XVII w. n.e.
(ok. 1636-ok. 1701), polski pamiętnikarz. 1656-1667 służył w wojsku, m.in. pod komendą S. Czarnieckiego, walcząc ze Szwedami, Węgrami, Rosjanami i biorąc udział w wyprawie do Danii.
Od 1667 zajął się gospodarowaniem w niewielkim majątku w Krakowskiem. 1672 dowodził oddziałem pospolitego ruszenia przeciwko Turkom. Był pieniaczem i awanturnikiem procesującym się nieustannie, pięciokrotnie skazanym na banicję, a w 1700 na infamię. Swe słynne pamiętniki spisał prawdopodobnie 1690-1695. Zyskały one miano najwybitniejszego utworu pamiętnikarskiego literatury staropolskiej.
Zostały wydane dopiero w 1836 przez E. Raczyńskiego na podstawie uszkodzonego rękopisu. Stanowią znakomity dokument szlacheckiej obyczajowości i mentalności w XVII w. Pasek opisuje także zdarzenia historyczne z lat 1656-1688, np. wojnę polsko-szwedzką (szczególnie zasługi S. Czarnieckiego), wojnę z Moskwą, rokosz Lubomirskiego, odsiecz wiedeńską Jana III Sobieskiego (wg cudzych relacji).
Prezentuje się jako zdecydowany zwolennik przywilejów i swobód szlacheckich, krytycznie nastawiony do magnatów. Relacja Paska jest barwna, pełna anegdot i przygód, łączy elementy autobiografii i wspomnień, zbliżając się do formy powieści historyczno-obyczajowej.
Posługuje się często tzw. makaronizmami (mieszaniną słów i wyrażeń polskich oraz łacińskich). Pamiętniki Paska wywarły duży wpływ na literaturę XIX w., m.in. na: A. Mickiewicza, J. Słowackiego, Z. Krasińskiego, J.I. Kraszewskiego, H. Sienkiewicza.
