Czytaj więcej"/> Drukuj
Związek zawodowy - masowa organizacja społeczna zrzeszająca na zasadzie dobrowolności ludzi pracy najemnej.
Podstawowym zadaniem związków zawodowych jest obrona interesów pracowników i działanie na rzecz poprawy ich sytuacji ekonomicznej i społecznej. Związki próbują więc przeciwdziałać zwolnieniom, kontrolują przestrzeganie kodeksu pracy przez pracodawców, zabiegają o wyższe pensje i lepsze warunki pracy dla pracowników. Często prowadzą również działalność samopomocową (np. fundusze strajkowe), edukacyjną (np. kursy przekwalifikowujące) i oświatową (np. kampanie informacyjne o prawach przysługujących pracownikom).

Historia ruchów związkowych w Polsce

Pierwsze związki zawodowe zaczęły powstawać na ziemiach polskich pod koniec XIX wieku. Proces ten rozpoczął się na Górnym Śląsku, przede wszystkim w Gliwicach, Bytomiu, Katowicach i Tarnowskich Górach (w zaborze pruskim). Na tym właśnie terenie w 1889 roku powstaje Związek Wzajemnej Pomocy - pierwsza masowa organizacja o charakterze związku zawodowego w Polsce. 3 lata później, w 1902 roku powstaje Zjednoczenie Zawodowe Polskie, które skupiało robotników polskich z Nadrenii i Westfalii. W czasach zaborów powstaje też Centralny Związek Zawodowy Polski (1913) o charakterze socjalistycznym.
Wśród pierwszych organizacji związkowych w Galicjii powstaje także związki o charakterze chrześcijańsko-społecznym (na fali encykliki Rerum novarum i katolickiej nauki społecznej). Wśród nich jest m.in. powstałe w 1906 roku Polskie Zjednoczenie Zawodowe Robotników Chrześcijańskich. Na ziemiach austriackich powstaje w 1916 roku w Krakowie Krajowa Komisja Związków Zawodowych, podległa swojej centrali w Wiedniu. Trzecim nurtem, obok socjalizmu i katolickiej nauki społecznej, dominującym w polskich związkach zawodowych był nacjonalizm. Właśnie w tym nurcie w 1906 roku powstaje Narodowy Związek Robotniczy, zależny od Narodowej Demokracji.
Organizacje o charakterze socjalistycznym w dużej mierze współpracowały z Socjaldemokracją Królestwa Polskiego i Litwy oraz PPS, a od 1907 roku z PPS-Lewicą. Rozluźnienie w Królestwie Polskim spowodowało także, że w 1906 roku powstało tu Stowarzyszenie Robotników Chrześcijańskich.
Krótko po wojnie, na początku lat 20-tych XX wieku, przeprowadzone badania wykazały, że w Polsce istniało ok. 2 tysiące odrębnych organizacji związkowych zrzeszonych w 30 centralach. II wojna światowa przerwała dynamiczny rozwój ruchu związkowego w Polsce.
Dopiero po wyzwoleniu, na terenie tzw. Polski lubelskiej, w listopadzie 1944 roku władze komunistyczne powołały w Lublinie prorządową Tymczasową Komisję Centralną Związków Zawodowych. Socjaliści i koła chrześcijańskie dążą po wojnie do odbudowania swoich central związkowych. Jednak Polska Partia Robotnicza i prokomunistyczna Polska Partia Socjalistyczna definitywnie sprzeciwiają się ich reaktywacji na odbywającym się w listopadzie 1945 roku Kongresie Związków Zawodowych. Na tym samym zjeździe PPR i PPS doprowadziły do powstania koncesjonowanego i scentralizowanego Zrzeszenia Pracowniczych Związków Zawodowych (od 1949 roku pod nazwą Zrzeszenie Związków Zawodowych). Jego pracą kierowała jedyna koncesjonowana centrala związkowa - Centrala Rady Związków Zawodowych. Według badań przeprowadzonych pod koniec lat 40-tych XX wieku 90% polskich robotników przynależało po wojnie do związku zawodowego.
W dobie PRL-u związki zawodowe odgrywały znaczącą rolę w życiu politycznym i społecznym. Mogły uczestniczyć w działaniach rad narodowych, rad zakładowych. Działały też wspólnie z Komisją Specjalną do Walki z Nadużyciami i Szkodnictwem Gospodarczym; zarządzały Funduszem Wczasów Pracowniczych. Centrala Rady Związków Zawodowych miała też prawo inicjatywy ustawodawczej.
W czasie reżimu PRL w systemie organizacji związkowych pojawił się wyłom w postaci Wolnych Związków Zawodowych, które zaczęły rozwijać się na Górnym Śląsku, Pomorzu Gdańskim, w Szczecinie i Łodzi. W 1980 roku po wielu strajkach robotniczych władze zgodziły się na legalizację Niezależnego Samorządnego Związku Zawodowego "Solidarność". W krótkim czasie "Solidarność" stała się jedną z największych organizacji masowych, działających w PRL (liczyła ok. 10 milionów członków). W 1981 zaczęły powstawać siostrzane w stosunku do "Solidarności", związki zawodowe. Utworzono m.in. Niezależny Samorządny Związek Zawodowy Rolników Indywidualnych Solidarność i Niezależny Samorządny Związek Zawodowy Indywidualnego Rzemiosła Solidarność.
W dniu rozpoczęcia stanu wojennego (grudzień 1981) zawieszono działalność nie tylko "Solidarności", ale także prorządowych związków zawodowych. W październiku 1982 roku oficjalnie rozwiązano "Solidarnośc". W 1984 roku powstało Ogólnopolskie Porozumienie Związków Zawodowych, które przejęło majątek "Solidarności". Do ponownej legalizacji opozycyjnego związku zawodowego doszło w wyniku porozumień zawartych przy Okrągłym stole w 1989 roku. Po przemianach związek zawodowy "Solidarność" stał się jednocześnie największą siłą polityczną w Polsce.

Związki zawodowe w Polsce

Procedura rejestracji związków zawodowych w Polsce

W Polsce związek zawdoowy powołuje co najmniej 10 osób, którym prawo nadaje taką możliwość (w praktyce każdy obywatel Polski za wyjątkiem osób pozbawionych praw obywtelskich). Zanim zostanie dokonana rejestracja członkowie związku muszą uchwalić status, wybierany jest także komitet założycielski. Następnie składany jest wniosek o rejestrację w Krajowym Rejestrze Sądowym.
Materiał wydrukowany z portalu zgapa.pl dnia 2020-11-26 21:48:43