Czytaj więcej"/> Drukuj
Stanisław_August_Poniatowski -

'
Stanisław August Poniatowski (ur. 17 stycznia 1732 w Wolczynie, zm. 12 lutego 1798 w Petersburgu) - ostatni król Polski w latach 1764-1795, syn Stanisława Poniatowskiego, kasztelana krakowskiego i Konstancji z Czartoryskich. Kandydat carycy Katarzyny II na króla Polski.
Starannie wykształcony, w młodości wiele podróżował po krajach Europy Zachodniej. Podczas pobytu w Anglii zapoznał się z systemem rządów parlamentarnych. W 1764 r. jako kandydat Familii (stronnictwa Czartoryskich), przy nielicznym udziale szlachty w elekcji i zdecydowanym poparciu cesarzowej Katarzyny II, wybrany na króla Polski.
Stanisław Poniatowski od początków swych rządów napotykał na ostrą opozycję szlachty, nie poważającej centralnej władzy królewskiej w szlacheckiej Rzeczpospolitej. W kraju panoszyły się wielkie stronnictwa magnackie i coraz większy głos miały ościenne mocarstwa Prusy, Austria, a głównie Rosja, zainteresowane w utrzymaniu w I RP istniejącego ustroju demokracji szlacheckiej.
W marcu 1765 r. król, wraz z Ignacym Krasickim i Franciszkiem Bohomolcem założyli tygodnik "Monitor", w którym pisali m.in. o potrzebie poprawy doli chłopskiej i o potrzebie tolerancji religijnej. Większości konserwatywnej szlachty bardzo się to nie podobało. To też zwłaszcza przeciwko równouprawnieniu religijnemu już w marcu 1767 r. powstały dwie konfederacje (częściowo za pieniądze carskie): prawosławnych w Słucku (Litwa) i protestantów w Toruniu (Korona). Natomiast w czerwcu w Radomiu zawiązana została ogólnokrajowa Konfederacja Generalna przeciwko "Ciołkowi", jak zwali króla jego przeciwnicy. Wsparły ją wydatnie Prusy, pragnące umniejszenia wpływów i siły Rosji.
W 1767 r. odbył się Sejm Repninowski, który utrzymał, zgodnie z żądaniami szlachty, dotychczasowe prawa szlacheckie tzw. prawa kardynalne, ale równocześnie zgłoszone na nim zostały m.in. postulaty równouprawnienia innowierców. Głównie przeciwko tym zamiarom konserwatywna szlachta zorganizowała w lutym 1768 r. konfederację barską, która wszczęła wojnę domową i przeciwko Rosji w obronie starej wolności szlacheckiej i niepodległości.
Konfederacja barska upadła po czterech latach i nastąpił wtedy I rozbiór Polski (1772), w którym szereg przygranicznych prowincji odpadło na rzecz Prus, Austrii i Rosji. Zatwierdził go Sejm rozbiorowy, zwołany w kwietniu 1773 r. w Warszawie, na którym powołano też Radę Nieustającą przy królu, jako pierwowzór gabinetu ministrów. Zaś po kilku miesiącach, na wniosek króla, powołana została Komisja Edukacji Narodowej, jakby ówczesne ministerstwo oświaty publicznej.
Po I rozbiorze Rzeczypospolitej król, rozgoryczony brakiem przeciwdziałania rozbiorowi przez zachodnich sojuszników, skupił się na sprawach gospodarczych państwa. W kolejnych 20 latach jego panowania miał miejsce faktyczny znaczny rozwój gospodarczy i kulturalny w kraju. Wybudowano wiele manufaktur włókienniczych, sukienniczych, skórzanych, huty szkła, garbarni, młynów, browarów, cegielni, powozów, mebli, fajansów, broni, a największymi inwestycjami były budowy Kanału Ogińskiego, łączącego rzeki Dniepr i Niemen oraz Kanału Królewskiego, łączącego Prypeć z Bugiem. Nastąpiło też szybkie uprzemysłowienie okolic Grodna przez podskarbiego litewskiego Tyzenhauza. Warszawa wzbogaciła się o zbudowany w stylu klasycystycznym Pałac Łazienkowski, Oś Stanisławowską, Królikarnię, przebudowany został Zamek Królewski. Powstały pałace w Szczekocinach, Natolinie. Poniektórzy postępowi magnaci dobrowolnie likwidowali pańszczyznę, zamieniając ją na oczynszowanie (Andrzej Zamoyski).
W dziedzinie kultury rozkwitała epika Oświecenia. Działali: Ignacy Krasicki, ksiądz Stanisław Staszic, Hugo Kołłątaj, Stanisław Konarski. Sam król Stanisław Poniatowski był wielkim mecenasem nauki, sztuki i literatury, organizował "obiady czwartkowe", na które zapraszał uczonych, pisarzy, poetów. Nad królewskimi zbiorami sztuki pieczę sprawował malarz Marcello Bacciarelli. Częstymi gośćmi króla byli: poeta i historyk Adam Naruszewicz, poeta Stanisław Trembecki, satyryk i komediopisarz Franciszek Zabłocki, twórca teatru narodowego Wojciech Bogusławski i inni.
W 1780 r. wojska rosyjskie opuściły terytorium Rzeczypospolitej, został jedynie prokonsul Stackelberg. Magnateria pozostawała nadal w ostrej opozycji do króla Stanisława Augusta. W czasie spotkania w 1787 r. w Kaniowie nad Dnieprem z Katarzyną II, St. Poniatowski proponował ścisły sojusz w wojnie z Turcją, w której miało wziąć udział 45 tys. wojska polskiego, dozbrojonego przez Rosję. Katarzyna zgodziła się częściowo, powstał po pewnym czasie 12 tys. korpus polski pod wodzą Ksawerego Branickiego.
W 1788 r. zwołany został w Warszawie sejm, zwany później Sejmem Wielkim. Uchwalił on w dniu 3 maja 1791 r. nową konstytucję państwową, przeciwko której 14 maja 1792 r. zawiązana została przez szlachtę polską zbrojna konfederacja targowicka. Konfederaci zwrócili się o pomoc wojskową do Katarzyny II i rozpoczęła się wojna rosyjsko-polska, która trwała kilka miesięcy. Po kapitulacji wojsk królewskich, konfederaci targowiccy zajęli wszystkie województwa Rzeczypospolitej. W kwietniu 1793 r. dokonany został przez Prusy i Rosję II rozbiór Polski.
Jeszcze przed II rozbiorem cała Polska została okupowana, Poznańskie zajęły Prusy, Warszawę Rosja. Okupacja wojskowa obcych mocarstw i rządy targowiczan były bardzo uciążliwe. To też szybko narastały wśród ludności niezadowolenie i bunt. Zawiązywały się spiski przeciwko okupantom, a w marcu 1794 r. wybuchło powstanie narodowe, kierowane przez gen. Tadeusza Kościuszkę, który w latach 1775-83 był uczestnikiem wojny o niepodległość Stanów Zjednoczonych, a w 1792 r. dowodził w bitwie pod Dubienką.
Powstanie kościuszkowskie, jako wielkie powstanie narodowe przeciwko II rozbiorowi państwa trwało do 16 listopada 1794 roku i zakończyło się niepowodzeniem. Nastąpił po nim III rozbiór Polski przez Rosję, Austrię i Królestwo Pruskie. I Rzeczpospolita przestała istnieć jako państwo na mapie Europy. Król Stanisław August Poniatowski opuścił wtedy Warszawę i udał się, w asyście 120 dragonów rosyjskich, do Grodna pod opiekę i nadzór namiestnika rosyjskiego, po czym abdykował 25 listopada (w dniu imienin Katarzyny II). Umarł 12 lutego 1798 roku w Petersburgu.
Współcześni mówili o królu Stanisławie - król Staś, co było w równej mierze określeniem pieszczotliwym, jak i lekceważącym.
Król "Staś" zasłynął także z założenia pierwszego w Polsce zamtuza.
Zobacz też:
Materiał wydrukowany z portalu zgapa.pl dnia 2020-08-14 03:16:47