Czytaj więcej"/> Drukuj
Ordynacja wyborcza to zbiór przepisów regulujących sposób przeprowadzenia wyborów ze szczególnym uwzględnieniem sposobu liczenia głosów, co ma szczególne znaczenie w wyborach parlamentarnych.
Dwa najważniejsze rodzaje ordynacji to ordynacja większościowa i ordynacja proporcjonalna. Pierwsza wywodzi się z tradycji Wielkiej Brytanii i przyjęta jest min. we wszystkich krajach anglosaskich (w sumie najwięcej krajów świata). Jej zwolennikami byli John Locke i J.J. Rousseau. Pierwsza odmiana ordynacji proporcjonalnej została wymyślona przez belgijskich socjalistów pod koniec XIX wieku i w intencji twórców miała lepiej oddawać preferencje wyborców.
W ramach obu ordynacji istnieje wiele wariacji (np. większościowa z głosem alternatywnym w Australii czy proporcjonalna z systemem głosu przechodniego w Irlandii), a także kilka modeli pośrednich (np. system mieszany w Japonii i Korei Południowej).

Ordynacja większościowa

Obszar na którym przeprowadzane są wybory dzielony jest na okręgi. Każdemu okręgowi wyborczemu przypada jeden mandat. W danym okręgu wygrywa kandydat z największą ilością głosów. W praktyce zdarzają się okręgi kilkumandatowe. System ten stosowany jest m.in. w Wielkiej Brytanii, Stanach Zjednoczonych, Kanadzie, Australii, Francji, a także w Polsce, w wyborach do Senatu. System większościowy, poprzez ograniczenie liczby ugrupowań w parlamencie, prowadzi zazwyczaj do powstania jednopartyjnych większości.
Ordynacja większościowa powoduje wytworzenie dwubiegunowej sceny politycznej poprzez mechanizm zwany przez politologów prawem Devergere’a. Kandydaci zrzeszają się jeszcze przed wyborami – wymusza to fakt, iż w każdym okręgu wygrać może tylko jeden człowiek. Partie nie mogą liczyć, że otrzymają choć 5% głosów - nie daje to żadnej korzyści, liczy się tylko zwycięzca. Dlatego różne zbliżone poglądowo grupy muszą się porozumieć i zjednoczyć. Efekt ten jest wzmacniany przez jednoturowość - bez dogrywki pomiędzy dwoma kandydatami z największą ilością głosów (w przypadku gdy uzyskają jednakową ilość głosów - o zwycięstwie decyduje losowanie).
Na charakter wyborów w ordynacji większościowej zasadniczy wpływ ma rozmiar okręgu (pod względem populacji). Jeżeli jest on mały (jak w Wielkiej Brytanii - 646 okręgów) to wybory mają charakter lokalny. Jeżeli okręgi są duże (jak w polskich wyborach do Senatu gdzie wybiera się 100 senatorów) to wybory pod względem związku kandydata z regionem nie różnią się dużo od wyborów ogólnokrajowych np. prezydenckich.
Cechą charakterystyczną tej ordynacji jest oddawanie głosu na pojedyńczego kandydata (a nie jak w ordynacji proporcjonalnej na listę kandydatów).

Podział ordynacji większościowych:

Szczególnym rodzajem ordynacji większościowej (Australia a także wybory prezydenckie w Irlandii jest system alternatywnego głosu. W tym systemie dysponuje się wieloma głosami i głosuje się według preferencji (przeważnie numerycznie - 1, 2, 3, itp.). Jeśli jeden kandydat uzyskuje 50% i więcej głosów z oznaczeniem 1 to ten kandydat wygrywa. Jeśli nie odpada kandydat z najmniejszym poparciem, a jego głosy rozdziela się według dalszych preferencji wyborców. Ten proces jest powtarzany, aż jeden z kandydatów uzyska bezwzględną większość. System ten pozwala zlikwidować wieloturowość wyborów i lepiej oddaje preferencje wyborcze obywateli niż pozostałe ordynacje większościowe. Z drugiej strony jest jednak bardziej skomplikowany i mniej zrozumiały. Tym niemniej wspierany jest przez wielu prominentnych polityków amerykańskich jak Howard Dean czy Ralph Nader jako alternatywę dla obecnie funkcjonującego systemu wyborczego w Stanach Zjednoczonych.

Zalety ordynacji większościowej:

Wady ordynacji większościowej:

Ordynacja proporcjonalna

Czysty system z listami wyborczymi stosowany jest w większości krajów europejskich. W celu rozdzielenia mandatów stosuje się różnego rodzaju przeliczenia liczby głosów biorąc pod uwagę przede wszystkim przynależność partyjną kandydatów. Zazwyczaj stosuje się promującą większe ugrupowania metodę d'Hondta (promująca silniejsze partie), lub metodę Sainte-Lague'a (dająca wyniki bliższe rzeczywistym preferencjom wyborców). W efekcie przeliczenia wybrany kandydat niekoniecznie musi być tym, który uzyskał najwięcej głosów - zwykle jest to kandydat, który zajmował pierwsze miejsce na liście partyjnej, na którą padło najwięcej głosów. Pomimo tego system proporcjonalny uważany jest przez dużą grupę socjologów i politologów za lepiej oddający preferencje wyborców.
W ordynacjach proporcjonalnych (te uwagi nie dotyczą systemu głosu przechodniego) cechą charakterystyczną jest oddawanie głosów na listę kandydatów - tzw. listę partyjną, a nie na pojedyńczego kandydata (jak w systemie większościowym). W większości krajów wyborcy głosują osobowo na kandydata w ramach list wyborczych, np. Polska, co pozwala zwiększyć wpływ obywateli na osobę reprezentanta parlamentarnego, przez co z danej listy szansę dostania się do sejmu mają wyłącznie kandydaci, którzy skumulowali najwięcej poparcia w ramach swoich list. Charakter wyboru mandatu powoduje jednak, że osoba z listy popularnej partii, która uzyskała kilkakrotnie mniej głosów niż przeciwnik z innej partii, może mimo wszystko wygrać dany mandat. W celu likwidacji tego zjawiska można zastosować system głosu przechodniego.

Podział ordynacji proporcjonalnych:

Szczególną odmianą ordynacji proporcjonalnej jest mieszany systemu proporcjonalnego (np. Włochy, Nowa Zelandia, Niemcy). W tym systemie obywatel posiada dwa głosy. Jeden oddaje na osobę wybieraną poprzez jednomandatowe okręgi wyborcze. Drugi głos oddawany jest na listę partyjną (bez możliwości głosowania na osobę w ramach listy jak w Niemczech lub z taką możliwością jak w Nowej Zelandii). Zwycięzcy w ramach jednomandatowych okręgów wyborczych automatycznie uzyskują miejsce. Reszta miejsc natomiast jest rozdzielana według specjalnych wzorów tak, aby cała izba odzwierciedlała rozdział poparcia na listy partyjne. W rezultacie tworzy się parlament z dwoma rodzajami mandatów, przy czym te uzyskane z mocy jednomandatowych okręgów wydają się mieć większą siłę. W praktyce dosyć często spotyka się odchodzenie od ordynacji większościowej na rzecz tej ordynacji (Nowa Zelandia, Szkocja, Walia, Lesotho, Wenezuela).
Ten system należy odróżniać od zwykłego mieszanego systemu (np. Rosja), gdzie połowa mandatów jest po prostu przydzielana w ordynacji większościowej, a połowa w proporcjonalnej.
Bardzo ciekawą ordynacją spotykaną w nielicznych krajach takich jak Irlandia jest system głosu przechodniego. Głosuje się analogicznie jak w ordynacji z głosem alternatywnym (określając jako wyborca swoje preferencje wyborcze) i dosyć podobnie wybiera się reprezentantów, przy czym zamiast jednego wybiera się kilku a nawet kilkunastu w jednym okręgu. Niektórzy teoretycy twierdzą, że jest właściwie wielomandatową ordynacją większościową w systemie alternatywnego głosu. W tym systemie głosuje się osobowo (a nie na partię), przez co często dochodzi do ostrej wzajemnej konkurencji między członkami tej samej partii. Według entuzjastów tego rozwiązania wyniki bardzo trafnie oddają rzeczywiste preferencje wyborcze ludności, a system posiada większość zalet typowej ordynacji proporcjonalnej i większościowej, likwidując przy okazji największe ich wady (np. istnieje silna więź między regionem a przedstawicielem regionu).
Inną ciekawą odmianą ordynacji proporcjonalnej jest jednookręgowy system. W rezultacie wszyscy kandydaci są przedstawiani obywatelom całego kraju. System ten pozwala na najlepsze odzwierciedlenie preferencji wyborczych obywateli i właściwie nie ma przypadkowych mandatów. W kraju o liczebnym parlamencie system jest nie do zaimplementowania (w polskich warunkach, gdyby 10 partii wystawiło po 460 kandydatów mielibyśmy 4600 kandydatów).
Ordynacja proporcjonalna odwrotnie niż większościowa powoduje zrzeszanie sie zbliżonych poglądowo grup po wyborach (a nie przed). Dzieje się to podczas tzw. "targów koalicyjnych" trwających ok. 3 miesiące (choć znane sa przypadki, że trwały nawet rok).

Zalety ordynacji proporcjonalnej:

Wady ordynacji proporcjonalnej:

Inne systemy

Materiał wydrukowany z portalu zgapa.pl dnia 2021-03-06 15:05:17