Czytaj więcej"/> Drukuj


Prawosławie (Kościół prawosławny, Kościół ortodoksyjny) - doktryna wschodnich kościołów chrześcijańskich - jednej z dwóch grup kościołów powstałych w wyniku rozłamu w kościele chrześcijańskim z 1054 roku (tzw. schizmy wschodniej). Choć w chrześcijaństwie już wcześniej pewne grupy podążały własną drogą, moment oddzielenia się od siebie katolicyzmu i prawosławia wyznacza ostateczny koniec "kościoła ogólnochrześcijańskiego".
Genezy prawosławia upatruje się w pogłębianiu różnic cywilizacyjnych między greckim Wschodem a łacińskim Zachodem oraz w walce o prymat w chrześcijaństwie, która we wczesnym średniowieczu zdominowała stosunki Rzymu z Konstantynopolem. Podział ten utrwalił się ostatecznie z upadkiem Bizancjum (1453).
Doktryna prawosławna opiera się na dekretach siedmiu pierwszych soborów powszechnych i przekazach ojców Kościoła. Nie uznaje ustanowionego po schizmie wschodniej w kościele zachodnim dogmatu o "filioque", czyli pochodzenia Ducha świętego od Syna (teologowie prawosławni tłumaczą, że Syn jest Bogiem, co oznacza że każdy człon Trójcy świętej tworzy współmierną całość), odrzuca też ideę odpustu, czyśćca, dogmatu o niepokalanym poczęciu Maryi, prozelityzm oraz celibat niższego duchowieństwa. Prawosławie nie uznaje prymatu papieża (a co za tym idzie jego nieomylności w sprawach wiary) i dopuszcza tylko jeden obrządek - grecki (bizantyjski).
Ważnym w Kościele Prawosławnym jest fakt znaczącej odmienności eklazjalno-liturgicznej, konkretnie w pojmowaniu Kościoła jako wspólnoty soborowej, co wyklucza prymat papieża. Istnieją również różnice w pojmowaniu życia duchowego i sakramentalnego (choć są to te same sakramenty co w Kościele katolickim).
Hierarchię Kościoła tworzą cztery Kościoły starożytne - jerozolimski, antiocheński, aleksandryjski i całej Afryki oraz ekumeniczny konstantynopolitański (którego patriarcha jest tradycyjnie przewodniczącym rady biskupów na soborach kościoła) oraz pięć późniejszych Patriarchatów: Rosyjski, Gruziński, Bułgarski, Rumuński, Serbski i 13 kościołów krajowych (m.in w Polski Autokefaliczny Kościół Prawosławny z Polski).
W prawosławiu duże znaczenie mają autonomiczne, podlegające biskupom klasztory. W prawosławiu istnieje silna tradycja dużej autonomii organizacyjej i nieznacznej autonomii doktrynalnej - tzw. autokefalia.

Liturgia

W Kościele prawosławnym rola ogłoszonych dogmatów jest znacznie mniejsza niż w Kościele rzymskokatolickim. Ich funkcję pełni za to tradycja, którą przyjmuje się za niepisany, ale nie mniej przez to istotny, kodeks zasad wiary. Św. Bazyli ujął to w ten sposób: "Z doktryn i nauczania strzeżonych przez Kościół jedne pochodzą z pisemnego nauczania, drugie przekazane nam jako misterium przyjęliśmy z tradycji apostolskiej. Jedne i drugie mają tę samą moc w prawowitej wierze".
Tradycja ta jest obecna przede wszystkim w liturgii, zgodnie z zasadą "Lex orandi lex credendi"' (z łac. "reguła modlitwy jest regułą wiary"). Do tradycji liturgicznych należą gesty oraz czynności, wyjątkiem są tylko słowa padające w trakcie nabożeństwa.

Ikony

Prawosławie -

Innym ważnym sposobem wyrażania Tradycji jest sztuka. Ikony, szczególnie popularny jej rodzaj w prawosławiu, ma znaczenie nie tylko przedstawiające, jest także objawieniem Boga. Z tego powodu pisarze ikon nie mają pełnej swobody twórczej i muszą uwzględniać ważne aspekty religijne swojego dzieła. W szczególności istotne jest, żeby ikonograf był dobrym wiernym Kościoła, a sam akt twórczy był poprzedzony spowiedzią i przyjęciem eucharystii.
Ikony są częścią Tradycji prawosławia na równi z Biblią, soborami, ojcami Kościoła, liturgią i kanonami. Kościół prawosławny uznaje je wszystkie za pochodzące od Ducha Świętego oraz nawzajem ze sobą powiązane. Podobnie powiązana jest prawosławna teologia i mistycyzm, miłość Boga i ludzi, a także osobista wiara poszczególnych członków Kościoła i liturgia nabożeństw. Ta jedność jest traktowana jako podstawowy warunek prawidłowego życia duchowego Kościoła. Według Ewgariusza prawdziwa modlitwa jest równoznaczna z uprawianiem teologii, zaś św. Maksym stwierdził, że teologia pozbawiona rzeczywistego przeżycia mistycznego, jest teologią demonów.

Prawo kanoniczne

W Kościele prawosławnym kanony związane z organizacją i dyscypliną były ustalane zarówno przez sobory powszechne jak i lokalne a także przez biskupów. Zbiory kanonów z komentarzami tworzyli w Bizancjum Teodor między innymi Balsamon, Zonaras. W 1800 r. ukazał się „Ster” (gr. Pedalion, cs. Kormczaja Kniga) świętego Nikodema ze Świętej Góry, który jest wzorcowym greckim komentarzem do kanonów. Część tych kanonów jest jednak dziś anachroniczna i wymaga uporządkowania przez przyszły sobór powszechny.
Mimo, że kanony są tylko doczesnymi regulacjami dogmatów, są ważne jako próba ich realizacji w zmiennych warunkach życia Kościoła i wiernych, i uznawane są pośrednio także za część Tradycji.

Sobory powszechne

Według Kościoła prawosławnego prawdy wiary określone w ramach siedmiu soborów powszechnych mają znaczenie równorzędne z Pismem Świętym, a więc są w nim autorytetem absolutnym. Najważniejszy jest Nicejsko-Konstantynopolitański Symbol Wiary, wypowiadany w każdej sprawowanej Eucharystii oraz codziennie w trakcie nabożeństw Środka Nocy (gr. Mesonyktikon, cs. Połunoszcznica) i Powieczerza (gr. Apodeipnon, cs. Powieczerje). Ponieważ sobory powszechne oficjalnie nie zaświadczały autorytetu Apostolskiego i Atanazjańskiego Wyznania Wiary, mają one mniejsze znaczenie. Wprawdzie Apostolskie Wyznanie Wiary (Skład apostolski) jest uznawane, ale nie jest wypowiadane w prawosławnych nabożeństwach, podobnie Atanazjańskie Wyznanie Wiary (Quicumque), które poza tym pojawia się czasem, okrojone o Filioque, w Horologionie (cs. Czasosłow, Księdze Godzin Kanonicznych).

Późniejsze sobory

Po siedmiu soborach powszechnych, tj. od 787 r., prawosławie kształtowało się pod wpływem soborów lokalnych (w których brali udział tylko niektórzy patriarchowie lub były zwoływane przez autokefalie) i listów oraz wyznań wiary poszczególnych biskupów. Nie są one uznawane za nieomylne, lecz jeśli przyjmuje je reszta Kościoła, to ich ranga wzrasta niemal do autorytetu prawd ogłoszonych przez sobory powszechne. W odróżnieniu jednak od prawd wiary soborów powszechnych, mogą być poprawiane lub uznawane tylko w pewnych częściach. Najważniejsze z tych dokumentów to:
  1. Encyklika św. Focjusza (867).
  2. Pierwszy list Michała Cerulariusza do Piotra z Antiochii (1054).
  3. Postanowienia soborów w Konstantynopolu z lat 1341 oraz 1351 w kwestii sporów hezychastycznych.
  4. Encyklika św. Marka z Efezu (1440-1441).
  5. Wyznanie Wiary Gennadiusza, patriarchy Konstantynopola (1455-1456).
  6. Odpowiedzi udzielone luteranom przez patriarchę Jeremiasza II (1573-1581).
  7. Wyznanie Wiary Mitrofana Kritopoulosa (1625).
  8. Prawosławne Wyznanie Wiary Piotra Mohyły w wersji poprawionej (uznane przez sobór w Jassach w 1642).
  9. Wyznanie Wiary Dosyteusza (uznane przez sobór w Jerozolimie w 1672 r.).
  10. Odpowiedź prawosławnych patriarchów udzielona Nieposiadaczom (1718-1723).
  11. Odpowiedź prawosławnych patriarchów udzielona papieżowi Piusowi IX (1848).
  12. Odpowiedź Synodu Konstantynopolitańskiego udzielona papieżowi Leonowi XIII (1895).
  13. Encykliki Patriarchatu Konstantynopola o chrześcijańskiej jedności i „ruchu ekumenicznym”.
Współcześnie wielu uczonych z kręgu prawosławia odrzuca stosowaną do nich (zwłaszcza do pozycji 5.-9.) nazwę "Księgi Symboliczne".

Tradycja Święta: źródło prawosławnej wiary

Tradycja w prawosławiu ma szczególne znaczenie, a w jej skład wchodzi Pismo Święte, Symbole Wiary, postanowienia soborów powszechnych i dokumenty pochodzące od Ojców Kościoła, kanony, księgi liturgiczne oraz ikony, rozumiane jako spójny system religijny. Tradycja ustna pojmowana jest czasem przez inne wyznania oddzielnie od tradycji pisanej, czyli Biblii. Przyjmują ten punkt widzenia niektórzy wierni prawosławni, inni jednak przypominają, że są one częścią tego samego dziedzictwa. Jednocześnie trzeba pamiętać, że waga różnych elementów Tradycji nie jest w prawosławiu jednakowa.
Kościół prawosławny uznaje za swoje zadanie odczytywać, przeżywać i przekazywać Tradycję chrześcijańską bez uszczerbku. Należy odróżnić tak określoną Tradycję od tradycji ludzkich, zwyczajów, które niekoniecznie muszą być prawdziwe, dlatego współcześni prawosławni starają się badać przeszłość i przyjmować ją krytycznie, i uznają, że mogą być w tym pomocne kontakty z zachodnim chrześcijaństwem. Twórcze odczytywanie Tradycji wynika także z konieczności jej bezpośredniego przeżywania.

Bibliografia

Materiał wydrukowany z portalu zgapa.pl dnia 2020-09-29 18:56:49