Czytaj więcej"/> Drukuj
Wilczy_Szaniec -
Wilczy Szaniec (niem. Wolfsschanze) - w latach (1941-1944) główna kwatera Adolfa Hitlera i Naczelnego Dowództwa Sił Zbrojnych (OKW) w gierłoskim lesie, na wschód od leżącej na skraju lasu wsi Gierłoż i 8 km na wschód od Kętrzyna (obecnie w woj. warmińsko-mazurskim). Wilczy Szaniec był jedną z kwater głównych (niem. Führerhauptquartier - FHQ) Hitlera. (Przyjmuje się, że kwaterą główną było miejsce, gdzie przebywał wódz - führer). W nazwie (kryptonimie) kwatery znajdowało się zwykle słowo wilk (niem. Wolf), od pseudonimu partyjnego Hitlera - "Pan Wilk" (niem. Herr Wolf)

Kwatery pomocnicze współpracujące z kwaterą główną

Z kwaterą główną współpracowały kwatery pomocnicze rozlokowane w promieniu do 60 km od Wilczego Szańca wzdłuż linii kolejowej Kętrzyn - Węgorzewo (od Wilczego Szańca w kierunku Węgorzewa) w lesie za Radziejami była Kwatera Hansa Lammersa (kryptonim "Wendula"), dalej w Mamerkach kwatera Naczelnego Dowództwa Wojsk Lądowych (OKH) (kryptonim "Anna"). Przy linii kolejowej Giżycko - Węgorzewo (linia nie istnieje) w lesie obok Pozezdrza znajdowała się kwatera Heinricha Himmlera (kryptonim "Hochwald"). W Sztynorcie miał kwaterę minister spraw zagranicznych III Rzeszy Joachim von Ribbentrop, na północ od Gołdapi w lesie była kwatera Naczelnego Dowództwa Wojsk Lotniczych (OKL) (kryptonim "Robinson"), nieco dalej na północ (już w Rosji - Obwód kaliningradzki) był pałac cesarza Wilhelma II , który zajął Hermann Göring. Göring miał kwaterę na terenie Puszczy Piskiej w Szerokim Borze (kryptonim tej kwatery "Breitenheide"), a od 1944 r. swój schron na terenie Wilczego Szańca. W Giżycku na terenie Twierdzy Boyen znajdowała się placówka wywiadu "Obce Armie Wschód" (kryptonim "Emma") podporządkowana Gehlenowi. Placówka Abwehry (wywiadu wojskowego) podporządkowana Canarisowi miała siedzibę w Mikołajkach (kryptonim "Walli II").

Ogólny opis "Wilczego Szańca"

Wilczy_Szaniec -
"Wilczy Szaniec" przecinała wyżej wspomniana linia kolejowa i równoległa do niej droga Gierłoż - Parcz. Kwatera miała powierzchnię 250 ha i otoczona była wokół polem minowym. Do kwatery prowadziły trzy wjazdy, przy których były wartownie. Wartownia zachodnia znajdowała się w pobliżu wsi Gierłoż. Wartownia wschodnia położona była na skraju lasu od strony wsi Parcz. Obok tej wartowni na prawo od drogi Gierłoż - Parcz znajdowało się lądowisko dla samolotów kurierskich. Również na prawo od wymienionej drogi z centrum kwatery przejeżdżało się do wartowni południowej. Droga od wartowni południowej (wartownia nie istnieje) prowadzi do drogi Kętrzyn - Giżycko, za którą znajduje się właściwe lotnisko, które obsługiwało kwaterę. Stała załoga "Wilczego Szańca" liczyła 2100 - 2200 osób. Na terenie kwatery Hitler miał stały personel bezpośredniej obsługi, w tym lekarzy. Załoga kwatery korzystała z obsługi medycznej w przeznaczonym na ten cel szpitalu w Karolewie.

Wybór miejsca i budowa kwatery

Po pokonaniu Francji Hitler wydał rozkaz przygotowania planu wojny z ZSRR. Ogólną koncepcję tego planu przygotowywał (lipiec 1940) gen. Erich Marcks - szef sztabu 18 Armii, później (wrzesień 1940) gen. Friedrich Paulus - szef oddziału operacyjnego Sztabu Generalnego Wojsk Lądowych (OKH). Obaj generałowie podlegali szefowi tego sztabu (OKH) gen. Franzowi Halderowi. Hitler 18 grudnia 1940 podpisał dyrektywę nr 21 - plan "Barbarossa", który zakładał rozgromienie ZSRR w ciągu kilku miesięcy. Wcześniej (16 lipca 1940) Hitler podpisał dyrektywę nr 16, w której znalazło się określenie: "sztaby dowodzenia naczelnych dowódców wojsk lądowych, marynarki wojennej, lotnictwa muszą znajdować się w rejonie odległym najwyżej 50 km od mojej kwatery głównej". Przyjęto zasadę, że kolejne kwatery główne muszą być lokalizowane jak najbliżej frontu, ale na miejscu bezpiecznym.
Wilczy Szaniec zlokalizowano w zachodniej części Giżyckiego Rejonu Umocnionego. Kwatera Hitlera dodatkowo chroniona była przez rozmieszczone w najbliższej okolicy stanowiska obrony przeciwlotniczej i samoloty myśliwskie, które bazowały na lotniskach w promieniu do 100km (lotnisko własne, lotnisko polowe w Giżycku, w miejscowości Szyba koło Ełku, koło Sępopola i lotniska w Królewcu).
Budowę Wilczego Szańca rozpoczęto późną jesienią 1940. Budowę kwatery prowadziła głównie firma Zakłady Chemiczne "Askania" z innymi firmami z Organizacji Todt oraz wspomagały je prywatne firmy budowlane z Kętrzyna i Giżycka. Projektantem obiektu był inż. Behrens z Organizacji Todt. Budowa kwatery trwała praktycznie od 1940 do 1944 roku (także w trakcie jej użytkowania). Jednorazowo przy budowie "Wilczego Szańca" pracowało 2 - 3 tys. osób. Robotnicy OT zakwaterowani w Kętrzynie do pracy dowożeni byli transportem kolejowym i samochodowym.
Budowę kwatery prowadzono w trzech fazach: Na terenie "Wilczego Szańca" znajdowało się około 80 obiektów o konstrukcji trwałej i około 100 baraków drewnianych. Najsolidniejsze schrony typu ciężkiego miały ściany o grubości 4-6 m i stropu do 8 m. Wszystkie obiekty na terenie Wilczego Szańca były budowlami typu naziemnego, za wyjątkiem kilku magazynów na żywność, czy amunicję. Pod częścią obiektów znajdowały się podpiwniczenia z przeznaczeniem na urządzenia techniczne (np. agregaty prądotwórcze).
Cała kwatera była odpowiednio maskowana (przy budowie starano się zachować istniejące drzewa, dachy obiektów pokryte były trawą rosnącą na warstwie ziemi, na ścianach schronów występowało maskowanie naturalne i sztuczne, maskowane były także drogi wewnętrzne za pomocą siatek maskujących). Skuteczność maskowania sprawdzana była za pomocą zdjęć lotniczych.

Użytkowanie kwatery

Hitler przebywał w Wilczym Szańcu w przedziale czasowym od 24 czerwca 1941 do 20 listopada 1944. Spędził tutaj około 800 dni (po odliczeniu wyjazdów). W czasie użytkowania Wilczego Szańca Hitler najdłużej przebywał w kwaterze "Wehrwolf" koło Winnicy na Ukrainie oraz w Berchtesgaden-Berghof.
W I strefie zamkniętej obok Hitlera stale przebywali Martin Bormann (szef kancelarii NSDAP i sekretarz Hitlera), Wilhelm Keitel, Alfred Jodl, przedstawiciele poszczególnych rodzajów sił zbrojnych, stenografowie, przyboczni lekarze Hitlera, adiutanci i inni związani z obsługą sztabu głównego. Codzienne życie w kwaterze koncentrowało się wokół narad. Zwykle około godziny 12:00 odbywała się narada główna z omówieniem sytuacji na frontach, około godziny 18:00 odbywało się omówienie sytuacji jakie zaszły w ciągu dnia i ostatnie spotkanie około północy. Wilczy Szaniec odwiedzali przedstawiciele państw współpracujących z hitlerowskimi Niemcami (Bułgarii, Finlandii, Francji - premier rządu Vichy, Japonii, Rumunii, Słowacji, Włoch - kilkakrotnie Benito Mussolini). Do kwatery przybywali także podwładni Hitlera z terenów krajów okupowanych i Niemiec, w tym Hans Frank i Erich Koch. W Wilczym Szańcu podejmowano najważniejsze decyzje związane z historią II wojny światowej. Tutaj w dniu 20 lipca 1944r. Claus von Stauffenberg dokonał nieudanego zamachu na Hitlera. Hitler opuścił Wilczy Szaniec w dniu 20 listopada 1944r., gdy front zbliżył się niebezpiecznie blisko (wcześniej trwały już walki o pobliską Gołdap).
W dniach 21 i 22 stycznia 1945 Wilczy Szaniec użytkowany był przez sztab 4 Armii gen. Friedricha Hossbacha. Gen. Hossbach bez wiedzy Hitlera w dniu 22 stycznia 1945 wydał rozkaz wycofania wojsk niemieckich z rejonu Wielkich Jezior Mazurskich.

Wysadzenie i rozminowanie kwatery

Wilczy_Szaniec -
Wysadzenia obiektów na terenie Wilczego Szańca dokonali saperzy z Grupy Korpuśnej gen. Eduarda Hausera w nocy 24/25 stycznia 1945 po zajęciu przez Armię Czerwoną w dniu 24 stycznia 1945 pobliskiego Węgorzewa. Szacuje się, że na wysadzenie jednego schronu typu ciężkiego zużywano kilka ton trotylu. Zniszczoną kwaterę w dniu 27 stycznia 1945 zajęły wojska 31 Armii gen. P. Szafranowa, a w dniu 14 lutego 1945 przybył tu pełnomocnik NKWD przy 3 Froncie Białoruskim gen. Wiktor Abakumow.
Ostatecznego rozminowania pola minowego (długości około 10 km, szerokości 80-100 m) otaczającego kwaterę dokonali polscy saperzy. Przy rozminowaniu w latach 1945-1947 i 1950-1955 pracowało sześć różnych pododdziałów. W latach 1953-1955 unieszkodliwiono 54 tys. min. W 1954 r. rozminowywaniem kierował przedwojenny oficer, późniejszy pułkownik Edmund Józefowicz (1913-1996) z Mazurskiej Brygady Saperów, który był doskonałym fachowcem, absolwentem Szkoły Podchorążych Inżynierii z 1937 r., uczestnikiem bitwy pod Kockiem i więźniem Stutthofu (złapany po ucieczce z oflagu). Zapora minowa składała się z min przeciw piechocie i przeciwpancernych. Część min była nierozbrajalna, a miny w opakowaniu szklanym były niewykrywalne urządzeniami saperskimi. Z tego powodu było to zadanie bardzo niebezpieczne, podczas którego zdarzały się wypadki śmiertelne i poważne zranienia. Z tych względów do likwidacji pola minowego użyto materiałów wybuchowych. Przekazanie terenu po całkowitym rozminowaniu Wilczego Szańca nastąpiło w dniu 29 października 1955 r.

Kwatera później

Wilczy Szaniec udostępniony został do zwiedzania w 1959r., chociaż jeszcze przed zakończeniem rozminowania kwaterę nieoficjalnie zwiedzały różne osobistości np. w 1947r. kardynał August Hlond.
Dnia 20 lipca 1992r. w rocznicę zamachu na Hitlera uroczyście odsłonięto tablicę pamiątkową ku czci Clausa Schenka hrabiego von Stauffenberga. Tablica powstała z inicjatywy Ambasadora Republiki Federalnej Niemiec dr Franza Bertele. W uroczystości odsłonięcia tablicy uczestniczyło trzech synów Stauffenberga.
Nieco później 17 października 2003r. w Wilczym Szańcu odsłonięto tablicę upamiętniającą saperów, którzy zginęli w czasie rozminowywania kwatery. W uroczystości odsłonięcia tablicy uczestniczył Metropolita Warmiński abp Edmund Piszcz. Przy tablicy ustawiono atrapy min betonowych na wzór oryginału z Muzeum w Owczarni.

Wizyty podwładnych Hitlera w Wilczym Szańcu

Wizyty w Wilczym Szańcu przedstawicieli państw współpracujących z III Rzeszą

15 lipca 1942

11 lutego 1942
10 stycznia 1943
26 lutego 1944
5 sierpnia 1944

4 kwietnia 1942

24 marca 1942

25 października 1941
19 grudnia 1942

12 lipca 1942
13 grudnia 1942 ( otrzymał Żelazny Krzyż )

19 grudnia 1942

27 czerwca 1942

10 września 1941 (w asyście gen. Szambathely)

5 stycznia 1943

26 sierpnia 1941
12 września 1943
20 lipca 1944

14 lipca 1941
20 stycznia 1943

18 października 1941

26 października 1941

Materiał wydrukowany z portalu zgapa.pl dnia 2020-08-10 20:59:42