Czytaj więcej"/> Drukuj
Punk, punk rock – w węższym znaczeniu: gatunek muzyczny w obrębie muzyki rockowej; w szerszym: kontrkultura młodzieżowa czy wręcz kultura alternatywna / ruch kulturowo-społeczno-polityczny, zapoczątkowany pod koniec lat 70. XX w., w różnych swoich przejawach istniejący do dziś. Także nazwa, również w złożeniach, stylów w sztuce, literaturze, muzyce, modzie itp. oraz innych przejawów ludzkiej aktywności odwołujących się do pierwotnego znaczenia pojęcia.

Geneza zjawiska

Powszechnie za pierwszy zespół punkowy uznaje się brytyjski The Sex Pistols, choć oczywiście geneza zjawiska jest znacznie wcześniejsza. Słowo "punk", oznaczające w języku angielskim m.in. coś zgniłego, bezwartościowego, śmieć, dziwkę, szczeniaka, gówniarza itp., w kontekście muzyki rockowej było używane od połowy lat 60. XX w. na określenie amatorskich zespołów, przedstawicieli tzw. "rocka garażowego" Bardziej popularne we wczesnych latach 70., później użyte na określenie dokonań muzycznych grupy, którą współtworzyła awangardowa amerykańska poetka Patti Smith. Jej twórczość bezpośrednio inspirowała późniejszych punków; uważa się, że w ten sposób określenie punk nabrał dzisiejszego znaczenia.
Muzyczne korzenie punk rocka tkwią nie tylko w stylistyce "muzyki garażowej". Wśród nich wymienia się również dokonania The Velvet Underground, zaangażowanych politycznie zespołów The Stooges czy MC5, wybranych zespołów glam rockowych i in. Punk rock powstał również jako opozycja w stosunku do zespołów poprzedniej epoki (grających hard rocka, rocka progresywnego, psychodelę itp.), które oskarżano o przerost formy nad treścią, a także rezygnacje ze swoich ideałów i "sprzedanie się". Niewątpliwy wpływ na rozwój punka miały również inne czynniki m.in. ówczesna sytuacja społeczno-polityczna tamtego okresu.

Powstanie punk rocka

Pierwsze zespoły punkowe pojawiły się w połowie lat 70. w trzech różnych zakątkach świata: The Ramones w Nowym Jorku (USA), The Saints w Brisbane (Australia) i Sex Pistols, The Damned i The Clash w Londynie (Wielka Brytania). Były one związane z lokalnymi scenami, które tworzyły zespoły i publiczność; koncerty odbywały się w niewielkich klubach nocnych (najbardziej znane: The 100 Club w Londynie, CBGB's w Nowym Jorku, The Masque w Hollywood).
Zamierzeniem punk rocka był powrót do rock’n’roll korzeni muzyki rockowej. Spory wpływ na ten styl wywarła również muzyka reggae i ska, zresztą z wzajemnością.
Podkreślano prostotę punka, zarówno w warstwie muzycznej jak i literackiej, często rozumianą dosłownie (punkowy zin z tego okresu – Sniffin’ Glue zamieścił rysunek przedstawiający podstawowe chwyty gitarowe z podpisem: "To jest pierwszy akord, to jest następny, ten jest trzeci. Teraz załóż zespół"). Teksty piosenek w równie niespotykany dotychczas prowokacyjny sposób poruszały dotyczące miłości, seksualności, jak i polityki czy problemów młodych ludzi.
Stylistyka punk wykroczyła znacznie poza ramy muzyczne, przejawiając się na w modzie i codziennym zachowania. Punków charakteryzował teatralny wręcz styl ubierania, efekt ten osiągano przez przerabianie gotowych ubrań: prucie, farbowanie, ozdabianie metalowymi ozdobami – łańcuchami, ćwiekami, wypisywanie haseł w stylu: No future (Bez przyszłości), No hope (Bez nadziei), Hate and war (Nienawiść i wojna) itp.; często spotykane były również skórzane stroje. Jako biżuteria służyły często żyletki lub agrafki (która stała się wręcz symbolem ruchu). Swą odmienność punki starali się wyrazić przesadnym makijażem i specyficznymi fryzurami – niedbale obciętymi, nastroszonymi, wielobarwnie ufarbowanymi, niekiedy uformowanymi w tzw. irokezy (krótko obcięte lub całkowicie ogolone włosy z pozostawionym na środku pasem dłuższych włosów, podobnie jak miały w zwyczaju niektóre plemiona północnoamerykańskich Indian). Duże kontrowersje, także wśród samych punków, budził przejaw skrajnej prowokacji, jakim było używanie symboli nazistowskich (swastyki, Krzyże Żelazne). Moda punkowa na przestrzeni lat ulegała szybkim przeobrażeniom, była różna w poszczególnych regionach czy krajach. Niektórzy odrzucali tą „narcystyczną paziowatość” punków, postulowali np. ubieranie się w ciemne, pozbawione ekstrawagancji ubrania.
Zespoły punkowe jak i ich fani oskarżani byli o nihilizm, bezmyślność, chuligaństwo – co jest oczywiście prawdą w jednostkowych przypadkach, generalnie jednak ich muzyka, strój, zachowanie były przejawem humoru, ironicznego podejścia do norm narzucanych przez społeczeństwo i kulturę. Negatywną opinię o punk rocku utwierdzały koncerty: wyzwiska padające ze sceny, rzucanie różnymi przedmiotami, dziwaczny taniec – pogo, stage diving, niszczenie instrumentów przez muzyków i in.; dla postronnego obserwatora przypominały raczej zamieszki.
Fenomenem punka była idea "zrób to sam” (Do-It-Yourself), przejawiająca się m.in. w spontanicznym zakładaniu zespołów muzycznych jak i czasopism tzw. zinów, a później nawet wytwórni muzycznych. Edytowane i wydawane w amatorski sposób, zazwyczaj w małym nakładzie, ziny dostarczały informacji na tematy muzyczne (wywiady, relacje z koncertów, recenzje płyt) i związane z samą kontrkulturą.
Tak rozumiany punk rock był charakterystyczny dla lat 70., zwłaszcza w Wielkiej Brytanii, z czasem jednak ulegał ewolucji.

Druga fala punk rocka

Lata 80. XX w. przyniosły drugą falę zespołów wywodzących się z ruchu punk. Ich przekaz był bardziej pozytywny. Generalnie zgadzając się z punkową tezą o bezsensie życia, nie ograniczały się tylko do opisywania beznadziei świata i jego instytucji. Zespoły takie jak: Dead Kennedys, Bad Religion, Crass, Conflict, Subhumans i in. przedstawiały możliwe rozwiązania, np. organizowanie się i walkę o swoje prawa. Dużą popularność w tym czasie zdobyła także ideologia anarchistyczna, propagowana m.in. przez zespół Crass (zob.: anarchopunk).
W samej muzyce następowała również ewolucja, rock’n’rollowa prostota zaczęła ustępować przed dążeniem do osiągania ekstremów w muzyce i fuzjami z innymi gatunkami muzycznymi, np. metalem (zob.: hardcore). Pojawiły się również zespoły, których muzyka w mniejszym lub większym stopniu nawiązywała do muzyki punk, określane jako post punkowe.
Mimo że eksplozja punk rocka przeminęła, zespoły punkowe jak i cała kontrkultura przetrwały. Renesans przyniosły lata 90., kiedy to za sprawą grup takich jak Rancid, Green Day czy The Offspring, punk stał się bardziej przystępny dla przeciętnego słuchacza, ale i bardziej komercyjny. Na przełomie XX i XXI w. pojawiła się bardziej popowa odmiana hardcore, tzw. emo (od ang. słowa emotional), którego przynależność do punka jest dyskutowana.
W przeszłości bycie punkiem często było równoważne ze zgodą na społeczne odrzucenie, ostracyzm ze strony większości, także rówieśników. To co dawniej szokowało – indywidualizm, wyrażający się zewnętrznie w sposobie ubierania, tatuaże, piercing, itp. staje się prawie powszechnie akceptowane. Obecnie duża część obserwatorów i samych punków uważa, że punk stracił to, co było w przeszłości jego siłą: złość, buntowniczość, kreatywność, stając się karykaturą samego siebie. Paradoksalnie, punk został wchłonięty przez jednego ze swoich głównych wrogów – kulturę masową.

Punk w Polsce

napisania

Ideologia punk

Ze względu na ewolucję poglądów, istnienie różnych odłamów w obrębie kontrkultury (przykładowo: anarchopunk, straight edge, oi!, nazi punk) i indywidualizm samym punków trudno syntetycznie przedstawić ich poglądy. Generalnie, punk, którego początkowym założeniem był brak jakiejkolwiek ideologii, w miarę upływu czasu przekształcał się w ruch społeczno-polityczny wymierzony przeciwko instytucjom, które, jak uważali członkowie ruchu, ograniczają wolność i niezależność człowieka: rząd i jego aparat przymusu – policja i wojsko, zorganizowana religia, środki masowego przekazu, wielkie korporacje itp. Negacja wszelkich form rządów doprowadziła do przyjęcia przez znaczną część punków ideologii anarchistycznej w jej licznych odmianach. Bardzo często poglądy osób uważających się za punków zbieżne są z poglądami lewicowymi lub skrajnie lewicowymi (lewackimi), w krajach o przeszłości komunistycznej (np. Polska) tendencja ta jest jednak słabiej zauważalna. Oczywiście niektórzy świadomie odrzucają całą ideologiczną otoczkę, próbując nawiązać do pierwotnego rozumienia pojęcia punk, inni zaś koncentrują się tylko na muzyce, nie zdając sobie sprawy, że stanowi ona tylko fragment szerszego zjawiska.
Poglądy punków na wybrane problemy współczesnego świata:
  1. Ekologia – większość punków jest, przynajmniej teoretycznie, zwolennikami ekologicznego stylu życia. Popularny jest wegetarianizm lub weganizm; z zainteresowaniem spotykają się działania na rzecz praw zwierząt, niektórzy są zwolennikami radykalnych działań – bojkotu firm testujących produkty na zwierzętach, uwalniania zwierząt z hodowli i laboratoriów, ataków na osoby noszące futra i sklepy je sprzedające itp.
  2. Konsumpcyjny styl życia – zdecydowanie negatywne; głównie z przekonania, że jest on napędzany przez firmy, których jedynym celem jest zysk za wszelką cenę, bez względu na koszty społeczne czy ekologiczne. Niektórzy uważają, że jest to świadoma polityka państwa – pogoń za dobrami materialnymi uniemożliwia dostrzeżenie rzeczywistych problemów społeczeństwa.
  3. Patriotyzm – w większości przypadków punków cechuje negatywny stosunek do patriotyzmu, wynikający z ich anarchistycznych poglądów, jak i z przekonania o wykorzystywaniu tej idei przez rząd w celu manipulacji społeczeństwem. Pewnym uznaniem cieszy się tzw. patriotyzm lokalny.
  4. Policja – prawie wszyscy są zgodni, że jest to instytucja, które obok wojska w największym stopniu zagrażają wolności jednostki i społeczeństwa, służy rządowi do trzymania ich w ryzach. Punki uważają, często nie bez racji, że ze względu na swoje przekonania, nieszablonowy wygląd i zachowania – niekiedy sprzeczne z prawem – są szczególnie narażeni na brutalność policji.
  5. Przemoc – zróżnicowane. Część punków uważa się za pacyfistów, negatywnie odnosi się do używania przemocy w rozwiązywaniu wszelkiego rodzaju problemów. Inni przeciwnie, uważają, że przemoc skierowana przeciwko członkom wrogich grup i instytucjom państwa, zwłaszcza policji, może być skuteczną metodą samoobrony, zwrócenia uwagi na problemy i walki o swoje prawa.
  6. Religia – wielu punków uważa się za ateistów, większość odrzuca zorganizowane religie, jako skierowane przeciwko wolności osobistej, zaangażowane w różne działania o charakterze totalitarnym. Istnieją jednak grupy katolickich punków, niektórych pociąga radykalizm religijny wyznawców Hare Kryszna czy islamu.
  7. Środki masowego przekazu – raczej niechętne; punki uważają je za groźny sposób kontroli społecznej, propagandy i manipulacji informacją ze strony rządu, oraz propagatora konsumpcyjnego stylu życia. Efektem takie przekonania był rozwój niezależnych nośników informacji w postaci zinów, ulotek, plakatów, z czasem stacji radiowych, obecnie także stron internetowych.
  8. Używki – bardzo zróżnicowane. Bardziej nihilistycznie nastawione osoby uważają, że ich nadużywanie jest sposobem zapomnienia o kłopotach dnia codziennego i skuteczną metodą autodestrukcji. Skrajnie przeciwne stanowisko wyznają zwolennicy idei straight edge, różnie motywowani odrzucają wszelkie używki. Dla anarchopunków istotnym bywa fakt, że dochody z produkcji używek mają znaczny udział w dochodzie państwa; propagują oni np. wytwarzanie alkoholu domowymi sposobami.

Wybrane grupy punk rockowe:

Anti-Nowhere League | Bad Religion | Black Flag | Buzzcocks | The Clash | Cock Sparrer | Cockney Rejects | Conflict | Crass | Damned | Dead Kennedys | Dirt | The Exploited | The Flowers Of Romance | GBH | Green Day | Millions of Dead Cops | Misfits | NOFX | The Offspring | Pennywise | Ramones | Rancid | Sex Pistols | Sham 69 | Siouxsie And The Banshees | The Stranglers | Subhumans | U.K. Subs | The Vibrators

Wybrane polskie grupy punk rockowe:

Abaddon | Alians |Analogs | Apatia | Armia | Brygada Kryzys | Deadlock | Deuter | Dezerter | Farben Lehre | KSU | Moskwa | Pidżama Porno | Post Regiment | Siekiera | Śmierć Kliniczna | TZN Xenna | Włochaty | Zielone Żabki

Style muzyczne związane z punk rockiem

Style muzyczne wykształcone w obrębie lub wywodzące się z punka:
crust punk | hardcore | horror punk | oi! | pop punk | post punk | punky reggae | ska punk | skate punk
Style muzyczne na które duży wpływ wywarł punk:
noise rock | nowa fala | cold wave | grunge | rock gotycki.

Linki zewnętrzne

"Manifest Punkowy" Grega Graffina - oryginał angielski i polskie tłumaczenie
oprac. m.in. na podstawie tekstu punk rock udostępnionego na licencji GNU FDL
Materiał wydrukowany z portalu zgapa.pl dnia 2020-10-01 06:21:32