Czytaj więcej"/> Drukuj
Uzależnienie to nabyta silna potrzeba wykonywania jakiejś czynności lub zażywania jakiejś substancji.
W praktyce określenie to używane jest w kilku znaczeniach.

Uzależnienie fizjologiczne

Uzależnienie fizjologiczne (ang. physiological dependence), zwane też czasem fizycznym, to nabyta silna potrzeba stałego zażywania jakiejś substancji odczuwana jako szereg dolegliwości fizycznych (np. bóle, biegunki, uczucie zimna, wymioty, drżenia mięśni, bezsenność). Zaprzestanie jej zażywania (odstawienie) prowadzi do wystąpienia zespołu objawów, które określa się jako zespół abstynencyjny (zespół z odstawienia). W leczeniu uzależnienia fizjologicznego stosowana jest detoksykacja, czyli odtrucie.
Grupa substancji, których nadużywanie prowadzi do uzależnienia fizjologicznego jest niewielka. Najważniejsze z nich to (w nawiasie nazwa choroby polegającej na uzależnieniu od danej substancji): Do uzależnienia fizjologicznego nie prowadzą LSD, kofeina, amfetamina (zdania badaczy sa podzielone), THC ani wiele innych substancji psychoaktywnych stosowanych rekreacyjnie.
Ciekawym przykładem wywolywania czystej zalezności fizjologicznej przy braku psychicznej są niektóre pochodne steroidow. Zależność ta jest na tyle silna, iż leków tych nie można odstawic nagle gdyż moża zagrozić to zyciu pacjenta.
Walka z uzależnieniem fizjologicznym przy dzisiejszym stabnie wiedzy jest dośc łatwa, często stosuje się środki pomocnicze (zapobiegające negatywnym efektom i zmniejszające ból) na czas kuracji i powoli zmniejsza się dawkę danej substancji. W ciężkich przypadkach uzależnienia od opiatów, stosowana jest kuracja metadonowa lub buprenorfinowa. W lżejszych przypadkach stosowane są duże dawki diazepamu (Relanium). Zmiany receptorowe, przepuszczalność błon komórkowych, produkcja enzymów i neuroprzekazników potrafią dośc szybko sie cofać do stanu prawidłowej homeostazy. Tak wieć uzależnienie fizjologiczne stanowi niewielki problem w porównaniu do uzależnienia psychicznego.
Wszystkie narkotyki wywołują - jeśli używa się ich względnie często i względnie systematycznie - wystapienie zależności (uzależnienia) na poziomie psychicznym. Niemożliwa jest sytuacja wystapienia objawów zależności fizycznej przy braku uzależnienia psychicznego, często natomiast zdarza się sytuacja odwrotna. Szczególnie ma to miejsce w przypadku nadużywania substancji nie powodującej trwałej adaptacji organizmu (komórek), jak wymienione wyżej THC, czy halucynogeny.
Prowadzone są badania nad przydatnością ibogainy w walce z uzależnieniami. Terapia tym środkiem prowadzona już jest między innymi w USA. Metoda ta, ma dużą skuteczność - nawet 50% heroinistów po jednorazowym użyciu ibogainy odeszło od nałogu. W Polsce prowadzone są badania nad możliwością uzyskania z ibogi preparatów pozbawionych właściwości toksycznych w celu wykorzystania w terapii uzależnień.

Uzależnienie psychiczne

Uzależnienie psychiczne (ang. psychical dependence), znane też jako psychologiczne, to nabyta silna potrzeba stałego wykonywania jakiejś czynności lub zażywania jakiejś substancji, której niespełnienie jednak nie prowadzi do poważnych fizjologicznych następstw.
Uzależnienie psychiczne cechuje: Zależność psychiczna to stan, w którym osoba dotknięta tą chorobą nie potrafi bez pomocy z zewnątrz przerwać zachowań kompulsywnych związanych ze zdobywaniem i konsumpcją. Nieleczona zależnośc psychiczna od substancji chemicznych prowadzi najczęściej do więzienia, szpitala psychiatrycznego, a w końcu i śmierci. Na dzień dzisiejszy nie są znane skuteczne metody leczenia uzależnienia psychicznego od substancji chemicznych. Możliwe jest zatrzymanie kompulsywnych zachowań ale nie całkowite wyleczenie.
Uzależnienie psychiczne mogą wywoływać różne przyjemnie czynności:
Preferencja miejsca polega na tym iż zwierzę po pewnym czasie preferuje klatke z wodą zawierającą narkotyk względem klatki zawierającą czystą wodą. Wszytskie subatancje o dzialaniu "nagradzjącym" czyli narkotyki daja pozytywny wynik w tym tescie. Walka z uzależnieniem psychicznym zależy w głównej mierze od woli osoby uzależnionej. Jako, że wola uzależnionego jest naruszona, osłabiona pojawia się problem "błędnego koła". Dlatego niezmiernie rzadko zdarzają się "samowyleczenia" w przypadku zaawansowanych faz uzależnienia. Charakterystyczne jest podejmowanie przez uzależnionego decyzji (np. o rezygnacji z zażywania) i niemożność realizacji tej decyzji. Towarzyszy temu rozrastajacy się system psychologicznych mechanizmów obronnych.
Do niedawna za uzależnienie od narkotyków obarczano tylko i wyłącznie tzw. słabą wole osób uzależnionych. W świetle współczesnych badań wiadomo, iż owo osłabienie nie jest istotą tej choroby. Link do kilku ciekawych teorii na temat uzależnienia i jego powstawania link.
Mimo mylącej nazwy, uzależnienie psychiczne ma swoje fizyczne (neurologiczne) podłoże i jest tak samo realne jak uzależnienie fizjologiczne z tą różnicą, że zmiany które powoduję nie cofają się samoistnie, albo cofają się bardzo wolno w skali zycia osobnika. Wszystkie farmakologiczne teorie powstawania uzależnienia potwierdzają hipotezę wysuniętą przez Robinsona i Beridga a pożniej rozwinięta przez Di Chiara G., North R.A.: Neurobiology of opiate abuse. Trends Pharmacol Sci 1992, 13: 185-193., że nagroda posiada dwie fazy: fazę aktywną poszukiwania i oczekiwania przyjemności (np zdobywanie pizzy, flirt-sex) oraz fazę pasywną zaspokojenia (stan po najedzieniu się pizzą, stan po orgaźmie). Faza druga podlega habituacji w OUN (ujemnemu sprzężeniu zwrotnemu), a faza pierwsza nie. Faza pierwsza zwiazana jest z odruchami warunkowymi opartymi o uklad dopaminergiczny podlegającymi warunkowaniu srodowiskowemu i uczeniu się asocjacyjnemu. Faza druga oparta jest o układ opioidowy i odruchy bezwarunkowe. Gdyby nie zjawisko habituacji moglibyśmy zrobić sobie krzywdę jedzeniem lub seksem. Narkotyki właściwie niepodlegają zjawisku habituacji w mózgu a dodatkowo mają zdumiewającą właściwość uczulania go na oczekiwanie przyjemności (nagrody)czego nie potrafi żadna fizjologiczna przyjemność. OUN próbuje się bronić przed działaniem narkotyku obniżając przyjemność z konsumpcji poprzez fizjologiczne mechanizmy kompensujące (np zmiany wrażliwości receptorów, produkcje MAO) przez co dochodzi do coraz większej różnicy między oczekiwaną przyjemnością a uzyskiwaną. Następuje coraz silniejszy wzrost napięcia związany z oczekiwaniem nagrody -faza pierwsza, która paradoksalnie staje się coraz słabsza w fazie drugiej. Wyuczenie takiego zachowania i niemożność osiągnięcia fazy zaspokojenia prowadzi do obsesji brania i uzależnienia. Hipoteza ta również dość dobrze tłumaczy dlaczego myszy zmuszane do pica wody z kokaina (przy braku alternatywy) znacznie trudniej się uzależniają niż myszy które same mogą wybierać między czysta woda a wodą z kokainą. W tym drugim przypadku tzw nienormalne uczenie asocjacyjne opisane przez Di Chiare ma właśnie miejsce. To właśnie aktywny wybór samopodawania prowadzi do wbudowania się tej czynności w układ nagrody zwierzęcia a w konsekwencji do choroby mózgu - uzależnienia. Doświadczenia na myszach maja swoje przełożenie kliniczne znane są przypadki osób przyjmujących przez wiele lat morfinę (z np. powodu np choroby nowotworowej) które po jej ustąpieniu poddają się procesowi terapii z dużą skutecznością. Z drugiej strony osoby które same zdecydowały o samointoksykacji leczą się bardzo trudno. Proces podejmowania decyzji o samopodawaniu narkotyku wydaje się być kluczowym dla powstawania zależności psychicznej u zwierząt oraz ludzi. Hipoteza Di Chiary tłumaczy również dość dobrze nieodwracalność tego procesu czyli praktyczną "nieuleczalność" uzależnienia. Wytworzone w skutek plastyczności mózgu nowe połączenia neuronalne w OUN jak i nienormalna emocjonalna pamięć działania narkotyku pozostają do końca życia zwierzęcia jak również i człowieka. Właśnie ta pamięć jest przyczyną częstych nawrotów osób uzależnionych. Jest ona odpowiedzialna za pobudzanie ciała migdałowatego i kory przedczołowej w mózgu osoby uzależnionej. Ośrodki te z kolei pobudzają jądro półleżące przegrody oraz obszar nakrywki brzusznej (VTA) wymuszając zachowania poszukiwawcze narkotyku właściwie z pominięciem woli uzależnionego. Zaleczanie uzależnienia polega zatem na wyuczaniu nowych odruchów i nawyków w procesie terapii. Zachodzące w jej trakcie neuronalne zmiany w mózgu równoważą i przeciwdziałają starym zachowaniom. Jest to więc proces długotrwały wymagający niezwykłej determinacji oraz aktywnego udziału osoby uzależnionej. Może być on w przyszłości wspomagany przez leki hamujące zachowania poszukiwawcze prowadzące do przymus brania (ang. craving). Są to leki blokujące receptory glutarminergiczne (np. memantyna, ibogaina), oraz receptory dopaminergiczne (np. 1-metylo-1,2,3,4-terahydroizochinolina). Z lekami hamującymi przymus brania wiąże się obecnie wielkie nadzieje. Leki te nie będą leczyć uzależnienia jako takiego lecz likwidować lub zmniejszać ilość nawrotów.

Uzależnienie społeczne

Uzależnienie społeczne (socjologiczne), wiąże się z zażywaniem środków toksycznych pod wpływem panującej mody lub w grupie ludzi podobnych do siebie (np. hippisów), w kręgach młodzieży z tzw. subkultur. Istotą zjawiska jest bardzo silne uzależnienie od grupy, co pociąga za sobą bezwzględne respektowanie panujących w niej zasad i obyczajów. Ponadto osoba uzależniona, w miarę pogłębiania się choroby rezygnuje z ważnych dla siebie wcześniej aktywności, wypada z ról społecznych (utrata pracy, usunięcie ze szkoły, konflikty w rodzinie, zanik zainteresowań, zawężenie kontaktów do grupy narkomańskiej). Następuje coraz większa marginalizacja i najczęściej również kryminalizacja środowiska, w którym obraca się uzależniony.
Przezwyciężenie uzależnienia fizjologicznego w walce z uzależnieniem narkotykowym to niewielkie osiągnięcie. Głównym czynnikiem powodującym, że narkomani wracają do uzaleznienia jest jego psychiczny aspekt.
W Polsce i na świecie popularnym i skutecznym środkiem do walki z uzależnieniem psychicznym są mityngi AA. Na podobnej zasadzie organizowane są zebrania anonimowych narkomanów (NA), anonimowych nikotynistów, anonimowych erotomanów (AE) oraz anonimowych hazardzistów.
Linki zewnętrzne
Materiał wydrukowany z portalu zgapa.pl dnia 2020-03-31 08:34:25