Czytaj więcej"/> Drukuj
Olecko (Margrabowa, Treuburg, Oletzko) – miejscowość w północno-wschodniej części Polski w województwie warmińsko-mazurskim, powiat olecki, gmina Olecko, nad rzeką Legą (dawniej Oleg) i Jeziorem Olecko Wielkie. W gminie przecinają się drogi: droga krajowa Gołdap-Olecko-Ełk-Białystok-Bobrowniki (nr 65) z drogami wojewódzkimi Olecko-Raczki (nr 654), Olecko -Suwałki (nr 653), Olecko-Giżycko (nr 655). Odległości pomiędzy większymi miastami regionu (Augustów, Ełk, Gołdap, Suwałki) wynoszą średnio 30 km, co sprawia, że Olecko stanowi doskonałą bazę wypadową do zwiedzania regionu.
Olecko leży na wschodnich krańcach Pojezierza Mazurskiego, na szlaku łączącym Krainę Wielkich Jezior Mazurskich z Pojezierzem Suwalsko-Augustowskim. Na rzeźbę terenu największy wpływ miały zlodowacenia, w efekcie czego charakteryzuje się on bardzo urozmaiconą rzeźbą. Obszar jest pagórkowaty – wzniesienia sięgają od 121 m n.p.m. w południowej części gminy do 220 m n.p.m. w części północno-wschodniej.
Okolice Olecka przecina gęsta sieć strumieni łączących liczne jeziora. Działalność lodowca pozostawiła w gminie Olecko ślady w postaci 15 jezior. Większość z nich należy do wód otwartych i posiada charakter rynnowy. Od północnego zachodu otaczają gminę obszary leśne Puszczy Boreckiej, która kryje w sobie rzadkie okazy roślin i zwierząt. Obfitość wód i lasów, walory turystyczno-krajoznawcze regionu oraz położenie na ważnych szlakach komunikacyjnych podnoszą atrakcyjność gminy. Występują tu tereny pagórkowate.
Ludność: ok. 17 tys. (stan na 1999 rok). Miasto powstało w XVI w.
Co roku, począwszy od 1994, odbywa się tu Przystanek Olecko, na który przybywają ludzie z całej Polski.
Niżej informacje o gminie Olecko.

Historia

Większość osad na terenie ziemi oleckiej powstała w XVI w., w czasach księcia Albrechta Hohenzollerna, który w roku 1560 założył pierwsze miasto w tej części Prus Książęcych. Akt lokacyjny dla miasta został wydany z datą 1 stycznia 1560 roku. Niektórzy historycy niemieccy łączą założenie Olecka ze spotkaniem w zamku myśliwskim księcia Albrechta w 1560 roku z królem polskim, Zygmuntem Augustem. Okazją do spotkania miało być wspólne polowanie w puszczy.
Otrzymało ono nazwę Margrabowa (od tytułu Albrechta – margrabiego brandenburskiego) i, jako ważny ośrodek wymiany handlowej na pograniczu polsko-litewsko-pruskim, największy spośród wszystkich rynek (ponad 5,5 ha).
Rozwój miasta hamowały klęski żywiołowe, takie jak pożary, epidemie i zniszczenia wojenne. Powodowały one straty materialne, znaczne ubytki ludności polskiego pochodzenia oraz niemal całkowite zniszczenie zabytków architektury – świadectw dawnych czasów.
Ze wszystkich tych dotkliwych ciosów i dziejowych zawieruch mieszkańcy Olecka i okolicy najboleśniej odczuli najazd tatarski w latach 1656-1657, epidemię dżumy, która w latach 1709-1711 pochłonęła na terenie ówczesnego starostwa oleckiego około 11 tysięcy osób, oraz obie wojny światowe.
Jako powiat przygraniczny, Olecko i najbliższe okolice miasta były widownią krwawych walk w latach 1914-1915, śladami tamtych wydarzeń są pozostałe na tej ziemi pomniki poległych i liczne cmentarze wojskowe.
Bezpośrednie sąsiedztwo ziem rdzennie polskich sprawiło, że powiat olecki przez długie lata miał charakter polski. Z Oleckiem związani byli ludzie protestujący przeciwko akcji germanizacyjnej na Mazurach. W roku 1659 urodził się tu Jan Moneta – lektor języka polskiego w gimnazjum akademickim w Gdańsku. W Wojnasach koło Olecka przyszedł na świat w 1790 r. Krystyn Lach Szyrma – pisarz i uczony, profesor filozofii na Uniwersytecie Warszawskim. W Olecku żył i pracował w latach 1820-1837 pastor A. F. Czygan – założyciel i redaktor pisma "Nowiny o Rozszerzeniu Wiary Chrześcijańskiej". Przewodniczył on w 1836 r. synodowi pastorów mazurskich w Olecku, na którym to podjęto uchwałę przeciwko usuwaniu języka polskiego ze szkół na Mazurach. Tu wreszcie w 1856 r. urodził się Karol Sembrzycki – redaktor pism dla ludności polskiej: "Mazur Wschodnio-Pruski", wydawca kalendarzy i czynny działacz oświatowy.
Przez kilka stuleci powiat olecki miał zdecydowaną przewagę ludności polskiej wyznania ewangelickiego. Jeszcze w przededniu I wojny światowej językiem ojczystym połowy mieszkańców była mowa polska. Przywiązaniu do własnej mowy i rodzinnej swojskości nie towarzyszyło jednak poczucie świadomości narodowej. Plebiscyt w Olecku w 1920 roku zakończył się katastrofalną klęską. Zaledwie dwa głosy padły za Polską!
Dla upamiętnienia zwycięstwa odniesionego w plebiscycie Niemcy nadali miastu nową nazwę – Treuburg Treuburg, którą w 1933 roku rozciągnęli na cały powiat nazywany dotąd Olecko (Kreis Oletzko).
Począwszy od lat siedemdziesiątych ubiegłego wieku Olecko zaczęło odczuwać pozytywnie przeobrażenia związane z konsekwencjami awansu cywilizacyjnego. Uzyskało ono połączenia kolejowe ze światem (które zlikwidowano), otrzymało nowe urządzenia komunalne i usługowe: gazownię, elektrownię, wodociągi i kanalizację, rzeźnię i chłodnię. Rozwinęło się tu budownictwo mieszkaniowe, powstały nowe szkoły i obiekty użyteczności publicznej.
W szczególności jednak, wiele zrobiono dla podniesienia uroku naturalnego położenia miasta w malowniczym terenie wśród jezior i lasów pagórkowatej części Mazur.
Dziś Olecko liczy prawie 17 tysięcy mieszkańców. Dawna granica państwowa, biegnąca kilkanaście kilometrów na wschód od miasta nie odgradza już ziemi oleckiej od stanowiącego jej naturalne przedłużenie Pojezierza Suwalsko-Augustowskiego.

Spis zabytków gminy:

  1. Zabytkowy układ urbanistyczny miasta XVI-XIX w. (rynek z przyległymi ulicami) Olecka.
  2. Zamek myśliwski – obiekt istniał w czasach staropruskich i pełnił rolę budowli warownej. W czasach krzyżackich, zbudowano w tym miejscu pałacyk myśliwski dla dostojników Zakonu. Historia mówi, że w 1560 r. spotkał się tu książę Albrecht z królem Zygmuntem Augustem. Przypuszczać można, że zameczek powstał na miejscu starej budowli warownej, o czym świadczy plan miasta Olecka z XVIII w. W późniejszym rejestrze budowli i zabytków wschodniopruskich istniał zapis rozpoczęcia w 1654 r. budowy okazałego zamku. Zamek z połowy XVII w. widział i opisywał w 1748 r. August Hermann Lucanus. Inwestorem oleckiego zamku siedziby starostów książęcych był Fryderyk Wilhelm (1640-1680). W XVIII w. zamek zaczął podupadać, a w 1822 roku spłonął całkowicie i nie został już odbudowany. Pod koniec XIX w. ruiny zamku zostały usunięte, a na ich miejscu stanął w 1897 r. budynek starostwa powiatowego.
  3. Kościół z kaplicą – (budowa kościoła 1859-1861), kaplica II poł. XIX w.
  4. Starostwo – Plac Zamkowy.
  5. Skocznia i molo drewniane pochodzące z około 1930 r.
  6. Pomnik ofiar I wojny światowej z całym kompleksem sportowym, rekreacyjnym i parkowym powstał około 1928 r. Olecki monument, drugi pod względem wielkości w Prusach Wschodnich, wystawiony został z inicjatywy ówczesnego starosty dr. Wachsmanna. Jego wymowę polityczną jednoznacznie określał napis, jaki widniał na całej długości wewnętrznej strony półkolistego kamiennego muru, złożony z dużych brązowych liter: "Boże, usłysz nasze błagania i spraw, ażeby znowu powstały silne Niemcy". Tu, pod pomnik olecki, przybywały wycieczki młodzieży niemieckiej, której zaszczepiano w tym przygranicznym mieście i okolicy, usłanej grobami poległych, idee odwetu i wielkomocarstwowego nacjonalizmu.
  7. Chata mazurska, drewniana pochodząca z lat 20.
  8. Zabytkowy młyn wodny pochodzący z 1895 r. położony nad rzeką Legą (obecnie elektryczny).
  9. Wieża ciśnień wybudowana na przełomie XIX-XX w.
  10. Szereg domów mieszkalnych murowanych, których budowę datuje się na koniec XIX i początek XX w. (ul. Armii Krajowej, 11-go Listopada, Grunwaldzka, Kolejowa, Plac Wolności).

Instytucje kultury:

1) Miejska Biblioteka Publiczna w Olecku.
Założono ją 12 lutego 1948, przeznaczając na jej wyposażenie część zbiorów Biblioteki Powiatowej. Znajduje się ona w spisie UNESCO Libraries Portal. Jej adres to: Miejsko-Powiatowa Biblioteka Publiczna w Olecku Pl. Wolności 22 19-400 Olecko Inne namiary to: -tel./fax (0-87) 520 23 22 -e-mail biblioteka@przystanek.pl Odbyły się w niej:
spotkanie z p. Teresą Kaczorowską;

spotkanie z p. Krzysztofem Petkiem;

spotkanie z p. Adamem Andryszczykiem.


2) Galeria Prawdziwej Sztuki im. Andrzeja Legusa.
Nadano jej imię Andrzeja Legusa, naszego przyjaciela z Olecka. Otwarto ją 6 grudnia 2002 roku na inauguracji XXIII SZTAMY Spotkań ze Sztuką. Tego samego dnia odbył się w niej wernisaż legnickiego Satyrykonu. Przy tej okazji odsłonięto tablicę z nazwą: Galeria Prawdziwej Sztuki im. Andrzeja Legusa oraz instalację "stół Andrzeja". Galeria mieści się w OCK. Jej adres to:
Regionalny Ośrodek Kultury w Olecku "Mazury Garbate"
Pl. Wolności 22
19-400 Olecko
Inne namiary: 3) Spotkania z teatrem S Z T A M A.
Był rok 1978. Marek Gałązka przyjechał do Olecka "za mieszkaniem". Zaraz też założył Teatr AGT (Amatorska Grupa Teatralna, do którego należały: Agnieszka Iwaniuk i Anna Sieczkowska). W następnym roku wystawiono pierwszy spektakl. – Było to "Wędrowanie" według Edwarda Stachury – mówi Gałązka. – Premiera odbyła się 24 marca. Ponieważ przedstawienie "wypaliło", pomyślałem, że trzeba zrobić jakąś imprezę teatralną – nie konkurs, tylko spotkania. Nazwa ułożyła się sama: Spotkania z Teatrem Amatorskim, czyli SZTAMA. SZTAMA odbywa się, co roku, pod kierownictwem programowo-artystycznym czuwa Marek Gałązka, patronatami medialnymi są: "Gazeta Wyborcza", TVP3 Białystok i Radio 5, a organizatorem: Oleckie Centrum Kultury, Plac Wolności 22, 19-400 Olecko. Oprócz SZTAMY w naszej gminie organizowane są przez Annę Iwanowską, co roku, festiwale teatralne "Melpomena" (również w teatrze AGT).Teatr AGT znajduje się na ul. Partyzantów w Olecku.
4) Kino "MAZUR" Kino "Mazur" znajdujące się na Pl. Wolności 22 w Olecku.

Inne informacje:

W gminie Olecko jest wielu utalentowanych ludzi, których cała Polska nie zna. Są to między innymi:
a) Mikołaj Busko – malarz ludowy;
b) Jan Opanowski – kowal arytystyczny. Wyrabia on kute świeczniki, schody, bramy, podstawki na kwiaty. Jego zakład znajduje się na ulicy Tunelowej w Olecku.
W naszej gminie istnieją również zespoły folklorystyczne. Są to na przykład:
- Zespół Pieśni i Tańca OLECKO;
- OLECKIE ECHO – zespół śpiewaczy z klubu seniora.

Gmina Olecko posiada również, funkcjonujący nadal, teatr. Jest to Scena Ruchliwa
Skład: Agnieszka Sieczkowska, Anna Iwaniuk; miejsce powstania: Olecko; data założenia: wrzesień 2001; miejsce pracy: Oleckie Centrum Kultury.
Udział w festiwalach i konkursach: Międzynarodowe Spotkania Teatrów Tańca (Lublin), Konfrontacje Tańca Współczesnego (Konin), Trójmiejska Korporacja Tańca (Gdańsk), Przystanek Olecko, Festiwal Sztuki Teatralnej SZTAMA (Olecko), Noc Teatralna (Olsztyn), Festiwal Tańca ALMEJA (Litwa); projekty: spektakl w reżyserii Leszka Bzdyla, premiera: Przystanek Olecko 2002., "120/80", reżyseria: Leszek Bzdyl; nagrody: I nagroda za "Gdzieś pomiędzy..." na III Konfrontacjach Tańca Współczesnego w Koninie (2002); jedna z dwóch nagród głównych za "A2" na IV Konfrontacjach Tańca Współczesnego w Koninie (2003). Posiadamy także Olecką Formację Tańca – OFTA. Olecka Formacja Tańca działa od 3 lat przy Oleckim Centrum Kultury. W swoim programie posiada spektakle mówiące o kobietach, ich rozterkach, radościach, emocjach.
Kilka informacji o gminie:
1) Od 20-21 lutego 2004 odbywa się tu Olecki Przegląd Otwartych Filmów OP-OF. Jest to impreza cykliczna.

Edukacja

Materiał wydrukowany z portalu zgapa.pl dnia 2021-01-23 08:38:07