Czytaj więcej"/> Drukuj
Wprawdzie termin rasa bywa używany w odniesieniu do populacji ludzkiej, jednakże w artykule tym odnoszony jest do koncepcji klasyfikacji odrębnych grup ludzi. W szczególności, artykuł ten skupia się na definiowaniu pojęcia rasa według zasad taksonomii.
Ogólnie, pojęcie rasa oznacza grupę zwierząt w obrębie tego samego wielotypowego gatunku, która odznacza się swoistymi, dziedzicznymi cechami. Różnice te wykształciły się w procesach naturalnych (rasy prymitywne) bądź w hodowlanych (rasy kulturowe i przejściowe). W języku polskim i języku rosyjskim, proces wyodrębnienia rasy nosi miano rasogenezy.
Określenie rasa nie jest używane we współczesnej taksonomii (biologia), jednakże było używane w podobnym sensie do określenia podgatunek. Niezależnie od definicji, zastosowanie taksonomii w stosunku do grup ludzkich było, i wciąż jest, kontrowersyjne, szczególnie w stosunku do wniosków płynących z takiej klasyfikacji. W tym artykule znajduje się streszczenie debaty o charakterze naukowym odnośnie pojęcia rasy, jego ewolucji, a także znaczenia społeczno-kulturalnego.

Wprowadzenie

W niektórych kręgach ukształtował się pogląd, że gatunek ludzki (Homo sapiens sapiens) można sklasyfikować ze względu na zróżnicowane cechy fizyczne, tworząc w ten sposób podział na rasy. Pojęcie rasa rozwinęło się w Europie w Oświeceniu i od tego czasu próbowano definiować je na gruncie takich nauk jak genetyka, dziedziczenie, antropologia, geografia, religii i lingwistyka.
W początkach XX wieku, wielu naukowców z dziedzin biologii i nauk społecznych, wątpiąc by biologia mogła mieć efekt psychologiczny lub kulturowy, zaczęło podważać znaczenie pojęcia rasa, rozumianego w sensie taksonomicznym. W latach późniejszych, po Drugiej Wojnie Światowej (kiedy teorie rasy były wykorzystywane m.in. dla uzasadnienia Holocaustu), w atmosferze intensywnej dekolonizacji i walk o prawa człowieka w Stanach Zjednoczonych, wielu z nich odrzuciło biologiczne pojęcie rasy, przynajmniej w stosunku do gatunku ludzkiego.
Przekonanie o istnieniu ras ludzkich jest nadal silne i istnieje niezależnie od prawd naukowych. Wywodzi się ono w prostej linii od teorii wielu antropologów i etnologów a także biologów sprzed drugiej połowy dwudziestego wieku tj. z czasów zanim pojęcie to zaczęło gubić swoją wartość naukową.
W biologii, rasę definiowano jako rozpoznawalną grupę, która jest całością lub częścią gatunku monotypową? lub wielotypową? (ang. monotypic lub polytypic). Można mówić że gatunek monotypowy nie ma rasy, albo składa się z jednej rasy. Gatunek jest monotypowy jeżeli:
Gatunek, który nie spełnia żadnego z tych warunków, składa się z dwóch lub więcej ras (w języku wspołczesnym, określany jako podgatunek) i określany jest jako wielotypowy?. Składa się z różnych grup, które są ewidentnie różne i albo nie rozmnażają się między sobą, albo też strefa reprodukcji jest wąska. Jeśli nie dochodzi do rozmnażania się pomiędzy grupami, nawet jeśli mają ku temu okazję, wtedy nie mówimy o rasie, tylko o różnicy międzygatunkowej.
Różnice między ludźmi są oczywiste. Jednak, większość odmian genetycznych dotyczy różnic wewnątrzgrupowych, a mniej niż 10% różnic odnosi się do odmian międzygrupowych. Pomimo że różnice między rasami stanowią mniej niż 10% różnic wewnętrznych gatunku ludzkiego, nie obala to hipotezy, jakoby mogły istnieć różne rasy gatunku homo sapiens sapiens. Zasady biologicznej klasyfikacji nie pozwalają na ustalenie listy najmniejszych możliwych różnic pomiędzy taksonami: jakakolwiek różnica między grupami jest wystarczająca by dokonać podziału taksonomicznego.
Drugim z warunków, które muszą być spełnione aby dwie grupy mogły być klasyfikowane jako dwie rasy, jest znaczący przepływ genów między populacjami. W przypadku ludzkich ras, rozmnażanie się nie tylko jest możliwe ale i powszechne. Prawdą jest że cechy ludzkich ras stopniowo zmieniają się w wielu miejscach na świecie. Stąd płynie przekonanie większości obecnego pokolenia antropologów kultury o tym, że różnice rasowe są faktem klinalnym i gatunek ludzki jest monotypowy. Pomimo tej definicji, wciąż podejmowanie są debaty, szczególnie wśród antropologów fizycznych. Miejsca takie jak Kenia, Szwecja i Chiny, postrzegane jako izolowane, cechują się tradycyjnymi fizjologicznie rasami.
Historycy, antropolodzy kultury i badacze nauk społecznych często opisują pojęcie rasy jako konstrukt społeczny, i wolą używać pojęcia populacja w sytuacji kiedy mówi się o społeczeństwach w których istnieją różne dystrybucje genetyczne.

Historia słowa rasa

Zanim nastąpił rozwój teorii biologii ewolucyjnej, rasa była niewyraźnie definiowana i wiązana z pojęciami: dziedziczenie, gatunek, hodowla i naród.
W XIX wieku, pojęcie rasy było definiowane przez cechy kształtu ciała i cechy zewnętrzne takie jak kolor skóry, typ twarzy, profil czaszki a także ilość, fakturę i kolor włosów. Mimo że cechy te mają niewielki związek z innymi cechami dziedzicznymi, dla wielu osób są one intuicyjnie przekonujące gdyż pozwalają na ocenę osoby według wizualnego kryterium. Ze względu na fakt, że ludzie z różny grup tak definiowanych mogą rozmnażać się i robią to, klasyfikowanie takie nie ma sensu w świetle współczesnej definicji gatunku wielotypowego. Określenie czystość rasowa nie ma jasnego biologicznego znaczenia.
Z drugiej strony, oczywiste jest, że między epoką pierwszej migracji homo sapiens z Afryki, która nastąpiła około 80.000 p.n.e., a narodzinami transportu morskiego i kołowego, około 3000 p.n.e., dokonały się niewielkie zmiany ewolucyjne w obrębie genów wewnątrz odizolowanych grup (chodzi o grupy, które były od siebie oddalone geograficznie).
Czy te różnice ewolucyjne były wystarczające dla uzasadnienia podziałów taksonomicznych i wyróżnienia poziomów podgatunków? Pytanie to było niezwykle kontrowersyjne dla pokoleń biologów badających człowieka już w XIX wieku. Wątek ten jest skomplikowany i zawiera wiele pułapek semantycznych i emocjonalnych, zaś nauczyciele, politycy, lekarze, sędziowie i policjanci interesowali się i wciąż interesują się uzyskaniem odpowiedzi od naukowców gdyż pozwolą one na określenie decyzji społecznych i kontrolowanie społeczeństwa.
Wśród naukowców w XIX wieku, którzy pracowali nad tym zagadnieniem, znaleźli się Georges Cuvier, James Cowles Pritchard, Louis Agassiz, Charles Pickering (Rasy Człowieka i ich Geograficzna Dystrybucja, 1848), i Johann Friedrich Blumenbach. Cuiver wyróżnił trzy rasy, Pritchard siedem, Agassiz osiem, i Pickering jedenaście. Klasyfikacja Blumenbacha, opublikowana w 1775r. w rozprawie doktorskiej, De generis humani varietate nativa (Uniwersytet Göttingen) [1],[2], została przyjęta przez środowisko naukowe. Wyróżnił: W ciągu następnych kilku dziesięciu lat, w klasyfikacja Blumenbacha dokonano zmian. Przesunięto rasy malezyjską i czerwoną do grupy mongolicznej, zostawiając tylko trzy rasy: kaukaską, mongoliczną i etjopiczną. W początkach XX wieku, inni uczenni (m.in. Carleton S. Coon), dokonali podobnej klasyfikacji z podziałem na trzy rasy (mongoloidalną, europeidalną, negroidalną, oraz mało liczną rasę australoidalną.
W Atlasie geograficznym (PPWK, 1997), rasy klasyfikuje się według kryterium podobnego do XVIII wiecznego systemu Blumenbacha: W XVIII, XIX i XX wieku w obrębie socjologii rozwinął się kierunek tzw. rasowo-antropologiczny, m.in. w pracach Blumenbacha, który zakładał istnienie nie tylko różnych biologicznie ras ludzkich, ale także że z rasami wiążą się cechy psychologiczne. Przekonanie to miało mieć wyraz w panowaniu ras wyższych (nadludzi) nad niższymi. Zespół poglądów o nierówności ras określa się mianem rasizmu.
Materiał wydrukowany z portalu zgapa.pl dnia 2020-10-31 00:01:28