Czytaj więcej"/> Drukuj
Tczew to miasto powiatowe nad Wisłą w województwie pomorskim. Położony jest w regionie Kociewie, drugim obok Kaszub regionie Pomorza Gdańskiego, należy do diecezji pelplińskiej.
Liczba mieszkańców: 60 963 (2004), obszar 22,26 km²
br />

Powierzchnia

Wykorzystanie powierzchni:

Populacja

Honorowi Obywatele Miasta Tczewa

Urodzili się w Tczewie

Warto odwiedzić

Tczew -

Most Lisewski w Tczewie (zbliżenie)

Historia

Tczew -

Osadnictwo na terenie Tczewa należało do najstarszych na Pomorzu Gdańskim. Znaleziska archeologiczne wskazują, że okolice Tczewa były zasiedlone przez człowieka już około 3000 - 1700 lat p.n.e. (młodsza epoka kamienia łupanego - kultura pucharów lejkowatych). O ciągłości osadniczej świadczą ozdoby i narzędzia z okresu Hallstadt D (500 - 400 lat p.n.e.), cmentarzysko z okresu rzymskiego oraz ślady osady wczesnośredniowiecznej.
Pierwsza źródłowa wzmianka o Tczewie pochodzi z 1198 roku, kiedy to książę świecki Grzymisław nadał dobra ziemskie na Pomorzu gdańskim zakonowi Joannitów. W wystawionym dokumencie wymienił osadę Trsow. Na początku XIII wieku istniała już prawdopodobnie parafia.
Rosnące znaczenie gospodarczej funkcji Wisły i kilku ośrodków osadniczych występujących w XII - XIII wieku na terenie Tczewa zadecydowało o budowie zamku i przeniesieniu stolicy księstwa przez Sambora II z Lubiszewa do Tczewa na przełomie 1252/1253 roku. Powstanie Rady Miejskiej w Tczewie, ukonstytuowanej już w 1258 roku za przyzwoleniem wspomnianego księcia Sambora II, wyprzedza lokację miasta. Jest to jedyny tego typu przypadek w Polsce. Tczewska Rada Miejska utworzona została wcześniej niż uważane za najstarsze w naszym państwie Rady we Wrocławiu (1261), w Krakowie (1264) czy w Poznaniu (1280), które w tych miastach powstały jednak kilka lub kilkanaście lat po nadaniu praw miejskich. W świetle faktów historycznych samorząd miasta Tczewa jest starszym, więc i pierwszym w dziejach na obecnym obszarze Polski.
W 1260 roku Tczew otrzymał z nadania Sambora II prawa miejskie (lokacja na prawie lubeckim). W mieście rozwijało się rzemiosło i handel. Zamożność powiększała komora celna na Wiśle. Istniał port, do którego przypływały statki zachodnich kupców, a własna mennica biła wymienialne srebrne denary. Ostatni władca Pomorza Gdańskiego Mestwin II w 1289 roku sprowadził do Tczewa Dominikanów, którzy zbudowali w mieście swój kościół i zespół klasztorny.
W 1309 roku Tczew, po trzymiesięcznym oblężeniu, zdobyli Krzyżacy. W ręce zakonu dostał się przywilej lokacyjny, pieczęć miejska i księga prawa lubeckiego. Organizacja miejska przestała istnieć na ponad pół wieku. Dopiero bowiem w latach 1364 - 1383 Krzyżacy nadali miastu cztery przywileje regulujące zakres praw i obowiązków mieszczan w stosunku do zakonu (lokacja miasta na prawie chełmińskim).
W 1410 roku, po bitwie grunwaldzkiej, miasto na krótko znalazło się w rękach polskich. Pierwszy pokój toruński pozostawił jednak Tczew i całe Pomorze w granicach państwa zakonnego. W 1440 roku Tczew przystąpił do Związku Pruskiego. W czasie wojny trzynastoletniej (1454 - 1466) miasto kilkakrotnie zmieniało przynależność państwową, by na mocy drugiego pokoju toruńskiego w 1466 ostatecznie powrócić do Polski. Od 1468 roku Tczew był siedzibą starostwa niegrodowego oraz powiatu. Miasto odzyskało swój nadwiślański charakter, stało się ważnym ośrodkiem kupieckim i rzemieślniczym oraz istotnym ogniwem polskiego handlu zbożem. W czasach polskich odbywały się w Tczewie wielokrotne zjazdy stanów pruskich.
W 1577 roku miał miejsce, spowodowany nieostrożnością żołnierzy Stefana Batorego, wielki pożar, który prawie doszczętnie zniszczył miasto. Przetrwały tylko budowle sakralne. Odbudowane ze zgliszcz miasto odwiedził w 1623 roku król Zygmunt III Waza.
W czasie wojen ze Szwecją w XVII wieku i w okresie wojny północnej (1700 - 1721) miasto ucierpiało od przeciągających tędy obcych wojsk. Niespokojne były też dla Pomorza, w tym również dla Tczewa, czasy saskie poprzedzające rozbiory i rządy pruskie.
W 1772 roku, z chwilą pierwszego rozbioru Rzeczypospolitej, Tczew znalazł się pod panowaniem pruskim. W germanizowanym przez zaborcę mieście działalność na rzecz polskości prowadzili Dominikanie (do kasacji zakonu w 1818 roku).
Ożywienie nadziei Polaków na zrzucenie jarzma pruskiego nastąpiło w 1794 roku podczas powstania kościuszkowskiego, a następnie w latach 1806 - 1807 podczas wkraczania wojsk napoleońskich i polskich legionów do Wielkopolski i na Pomorze Gdańskie. Pod Tczewem wojska te stanęły 17 stycznia 1807 roku. Miasto zostało zdobyte przez żołnierzy Henryka Dąbrowskiego w dniu 23 lutego 1807 roku, podczas generalnego szturmu na Tczew, do którego włączyła się także ludność polska. W legionistach tczewianie widzieli swojego opiekuna i reprezentanta legalnej władzy polskiej. Na rozkaz Napoleona miasto zostało oszańcowane i umocnione. Wokół miasta powstało wtedy 12 bastionów. W latach 1807 - 1812 w Tczewie kilkakrotnie przebywał cesarz Napoleon. Po upadku powstania listopadowego w Tczewie przebywali internowani przez władze pruskie powstańcy, z których część osiedliła się w mieście na stałe.
W pierwszej połowie XIX wieku Prusacy rozebrali część murów obronnych z basztami i bramami wjazdowymi, połowe fortyfikacje z czasów szwedzkich i napoleońskich, a także zniszczony już zamek tczewski. Od połowy XIX stulecia Tczew zaczął się rozwijać jako ośrodek przemysłowy oraz ważny węzeł kolejowy i drogowy. W latach 1851-1857 zbudowano pierwszy most na Wiśle. Jego filary ozdobiono neogotyckimi wieżami. Na przyczółkach wybudowano bogato zdobione bramy wjazdowe. W tym czasie był to najdłuższy most w Europie Północnej (ok. 800 m). Wkrótce przestał on wystarczać i w latach 1888-1890 wybudowano tuż obok w odległości 30 metrów drugi most. Przejął on funkcję mostu kolejowego, gdyż ten pierwszy służyć miał odtąd potrzebom ruchu pieszego i kołowego.
W drugiej połowie XIX wieku i na początku XX wieku w Tczewie powstały: młyn parowy, fabryka maszyn Muscata, fabryka i warsztat naprawy maszyn Kriesela, fabryka wyrobów metalowych Kelcha, królewski zakład budowy maszyn, odlewnia żelaza, wytwórnie wyrobów cementowych Hoffmana, dwie cukrownie, fabryka wafli, browar, gazownia, wodociągi, zakłady kanalizacji, wodociągi miejskie. Rozwinął się też handel zbożem oraz żegluga na Wiśle.
Aktywnie działali Polacy. W okresie poprzedzającym odzyskanie niepodległości powstały: Ochotnicza Straż Pożarna (1897), Zjednoczenie Zawodowe Polskie (1905), Bank Ludowy (1906), Towarzystwo śpiewacze św. Cecylii (reaktywowane w 1918). Oparciem polskości w Tczewie był Kościół Katolicki.
W 1918 roku została utworzona i aktywnie działała Rada Ludowa, przejmując nieoficjalnie władzę z rąk niemieckich. Rada przygotowała też mieszkańców Tczewa do uroczystego, oficjalnego przekazania miasta oddziałom "Błękitnej Armii" generała Józefa Hallera. W 1919 roku ukazała się polska gazeta "Dziennik Tczewski". Dzień powrotu do Polski był bliski. Z wielką serdecznością ludność polska witała w dniu 30 stycznia 1920 roku żołnierzy "Błękitnej Armii" w Tczewie. Przed gmachem starostwa powitano żołnierzy chlebem i solą. Okolicznościowe przemówienie wygłosił pierwszy po wyzwoleniu starosta polski Maksymilian Arczyński. Po kilku dniach 4 lutego 1920 roku Tczew odwiedził sam wódz "Błękitnej Armii" generał Józef Haller.
Odzyskanie przez Polskę niepodległości i powrót Tczewa do Macierzy rozpoczynają najnowszą kartę dziejów miasta. Już w 1920 roku otwarto w Tczewie pierwszą w Polsce Państwową Szkołę Morską. Faktycznym jej organizatorem był pierwszy dyrektor tej placówki komandor Antoni Garnuszewski. W okresie dziesięciolecia istnienia tczewska "szkoła wilków morskich" wydała 140 absolwentom dyplomy oficerów nawigatorów i oficerów mechaników.
Od 1920 roku trwały też prace nad włączeniem Tczewa do przedsięwzięć gospodarczych związanych z problematyką morską. W 1926 roku na podstawie decyzji Ministra Przemysłu i Handlu, Wojewody Pomorskiego oraz memoriału Magistratu Miasta Tczewa, przy wydatnej inicjatywie Izby Przemysłowo-Handlowej w Grudziądzu powstał w Tczewie port rzeczno-morski. W oficjalnym otwarciu portu uczestniczył minister Eugeniusz Kwiatkowski. Szczególnie korzystne dla portu tczewskiego były lata 1926-1928 - okres szczytowej koniunktury na polski węgiel, spowodowanej długotrwałym strajkiem angielskich górników. Po 1928 roku port w Tczewie stracił na znaczeniu i znikły nadzieje na rozwój funkcji portowych miasta na rzecz powstającego portu w Gdyni. Nadal działało jednak Towarzystwo Żeglugowe "Wisła-Bałtyk" powołane do życia przez konsorcjum kopalń Zagłębia Dąbrowskiego, dysponujące sześcioma holownikami i czterdziestoma lichterami morskimi. I choć skończyły się przeładunki na wielką skalę, żegluga na Wiśle nie ustała. Dziesiątki barek i holowników przepływało przez Tczew codziennie. Odbywał się też regularny ruch pasażerski w górę i w dół Wisły za sprawą spółki "Vistula". W 1920 roku zgłoszono w sejmie postulat ustanowienia Tczewa stolicą województwa pomorskiego. Nie został on jednak przyjęty, choć argumenty przedstawione przez posła Jana Dąbskiego z PSL-Piast były dobrze uzasadnione.
W okresie międzywojennym znaczny był dorobek miasta w dziedzinie przemysłu. Istniało wiele fabryk, rozwijało się rzemiosło i handel oraz budownictwo mieszkaniowe. Wybudowano kościół pw. św. Józefa i stadion sportowy. Zmodernizowano wodociągi i rzeźnię miejską. Ukazywało się kilka gazet i czasopism polskich. Liczba mieszkańców wzrosła z około 16 tysięcy w 1921 roku do 28 tysięcy w 1938 roku.
Problemem miasta była mniejszość niemiecka (około 2400 osób w 1939 roku). Liczebnie wprawdzie niewielka, ale ekonomicznie i politycznie niebezpieczna. Posiadała własne szkolnictwo, organizację i prasę. Wielu miejscowych Niemców prowadziło jednak wrogą działalność wobec Polski. Społeczeństwo polskie Tczewa niejednokrotnie manifestowało swój patriotyzm wobec antypolskich poczynań mniejszości niemieckiej.
Od 1930 roku stacjonował w Tczewie 2 Batalion Saperów, który na wypadek wojny miał jak najdłużej przeciwstawić się Niemcom oraz wysadzić mosty na Wiśle.
Walki w obronie miasta trwały tylko jeden dzień - 1 września 1939 roku. Żołnierze polscy wykonali jednak swoje zadanie. Na rozkaz ppłk Stanisława Janika - dowódcy 2 Batalionu Strzelców mosty zostały zniszczone. Uniemożliwiono w ten sposób przegrupowanie Niemcom swoich wojsk z Rzeszy do Prus Wschodnich, w celu przeprowadzenia planowanego w drugim etapie kampanii wrześniowej skrzydłowego uderzenia na linię Bugu. Rankiem, 2 września 1939 roku do Tczewa wkroczyły wojska hitlerowskie. Rozpoczęła się okupacja - czas mordów i represji wielu tczewian. Na terenie miasta utworzono obozy dla jeńców angielskich i francuskich oraz obóz pracy dla Polaków. Działały różne organizacje konspiracyjne ruchu oporu (m.in. Armia Krajowa i Tajna Organizacja Wojskowa "Gryf Pomorski"). Hitlerowcy wysiedlali Polaków do Generalnej Guberni i do Rzeszy na przymusowe roboty.
Okupacja hitlerowska skończyła się 12 marca 1945 roku, kiedy to Tczew zdobyły wojska radzieckie z 242 i 372 dywizji 2 Armii Uderzeniowej II Frontu Białoruskiego. W bitwie o Tczew poległo ponad 100 żołnierzy radzieckich. Po drugiej wojnie światowej Tczew należał do najbardziej zniszczonych przez działania frontowe miast Pomorza Gdańskiego. Praktycznie nie ostała się żadna zdolna do produkcji fabryka. Nastąpił znaczny ubytek ludności do ok. 18-20 tysięcy. Mieszkańcy podjęli najpierw trud odbudowy, a następnie rozbudowy miasta, które dziś liczy 62 tysiące ludności. Obecnie w mieście istnieje szereg przedsiębiorstw przemysłu elektromaszynowego, maszynowego, stoczniowego, metalowego, spożywczego, budownictwa wodnego i mostowego. Coraz bardziej widoczny jest sektor prywatny. Istnieje wiele firm i spółek.
Oprócz 20 tczewskich szkół podstawowych i ponadpodstawowych od niedawna w mieście istnieją: Centrum Edukacji Dorosłych (w strukturze placówki funkcjonuje filia Wyższej Szkoły Morskiej w Gdyni i punkt konsultacyjny Uniwersytetu Gdańskiego - Kolegium Kształcenia Nauczycieli Języków Obcych) oraz punkt konsultacyjny Akademii Teologii Katolickiej w Warszawie i Politechniki Gdańskiej. Spośród kilku placówek kulturalnych wyróżnia się Miejska Biblioteka Publiczna im. Aleksandra Skulteta, Tczewskie Centrum Kultur i Fundacja Domu Kultury.

Miasta partnerskie

Materiał wydrukowany z portalu zgapa.pl dnia 2021-01-20 05:22:23