ch osobowych; f) Zasada samoświadomości - zarówno Pracownik socjalny, jak i Klient mają własny System motywacji i oceny zjawisk. Należy jednak umieć oddzielić stosunki z podopiecznym - czyli motywację zawodową i konieczność służenia pomocą potrzebującym - od osobistych preferencji czy uprzedzeń.
    Każdy Pracownik socjalny spotyka się w swej codziennej praktyce zawodowej z dużą liczbą problemów i osób wywodzących się z różnych (często zmarginalizowanych) środowisk, prezentujących różne systemy wartości. W takiej sytuacji trudno często uniknąć osobistych impulsów, będących efektem własnych doświadczeń i przeżyć, toteż świadomość własnej roli i relacji z podopiecznym jest kwestią niezwykłe ważną.



str 1
tu wszystkie pytania zaczynające się od: „Z kim chciałbyś najbardziej...?”, „Kogo najchętniej
wybrałbyś na ...?”, i inne tego typu.
W badaniach socjometrycznych stosuje się często (co nawet się zaleca) również kryteria
negatywne, pytając mianowicie o osoby najbardziej nie lubiane. Pozwala to na uchwycenie
rozkładu antypatii w grupie oraz ewentualnych konfliktów wewnątrzgrupowych, ich
wielkości i nasilenia. Kryteria negatywne należy stosować ze szczególną ostrożnością, zwra-
cając uwagę na sformułowanie samego pytania i na odpowiednie podanie sytuacji
wprowadzającej. Pytanie negatywne należy formułować raczej pośrednio i w sposób
delikatny. Na przykład: „Z kim najmniej chciałbyś siedzieć w ławce, gdyby...”, a nie „Z kim
najbardziej nie chciałbyś siedzieć...”?
W zasadzie dopiero równoczesne zastosowanie obu tych rodzajów kryteriów może dostarczyć
w miarę wyczerpujących informacji o sytuacji panującej w danej grupie społecznej.
4. Zastosowanie socjometrii
Celem badań socjometrycznych jest poznanie nieformalnej struktury społecznej grupy, czyli
układu małych podgrup, które tworzą się spontanicznie w wyniku uczuciowego przyciągania i
odrzucania się jednostek oraz układu pozycji, jakie zajmują w grupie jej członkowie.
Narzędziem socjometrii są techniki socjometryczne, szczególnie przydatne w zakresie
wychowania i nauczania, dzięki temu, że pozwalają na dokonanie w miarę szybkiego i
możliwie dokładnego [[badania]] dynamiki grupy uczniów, a zwłaszcza panujących w niej
stosunków interpersonalnych. Do najważniejszych należą:
a)
rola poszczególnych jednostek w grupie,
b)
rodzaj i [[natężenie]] związków emocjonalnych między członkami grupy,
c)
zmiany, jakim [[grupa]] ulega pod wpływem określonych czynników,
d)
różnice między grupami, ich [[natura]] i znaczenie wychowawcze,
e)
skutki określonych zabiegów wychowawczych,
f)
struktura wewnętrzna grupy.
10.12.2006 (2 godziny)
Plebiscyt życzliwości i niechęci.
Każde [[dziecko]] dokonuje wyboru.
Skala 5 stopniowa.
++
Bardzo lubię.
+
lubię trochę mniej.
0
- -
bardzo nie lubię
- nie lubię
Wybierane – poziomo, [[wybory]] otrzymane – w pionie. Oddane – po prawej stronie.
WS
= 1 (% ++) + 0,5 (% x +)
WA
= 1 (% - -) + 0,5 (% x -)
100
%=
n
n
– [[liczba]] wyborów oddanych lub otrzymanych
100
%
=
= 12,5
8
WS
= 1 (12,5 x 2) + 0,5 (12,5 x 3) = 25 + 18,75 =
43,75
– pozycja powyżej
przeciętnej + X → PSS.
Skala sympatii i antypatii.
WA
=
31,25
oznacza wysoką W → PSA
Stosunek grupy do jednostki i stosunek jednostki do grupy.
SJG → PS
Stosunek
jednostki
do grupy.

tu wszystkie pytania zaczynające się od: „Z kim chciałbyś najbardziej...?”, „Kogo najchętniej
wybrałbyś na ...?”, i inne tego typu.
W badaniach socjometrycznych stosuje się często (co nawet się zaleca) również kryteria
negatywne, pytając mianowicie o osoby najbardziej nie lubiane. Pozwala to na uchwycenie
rozkładu antypatii w grupie oraz ewentualnych konfliktów wewnątrzgrupowych, ich
wielkości i nasilenia. Kryteria negatywne należy stosować ze szczególną ostrożnością, zwra-
cając uwagę na sformułowanie samego pytania i na odpowiednie podanie sytuacji
wprowadzającej. Pytanie negatywne należy formułować raczej pośrednio i w sposób
delikatny. Na przykład: „Z kim najmniej chciałbyś siedzieć w ławce, gdyby...”, a nie „Z kim
najbardziej nie chciałbyś siedzieć...”?
W zasadzie dopiero równoczesne zastosowanie obu tych rodzajów kryteriów może dostarczyć
w miarę wyczerpujących informacji o sytuacji panującej w danej grupie społecznej.
4. Zastosowanie socjometrii
Celem badań socjometrycznych jest poznanie nieformalnej struktury społecznej grupy, czyli
układu małych podgrup, które tworzą się spontanicznie w wyniku uczuciowego przyciągania i
odrzucania się jednostek oraz układu pozycji, jakie zajmują w grupie jej członkowie.
Narzędziem socjometrii są techniki socjometryczne, szczególnie przydatne w zakresie
wychowania i nauczania, dzięki temu, że pozwalają na dokonanie w miarę szybkiego i
możliwie dokładnego Badania dynamiki grupy uczniów, a zwłaszcza panujących w niej
stosunków interpersonalnych. Do najważniejszych należą:
a)
rola poszczególnych jednostek w grupie,
b)
rodzaj i Natężenie związków emocjonalnych między członkami grupy,
c)
zmiany, jakim Grupa ulega pod wpływem określonych czynników,
d)
różnice między grupami, ich Natura i znaczenie wychowawcze,
e)
skutki określonych zabiegów wychowawczych,
f)
struktura wewnętrzna grupy.
10.12.2006 (2 godziny)
Plebiscyt życzliwości i niechęci.
Każde Dziecko dokonuje wyboru.
Skala 5 stopniowa.
++
Bardzo lubię.
+
lubię trochę mniej.
0
- -
bardzo nie lubię
- nie lubię
Wybierane – poziomo, Wybory otrzymane – w pionie. Oddane – po prawej stronie.
WS
= 1 (% ++) + 0,5 (% x +)
WA
= 1 (% - -) + 0,5 (% x -)
100
%=
n
n
Liczba wyborów oddanych lub otrzymanych
100
%
=
= 12,5
8
WS
= 1 (12,5 x 2) + 0,5 (12,5 x 3) = 25 + 18,75 =
43,75
– pozycja powyżej
przeciętnej + X → PSS.
Skala sympatii i antypatii.
WA
=
31,25
oznacza wysoką W → PSA
Stosunek grupy do jednostki i stosunek jednostki do grupy.
SJG → PS
Stosunek
jednostki
do grupy.
str 2
praktycznej aktywności człowieka i psychicznej zaradności oraz wiary we własne siły. Metoda
indywidualnych przypadków wzbogacona [[potem]] o założenia metody grupowej i
środowiskowej stanowiła metodologiczną podstawę, na której wyrosła jedna z ważniejszych
metod badań pedagogicznych zwana dziś metodą indywidualnych przypadków.
Z [[metody]] pracy opiekuńczej zostały na [[grunt]] [[metody]] badawczej przeniesione ogólne
założenia poznawcze i generalna koncepcja wyrażająca się w skutecznej pomocy dla
konkretnego
przypadku.
Metoda indywidualnych przypadków w pedagogice sprowadza się do biografii
ludzkich. Odrzuca się więc takie rozumienie tej [[metody]] wedle której odnosi się ona do
badania układów społecznych, instytucji lub do [[badania]] dynamiki wewnętrznej i przeobrażeń
zbiorowości społecznej. Ograniczenie zaś [[metody]] indywidualnych przypadków do analizy
konkretnych, jednostkowych przypadków wychowawczych ma uzasadnienie w historycznym
rodowodzie tej [[metody]] oraz utylitarnym sensie dla praktyki wychowawczej, której ta metoda
służy.
Badania w pedagogice sprowadzają się najczęściej do diagnozy, która stanowi punkt
wyjścia dla badań naprawczych, swoistej terapii. Bez uwieńczenia badań pedagogicznych
rezultatami praktycznymi, działalnością terapeutyczną odbiera im w zasadzie społeczny sens.
Co to jest [[metoda]] indywidualnych przypadków:
Metoda indywidualnych przypadków jest sposobem badań polegającym na analizie
jednostkowych losów ludzkich uwikłanych w określone sytuacje wychowawcze, lub na
analizie konkretnych zjawisk natury wychowawczej poprzez pryzmat jednostkowych
biografii ludzkich z nastawieniem na opracowanie diagnozy przypadku lub zjawiska w celu
podjęcia działań terapeutycznych w przedmiocie budowania uogólnień.
Techniki [[metody]] indywidualnych przypadków:
Najbardziej użyteczną techniką omawianej [[metody]] jest wywiad, a uzupełnia go
obserwacja i [[analiza]] dokumentów osobistych.
Jakimi problemami zajmuje się [[metoda]] indywidualnych przypadków:
Zajmuje się takimi problemami [[jak:]]: trudności dydaktyczne i wychowawcze a sytuacja
rodzinna, funkcjonowanie rodzin zastępczych, opiekuńczych itp. Najbardziej użyteczną
techniką omawianej [[metody]] jest wywiad, a uzupełnia go [[obserwacja]] i [[analiza]] dokumentów
osobistych.
Zasady w stosowaniu [[metody]] indywidualnych przypadków
Bez względu na [[rodzaj]] przypadku w procesie pomocy muszą być realizowane i towarzyszyć
mu od pierwszego kontaktu z klientem określone reguły postępowania:
a)
zasada akceptacji
- polegająca na respektowaniu podopiecznego jako osoby ze wszystkimi
jego problemami i trudnościami, zrozumienie dla jego nieporadności, odmienności, szacunek
dla jego osobistych decyzji i wyborów;
b) [[zasada]] komunikacji
- nawiązanie interakcji opartej na jasności i precyzji używanych
pojęć, symboli lub terminów, rozumienie swoich intencji i wypowiedzi, ról i przedsięwzięć
(właściwa interpretacja komunikatów werbalnych i niewerbalnych przez obie strony
interakcji). [[Pracownik]] socjalny i [[klient]] mają [[prawo]] nie zgadzać się ze sobą, czy też
prezentować odmienne preferencje do sposobu postrzegania lub rozwiązania problemu, ale
muszą się rozumieć;
c) [[zasada]] indywidualizacji
- koncentruje się na tym, by [[pracownik]] socjalny, korzystając z
zasobu wiedzy i własnego doświadczenia zrozumiał, że jego klient, będący w określonej
sytuacji problemowej, choć jest podobny do całej klasy ludzi w analogicznej sytuacji, musi
być traktowany wyjątkowo. [[Pracownik]] socjalny widzi specyfikę jego trudności oraz
złożoności problemu i stara się pomagać ze zrozumieniem: Jakie wzory zachowań są

praktycznej aktywności człowieka i psychicznej zaradności oraz wiary we własne siły. Metoda
indywidualnych przypadków wzbogacona Potem o założenia metody grupowej i
środowiskowej stanowiła metodologiczną podstawę, na której wyrosła jedna z ważniejszych
metod badań pedagogicznych zwana dziś metodą indywidualnych przypadków.
Z Metody pracy opiekuńczej zostały na Grunt Metody badawczej przeniesione ogólne
założenia poznawcze i generalna koncepcja wyrażająca się w skutecznej pomocy dla
konkretnego
przypadku.
Metoda indywidualnych przypadków w pedagogice sprowadza się do biografii
ludzkich. Odrzuca się więc takie rozumienie tej Metody wedle której odnosi się ona do
badania układów społecznych, instytucji lub do Badania dynamiki wewnętrznej i przeobrażeń
zbiorowości społecznej. Ograniczenie zaś Metody indywidualnych przypadków do analizy
konkretnych, jednostkowych przypadków wychowawczych ma uzasadnienie w historycznym
rodowodzie tej Metody oraz utylitarnym sensie dla praktyki wychowawczej, której ta metoda
służy.
Badania w pedagogice sprowadzają się najczęściej do diagnozy, która stanowi punkt
wyjścia dla badań naprawczych, swoistej terapii. Bez uwieńczenia badań pedagogicznych
rezultatami praktycznymi, działalnością terapeutyczną odbiera im w zasadzie społeczny sens.
Co to jest Metoda indywidualnych przypadków:
Metoda indywidualnych przypadków jest sposobem badań polegającym na analizie
jednostkowych losów ludzkich uwikłanych w określone sytuacje wychowawcze, lub na
analizie konkretnych zjawisk natury wychowawczej poprzez pryzmat jednostkowych
biografii ludzkich z nastawieniem na opracowanie diagnozy przypadku lub zjawiska w celu
podjęcia działań terapeutycznych w przedmiocie budowania uogólnień.
Techniki Metody indywidualnych przypadków:
Najbardziej użyteczną techniką omawianej Metody jest wywiad, a uzupełnia go
obserwacja i Analiza dokumentów osobistych.
Jakimi problemami zajmuje się Metoda indywidualnych przypadków:
Zajmuje się takimi problemami Jak:: trudności dydaktyczne i wychowawcze a sytuacja
rodzinna, funkcjonowanie rodzin zastępczych, opiekuńczych itp. Najbardziej użyteczną
techniką omawianej Metody jest wywiad, a uzupełnia go Obserwacja i Analiza dokumentów
osobistych.
Zasady w stosowaniu Metody indywidualnych przypadków
Bez względu na Rodzaj przypadku w procesie pomocy muszą być realizowane i towarzyszyć
mu od pierwszego kontaktu z klientem określone reguły postępowania:
a)
zasada akceptacji
- polegająca na respektowaniu podopiecznego jako osoby ze wszystkimi
jego problemami i trudnościami, zrozumienie dla jego nieporadności, odmienności, szacunek
dla jego osobistych decyzji i wyborów;
b) Zasada komunikacji
- nawiązanie interakcji opartej na jasności i precyzji używanych
pojęć, symboli lub terminów, rozumienie swoich intencji i wypowiedzi, ról i przedsięwzięć
(właściwa interpretacja komunikatów werbalnych i niewerbalnych przez obie strony
interakcji). Pracownik socjalny i Klient mają Prawo nie zgadzać się ze sobą, czy też
prezentować odmienne preferencje do sposobu postrzegania lub rozwiązania problemu, ale
muszą się rozumieć;
c) Zasada indywidualizacji
- koncentruje się na tym, by Pracownik socjalny, korzystając z
zasobu wiedzy i własnego doświadczenia zrozumiał, że jego klient, będący w określonej
sytuacji problemowej, choć jest podobny do całej klasy ludzi w analogicznej sytuacji, musi
być traktowany wyjątkowo. Pracownik socjalny widzi specyfikę jego trudności oraz
złożoności problemu i stara się pomagać ze zrozumieniem: Jakie wzory zachowań są
str 3
Na podstawie:
-
-
Brzezińska A. (2000),
Społeczna [[psychologia]] rozwoju,
Wydawnictwo Naukowe Scholar,
Warszawa.
Brzezińska A., Hornowska E. (2004),
Dzieci i [[młodzież]] wobec agresji i przemocy,
Wydawnictwo Naukowe Scholar, Warszawa.
08.10.2006 (2 godziny)
Cel
– poznanie dziecka.
Obserwacja:
Wnioski nie mogą się opierać na połowicznych obserwacji.
Obserwacja fotograficzna – musi być kilku obserwatorów (musi być ciągła).
Obserwacja metodą ,,próbek zdarzeń”.
Eksperyment:
-
grupa kontrolna
-
wywiad na początku i końcu
-
sztucznie stworzona sytuacja.
Wskaźnikiem jest to co obserwowalne.
Jest to co mówi.
Uogólnienie (nieśmiały).
Projektowanie swoich zachowań na przyszłość.
W obserwacji sytuacyjnej, eksperymencie wywołujemy pewne zachowania.
W eksperymencie robimy [[pomiar]] początkowy i końcowy, występuje grupa badana i
kontrolna.
W obserwacji i eksperymencie
dana wywołana sytuacja ma przebiegać w sposób naturalny.
Wskaźnikiem – jest to co można zobaczyć, jak dany ktoś się zachowuje.
Sama [[agresja]] nie jest obserwowalna to znaczy, że nie jest wskaźnikiem.
Nieśmiałość także wnioskujemy po zachowaniach to jest nasze uogólnienie.
Autoobserwacja – występuje w niej projektowanie swoich zachowań na przyszłość.
OBSERWACJA:
1. [[Definicja]] obserwacji
Obserwacja
wg.
Słownika wyrazów obcych
jest to uważne przyglądanie się czemuś,
skupienie na czymś uwagi, dokonywanie systematycznych spostrzeżeń, obserwowanie.
Jest to [[wiec]] uważne, dokładne, precyzyjne przyglądanie się, [[spostrzeganie]] czegoś, patrzenie
na coś, na przedmiot, człowieka lub inną żywą istotę.
Wg. Z. Babskiej
(Metody badawcze stosowane w psychologii. W: Psychologia rozwojowa
dzieci i młodzieży. Red. M. Żebrowska)
obserwacją nazywamy metodę, której istotną cechą
jest nie ingerowanie w [[przebieg]] badanych zjawisk, ograniczenie się do rejestrowania ich
naturalnego przebiegu.
2. Cechy dobrej obserwacji
1.
Uważne przyglądanie- [[cecha]] wynikająca z samego określenia nie ingerowanie w przebieg
obserwowanych zjawisk. [[Obserwator]] rejestruje wszystko co, co jest w stanie
zaobserwować.
2.
Obserwator dokonujący obserwacji jest bierny, nie ingeruje w żaden sposób w jej przebieg.
3.
Obserwowane osoby nie mogą wiedzieć, że są obserwowane.
4.
Obserwację powinna cechować: celowość, obiektywność, planowość, selektywność i
dokładność.
3. Błędy w prowadzeniu obserwacji
1.
Przedwczesna interpretacja obserwowanego zachowania się
Błąd ten w pewnych dopuszczalnych granicach nie wpływa istotnie na wyniki w obserwacji.
Chodzi tylko o to, aby nie interpretować przedwcześnie tego, co stanowić będzie podstawę
przyszłych wniosków. Na przykład niedopuszczalne jest podawanie w trakcie zbierania
materiału obserwacyjnego uzasadnienia i wyjaśniania pewnych zachowań , świadczących
rzekomo o lenistwie, lenistwie tym czy [[uczeń]] jest leniwy można powiedzieć jedynie na
podstawie całego szeregu obserwacji i to na przestrzeni dłuższego okresu czasu.

Na podstawie:
-
-
Brzezińska A. (2000),
Społeczna Psychologia rozwoju,
Wydawnictwo Naukowe Scholar,
Warszawa.
Brzezińska A., Hornowska E. (2004),
Dzieci i Młodzież wobec agresji i przemocy,
Wydawnictwo Naukowe Scholar, Warszawa.
08.10.2006 (2 godziny)
Cel
– poznanie dziecka.
Obserwacja:
Wnioski nie mogą się opierać na połowicznych obserwacji.
Obserwacja fotograficzna – musi być kilku obserwatorów (musi być ciągła).
Obserwacja metodą ,,próbek zdarzeń”.
Eksperyment:
-
grupa kontrolna
-
wywiad na początku i końcu
-
sztucznie stworzona sytuacja.
Wskaźnikiem jest to co obserwowalne.
Jest to co mówi.
Uogólnienie (nieśmiały).
Projektowanie swoich zachowań na przyszłość.
W obserwacji sytuacyjnej, eksperymencie wywołujemy pewne zachowania.
W eksperymencie robimy Pomiar początkowy i końcowy, występuje grupa badana i
kontrolna.
W obserwacji i eksperymencie
dana wywołana sytuacja ma przebiegać w sposób naturalny.
Wskaźnikiem – jest to co można zobaczyć, jak dany ktoś się zachowuje.
Sama Agresja nie jest obserwowalna to znaczy, że nie jest wskaźnikiem.
Nieśmiałość także wnioskujemy po zachowaniach to jest nasze uogólnienie.
Autoobserwacja – występuje w niej projektowanie swoich zachowań na przyszłość.
OBSERWACJA:
1. Definicja obserwacji
Obserwacja
wg.
Słownika wyrazów obcych
jest to uważne przyglądanie się czemuś,
skupienie na czymś uwagi, dokonywanie systematycznych spostrzeżeń, obserwowanie.
Jest to Wiec uważne, dokładne, precyzyjne przyglądanie się, Spostrzeganie czegoś, patrzenie
na coś, na przedmiot, człowieka lub inną żywą istotę.
Wg. Z. Babskiej
(Metody badawcze stosowane w psychologii. W: Psychologia rozwojowa
dzieci i młodzieży. Red. M. Żebrowska)
obserwacją nazywamy metodę, której istotną cechą
jest nie ingerowanie w Przebieg badanych zjawisk, ograniczenie się do rejestrowania ich
naturalnego przebiegu.
2. Cechy dobrej obserwacji
1.
Uważne przyglądanie- Cecha wynikająca z samego określenia nie ingerowanie w przebieg
obserwowanych zjawisk. Obserwator rejestruje wszystko co, co jest w stanie
zaobserwować.
2.
Obserwator dokonujący obserwacji jest bierny, nie ingeruje w żaden sposób w jej przebieg.
3.
Obserwowane osoby nie mogą wiedzieć, że są obserwowane.
4.
Obserwację powinna cechować: celowość, obiektywność, planowość, selektywność i
dokładność.
3. Błędy w prowadzeniu obserwacji
1.
Przedwczesna interpretacja obserwowanego zachowania się
Błąd ten w pewnych dopuszczalnych granicach nie wpływa istotnie na wyniki w obserwacji.
Chodzi tylko o to, aby nie interpretować przedwcześnie tego, co stanowić będzie podstawę
przyszłych wniosków. Na przykład niedopuszczalne jest podawanie w trakcie zbierania
materiału obserwacyjnego uzasadnienia i wyjaśniania pewnych zachowań , świadczących
rzekomo o lenistwie, lenistwie tym czy Uczeń jest leniwy można powiedzieć jedynie na
podstawie całego szeregu obserwacji i to na przestrzeni dłuższego okresu czasu.
str 4
ralny (sumienie, empatia,
przyjmowanie
perspektywy
innej osoby, poddanie się
dyscyplinie)
zabawa
grupowa
(pojawienie
się
gier
grupowych łączących fantazję
z kooperacją)
Wiek szkolny
(8 – 12 lat)
kooperacja społeczna
(grupy rówieśnicze tej samej
płci – doświadczanie istnienia
różnych punktów widzenia,
wrażliwość na normy spo-
łeczne i naciski grupy, do-
świadczanie intymności z
partnerem tej samej płci)
samoocena (rodzi się
samoświadomość,
poczucie
samoskuteczności, kształtują
się wewnętrzne kryteria oceny
siebie)
nabywanie sprawności
szkolnych
(sprawności
motoryczne, intelektualne –
opanowanie mowy pisanej,
artystyczne)
produktywność – poczucie niższo- Osiągnięcie poczucia wła-
oczekiwa
ści
snych kompetencji.
nia dorosłych
Kluczowy [[czynnik]] spo-
rola
Konsekwencją
nierozwiązanego
łeczny w rozwoju dziecka
rówieśników
kryzysu tej fazy jest zdominowanie
– nauczyciele i rówie-
wychow
rozwoju poczuciem niższości, które
śnicy.
anie seksualne
zakłóca dalszy [[proces]] socjalizacji.
Pozytywnym rozwiązaniem kryzysu
rozwojowego tej fazy jest osiągnię-
cie przez [[dziecko]] poczucia własnej
kompetencji, co możliwe jest dzięki
doświadczaniu przez [[dziecko]] po-
czucia produktywności.
zabawa
zespołowa
(podporządkowanie celów in-
dywidualnych celom grupy,
poznanie [[zasady]] podziału
pracy oraz współpracy
vs
ry-
walizacji)
Okres
dojrzewanie fizyczne
dorastania
(wzrost
i
masa
ciała,
(13 – 20/22
dojrzewanie seksualne, skok
lata)
pokwitaniowy)
operacje
formalne
(złożone
operacje
na
pojęciach,
stabilizacja
wzajemnych
powiązań:
myślenie formalne – rozumo-
wanie moralne – kształtowa-
nie się tożsamości indywidu-
alnej)
rozwój
emocjonalny
(kontrola nad emocjami)
tożsamość (grupowa i indywi- Osiągnięcie odpowiedzi
dualna) – [[rozproszenie]] tożsamości na pytanie, kim jestem i
(dyfuzja ról)
kim mogę być oraz wier-
ność sobie.
Konsekwencją
nierozwiązanego
Kluczowy [[czynnik]] spo-
kryzysu tej fazy jest przyjęcie przez
łeczny w rozwoju dziecka
jednostkę tożsamości negatywnej.
– społeczność rówieśni-
Jednostka przyjmuje wartości,
ków.
przed którymi ja ostrzegano, które
nie są zgodne z ideałami własnego
środowiska wychowawczego.
Pozytywnym rozwiązaniem kryzysu
rozwojowego tej fazy jest zdobycie
nowej siły życiowej, cnoty, jaką
jest wierność. Cnotę tę osiąga
uczestniczenie
w
jednostka wówczas, gdy znajduje
grupach rówieśniczych (grupy
swój cel i sens istnienia w świecie.
różnopłciowe
i
różnozadaniowe)
związki
heteroseksu-
alne (przyjaźnie, inicjacja
seksualna,
związki
preintymne)
autonomia w stosunku
do rodziców (niezależność
emocjonalna, fizyczna, ekono-
miczna)
relacje
dorastający
rodzice
rodziciel
stwo
we
wczesnej
adolescencji
alkoholiz
m młodzieńczy
doświadc
zenia związane z
kształceniem się
decyzje
dotyczące
zawodu
tożsamość
dotycząca
roli seksualnej (internalizacja
standardów i oczekiwań spo-
łecznych)
uwewnętrzniona
mo-
ralność
(przejście
do
moralności
postkon-
wencjonalnej)
wybory
dotyczące
zawodu i pracy (kariery
zawodowej)
(początki
tożsamości zawodowej)

ralny (sumienie, empatia,
przyjmowanie
perspektywy
innej osoby, poddanie się
dyscyplinie)
zabawa
grupowa
(pojawienie
się
gier
grupowych łączących fantazję
z kooperacją)
Wiek szkolny
(8 – 12 lat)
kooperacja społeczna
(grupy rówieśnicze tej samej
płci – doświadczanie istnienia
różnych punktów widzenia,
wrażliwość na normy spo-
łeczne i naciski grupy, do-
świadczanie intymności z
partnerem tej samej płci)
samoocena (rodzi się
samoświadomość,
poczucie
samoskuteczności, kształtują
się wewnętrzne kryteria oceny
siebie)
nabywanie sprawności
szkolnych
(sprawności
motoryczne, intelektualne –
opanowanie mowy pisanej,
artystyczne)
produktywność – poczucie niższo- Osiągnięcie poczucia wła-
oczekiwa
ści
snych kompetencji.
nia dorosłych
Kluczowy Czynnik spo-
rola
Konsekwencją
nierozwiązanego
łeczny w rozwoju dziecka
rówieśników
kryzysu tej fazy jest zdominowanie
– nauczyciele i rówie-
wychow
rozwoju poczuciem niższości, które
śnicy.
anie seksualne
zakłóca dalszy Proces socjalizacji.
Pozytywnym rozwiązaniem kryzysu
rozwojowego tej fazy jest osiągnię-
cie przez Dziecko poczucia własnej
kompetencji, co możliwe jest dzięki
doświadczaniu przez Dziecko po-
czucia produktywności.
zabawa
zespołowa
(podporządkowanie celów in-
dywidualnych celom grupy,
poznanie Zasady podziału
pracy oraz współpracy
vs
ry-
walizacji)
Okres
dojrzewanie fizyczne
dorastania
(wzrost
i
masa
ciała,
(13 – 20/22
dojrzewanie seksualne, skok
lata)
pokwitaniowy)
operacje
formalne
(złożone
operacje
na
pojęciach,
stabilizacja
wzajemnych
powiązań:
myślenie formalne – rozumo-
wanie moralne – kształtowa-
nie się tożsamości indywidu-
alnej)
rozwój
emocjonalny
(kontrola nad emocjami)
tożsamość (grupowa i indywi- Osiągnięcie odpowiedzi
dualna) – Rozproszenie tożsamości na pytanie, kim jestem i
(dyfuzja ról)
kim mogę być oraz wier-
ność sobie.
Konsekwencją
nierozwiązanego
Kluczowy Czynnik spo-
kryzysu tej fazy jest przyjęcie przez
łeczny w rozwoju dziecka
jednostkę tożsamości negatywnej.
– społeczność rówieśni-
Jednostka przyjmuje wartości,
ków.
przed którymi ja ostrzegano, które
nie są zgodne z ideałami własnego
środowiska wychowawczego.
Pozytywnym rozwiązaniem kryzysu
rozwojowego tej fazy jest zdobycie
nowej siły życiowej, cnoty, jaką
jest wierność. Cnotę tę osiąga
uczestniczenie
w
jednostka wówczas, gdy znajduje
grupach rówieśniczych (grupy
swój cel i sens istnienia w świecie.
różnopłciowe
i
różnozadaniowe)
związki
heteroseksu-
alne (przyjaźnie, inicjacja
seksualna,
związki
preintymne)
autonomia w stosunku
do rodziców (niezależność
emocjonalna, fizyczna, ekono-
miczna)
relacje
dorastający
rodzice
rodziciel
stwo
we
wczesnej
adolescencji
alkoholiz
m młodzieńczy
doświadc
zenia związane z
kształceniem się
decyzje
dotyczące
zawodu
tożsamość
dotycząca
roli seksualnej (internalizacja
standardów i oczekiwań spo-
łecznych)
uwewnętrzniona
mo-
ralność
(przejście
do
moralności
postkon-
wencjonalnej)
wybory
dotyczące
zawodu i pracy (kariery
zawodowej)
(początki
tożsamości zawodowej)
str 5
1.
Najpierw pytamy o sprawy natury ogólnej
– np. [[dane]] dotyczące pierwszych lat życia
dziecka,
potem o sprawy osobiste
– np. o stosowane [[metody]] w razie nieposłuszeństwa
dziecka;
2. Pytając o trudne sprawy przedstawiamy
dwa punkty widzenia, dwie odpowiedzi, z
których każda jest możliwa do przyjęcia
– np. niektórzy [[rodzice]] uważają, że dziecko
nie powinno nigdy kwestionować słuszności postępowania rodziców, inni przyznają się
do własnych pomyłek. Jakie jest Pani stanowisko w tej sprawie? Czy zdarzyło się Pani
przyznać do błędu?
3. Pytając o trudne sprawy
stwierdzamy, że one się zdarzają w wielu rodzinach
– np. dla
wielu rodzin problemem jest picie alkoholu. Jak jest u Państwa, czy mąż często pije?
4.
Zakłada się, że w zachowaniu rodziców i dzieci istnieją pewne niepożądane formy
zachowania i zamiast pytać czy one występują, pytamy, w jakiej występują postaci
np. wiadomo, że każde [[dziecko]] bywa nieraz niegrzeczne. Jakie zachowania Pani dziecka
są przyczyną Pani niezadowolenia?
Czynniki środowiska rodzinnego wg S. Kawuli:
1.
ekonomiczno-społeczne:
wielkość rodziny i jej struktura,
pochodzenie społeczne rodziców,
źródła utrzymania rodziny (zawód ojca, dochodowość rodziny),
sprawowanie opieki materialnej nad dziećmi (warunki mieszkaniowe rodziny, jakość
odżywiania, jakość ubioru dzieci),
podział pracy i ról w rodzinie (np. [[praca]] zawodowa matki poza domem lub praca
produkcyjna dzieci);
2.
kulturalne:
wykształcenie rodziców lub dokształcanie się i zdobywanie kwalifikacji przez
rodziców i innych członków rodziny,
wzory kulturowe i wychowawcze uznawane przez rodziców,
sposoby spędzania wolnego czasu przez członków rodziny (korzystanie ze środków
kultury masowej i inne formy),
stosunek rodziców do nauki szkolnej dzieci i ich przyszłego zawodu (stwarzanie
warunków do nauki w domu i w szkole, problem planu życiowego dzieci),
stosunek członków rodziny (rodziców) do tradycji i nowości;
3.
psychopedagogiczne:
ogólna [[atmosfera]] panująca w środowisku rodzinnym (występujące zaburzenia, więzi
uczuciowe między wszystkimi członkami rodziny),
charakter stosunków pomiędzy rodzicami,
charakter stosunków pomiędzy rodzicami a dziećmi,
charakter kontroli rodziców nad dziećmi,
stosowane środki wychowawcze.
METODA INDYWIDUALNYCH PRZYPADKÓW
Ujęcie pedagogiczne:
Metoda indywidualnych przypadków wywodzi się z metod pracy socjalnej rozwijanych
w pedagogice opiekuńczej na przełomie i rozpowszechnionych w latach dwudziestych
naszego wieku. Działalność opiekuńcza wyrastając z ram filantropii szukała naukowych
podstaw swej pracy i bardziej skutecznych form oddziaływania [[Ewolucja]] szła od filantropii
do pracy socjalnej na naukowych podstawach opartej, od zwykłego ratownictwa do naukowej
profilaktyki. Istota [[metody]] indywidualnych przypadków polegała na przekonaniu, że [[upadek]] i
nędza mają przyczynę w słabości jednostki oraz, że warunkiem wydźwignięcia człowieka w
sytuacji kryzysowej jest wszechstronne rozpoznanie przyczyn konkretnego przypadku i
zindywidualizowana [[pomoc]] przewidująca obok materialnych bodźców także wyzwalanie

1.
Najpierw pytamy o sprawy natury ogólnej
– np. Dane dotyczące pierwszych lat życia
dziecka,
potem o sprawy osobiste
– np. o stosowane Metody w razie nieposłuszeństwa
dziecka;
2. Pytając o trudne sprawy przedstawiamy
dwa punkty widzenia, dwie odpowiedzi, z
których każda jest możliwa do przyjęcia
– np. niektórzy Rodzice uważają, że dziecko
nie powinno nigdy kwestionować słuszności postępowania rodziców, inni przyznają się
do własnych pomyłek. Jakie jest Pani stanowisko w tej sprawie? Czy zdarzyło się Pani
przyznać do błędu?
3. Pytając o trudne sprawy
stwierdzamy, że one się zdarzają w wielu rodzinach
– np. dla
wielu rodzin problemem jest picie alkoholu. Jak jest u Państwa, czy mąż często pije?
4.
Zakłada się, że w zachowaniu rodziców i dzieci istnieją pewne niepożądane formy
zachowania i zamiast pytać czy one występują, pytamy, w jakiej występują postaci
np. wiadomo, że każde Dziecko bywa nieraz niegrzeczne. Jakie zachowania Pani dziecka
są przyczyną Pani niezadowolenia?
Czynniki środowiska rodzinnego wg S. Kawuli:
1.
ekonomiczno-społeczne:
wielkość rodziny i jej struktura,
pochodzenie społeczne rodziców,
źródła utrzymania rodziny (zawód ojca, dochodowość rodziny),
sprawowanie opieki materialnej nad dziećmi (warunki mieszkaniowe rodziny, jakość
odżywiania, jakość ubioru dzieci),
podział pracy i ról w rodzinie (np. Praca zawodowa matki poza domem lub praca
produkcyjna dzieci);
2.
kulturalne:
wykształcenie rodziców lub dokształcanie się i zdobywanie kwalifikacji przez
rodziców i innych członków rodziny,
wzory kulturowe i wychowawcze uznawane przez rodziców,
sposoby spędzania wolnego czasu przez członków rodziny (korzystanie ze środków
kultury masowej i inne formy),
stosunek rodziców do nauki szkolnej dzieci i ich przyszłego zawodu (stwarzanie
warunków do nauki w domu i w szkole, problem planu życiowego dzieci),
stosunek członków rodziny (rodziców) do tradycji i nowości;
3.
psychopedagogiczne:
ogólna Atmosfera panująca w środowisku rodzinnym (występujące zaburzenia, więzi
uczuciowe między wszystkimi członkami rodziny),
charakter stosunków pomiędzy rodzicami,
charakter stosunków pomiędzy rodzicami a dziećmi,
charakter kontroli rodziców nad dziećmi,
stosowane środki wychowawcze.
METODA INDYWIDUALNYCH PRZYPADKÓW
Ujęcie pedagogiczne:
Metoda indywidualnych przypadków wywodzi się z metod pracy socjalnej rozwijanych
w pedagogice opiekuńczej na przełomie i rozpowszechnionych w latach dwudziestych
naszego wieku. Działalność opiekuńcza wyrastając z ram filantropii szukała naukowych
podstaw swej pracy i bardziej skutecznych form oddziaływania Ewolucja szła od filantropii
do pracy socjalnej na naukowych podstawach opartej, od zwykłego ratownictwa do naukowej
profilaktyki. Istota Metody indywidualnych przypadków polegała na przekonaniu, że Upadek i
nędza mają przyczynę w słabości jednostki oraz, że warunkiem wydźwignięcia człowieka w
sytuacji kryzysowej jest wszechstronne rozpoznanie przyczyn konkretnego przypadku i
zindywidualizowana Pomoc przewidująca obok materialnych bodźców także wyzwalanie
str 6
Wybory otrzymane
++
8
+
4
0
2
--
2
-
3
100
%
=
= 5,26
19
WS
= 1 (5,26 x 8) + 0,5 (5,26 x 4) =
52,60
PSS → W
WA
= 1 (5,26 x 2) + 0,5 (5,24 x 3) =
18,41
PSA → X SGJ → A
Skala sympatii i antypatii (symbole):
W
– wysoka
+x
– powyższe przeciętnej
x
– przeciętna
-x
– poniżej przeciętnej
N
– niska
Plebiscyt życzliwości i niechęci (oznaczenia):
WS
– [[wskaźnik]] sympatii
WA
– [[wskaźnik]] antypatii
PSS
– pozycja na skali sympatii
PSA
– pozycja na skali antypatii
SJG
– stosunek emocjonalny jednostki do grupy
SGJ
– stosunek grupy do jednostki (popularność)
Ss
– silna sympatia
Ps
- [[polaryzacja]] sympatii
Xs
– przeciętna sympatia
Ob
– obojętność
At
– antypatia
A
– akceptacja
P
– [[polaryzacja]] akceptacji
X
– przeciętna akceptacja
I
– izolacja
O
– odrzucenie.
Stosunek jednostki do grupy – oddane – ostatnia tabela.
Wybory otrzymane sumowane – na [[dole]] w lewej.
Technika ,,zgadnij kto”
Inaczej [[niż]] w Moreno.
Dziecko może postawić kreskę jeśli nie wie.
Test socjometryczny.
Może być wiele więcej pytań.
Kryterium socjometryczne.
16.12.2006 (2 godziny)
Wywiad
– formalna. Podmiot. Swobodna rozmowa.
Rodzaje:
Wywiady skategoryzowane i nie skategoryzowane, [[wywiad]] jawny, ukryty i jawny
nieformalny (ukryty nieformalny) – [[respondent]] nie zna celu.
Panelowy - [[badania poprzeczne]] (jedna [[grupa]] w odcinkach czasowych) i podłużne (grupę).
Parafrazowanie – powtarzanie tego samego co [[respondent]] i sprawdzanie czy rozumie co
mówi.
ZASADY, JAKICH NALEŻY PRZESTRZEGAĆ UKŁADAJĄC PYTANIA DO
WYWIADU, ABY ZWIĘKSZYĆ SZANSE NA UZYSKANIE PRAWDZIWYCH
ODPOWIEDZI:

Wybory otrzymane
++
8
+
4
0
2
--
2
-
3
100
%
=
= 5,26
19
WS
= 1 (5,26 x 8) + 0,5 (5,26 x 4) =
52,60
PSS → W
WA
= 1 (5,26 x 2) + 0,5 (5,24 x 3) =
18,41
PSA → X SGJ → A
Skala sympatii i antypatii (symbole):
W
– wysoka
+x
– powyższe przeciętnej
x
– przeciętna
-x
– poniżej przeciętnej
N
– niska
Plebiscyt życzliwości i niechęci (oznaczenia):
WS
Wskaźnik sympatii
WA
Wskaźnik antypatii
PSS
– pozycja na skali sympatii
PSA
– pozycja na skali antypatii
SJG
– stosunek emocjonalny jednostki do grupy
SGJ
– stosunek grupy do jednostki (popularność)
Ss
– silna sympatia
Ps
- Polaryzacja sympatii
Xs
– przeciętna sympatia
Ob
– obojętność
At
– antypatia
A
– akceptacja
P
Polaryzacja akceptacji
X
– przeciętna akceptacja
I
– izolacja
O
– odrzucenie.
Stosunek jednostki do grupy – oddane – ostatnia tabela.
Wybory otrzymane sumowane – na Dole w lewej.
Technika ,,zgadnij kto”
Inaczej Niż w Moreno.
Dziecko może postawić kreskę jeśli nie wie.
Test socjometryczny.
Może być wiele więcej pytań.
Kryterium socjometryczne.
16.12.2006 (2 godziny)
Wywiad
– formalna. Podmiot. Swobodna rozmowa.
Rodzaje:
Wywiady skategoryzowane i nie skategoryzowane, Wywiad jawny, ukryty i jawny
nieformalny (ukryty nieformalny) – Respondent nie zna celu.
Panelowy - Badania poprzeczne (jedna Grupa w odcinkach czasowych) i podłużne (grupę).
Parafrazowanie – powtarzanie tego samego co Respondent i sprawdzanie czy rozumie co
mówi.
ZASADY, JAKICH NALEŻY PRZESTRZEGAĆ UKŁADAJĄC PYTANIA DO
WYWIADU, ABY ZWIĘKSZYĆ SZANSE NA UZYSKANIE PRAWDZIWYCH
ODPOWIEDZI:
str 7
Literatura
:
Brzeziński – [[Metodologia]] badań psychologicznych, [[Warszawa]] 2004 – Rozdział
socjometria
Anna Brzezińska , [[Elżbieta]] Hornowska (red.) Dzieci i [[młodzież]] wobec agresji i
przemocy - wyd. I, 2004, [[Wydawnictwo]] Naukowe Scholar
Artykuł Bogucki Maciąg - [[Analiza]] trafności i rzetelności technik socjometrycznych
stosowanych do badania, [[Psychologia]] wychowawcza Nr2 1997
Maria Deptuła, Leppert – Listy z podróży. [[Artykuł]] dzieci nieakceptowane przez
rówieśników co o nich wiemy
Maria Deptuła – koncepcja diagnozy rozwoju społecznego dzieci w klasach I-IV.
Ewa Jarosz – wybrane obszary diagnozowania pedagogicznego
Ewa Jarosz, Ewa Wysocka – [[diagnoza]] psychopedagogiczna – podstawowe problemy i
rozwiązania - [[Wydawnictwo]] Akademickie ŻAK
Małgorzata Karwowska – Struczyk, [[Wanda]] Hajnicz – [[obserwacja]] w poznawaniu
dziecka
Anna Kozłowska – znaczenie relacji rodzinnych dla pozytywnego rozwoju dziecka –
diagnoza i [[terapia]] - [[Wydawca]] CMPPP - [[Warszawa]] 2000.
S. Nalaskowski – [[metody]] badań i diagnozowania edukacji
F. Sztabiński – [[ankieta pocztowa]] i wywiad kwestionariuszowy
Karpowicz – ewaulacja w edukacji – rozdział studium przypadku.
01.10.2006 (2 godziny)
CHARAKTERYSTYKA FAZ ROZWOJU (TABELA)
FAZA
ŻYCIA
Niemowlęctwo
(0 – 2 lata)
KRYZYS
CHARAKTERYSTYKA ZAGROŻENIA
ZADANIA ROZWOJOWE
PSYCHOSPOŁECZNY
STADIUM
DLA ROZWOJU
WG E. ERIKSONA
społeczne przywiązanie podstawowe zaufanie – brak pod- Osiągnięcie zaufania do
czynniki
stawowego zaufania
matki lub osoby sprawują-
(jakość relacji przywiązania)
genetyczne
cej opiekę.
inteligencja
senso-
wpływy
nierozwiązanego
Kluczowy [[czynnik]] spo-
motoryczna i prymitywna
Konsekwencją
psychospołeczne
kryzysu tej fazy jest zdominowanie
łeczny w rozwoju dziecka
przyczynowość
na
rozwój
rozwoju poczuciem braku we-
– [[matka]] (lub główny opie-
dziecka
stałość przedmiotu
wnętrznej ufności i pewności.
kun).
rola
dojrzewanie funkcji
Pozytywnym rozwiązaniem kryzysu
rodziców
sensorycznych i motorycz-
rozwojowego tej fazy jest ukształ-
nych
towanie się poczucia ufności.
rozwój emocjonalny w
powiązaniu z komunikacją
dziecko – opiekun
Osiągnięcie samokontroli
rozwój
lokomocji [[autonomia]] – [[wstyd]] i zwątpienie
różne
i poczucia własnej odręb-
(doskonalenie podstawowych
techniki
Konsekwencją
nierozwiązanego
ności.
umiejętności motorycznych)
dyscyplinowania
dziecka
fantazja, tworzenie i
kryzysu tej fazy jest zdominowanie
Kluczowy [[czynnik]] spo-
rozwoju poczuciem wstydu i zwąt-
łeczny w rozwoju dziecka
program
zabawa
pienia.
– rodzice.
żłobka i przed-
rozwój języka (pojawia
Pozytywnym rozwiązaniem kryzysu
szkola
się
symboliczna
funkcja
rozwojowego tej fazy jest osiągnię-
języka)
cie stanu równowagi pomiędzy
samokontrola (kontrola
poczuciem wstydu a autonomią.
własnych emocji oraz kontrola
otoczenia)
Ukształtowanie orientacji
identyfikacja z płcią inicjatywa – poczucie winy
wpływ
na cele i inicjatywa,
(kształtowanie pojęcia płci,
telewizji
nierozwiązanego
pomysłowość w działaniu.
uczenie
się
standardów
Konsekwencją
dotyczących
płci,
kryzysu tej fazy jest zdominowanie
Kluczowy [[czynnik]] spo-
łeczny w rozwoju dziecka
identyfikacja z rodzicami, pre-
rozwoju poczuciem winy.
Pozytywnym rozwiązaniem kryzysu
– rodzina.
ferencje co do roli płciowej)
operacje
konkretne
rozwojowego tej fazy jest ukształ-
(odkrycie [[zasady]] stałości,
towanie się poczucia inicjatywy,
umiejętności klasyfikacji i
która daje zdolność realizowania i
planowania oraz ustalania celów.
kombinatoryki)
wczesny rozwój mo-
Dzieciństwo
(2 – 4 lata)
Wiek
przedszkolny
(5 – 7 lat)

Literatura
:
Brzeziński – Metodologia badań psychologicznych, Warszawa 2004 – Rozdział
socjometria
Anna Brzezińska , Elżbieta Hornowska (red.) Dzieci i Młodzież wobec agresji i
przemocy - wyd. I, 2004, Wydawnictwo Naukowe Scholar
Artykuł Bogucki Maciąg - Analiza trafności i rzetelności technik socjometrycznych
stosowanych do badania, Psychologia wychowawcza Nr2 1997
Maria Deptuła, Leppert – Listy z podróży. Artykuł dzieci nieakceptowane przez
rówieśników co o nich wiemy
Maria Deptuła – koncepcja diagnozy rozwoju społecznego dzieci w klasach I-IV.
Ewa Jarosz – wybrane obszary diagnozowania pedagogicznego
Ewa Jarosz, Ewa Wysocka – Diagnoza psychopedagogiczna – podstawowe problemy i
rozwiązania - Wydawnictwo Akademickie ŻAK
Małgorzata Karwowska – Struczyk, Wanda Hajnicz – Obserwacja w poznawaniu
dziecka
Anna Kozłowska – znaczenie relacji rodzinnych dla pozytywnego rozwoju dziecka –
diagnoza i Terapia - Wydawca CMPPP - Warszawa 2000.
S. Nalaskowski – Metody badań i diagnozowania edukacji
F. Sztabiński – Ankieta pocztowa i wywiad kwestionariuszowy
Karpowicz – ewaulacja w edukacji – rozdział studium przypadku.
01.10.2006 (2 godziny)
CHARAKTERYSTYKA FAZ ROZWOJU (TABELA)
FAZA
ŻYCIA
Niemowlęctwo
(0 – 2 lata)
KRYZYS
CHARAKTERYSTYKA ZAGROŻENIA
ZADANIA ROZWOJOWE
PSYCHOSPOŁECZNY
STADIUM
DLA ROZWOJU
WG E. ERIKSONA
społeczne przywiązanie podstawowe zaufanie – brak pod- Osiągnięcie zaufania do
czynniki
stawowego zaufania
matki lub osoby sprawują-
(jakość relacji przywiązania)
genetyczne
cej opiekę.
inteligencja
senso-
wpływy
nierozwiązanego
Kluczowy Czynnik spo-
motoryczna i prymitywna
Konsekwencją
psychospołeczne
kryzysu tej fazy jest zdominowanie
łeczny w rozwoju dziecka
przyczynowość
na
rozwój
rozwoju poczuciem braku we-
Matka (lub główny opie-
dziecka
stałość przedmiotu
wnętrznej ufności i pewności.
kun).
rola
dojrzewanie funkcji
Pozytywnym rozwiązaniem kryzysu
rodziców
sensorycznych i motorycz-
rozwojowego tej fazy jest ukształ-
nych
towanie się poczucia ufności.
rozwój emocjonalny w
powiązaniu z komunikacją
dziecko – opiekun
Osiągnięcie samokontroli
rozwój
lokomocji AutonomiaWstyd i zwątpienie
różne
i poczucia własnej odręb-
(doskonalenie podstawowych
techniki
Konsekwencją
nierozwiązanego
ności.
umiejętności motorycznych)
dyscyplinowania
dziecka
fantazja, tworzenie i
kryzysu tej fazy jest zdominowanie
Kluczowy Czynnik spo-
rozwoju poczuciem wstydu i zwąt-
łeczny w rozwoju dziecka
program
zabawa
pienia.
– rodzice.
żłobka i przed-
rozwój języka (pojawia
Pozytywnym rozwiązaniem kryzysu
szkola
się
symboliczna
funkcja
rozwojowego tej fazy jest osiągnię-
języka)
cie stanu równowagi pomiędzy
samokontrola (kontrola
poczuciem wstydu a autonomią.
własnych emocji oraz kontrola
otoczenia)
Ukształtowanie orientacji
identyfikacja z płcią inicjatywa – poczucie winy
wpływ
na cele i inicjatywa,
(kształtowanie pojęcia płci,
telewizji
nierozwiązanego
pomysłowość w działaniu.
uczenie
się
standardów
Konsekwencją
dotyczących
płci,
kryzysu tej fazy jest zdominowanie
Kluczowy Czynnik spo-
łeczny w rozwoju dziecka
identyfikacja z rodzicami, pre-
rozwoju poczuciem winy.
Pozytywnym rozwiązaniem kryzysu
– rodzina.
ferencje co do roli płciowej)
operacje
konkretne
rozwojowego tej fazy jest ukształ-
(odkrycie Zasady stałości,
towanie się poczucia inicjatywy,
umiejętności klasyfikacji i
która daje zdolność realizowania i
planowania oraz ustalania celów.
kombinatoryki)
wczesny rozwój mo-
Dzieciństwo
(2 – 4 lata)
Wiek
przedszkolny
(5 – 7 lat)
str 8
2. Powierzchowność i stronniczość dokonywanych spostrzeżeń.
Wżyciu szkolnym może się to przejawiać to m.in. w tym, że nauczyciel:
a)
dokonuje selekcji obserwowanych faktów zgodnie z przyjętym założeniem, które chce
udowodnić; pomija celowo fakty, świadczące przeciwko temu założeniu.
b)
Pomija mniej lub bardziej świadomie warunki i sytuacje, stanowiące główne tło
obserwowanego przez niego zachowania uczniów
c)
Kładzie przesadny nacisk na osoby i zdarzenia, które go osobiście interesują lub
niepokoją, w skutek czego przeocza [[szereg]] spostrzeżeń istotnych punktu widzenia
celu przeprowadzonych badań.
d)
Traktuje własne przypuszczenia i domysły jako aktynie podlegające wątpliwości
e)
Zadowala się obserwacją ucznia jedynie w ściśle określonej sytuacji i określonym
czasie
3. Prowadzenie ich z pozycji zbyt odległego (formalnego) dystansu.
Dystans taki stwarza autokratyczna [[postawa]] nauczyciela, powodując nienaturalne zachowanie
się uczniów.
4. Niekompletność i niedokładność rejestrowania zaobserwowanych danych.
Wynika to często ze zbytniego zaufania do swojej pamięci. Ponadto nie bierze się tu pod
uwagę tego, że gromadzony [[materiał]] obserwacyjny może być wykorzystany przez kogoś, kto
nie miał bezpośredniego udziału w obserwacji.
5. Błędna interpretacja materiału obserwacyjnego.
Błąd ten zdarza się bardzo często. Polega m.in. na zbyt pośpiesznym wyciąganiu wniosków
traktowaniu ich jako bezspornych stwierdzeń, gdy tymczasem materiał obserwacyjny z reguły
stanowi podstawę jedynie dla uogólnień o mniejszym lub większym stopniu
prawdopodobieństwa.
4. Cel obserwacji
Celem obserwacji jest chęć uzyskania wiedzy na [[temat]] jakiegoś zjawiska psychicznego,
inaczej czynności psychicznej, sposobu jej przejawiania się w zachowaniu dziecka,
prawidłowości rozwojowych charakterystycznych dla danego okresu rozwojowego. Inaczej
mówiąc celem obserwacji jest poznanie dziecka, naszych interakcji z dzieckiem, jego
funkcjonowania w grupie, możliwości i potrzeb dziecka, aby móc dopasować wszystkie nasze
oddziaływania do „wymagań” dziecka.
W literaturze traktującej o obserwacji wyróżnia się [[trzy]] rodzaje celów:
-
cel ekologiczny powalający poznać stosunki między zachowaniem się a różnymi
okolicznościami zachodzącymi w otaczającej rzeczywistości,
-
cel normatywny pozwalający poznać dzięki obserwacji główne tendencje rozwojowe w
zakresie pewnych [[cech]] , np. dzieci w różnym wieku,
-
cel systematyzacyjny , poznanie ogólnych prawidłowości psychologicznych oraz badanie
za pomocą obserwacji zależności między ogólnymi zmiennymi zachowania, np. reakcji
strachu w sytuacji zagrażającej.
5. Czego wymaga przygotowanie do obserwacji
Przygotowanie do obserwacji obejmuje:
-
znajomość takich dziedzin jak psychologia, pedagogika, niektóre [[elementy]] medycyny
dotyczące rozwoju człowieka
-
znajomość technik obserwacyjnych
-
znajomość sposobów zbierania danych
-
znajomość sposobów analizy i interpretowania danych uzyskanych na drodze obserwacji.
Występują dwa podejścia do obserwacji:
-
uczestniczące
-
nie uczestniczące
6. Rodzaje obserwacji – cechy, podobieństwa i różnice
1. [[Obserwacja]] fotograficzna
Charakteryzuje ją ciągłe, nieprzerwane obserwowanie zachowań dziecka w jakimś odcinku
czasowym. [[Czas]] obserwacji zależy od potrzeb obserwującego. W tego typu obserwacji
rejestruje się wszystkie [[fakty]] pojawiające się w zachowaniu dziecka. Często obserwacja
fotograficzna stanowi [[punkt]] wyjścia do innych badań. Materiały uzyskane z tej informacji

2. Powierzchowność i stronniczość dokonywanych spostrzeżeń.
Wżyciu szkolnym może się to przejawiać to m.in. w tym, że nauczyciel:
a)
dokonuje selekcji obserwowanych faktów zgodnie z przyjętym założeniem, które chce
udowodnić; pomija celowo fakty, świadczące przeciwko temu założeniu.
b)
Pomija mniej lub bardziej świadomie warunki i sytuacje, stanowiące główne tło
obserwowanego przez niego zachowania uczniów
c)
Kładzie przesadny nacisk na osoby i zdarzenia, które go osobiście interesują lub
niepokoją, w skutek czego przeocza Szereg spostrzeżeń istotnych punktu widzenia
celu przeprowadzonych badań.
d)
Traktuje własne przypuszczenia i domysły jako aktynie podlegające wątpliwości
e)
Zadowala się obserwacją ucznia jedynie w ściśle określonej sytuacji i określonym
czasie
3. Prowadzenie ich z pozycji zbyt odległego (formalnego) dystansu.
Dystans taki stwarza autokratyczna Postawa nauczyciela, powodując nienaturalne zachowanie
się uczniów.
4. Niekompletność i niedokładność rejestrowania zaobserwowanych danych.
Wynika to często ze zbytniego zaufania do swojej pamięci. Ponadto nie bierze się tu pod
uwagę tego, że gromadzony Materiał obserwacyjny może być wykorzystany przez kogoś, kto
nie miał bezpośredniego udziału w obserwacji.
5. Błędna interpretacja materiału obserwacyjnego.
Błąd ten zdarza się bardzo często. Polega m.in. na zbyt pośpiesznym wyciąganiu wniosków
traktowaniu ich jako bezspornych stwierdzeń, gdy tymczasem materiał obserwacyjny z reguły
stanowi podstawę jedynie dla uogólnień o mniejszym lub większym stopniu
prawdopodobieństwa.
4. Cel obserwacji
Celem obserwacji jest chęć uzyskania wiedzy na Temat jakiegoś zjawiska psychicznego,
inaczej czynności psychicznej, sposobu jej przejawiania się w zachowaniu dziecka,
prawidłowości rozwojowych charakterystycznych dla danego okresu rozwojowego. Inaczej
mówiąc celem obserwacji jest poznanie dziecka, naszych interakcji z dzieckiem, jego
funkcjonowania w grupie, możliwości i potrzeb dziecka, aby móc dopasować wszystkie nasze
oddziaływania do „wymagań” dziecka.
W literaturze traktującej o obserwacji wyróżnia się Trzy rodzaje celów:
-
cel ekologiczny powalający poznać stosunki między zachowaniem się a różnymi
okolicznościami zachodzącymi w otaczającej rzeczywistości,
-
cel normatywny pozwalający poznać dzięki obserwacji główne tendencje rozwojowe w
zakresie pewnych Cech , np. dzieci w różnym wieku,
-
cel systematyzacyjny , poznanie ogólnych prawidłowości psychologicznych oraz badanie
za pomocą obserwacji zależności między ogólnymi zmiennymi zachowania, np. reakcji
strachu w sytuacji zagrażającej.
5. Czego wymaga przygotowanie do obserwacji
Przygotowanie do obserwacji obejmuje:
-
znajomość takich dziedzin jak psychologia, pedagogika, niektóre Elementy medycyny
dotyczące rozwoju człowieka
-
znajomość technik obserwacyjnych
-
znajomość sposobów zbierania danych
-
znajomość sposobów analizy i interpretowania danych uzyskanych na drodze obserwacji.
Występują dwa podejścia do obserwacji:
-
uczestniczące
-
nie uczestniczące
6. Rodzaje obserwacji – cechy, podobieństwa i różnice
1. Obserwacja fotograficzna
Charakteryzuje ją ciągłe, nieprzerwane obserwowanie zachowań dziecka w jakimś odcinku
czasowym. Czas obserwacji zależy od potrzeb obserwującego. W tego typu obserwacji
rejestruje się wszystkie Fakty pojawiające się w zachowaniu dziecka. Często obserwacja
fotograficzna stanowi Punkt wyjścia do innych badań. Materiały uzyskane z tej informacji
str 9
mogą być analizowane i opracowywane z wielu punktów widzenia. [[Obserwator]] rejestruje
pisemnie bądź na taśmie magnetofonowej wszystko, co jest w stanie spostrzec, wszystkie
szczegóły np: drapanie po głowie, zamykanie oczu. Analizy można dokonywać za punktu
widzenia przedmiotu, celu, warunków i środków, zależ ona od potrzeb obserwatora.
2. [[Obserwacja]] metodą ,,próbek czasowych”
Ustala się, jak długo 2, 4, 10 minut, a nawet sekund będzie obserwowane jedno [[dziecko]] i jak
często w danym seansie obserwacyjnym. Sposób notowania zależy od celu badania. Rzadko
kiedy w tego typu obserwacjach rejestruje się wszystkie zachowania dziecka, najczęściej
określa się z [[góry]] kategorie zachowań obserwowanych. Wszystkie te kategorie muszą być
wcześniej opracowane, a obserwatorzy powinni wiedzieć, jakie zachowanie należy
zakwalifikować do danej kategorii. Podziału zachowań dziecka dokonuje się na podstawie
wcześniej przeprowadzonych obserwacji fotograficznych. Obserwacje tą metodą powinno
przeprowadzać kilku obserwatorów w tym samym czasie, co pozwala porównać wyniki i
uzyskać miarę rzetelności dokonanych obserwacji. Otrzymane dane wykorzystuje się do
określenia różnorodności, częstości i czasu występowania danego zjawiska.
3. [[Obserwacja]] metodą ,,próbek zdarzeń”
W czasie takiej obserwacji [[obserwator]] [[czeka]] na pojawienie się zachowania, jakie go
interesuje, i wówczas rejestruje je od początku do końca. W tej obserwacji [[dziecko]] wyznacza
czas rozpoczęcia i zakończenia obserwacji. [[Zachowanie]] dziecka jest tu funkcjonalnie
związane z sytuacją tzn. że pojawienie się danej sytuacji wyzwala określone zachowanie
dziecka. Interesuje nas [[zachowanie]] i sytuacja je wywołująca. Taka [[obserwacja]] jest stosowana
do rejestrowania zachowań rzadko pojawiających się, jak zachowania prospołeczne, bunt,
konflikty.
4. [[Obserwacja]] sytuacyjna
To zamierzone [[spostrzeganie]] zachowań dziecka w założonym przez obserwatora układzie
bodźców sytuacyjnych sprzyjających ujawnianiu się zachowań pożądanych przez badacza.
Pewne cechy tej obserwacji pozwalają zaliczyć ją do typowej obserwacji, w której nie
ingerujemy w [[przebieg]] zjawiska , natomiast pewne do tzw. eksperymentu naturalnego czyli w
obserwacji sytuacyjnej następuje [[organizowanie]] sytuacji.
Przed przystąpieniem do obserwacji sytuacyjnej musimy:
-
sformułować pytanie o interesujące nas zachowania dziecka,
-
dobrać wskaźniki,
-
zastanowić się nad częstością i długością obserwacji,
-
co wynika z postawionego pytania, rodzajem sytuacji, która może
sprowokować [[dane]] zachowania dziecka.
Rejestrujemy zachowania językiem potocznym w czasie działania bodźca i po jego
zadziałaniu, nie dokonujemy żadnej interpretacji, ocen i uogólnień nasuwających się dzięki
posiadanej wiedzy i doświadczeniu.
5. Samoobserwacja
Przedmiotem obserwacji jest [[zachowanie]] dziecka, ale nie tylko jego. Głównym przedmiotem
obserwacji będzie [[relacja]] między naszym zachowaniem a zachowaniem dzieci. Bardzo ważne
jest obserwowanie, jak zachowuje się [[dziecko]] tuż przed i niedługo po naszym działaniu, gdyż
możemy w ten sposób możemy uzyskać informację zwrotną mówiącą nam o tym, jak dziecko
odebrało nasze zachowanie. [[Informacje]] od dziecka pozwoli stwierdzić czy i na ile nasze
zachowanie buło prawidłowe lub błędne. Kolejnym etapem procesu autoobserwacji jest
projektowane. Dana sytuacja już minęła ale mogą się powtórzyć podobne do niej, można więc
próbować wymyślić różne sposoby zachowania, dające się zastosować w danej sytuacji, w
stosunku do danego dziecka reagującego tak, a nie inaczej. W ten sposób proces
autoobserwacji może przerodzić się w ciągły [[proces]] modyfikowania własnych zachowań ze
względu na uzyskiwane [[informacje]] zwrotne od dzieci. Autoobserwacja może mieć istotne
znaczenie w samodoskonaleniu pedagogicznym, a także w lepszym poznawaniu dzieci z
którymi pracujemy.
6. Skali ocen prowadzenia dzienników obserwacji

mogą być analizowane i opracowywane z wielu punktów widzenia. Obserwator rejestruje
pisemnie bądź na taśmie magnetofonowej wszystko, co jest w stanie spostrzec, wszystkie
szczegóły np: drapanie po głowie, zamykanie oczu. Analizy można dokonywać za punktu
widzenia przedmiotu, celu, warunków i środków, zależ ona od potrzeb obserwatora.
2. Obserwacja metodą ,,próbek czasowych”
Ustala się, jak długo 2, 4, 10 minut, a nawet sekund będzie obserwowane jedno Dziecko i jak
często w danym seansie obserwacyjnym. Sposób notowania zależy od celu badania. Rzadko
kiedy w tego typu obserwacjach rejestruje się wszystkie zachowania dziecka, najczęściej
określa się z Góry kategorie zachowań obserwowanych. Wszystkie te kategorie muszą być
wcześniej opracowane, a obserwatorzy powinni wiedzieć, jakie zachowanie należy
zakwalifikować do danej kategorii. Podziału zachowań dziecka dokonuje się na podstawie
wcześniej przeprowadzonych obserwacji fotograficznych. Obserwacje tą metodą powinno
przeprowadzać kilku obserwatorów w tym samym czasie, co pozwala porównać wyniki i
uzyskać miarę rzetelności dokonanych obserwacji. Otrzymane dane wykorzystuje się do
określenia różnorodności, częstości i czasu występowania danego zjawiska.
3. Obserwacja metodą ,,próbek zdarzeń”
W czasie takiej obserwacji Obserwator Czeka na pojawienie się zachowania, jakie go
interesuje, i wówczas rejestruje je od początku do końca. W tej obserwacji Dziecko wyznacza
czas rozpoczęcia i zakończenia obserwacji. Zachowanie dziecka jest tu funkcjonalnie
związane z sytuacją tzn. że pojawienie się danej sytuacji wyzwala określone zachowanie
dziecka. Interesuje nas Zachowanie i sytuacja je wywołująca. Taka Obserwacja jest stosowana
do rejestrowania zachowań rzadko pojawiających się, jak zachowania prospołeczne, bunt,
konflikty.
4. Obserwacja sytuacyjna
To zamierzone Spostrzeganie zachowań dziecka w założonym przez obserwatora układzie
bodźców sytuacyjnych sprzyjających ujawnianiu się zachowań pożądanych przez badacza.
Pewne cechy tej obserwacji pozwalają zaliczyć ją do typowej obserwacji, w której nie
ingerujemy w Przebieg zjawiska , natomiast pewne do tzw. eksperymentu naturalnego czyli w
obserwacji sytuacyjnej następuje Organizowanie sytuacji.
Przed przystąpieniem do obserwacji sytuacyjnej musimy:
-
sformułować pytanie o interesujące nas zachowania dziecka,
-
dobrać wskaźniki,
-
zastanowić się nad częstością i długością obserwacji,
-
co wynika z postawionego pytania, rodzajem sytuacji, która może
sprowokować Dane zachowania dziecka.
Rejestrujemy zachowania językiem potocznym w czasie działania bodźca i po jego
zadziałaniu, nie dokonujemy żadnej interpretacji, ocen i uogólnień nasuwających się dzięki
posiadanej wiedzy i doświadczeniu.
5. Samoobserwacja
Przedmiotem obserwacji jest Zachowanie dziecka, ale nie tylko jego. Głównym przedmiotem
obserwacji będzie Relacja między naszym zachowaniem a zachowaniem dzieci. Bardzo ważne
jest obserwowanie, jak zachowuje się Dziecko tuż przed i niedługo po naszym działaniu, gdyż
możemy w ten sposób możemy uzyskać informację zwrotną mówiącą nam o tym, jak dziecko
odebrało nasze zachowanie. Informacje od dziecka pozwoli stwierdzić czy i na ile nasze
zachowanie buło prawidłowe lub błędne. Kolejnym etapem procesu autoobserwacji jest
projektowane. Dana sytuacja już minęła ale mogą się powtórzyć podobne do niej, można więc
próbować wymyślić różne sposoby zachowania, dające się zastosować w danej sytuacji, w
stosunku do danego dziecka reagującego tak, a nie inaczej. W ten sposób proces
autoobserwacji może przerodzić się w ciągły Proces modyfikowania własnych zachowań ze
względu na uzyskiwane Informacje zwrotne od dzieci. Autoobserwacja może mieć istotne
znaczenie w samodoskonaleniu pedagogicznym, a także w lepszym poznawaniu dzieci z
którymi pracujemy.
6. Skali ocen prowadzenia dzienników obserwacji
str 10
Diagnostyka pedagogiczna - Ćwiczenia
24.09.2006 (2 godziny)
Treści programowe:
1. Sytuacja [[badania]] a problem diagnostyczny
- stawianie i weryfikacja hipotez
- [[analiza]] wybranych sytuacji diagnostycznych
- etapy postępowania diagnostycznego
- [[metody]] i techniki badań diagnostycznych
2. [[Metoda]] pracy z indywidualnym przypadkiem
- istota metody
- etapy postępowania diagnostycznego
- modele pracy z przypadkiem
- [[zasady]] przeprowadzania badań
3. Szanse i zagrożenia warunków rozwoju
- [[człowiek]] we wczesnym dzieciństwie, w wieku przedszkolnym i szkolnym, okresie
dorastania.
Przygotować [[okres]] dorastania (dojrzewania) w aspekcie psychologicznym – tabelka, referat.
4. [[Obserwacja]] indywidualnego przypadku. Wskaźniki behawioralne przebiegających
procesów i istniejących cech.
5. Wskaźniki przedmiotowe i ich interpretacja.
6. Błędy w przeprowadzaniu obserwacji.
7. Konstruowanie arkuszy obserwacyjnych do wybranych sytuacji diagnostycznych
(ADHD, agresja).
8. [[Socjometria]] w diagnostyce pedagogicznej
- ogólna [[charakterystyka]] socjometrii
- warunki, zastosowanie
- klasyczna [[technika]] Moreno
- [[plebiscyt]] życzliwości i niechęci
- [[technika]] zgadnij kto
- [[metaanaliza]] wyników badań nad różnicami funkcjonowania społecznego dzieci o różnym
Statusie socjometrycznym
- zastosowanie socjometrii w pracy wychowawczej
- graficzna [[prezentacja]] materiału socjometrycznego.
9. Rozmowa i [[wywiad]] w diagnostyce pedagogicznej
- [[strategia]] budowania wywiadu
- rejestracja wywiadu
- warunki jego poprawności
10. Kwestionariusze przydatne w diagnostyce pedagogicznej
- etapy konstrukcji kwestionariusza i jego struktura
- [[klasyfikacja]] pytań w kwestionariuszu ankiety
- błędy w konstruowaniu kwestionariusza.
11. [[Analiza]] dokumentów i wytworów w diagnostyce pedagogicznej
- typy dokumentów
- etapy przebiegu badania
- [[struktura]] dokumentów i ich analiza
12. Możliwości wykorzystania pomiaru w diagnozie
- rodzaje pomiaru
- przykłady skal pomiarowych i błędy w konstruowaniu skal.
13. [[Diagnoza]] i [[pomoc]] w rozwiązywaniu indywidualnych problemów uczniów
- [[spostrzeganie]] symptomów zaburzenia
- wrażliwość nauczyciela
- [[czynniki]] wpływające na wrażliwość nauczycieli
- warunki skutecznej pomocy.

Diagnostyka pedagogiczna - Ćwiczenia
24.09.2006 (2 godziny)
Treści programowe:
1. Sytuacja Badania a problem diagnostyczny
- stawianie i weryfikacja hipotez
- Analiza wybranych sytuacji diagnostycznych
- etapy postępowania diagnostycznego
- Metody i techniki badań diagnostycznych
2. Metoda pracy z indywidualnym przypadkiem
- istota metody
- etapy postępowania diagnostycznego
- modele pracy z przypadkiem
- Zasady przeprowadzania badań
3. Szanse i zagrożenia warunków rozwoju
- Człowiek we wczesnym dzieciństwie, w wieku przedszkolnym i szkolnym, okresie
dorastania.
Przygotować Okres dorastania (dojrzewania) w aspekcie psychologicznym – tabelka, referat.
4. Obserwacja indywidualnego przypadku. Wskaźniki behawioralne przebiegających
procesów i istniejących cech.
5. Wskaźniki przedmiotowe i ich interpretacja.
6. Błędy w przeprowadzaniu obserwacji.
7. Konstruowanie arkuszy obserwacyjnych do wybranych sytuacji diagnostycznych
(ADHD, agresja).
8. Socjometria w diagnostyce pedagogicznej
- ogólna Charakterystyka socjometrii
- warunki, zastosowanie
- klasyczna Technika Moreno
- Plebiscyt życzliwości i niechęci
- Technika zgadnij kto
- Metaanaliza wyników badań nad różnicami funkcjonowania społecznego dzieci o różnym
Statusie socjometrycznym
- zastosowanie socjometrii w pracy wychowawczej
- graficzna Prezentacja materiału socjometrycznego.
9. Rozmowa i Wywiad w diagnostyce pedagogicznej
- Strategia budowania wywiadu
- rejestracja wywiadu
- warunki jego poprawności
10. Kwestionariusze przydatne w diagnostyce pedagogicznej
- etapy konstrukcji kwestionariusza i jego struktura
- Klasyfikacja pytań w kwestionariuszu ankiety
- błędy w konstruowaniu kwestionariusza.
11. Analiza dokumentów i wytworów w diagnostyce pedagogicznej
- typy dokumentów
- etapy przebiegu badania
- Struktura dokumentów i ich analiza
12. Możliwości wykorzystania pomiaru w diagnozie
- rodzaje pomiaru
- przykłady skal pomiarowych i błędy w konstruowaniu skal.
13. Diagnoza i Pomoc w rozwiązywaniu indywidualnych problemów uczniów
- Spostrzeganie symptomów zaburzenia
- wrażliwość nauczyciela
- Czynniki wpływające na wrażliwość nauczycieli
- warunki skutecznej pomocy.
str 11
zachowań
charakterystycznych,
zasadniczych
zachowań
zachowań
zasadniczych oraz zasadniczych
szczegółów
ubocznych
zachowań
wszystkich
będących funkcją zachowań
sytuacji
pojawiających
się w sytuacji
7. [[Wskaźnik]] – definicja, przykładowe wskaźniki do określonych sytuacji
diagnostycznych.
Wskaźnik
- jest to pewna cecha, zdarzenie lub zjawisko, na podstawie którego wnioskujemy
z
pewnością,
bądź
z
określonym
prawdopodobieństwem,
bądź
wreszcie
z prawdopodobieństwem wyższym od przeciętnego, że zachodzi zjawisko, jakie nas
interesuje (Wosińska, Gruszczyk, Grabasz
Metodologia badań psychologicznych).
Jest to
zjawisko obserwowalne, zatem jest nim [[zachowanie]] człowieka. Może ono być wskaźnikiem
różnorodnych [[cech]] osób działających; może być skutkiem pewnej cechy psychicznej, może
być jej przyczyną. Może być korelatami przyczynowo z cechą nie powiązanymi
Czasami [[wskaźnik]] jest właśnie interesującym nas zjawiskiem, jak np. zachowania
prospołeczne
.
Przykładowe wskaźniki:
ARKUSZ ZACHOWANIA SIĘ UCZNIA B. MARKOWSKIEJ
Arkusz składa się z 3 części:
1. Dotyczy charakterystyki ucznia
2. charakterystyki środowiska rodzinnego ucznia
3. charakterystyki stanu zdrowia dziecka
Arkusz wypełnia [[nauczyciel]] i [[lekarz]] szkolny, [[lekarz]] wypełnia tylko 3 część. Zastosowano
skalę 5 stopniową- w zależności od stopnia nasilenia cech.
Cechy ucznia:
1. [[Motywacja]] do nauki szkolnej:
Wskaźniki:
ambitny, pilny pamięta co ma zadawane, uważa na lekcji, odpowiedzialny.
2. Zachowuje się antyspołecznie:
Wskaźniki:
agresywny słownie i fizycznie, zarozumiały, uparty, krzykliwy.
3. Przyhamowanie:
Wskaźniki:
lękliwy, płaczliwy, przygnębiony, bez wigoru, unika trudności
4. uspołecznienie
Wskaźniki:
uczynny, towarzyski, tolerancyjny, wrażliwy na [[uczucia]] innych, opiekuńczy.
21.10.2006 (2 godziny)
Program wsparcia (pomocy):
1.
Teoretyczne podstawy proponowanych oddziaływań. Definicje, przyczyny, objawy.
2.
Adresaci oddziaływań – [[dziecko]] nieśmiałe (wiek).
3.
Ogólne cele i cele szczegółowe.
4.
Sposoby osiągania celów. Wybrać, np. dwa. Jak pracować z dzieckiem, pomagać mu.
5.
Uzasadnienie proponowanych oddziaływań.
Arkusz (dziewczynka 8-letnia).
Oddziaływania muszą obejmować rodzinę, grupę rówieśniczą.
Umiejętności (społeczne, komunikowania).
Poznawcze – organizowanie, emocjonalne – nazywanie emocji.
26.11.2006 (2 godziny)
Socjometria:
Wg Pilkiewicza jest technika.
4 [[metody]] pedagogiczne:
-
eksperyment
-
monografia

zachowań
charakterystycznych,
zasadniczych
zachowań
zachowań
zasadniczych oraz zasadniczych
szczegółów
ubocznych
zachowań
wszystkich
będących funkcją zachowań
sytuacji
pojawiających
się w sytuacji
7. Wskaźnik – definicja, przykładowe wskaźniki do określonych sytuacji
diagnostycznych.
Wskaźnik
- jest to pewna cecha, zdarzenie lub zjawisko, na podstawie którego wnioskujemy
z
pewnością,
bądź
z
określonym
prawdopodobieństwem,
bądź
wreszcie
z prawdopodobieństwem wyższym od przeciętnego, że zachodzi zjawisko, jakie nas
interesuje (Wosińska, Gruszczyk, Grabasz
Metodologia badań psychologicznych).
Jest to
zjawisko obserwowalne, zatem jest nim Zachowanie człowieka. Może ono być wskaźnikiem
różnorodnych Cech osób działających; może być skutkiem pewnej cechy psychicznej, może
być jej przyczyną. Może być korelatami przyczynowo z cechą nie powiązanymi
Czasami Wskaźnik jest właśnie interesującym nas zjawiskiem, jak np. zachowania
prospołeczne
.
Przykładowe wskaźniki:
ARKUSZ ZACHOWANIA SIĘ UCZNIA B. MARKOWSKIEJ
Arkusz składa się z 3 części:
1. Dotyczy charakterystyki ucznia
2. charakterystyki środowiska rodzinnego ucznia
3. charakterystyki stanu zdrowia dziecka
Arkusz wypełnia Nauczyciel i Lekarz szkolny, Lekarz wypełnia tylko 3 część. Zastosowano
skalę 5 stopniową- w zależności od stopnia nasilenia cech.
Cechy ucznia:
1. Motywacja do nauki szkolnej:
Wskaźniki:
ambitny, pilny pamięta co ma zadawane, uważa na lekcji, odpowiedzialny.
2. Zachowuje się antyspołecznie:
Wskaźniki:
agresywny słownie i fizycznie, zarozumiały, uparty, krzykliwy.
3. Przyhamowanie:
Wskaźniki:
lękliwy, płaczliwy, przygnębiony, bez wigoru, unika trudności
4. uspołecznienie
Wskaźniki:
uczynny, towarzyski, tolerancyjny, wrażliwy na Uczucia innych, opiekuńczy.
21.10.2006 (2 godziny)
Program wsparcia (pomocy):
1.
Teoretyczne podstawy proponowanych oddziaływań. Definicje, przyczyny, objawy.
2.
Adresaci oddziaływań – Dziecko nieśmiałe (wiek).
3.
Ogólne cele i cele szczegółowe.
4.
Sposoby osiągania celów. Wybrać, np. dwa. Jak pracować z dzieckiem, pomagać mu.
5.
Uzasadnienie proponowanych oddziaływań.
Arkusz (dziewczynka 8-letnia).
Oddziaływania muszą obejmować rodzinę, grupę rówieśniczą.
Umiejętności (społeczne, komunikowania).
Poznawcze – organizowanie, emocjonalne – nazywanie emocji.
26.11.2006 (2 godziny)
Socjometria:
Wg Pilkiewicza jest technika.
4 Metody pedagogiczne:
-
eksperyment
-
monografia
str 12
Socjometria
to termin, którym określa się metodę badawczą wprowadzoną przez
J. L. Moreno, amerykańskiego lekarza i socjologa. Jest wykorzystywana w socjologii
i psychologii społecznej do pomiaru struktur władzy, współpracy i komunikacji pomiędzy
jednostkami danej populacji oraz spoistości małych grup społ. [[Metoda]] ta ma za zadanie
zmierzenie kierunku i siły stosunków przyciągania i odrzucania, które wg Moreno występują
we wszystkich grupach społecznych między jednostkami, między jednostkami a grupami oraz
miedzy grupami. Celem [[metody]] jest stwarzanie prawidłowych czynników zmiany, dzięki
której [[osoba]] poddana socjoterapii będzie mogła wchodzić w satysfakcjonujące relacje
społeczne i osiągać osobiste cele z zastosowaniem społecznie akceptowanych środków.
,,Socjometria jest zespołem czynności werbalnych i manipulacyjnych mających na celu
poznanie uwarunkowań, istot i przemian nieformalnych związków międzyosobowych
grupach rówieśniczych”.
Badanie socjometryczne (w dużym uproszczeniu) polega na podaniu wszystkim członkom
danej grupy kilku specjalnie skonstruowanych pytań badających różne rodzaje stosunków
społecznych, takich jak wzajemne sympatie, zaufanie, popularność, przywództwo i inne.
W odpowiedzi [[osoba]] badana ma podać tylko [[nazwisko]] (lub nazwiska) osób (inaczej mówiąc
dokonać wyboru pewnych osób spośród całej grupy), z którymi chciałaby najbardziej wejść w
kontakt, przy zaistnieniu pewnych umownych warunków podanych w założeniu. Sprowadza
się to do wskazania osób, z którymi chciałoby się najbardziej przebywać w określonych
sytuacjach społecznych, charakterystycznych dla życia grupy. Przykładowo pytanie dla osób
badanych może brzmieć: ,,Z kim spośród członków twojej grupy najbardziej chciałbyś
pracować?”.
Socjometria może służyć do [[badania]] grup liczących od kilku do kilkudziesięciu osób, prawie
bez żadnych ograniczeń wiekowych {poczynając już od wieku przedszkolnego), przy czym
badania niezwykle krótkie czasowo mogą być prowadzone pojedynczo bądź zbiorowo.
Metoda socjometryczna
1.
Polega na mierzeniu dystansu między jednostkami tworzącymi małą grupę np.
załogę statku, rodzinę, grupę koleżeńską, klasy szkolne, zespoły
współpracowników itd.;
2.
Pozwala ustalić deklarowane stosunki między członkami danej grupy
(liczebnie niewielkiej), niektóre jej cechy np. spoistość, zwartość, integrację,
popularność pewnych osób, stosunki sympatii i empatii etc.;
3.
Wyniki badań socjometrycznych przedstawia się w postaci socjogramu;
4.
Szersze zastosowanie [[metoda]] ta znajduje w psychologii społecznej i
pedagogice;
5.
Badacz rozprowadza kwestionariusz i stosuje jednocześnie obserwację
kontrolowaną, aby jednak można było uznać ją za konsekwentnie
przeprowadzoną badacz winien mieć codzienne relacje z członkami grupy;
6.
Twórcą socjometrii jest Jacob Levy Moreno (1892-1974) [[socjolog]] i psychiatra
amerykański.
2. Zalety socjometrii
Zalety:
-
wszechstronność w zastosowaniu,
-
prostota w użyciu, duża łatwość wnioskowania,
-
praktyczna przydatność,
-
szeroki zasięg stosowania (duże, małe grupy, młodsze, starsze osoby),
-
krótki [[czas]] [[badania]] (15 min),
-
możliwość przeprowadzenia badań zbiorowo lub indywidualnie,
-
uzyskiwanie dużej ilości informacji o grupie w krótkim czasie,
-
identyfikacja osób potrzebujących opieki,
-
nie [[potrzeba]] zbyt wielkiego nakładu materiału.
3. Kryteria socjometryczne – pojęcie, rodzaje, przykłady.
Rodzaje kryteriów:

Socjometria
to termin, którym określa się metodę badawczą wprowadzoną przez
J. L. Moreno, amerykańskiego lekarza i socjologa. Jest wykorzystywana w socjologii
i psychologii społecznej do pomiaru struktur władzy, współpracy i komunikacji pomiędzy
jednostkami danej populacji oraz spoistości małych grup społ. Metoda ta ma za zadanie
zmierzenie kierunku i siły stosunków przyciągania i odrzucania, które wg Moreno występują
we wszystkich grupach społecznych między jednostkami, między jednostkami a grupami oraz
miedzy grupami. Celem Metody jest stwarzanie prawidłowych czynników zmiany, dzięki
której Osoba poddana socjoterapii będzie mogła wchodzić w satysfakcjonujące relacje
społeczne i osiągać osobiste cele z zastosowaniem społecznie akceptowanych środków.
,,Socjometria jest zespołem czynności werbalnych i manipulacyjnych mających na celu
poznanie uwarunkowań, istot i przemian nieformalnych związków międzyosobowych
grupach rówieśniczych”.
Badanie socjometryczne (w dużym uproszczeniu) polega na podaniu wszystkim członkom
danej grupy kilku specjalnie skonstruowanych pytań badających różne rodzaje stosunków
społecznych, takich jak wzajemne sympatie, zaufanie, popularność, przywództwo i inne.
W odpowiedzi Osoba badana ma podać tylko Nazwisko (lub nazwiska) osób (inaczej mówiąc
dokonać wyboru pewnych osób spośród całej grupy), z którymi chciałaby najbardziej wejść w
kontakt, przy zaistnieniu pewnych umownych warunków podanych w założeniu. Sprowadza
się to do wskazania osób, z którymi chciałoby się najbardziej przebywać w określonych
sytuacjach społecznych, charakterystycznych dla życia grupy. Przykładowo pytanie dla osób
badanych może brzmieć: ,,Z kim spośród członków twojej grupy najbardziej chciałbyś
pracować?”.
Socjometria może służyć do Badania grup liczących od kilku do kilkudziesięciu osób, prawie
bez żadnych ograniczeń wiekowych {poczynając już od wieku przedszkolnego), przy czym
badania niezwykle krótkie czasowo mogą być prowadzone pojedynczo bądź zbiorowo.
Metoda socjometryczna
1.
Polega na mierzeniu dystansu między jednostkami tworzącymi małą grupę np.
załogę statku, rodzinę, grupę koleżeńską, klasy szkolne, zespoły
współpracowników itd.;
2.
Pozwala ustalić deklarowane stosunki między członkami danej grupy
(liczebnie niewielkiej), niektóre jej cechy np. spoistość, zwartość, integrację,
popularność pewnych osób, stosunki sympatii i empatii etc.;
3.
Wyniki badań socjometrycznych przedstawia się w postaci socjogramu;
4.
Szersze zastosowanie Metoda ta znajduje w psychologii społecznej i
pedagogice;
5.
Badacz rozprowadza kwestionariusz i stosuje jednocześnie obserwację
kontrolowaną, aby jednak można było uznać ją za konsekwentnie
przeprowadzoną badacz winien mieć codzienne relacje z członkami grupy;
6.
Twórcą socjometrii jest Jacob Levy Moreno (1892-1974) Socjolog i psychiatra
amerykański.
2. Zalety socjometrii
Zalety:
-
wszechstronność w zastosowaniu,
-
prostota w użyciu, duża łatwość wnioskowania,
-
praktyczna przydatność,
-
szeroki zasięg stosowania (duże, małe grupy, młodsze, starsze osoby),
-
krótki Czas Badania (15 min),
-
możliwość przeprowadzenia badań zbiorowo lub indywidualnie,
-
uzyskiwanie dużej ilości informacji o grupie w krótkim czasie,
-
identyfikacja osób potrzebujących opieki,
-
nie Potrzeba zbyt wielkiego nakładu materiału.
3. Kryteria socjometryczne – pojęcie, rodzaje, przykłady.
Rodzaje kryteriów:
str 13
-
sondaż
-
metoda indywidualnego przypadku.
Brzezińska – zalety socjometrii – [[strona]] 197.
Zalety socjometrii:
-
wszechstronność w zastosowaniu
-
prostota w użyciu, duża łatwość wnioskowania
-
uzyskiwanie dużej [[liczby]] informacji o grupie
-
praktyczna przydatność.
Trzy obszary socjometrii:
1.
Szeroko rozumiana [[edukacja]] dzieci, młodzieży i osób dorosłych
2.
Ochrona zdrowia i terapia
3.
Praca i funkcjonowanie różnych organizacji.
Warunki jakie powinna spełniać socjometria:
1.
Grupa powinna być jasno sprecyzowana
2.
Badacz nie powinien ograniczać ilości osób
3.
Badanym powinno się zapewnić tajność
4.
Pytania powinny być formułowane jednoznacznie.
Kryterium socjometryczne:
Dla badacza, dla badania.
Rodzaje:
1.
Kryteria ogólne
2.
Kryterium silne i słabe
3.
Kryterium realne (zabawa) i nierealne (prowadzić swoją firmę)
4.
Kryteria indywidualne (dla nas korzyści) i społeczne
5.
Kryteria jednostronne (kogo byś) i dwustronne (z kim najchętniej byś chciał siedzieć w
ławce).
6.
Kryteria pozytywne (z kim byś chciał najbardziej się bawić) i negatywne (z kim
najbardziej nie chciałbyś siedzieć).
Maksymalnie 5 pytań (łączą pozytywne i negatywne). 3 pytania starczą dla młodszych dzieci.
Grupa powinna być zdefiniowana.
Wszystko zależy od celu.
Technika Moreno (klasyczna):
Nieobecnych może być10%.
Indywidualnie.
Zbiorowo – od 8 roku życia.
Sprawdzić ankietę (czy wszystko zakreślone).
Tworzymy tabelę.
W pionie.
Na [[dole]] [[wybory]] otrzymane.
WN
– [[wybory]] negatywne.
WP
– [[wybory]] pozytywne.
WW
– [[wybory]] wewnętrzne (w obrębie tej samej płci).
WZ
– [[wybory]] zewnętrzne (w obrębie innej płci).
X
– [[wybory]] negatywne ( niezależnie od kolejności).
1, ....
– numery badanych osób.
1
– pierwsze miejsce.
2
– drugie miejsce.
X
– [[wybory]] negatywne (się nie punktuje).
Pary
(dwie osoby wybierają siebie razem – [[liczba]] wyborów +1),
gwiazdy, sieć
(jeśli nie
ograniczymy wyborów).
∆ - chłopcy, O – dziewczynki.
III. Socjometria
1. Co to jest socjometria?

-
sondaż
-
metoda indywidualnego przypadku.
Brzezińska – zalety socjometrii – Strona 197.
Zalety socjometrii:
-
wszechstronność w zastosowaniu
-
prostota w użyciu, duża łatwość wnioskowania
-
uzyskiwanie dużej Liczby informacji o grupie
-
praktyczna przydatność.
Trzy obszary socjometrii:
1.
Szeroko rozumiana Edukacja dzieci, młodzieży i osób dorosłych
2.
Ochrona zdrowia i terapia
3.
Praca i funkcjonowanie różnych organizacji.
Warunki jakie powinna spełniać socjometria:
1.
Grupa powinna być jasno sprecyzowana
2.
Badacz nie powinien ograniczać ilości osób
3.
Badanym powinno się zapewnić tajność
4.
Pytania powinny być formułowane jednoznacznie.
Kryterium socjometryczne:
Dla badacza, dla badania.
Rodzaje:
1.
Kryteria ogólne
2.
Kryterium silne i słabe
3.
Kryterium realne (zabawa) i nierealne (prowadzić swoją firmę)
4.
Kryteria indywidualne (dla nas korzyści) i społeczne
5.
Kryteria jednostronne (kogo byś) i dwustronne (z kim najchętniej byś chciał siedzieć w
ławce).
6.
Kryteria pozytywne (z kim byś chciał najbardziej się bawić) i negatywne (z kim
najbardziej nie chciałbyś siedzieć).
Maksymalnie 5 pytań (łączą pozytywne i negatywne). 3 pytania starczą dla młodszych dzieci.
Grupa powinna być zdefiniowana.
Wszystko zależy od celu.
Technika Moreno (klasyczna):
Nieobecnych może być10%.
Indywidualnie.
Zbiorowo – od 8 roku życia.
Sprawdzić ankietę (czy wszystko zakreślone).
Tworzymy tabelę.
W pionie.
Na Dole Wybory otrzymane.
WN
Wybory negatywne.
WP
Wybory pozytywne.
WW
Wybory wewnętrzne (w obrębie tej samej płci).
WZ
Wybory zewnętrzne (w obrębie innej płci).
X
Wybory negatywne ( niezależnie od kolejności).
1, ....
– numery badanych osób.
1
– pierwsze miejsce.
2
– drugie miejsce.
X
Wybory negatywne (się nie punktuje).
Pary
(dwie osoby wybierają siebie razem – Liczba wyborów +1),
gwiazdy, sieć
(jeśli nie
ograniczymy wyborów).
∆ - chłopcy, O – dziewczynki.
III. Socjometria
1. Co to jest socjometria?
str 14
Obserwacja prowadzona przez rodziców i opiekunów. W dziennikach zapisuje się wszystkie
nowo powstające zachowania rozwijającego się dziecka bądź tylko pewna sferę zachowań.
Może to być systematyczne i ciągłe patrzenie na dziecko, a może to być selektywne
rejestrowanie zachowań.
Autoobserwacja
Głównym przedmiotem obserwacji jest [[relacja]] między naszym zachowaniem a zachowaniem
dzieci. [[Nauczyciel]] w tej sytuacji występuje w podwójnej roli, osoby oddziaływującej w
konkretny sposób na dzieci oraz osoby obserwującej to oddziaływanie. Każdy z nas w swoim
działaniu popełnia błędy choć świadomie ich nie planuje.
Pierwsza [[wiec]] zasada
przy
autoobserwacji to: nie bać się własnych błędów i mieć ich świadomość. Bardzo ważne jest
obserwowanie, jak zachowuje się [[dziecko]] tuż po i niedługo po naszym działaniu, gdyż tym
sposobem możemy uzyskać informację zwrotną mówiącą o tym, jak dziecko odebrało nasze
zachowanie, czym było dla niego i jaką niosło treść emocjonalną, społeczną i poznawczą.
Dopiero [[informacja]] od dziecka pozwoli jednoznacznie stwierdzić, czy i na ile nasze
zachowanie było prawidłowe lub błędne, jaki był jego rzeczywisty skutek.
Kolejnym etapem jest projektowanie,
tzn. dana sytuacja już minęła, ale mogą się powtórzyć
podobne da niej, można więc próbować wymyślać różne sposoby zachowania, dające się
zastosować w danej sytuacji, w stosunku do danego dziecka reagującego tak a nie inaczej.
Autoobserwację można wykorzystać w przypadku wystąpienia trudności pedagogicznych
oraz pojawiających się sukcesów, a więc w sytuacjach skrajnych. Takie stosowanie
autoobserwacji pozwoli na uświadomienie sobie własnych słabych i mocnych stron
pedagogicznego oddziaływania. Może to mieć istotne znaczenie w samodoskonaleniu
pedagogicznym, a także w lepszym poznaniu dzieci, z którymi pracujemy.
W autoobserwacji istotne jest rozróżnianie między tym, co chcieliśmy zrobić, czyli naszym
zamiarem, a tym co robimy, jak się zachowujemy – naszymi konkretnymi zachowaniami.
Podobieństwa i różnice poszczególnych obser
w
acji
Dziennik
obserwacji
Rejestrowanie ciągłe
zachowań
Rejestrowanie
pewnych zjawisk
Obserwacja
fotografic
zna
Rejestrowanie
ciągłe,
nieprzerwane w
jakimś odcinku
czasowym
Obserwacja
próbek
czasowych
Obserwacja
próbek zdarzeń
Oczekiwanie na
pojawienie się
zachowań
Obserwacja
sytuacyjn
a
Rejestrowanie
wywołanych
zachowań
Czas obserwacji
wyznacza obserwator,
tzn. moment
rozpoczęcia i czas
trwania obserwacji
Rejestrowanie
zachowań językiem
potocznym
Rejestrowanie w
odcinkach
czasowych, 2,5,10
minutowych a
nawet
sekundowych
Kilku
obserwatorów w
tym samym czasie
Czas obserwacji [[Czas]] obserwacji
wyznacza
wyznacza
obserwator, tzn.
obserwator, tzn.
czas rozpoczęcia i moment
trwania
rozpoczęcia i czas
obserwacji
trwania obserwacji
Rejestrowanie
zachowań
językiem
potocznym
Stosowanie
symboli
Rejestrowanie
Rejestrowanie
zachowań wg.
opracowanych
kategorii
lub językiem
potocznym
Rejestrowanie
Czas obserwacji
wyznacza
sytuacja
Czas obserwacji
wyznacza
sytuacja lub
obserwator
Rejestrowanie
zachowań
będących funkcją
sytuacji językiem
potocznym
Rejestrowanie
Rejestrowanie
wszystkich
zachowań
językiem
potocznym
Rejestrowanie
Rejestrowanie

Obserwacja prowadzona przez rodziców i opiekunów. W dziennikach zapisuje się wszystkie
nowo powstające zachowania rozwijającego się dziecka bądź tylko pewna sferę zachowań.
Może to być systematyczne i ciągłe patrzenie na dziecko, a może to być selektywne
rejestrowanie zachowań.
Autoobserwacja
Głównym przedmiotem obserwacji jest Relacja między naszym zachowaniem a zachowaniem
dzieci. Nauczyciel w tej sytuacji występuje w podwójnej roli, osoby oddziaływującej w
konkretny sposób na dzieci oraz osoby obserwującej to oddziaływanie. Każdy z nas w swoim
działaniu popełnia błędy choć świadomie ich nie planuje.
Pierwsza Wiec zasada
przy
autoobserwacji to: nie bać się własnych błędów i mieć ich świadomość. Bardzo ważne jest
obserwowanie, jak zachowuje się Dziecko tuż po i niedługo po naszym działaniu, gdyż tym
sposobem możemy uzyskać informację zwrotną mówiącą o tym, jak dziecko odebrało nasze
zachowanie, czym było dla niego i jaką niosło treść emocjonalną, społeczną i poznawczą.
Dopiero Informacja od dziecka pozwoli jednoznacznie stwierdzić, czy i na ile nasze
zachowanie było prawidłowe lub błędne, jaki był jego rzeczywisty skutek.
Kolejnym etapem jest projektowanie,
tzn. dana sytuacja już minęła, ale mogą się powtórzyć
podobne da niej, można więc próbować wymyślać różne sposoby zachowania, dające się
zastosować w danej sytuacji, w stosunku do danego dziecka reagującego tak a nie inaczej.
Autoobserwację można wykorzystać w przypadku wystąpienia trudności pedagogicznych
oraz pojawiających się sukcesów, a więc w sytuacjach skrajnych. Takie stosowanie
autoobserwacji pozwoli na uświadomienie sobie własnych słabych i mocnych stron
pedagogicznego oddziaływania. Może to mieć istotne znaczenie w samodoskonaleniu
pedagogicznym, a także w lepszym poznaniu dzieci, z którymi pracujemy.
W autoobserwacji istotne jest rozróżnianie między tym, co chcieliśmy zrobić, czyli naszym
zamiarem, a tym co robimy, jak się zachowujemy – naszymi konkretnymi zachowaniami.
Podobieństwa i różnice poszczególnych obser
w
acji
Dziennik
obserwacji
Rejestrowanie ciągłe
zachowań
Rejestrowanie
pewnych zjawisk
Obserwacja
fotografic
zna
Rejestrowanie
ciągłe,
nieprzerwane w
jakimś odcinku
czasowym
Obserwacja
próbek
czasowych
Obserwacja
próbek zdarzeń
Oczekiwanie na
pojawienie się
zachowań
Obserwacja
sytuacyjn
a
Rejestrowanie
wywołanych
zachowań
Czas obserwacji
wyznacza obserwator,
tzn. moment
rozpoczęcia i czas
trwania obserwacji
Rejestrowanie
zachowań językiem
potocznym
Rejestrowanie w
odcinkach
czasowych, 2,5,10
minutowych a
nawet
sekundowych
Kilku
obserwatorów w
tym samym czasie
Czas obserwacji Czas obserwacji
wyznacza
wyznacza
obserwator, tzn.
obserwator, tzn.
czas rozpoczęcia i moment
trwania
rozpoczęcia i czas
obserwacji
trwania obserwacji
Rejestrowanie
zachowań
językiem
potocznym
Stosowanie
symboli
Rejestrowanie
Rejestrowanie
zachowań wg.
opracowanych
kategorii
lub językiem
potocznym
Rejestrowanie
Czas obserwacji
wyznacza
sytuacja
Czas obserwacji
wyznacza
sytuacja lub
obserwator
Rejestrowanie
zachowań
będących funkcją
sytuacji językiem
potocznym
Rejestrowanie
Rejestrowanie
wszystkich
zachowań
językiem
potocznym
Rejestrowanie
Rejestrowanie
str 15
dominujące w jego relacji z otoczeniem i jak można je wykorzystać w procesie pomocy?
Jakie są potrzeby i oczekiwania klienta nie tylko w odniesieniu do instytucji, ale przede
wszystkim względem pracownika socjalnego?
d) [[zasada]] uczestnictwa
- aby podopieczny był w stanie przełamać swą niechęć do
aktywności i odzyskać równowagę psychiczną oraz zaangażować wszystkie swoje siły w
proces działań korygujących i naprawczych, musi od samego początku aktywnie i świadomie
uczestniczyć w tym procesie. [[Pracownik]] socjalny już od nawiązania pierwszego kontaktu
stara się określić [[charakter]] tego uczestnictwa poprzez zastosowanie tzw. kontraktu
socjalnego;
e) [[zasada]] zaufania i poszanowania prywatności
- by [[klient]] mógł w pełni uczestniczyć w
procesie rozwiązywania swoich problemów, był w stanie zaakceptować pracownika
socjalnego jako swojego powiernika i doradcę, musi mieć przekonanie, że wszystkie
informacje, jakich udziela w trakcie wywiadów, zostaną wykorzystane wyłącznie na użytek
rozwiązania jego problemów i w takim zakresie, w jakim on sobie tego życzy. Nie mogą być
one także przedmiotem dyskusji poza kręgiem zawodowym osób zaangażowanych w proces
pomocy.
.
Obecnie [[zasady]] pracy socjalnej w tym aspekcie obwarowane są dodatkowymi regułami
zawartymi zarówno w Kodeksie: etycznym pracownika socjalnego oraz Ustawie o ochronie
dany.ch osobowych;
f) [[zasada]] samoświadomości
- zarówno [[pracownik]] socjalny, jak i [[klient]] mają własny system
motywacji i oceny zjawisk. Należy jednak umieć oddzielić stosunki z podopiecznym - czyli
motywację zawodową i konieczność służenia pomocą potrzebującym - od osobistych
preferencji czy uprzedzeń.
Każdy [[pracownik]] socjalny spotyka się w swej codziennej praktyce zawodowej z dużą liczbą
problemów i osób wywodzących się z różnych (często zmarginalizowanych) środowisk,
prezentujących różne systemy wartości. W takiej sytuacji trudno często uniknąć osobistych
impulsów, będących efektem własnych doświadczeń i przeżyć, toteż świadomość własnej roli
i relacji z podopiecznym jest kwestią niezwykłe ważną.

dominujące w jego relacji z otoczeniem i jak można je wykorzystać w procesie pomocy?
Jakie są potrzeby i oczekiwania klienta nie tylko w odniesieniu do instytucji, ale przede
wszystkim względem pracownika socjalnego?
d) Zasada uczestnictwa
- aby podopieczny był w stanie przełamać swą niechęć do
aktywności i odzyskać równowagę psychiczną oraz zaangażować wszystkie swoje siły w
proces działań korygujących i naprawczych, musi od samego początku aktywnie i świadomie
uczestniczyć w tym procesie. Pracownik socjalny już od nawiązania pierwszego kontaktu
stara się określić Charakter tego uczestnictwa poprzez zastosowanie tzw. kontraktu
socjalnego;
e) Zasada zaufania i poszanowania prywatności
- by Klient mógł w pełni uczestniczyć w
procesie rozwiązywania swoich problemów, był w stanie zaakceptować pracownika
socjalnego jako swojego powiernika i doradcę, musi mieć przekonanie, że wszystkie
informacje, jakich udziela w trakcie wywiadów, zostaną wykorzystane wyłącznie na użytek
rozwiązania jego problemów i w takim zakresie, w jakim on sobie tego życzy. Nie mogą być
one także przedmiotem dyskusji poza kręgiem zawodowym osób zaangażowanych w proces
pomocy.
.
Obecnie Zasady pracy socjalnej w tym aspekcie obwarowane są dodatkowymi regułami
zawartymi zarówno w Kodeksie: etycznym pracownika socjalnego oraz Ustawie o ochronie
dany.ch osobowych;
f) Zasada samoświadomości
- zarówno Pracownik socjalny, jak i Klient mają własny system
motywacji i oceny zjawisk. Należy jednak umieć oddzielić stosunki z podopiecznym - czyli
motywację zawodową i konieczność służenia pomocą potrzebującym - od osobistych
preferencji czy uprzedzeń.
Każdy Pracownik socjalny spotyka się w swej codziennej praktyce zawodowej z dużą liczbą
problemów i osób wywodzących się z różnych (często zmarginalizowanych) środowisk,
prezentujących różne systemy wartości. W takiej sytuacji trudno często uniknąć osobistych
impulsów, będących efektem własnych doświadczeń i przeżyć, toteż świadomość własnej roli
i relacji z podopiecznym jest kwestią niezwykłe ważną.
str 16
Kryteria ogólne i szczegółowe.
Ogólne kryterium jest to kryterium odwołujące się do jakiejś szerszej dziedziny aktywności
człowieka, lecz nie precyzujące ściśle rodzaju interakcji. Najczęściej stosowane w badaniach
kryteria tego typu dotyczą chęci siedzenia z kimś, mieszkania razem, pracowania lub
bawienia się.
Kryterium specyficzne natomiast sprowadza możliwość dokonania wyboru do bardzo
szczegółowo określonej interakcji społecznej, takiej jak chęć rozwiązywania z kimś zadań
arytmetycznych, uczenia się geografii czy historii.
Kryteria silne i słabe.
Silne kryterium odkrywa, ujawnia bardziej podstawowe i stałe związki międzyosobnicze
istniejące w grupie, podczas gdy słabe kryterium odbija tylko powierzchowne i nietrwałe
aspekty struktury grupowej. I tak na przykład, pytanie postawione uczniom młodszych klas
szkoły podstawowej o wskazanie towarzysza lub towarzyszki na dansing lub posiedzenie
Komisji Rozbrojeniowej ONZ będą przykładami kryteriów słabych, gdyż opierają się one na
sytuacjach nie leżących w sferze zainteresowań grupy społecznej w tym wieku. Kryteria słabe
są to więc takie kryteria, w stosunku do których członkowie grupy wykazują małe
zainteresowanie. Zachodzi to wtedy, gdy [[grupa]] charakteryzuje się zbyt niskim stopniem
rozwoju świadomości społecznej lub nie posiada wystarczającego doświadczenia w stosunku
do danego kryterium.
Kryteria realne i nierealne.
Jest to rozróżnienie pomiędzy kryteriami zakładającymi sytuacje realne, rzeczywiste,
posiadające wysoki [[stopień]] prawdopodobieństwa, np. ,,Z kim chciałbyś najchętniej siedzieć w
ławce, gdyby nastąpić miało w najbliższym czasie przesadzanie uczniów?”, a sytuacjami
mało (prawdopodobnymi nierealnymi, hipotetycznymi „Przypuśćmy, że jesteś
przewodniczącym Komisji do Nawiązywania Stosunków Kulturalnych z Mieszkańcami
Marsa. Kogo z kolegów ze swojej klasy wybrałbyś na szefa protokołu?”).
Kryteria indywidualne i społeczne.
Z kryterium indywidualnym mamy do czynienia wtedy, kiedy chodzi o wyodrębnienie jakiejś
jednostki z grupy osób dla wykonywania czynności nie związanych bezpośrednio z życiem
danej grupy i czynności nie odbywającej się w obecności pozostałych członków. Przykładami
takich czynności mogą być: granie w szachy, w tenisa, chodzenie na spacer z jakimś
członkiem grupy, a więc wszystkie czynności odbywające się jakby w pewnym oderwaniu od
życia grupy. Przy doborze partnerów kierujemy się wtedy głównie cechami osobowości tych
osób.
Kryteria jednostronne i dwustronne.
Kryteria dwustronne są to kryteria, przy których możliwe jest wzajemne wybranie się dwóch
osób. Należą tu m.in. takie kryteria, jak [[mieszkanie]] razem, siedzenie w ławce, bawienie się
itp. Kryteria jednostronne są to kryteria uniemożliwiające w zasadzie wybór wzajemny.
Należą tu wszelkiego rodzaju pytania o przywództwo, np. pytanie o kandydata na gospodarza
klasy, gdzie [[wybory]] wzajemne są bardzo mało prawdopodobne
(aczkolwiek nie
niemożliwe).
Zastosowanie kryteriów jednostronnych daje zupełnie odmienne rezultaty [[niż]] zastosowanie
kryteriów dwustronnych. Do [[badania]] określonych ról społecznych w klasie nadają się
bardziej kryteria jednostronne, natomiast do [[badania]] stosunków międzyosobniczych
konieczne są kryteria dwustronne.
Kryteria pozytywne i negatywne.
Obok omówionych poprzednio rodzajów kryteriów wyodrębnionych na podstawie pewnych
ich [[cech]] formalnych, takich jak [[stopień]] ogólności, [[siła]] kryterium, [[stopień]] realności i tym
podobnych wymiarów, można dokonać jeszcze jednego, bardzo przydatnego w praktyce ich
podziału na kryteria pozytywne i negatywne.
Kryteria pozytywne są to kryteria, na podstawie których uzyskujemy [[obraz]] rozkładu w grupie
sympatii i wzajemnych powiązań, co ma miejsce wtedy, gdy zastosujemy pytania
wymagające wskazania osób, z którymi chce się najbardziej nawiązać kontakt. Zaliczają się

Kryteria ogólne i szczegółowe.
Ogólne kryterium jest to kryterium odwołujące się do jakiejś szerszej dziedziny aktywności
człowieka, lecz nie precyzujące ściśle rodzaju interakcji. Najczęściej stosowane w badaniach
kryteria tego typu dotyczą chęci siedzenia z kimś, mieszkania razem, pracowania lub
bawienia się.
Kryterium specyficzne natomiast sprowadza możliwość dokonania wyboru do bardzo
szczegółowo określonej interakcji społecznej, takiej jak chęć rozwiązywania z kimś zadań
arytmetycznych, uczenia się geografii czy historii.
Kryteria silne i słabe.
Silne kryterium odkrywa, ujawnia bardziej podstawowe i stałe związki międzyosobnicze
istniejące w grupie, podczas gdy słabe kryterium odbija tylko powierzchowne i nietrwałe
aspekty struktury grupowej. I tak na przykład, pytanie postawione uczniom młodszych klas
szkoły podstawowej o wskazanie towarzysza lub towarzyszki na dansing lub posiedzenie
Komisji Rozbrojeniowej ONZ będą przykładami kryteriów słabych, gdyż opierają się one na
sytuacjach nie leżących w sferze zainteresowań grupy społecznej w tym wieku. Kryteria słabe
są to więc takie kryteria, w stosunku do których członkowie grupy wykazują małe
zainteresowanie. Zachodzi to wtedy, gdy Grupa charakteryzuje się zbyt niskim stopniem
rozwoju świadomości społecznej lub nie posiada wystarczającego doświadczenia w stosunku
do danego kryterium.
Kryteria realne i nierealne.
Jest to rozróżnienie pomiędzy kryteriami zakładającymi sytuacje realne, rzeczywiste,
posiadające wysoki Stopień prawdopodobieństwa, np. ,,Z kim chciałbyś najchętniej siedzieć w
ławce, gdyby nastąpić miało w najbliższym czasie przesadzanie uczniów?”, a sytuacjami
mało (prawdopodobnymi nierealnymi, hipotetycznymi „Przypuśćmy, że jesteś
przewodniczącym Komisji do Nawiązywania Stosunków Kulturalnych z Mieszkańcami
Marsa. Kogo z kolegów ze swojej klasy wybrałbyś na szefa protokołu?”).
Kryteria indywidualne i społeczne.
Z kryterium indywidualnym mamy do czynienia wtedy, kiedy chodzi o wyodrębnienie jakiejś
jednostki z grupy osób dla wykonywania czynności nie związanych bezpośrednio z życiem
danej grupy i czynności nie odbywającej się w obecności pozostałych członków. Przykładami
takich czynności mogą być: granie w szachy, w tenisa, chodzenie na spacer z jakimś
członkiem grupy, a więc wszystkie czynności odbywające się jakby w pewnym oderwaniu od
życia grupy. Przy doborze partnerów kierujemy się wtedy głównie cechami osobowości tych
osób.
Kryteria jednostronne i dwustronne.
Kryteria dwustronne są to kryteria, przy których możliwe jest wzajemne wybranie się dwóch
osób. Należą tu m.in. takie kryteria, jak Mieszkanie razem, siedzenie w ławce, bawienie się
itp. Kryteria jednostronne są to kryteria uniemożliwiające w zasadzie wybór wzajemny.
Należą tu wszelkiego rodzaju pytania o przywództwo, np. pytanie o kandydata na gospodarza
klasy, gdzie Wybory wzajemne są bardzo mało prawdopodobne
(aczkolwiek nie
niemożliwe).
Zastosowanie kryteriów jednostronnych daje zupełnie odmienne rezultaty Niż zastosowanie
kryteriów dwustronnych. Do Badania określonych ról społecznych w klasie nadają się
bardziej kryteria jednostronne, natomiast do Badania stosunków międzyosobniczych
konieczne są kryteria dwustronne.
Kryteria pozytywne i negatywne.
Obok omówionych poprzednio rodzajów kryteriów wyodrębnionych na podstawie pewnych
ich Cech formalnych, takich jak Stopień ogólności, Siła kryterium, Stopień realności i tym
podobnych wymiarów, można dokonać jeszcze jednego, bardzo przydatnego w praktyce ich
podziału na kryteria pozytywne i negatywne.
Kryteria pozytywne są to kryteria, na podstawie których uzyskujemy Obraz rozkładu w grupie
sympatii i wzajemnych powiązań, co ma miejsce wtedy, gdy zastosujemy pytania
wymagające wskazania osób, z którymi chce się najbardziej nawiązać kontakt. Zaliczają się
Pobierz prace (Do pobrania wymagana jest odpowiednia ilość punktów)
  1. doc doc Pobierz wersję oryginalną
Prace i materiały o pododbnej tematyce
  1. Diagnostyka pedagogiczna wyklady calosc
  2. Diagnostyka pedagogiczna
  3. Diagnostyka pedagogiczna
  4. Diagnostyka
  5. Diagnostyka samochodu
Portal Zgapa.pl nie jest odpowiedzialny za treści materiałów w tym także komentarzy pochodzących od użytkowników serwisu.
Inne Wypracowania znajdziesz na tej stronie