Czytaj więcej"/> Drukuj
Niszczyciel_rakietowy -
(typu Kotlin)
Niszczyciel_rakietowy -
(projektu 61MP)
Niszczyciel rakietowy jest to klasa współczesnych, wszechstronnie uzbrojonych, dużych, uniwersalnych okrętów wojennych, mogących prowadzić walkę z celami nawodnymi, podwodnymi, powietrznymi, a nawet czasem atakować cele lądowe.

Geneza typu

Jednostki tej klasy wywodzą się już z czasów I i II wojny światowej, kiedy to występowały okręty takie jak kontrtorpedowce i zwykłe niszczyciele, które były przeznaczone głównie do obrony innych statków i okrętów przed okrętami podwodnymi i lotnictwem. W okresie powojennym nastąpił szybki rozwój niszczycieli i inne ukierunkowanie zadań, które miały one wykonywać. Wiązało się to z postępem w dziedzinie uzbrojenia, szczególnie rakietowego i wkraczaniem jego dominującej roli na pole walki morskiej. Od tego czasu niszczyciele uzbrojone w rakiety zwane są rakietowymi i ich głównymi celami jest zwalczanie okrętów i statków nawodnych, okrętów podwodnych, ale także samolotów i śmigłowców. Niektóre z tych niszczycieli posiadają uzbrojenie rakietowe pozwalające na ostrzeliwanie obiektów na lądzie. Niszczyciele rakietowe stanowią ogromną większość w swojej klasie, praktycznie nie spotyka się już niszczycieli nieuzbrojonych w rakiety, w związku z czym stosuje się do nich potocznie określenie niszczyciel, nie dodając już przymiotnika "rakietowy".

Wczesne niszczyciele rakietowe

Ewolucja tych jednostek nie nastąpiła jednak natychmiast, rozwijały się one wraz z systemami uzbrojenia. Pierwszym uzbrojeniem rakietowym, jakie pojawiło się na niszczycielach, były przeciwlotnicze pociski rakietowe, kiedy wraz z rozwojem i zmniejszeniem się rozmiarów pocisków na przełomie lat 50. i 60. XX w., możliwe stało się instalowanie ich na okrętach mniejszych od krążowników rakietowych. Wpierw, na początku lat 60. pojawiły się niszczyciele takie jak amerykańskie jednostki typu Charles F. Adams oraz radzieckie projektu 56A (Kotlin SAM), uzbrojone w rakiety przeciwlotnicze i torpedy nowszych typów do zwalczania okrętów podwodnych. Następną generację z lat 60. stanowiły okręty wyposażone po raz pierwszy w rakiety przeciwokrętowe np. radzieckie niszczyciele projektu 56M (Kildin) i projektu 61MP (Modified Kashin). Potem, w latach 70. zaczęto budować okręty z rakietotorpedami przeciw okrętom podwodnym, takie jak radzieckie okręty projektu 1155, typu Udałoj (Udaloy). Ostatnią fazą rozwoju było wprowadzenie okrętów przenoszących pociski manewrujące, jak miało to miejsce na amerykańskich niszczycielach typu Spruance. Dodatkowo każdy okręt wzmacniano artylerią pokładową. W latach 70. wprowadzono także śmigłowce pokładowe. Wszystkie te typy uzbrojenia cały czas przechodzą różnego rodzaju ewolucje, ale pozostają głównymi montowanymi na niszczycielach. Stosowane są coraz doskonalsze systemy rakietowych pocisków przeciwlotniczych i przeciwokrętowych, połączone z doskonalszymi systemami elektronicznymi wykrywania celów i naprowadzania uzbrojenia, takimi jak amerykański AEGIS.

Współczesne niszczyciele rakietowe

Nowoczesne niszczyciele rakietowe to jednostki o wyporności od ok. 5000 do 9000 ton, długości sięgającej ok. 130-170 metrów, prędkości maksymalnej w granicach 25-35 węzłów, autonomiczności działania 15-25 dni, zasięgu zazwyczaj od 4 do 10 tysięcy mil morskich. Układ napędowy to przeważnie silniki Diesla i turbiny gazowe połączone w systemie CODOG, rzadziej CODAG, czasem występują same turbiny gazowe jak COGOG i COGAG, a nawet turbiny parowe.

Uzbrojenie typu woda-woda

Rakietowe pociski przeciwokrętowe (klasa surface-to-surface, inaczej woda-woda) stosowane na niszczycielach mają zazwyczaj zasięg 100-150 kilometrów i prędkość ok. 1, ale czasem nawet do 3 Ma. Najpopularniejszymi takimi pociskami są amerykańskie AGM-84 Harpoon A/C, francuskie Exocet MM.40 oraz rosyjskie 3M80 Moskit i 3M60 Uran. Rakiety przeciwokrętowe zazwyczaj montowane są poczwórnie, po dwa takie zestawy na okręcie. Rzadziej występują w podwójnych lub pojedynczych wyrzutniach wielokrotnego ładowania albo pionowych wyrzutniach pokładowych VLS, gdzie ilość rakiet dochodzi nawet do szesnastu i powyżej.

Uzbrojenie przeciwlotnicze

Rakiety przeciwlotnicze (klasa surface-to-air, czyli woda-powietrze) występują jako bliskiego i średniego zasięgu. Zestawy bliskiego zasięgu mogą atakować cele w odległości maksymalnej do ok. 50 kilometrów i służą do niszczenia środków napadu powietrznego, ale także do obrony przeciwrakietowej jednostki. Takie rakiety to np. amerykańskie RIM-7 Sea Sparrow i RIM 116A RAM, brytyjskie GWS 26 Sea Wolf oraz rosyjskie 3M95 Kinżał i RZ-61 Wołna-M. Typowe rakiety przeciwlotnicze na niszczycielach to pociski średniego zasięgu od 50 do 100 km i przeznaczone wyłącznie do atakowania samolotów lub śmigłowców. Najpopularniejsze rakiety średniego zasięgu stosowane na niszczycielach to amerykańskie RIM-67 Standard SM2 i rosyjskie 3M90 Uragan. Do strzelania rakiet przeciwlotniczych służą wyrzutnie wielokrotnego ładowania (zwykle dwuprowadnicowe) lub pionowe wyrzutnie VLS. Jeden niszczyciel przenosi ilość rakiet w granicach od 8 do nawet 64.

Pociski manewrujące dalekiego zasięgu

Osobny rodzaj pocisków, przenoszonych na amerykańskich niszczycielach, to duże pociski manewrujące dalekiego zasięgu, którymi okręty ze swych pokładów mogą razić cele na ziemi i na morzu w odległości od 500 do 3000 kilometrów. Okręty tego typu przenoszą od kilku do kilkunastu takich pocisków zazwyczaj w pionowych wyrzutniach VLS. Najlepszym przykładem takiego pocisku jest amerykański BGM-109 Tomahawk.

Uzbrojenie przeznaczone do działań ZOP

Główne uzbrojenie do zwalczania okrętów podwodnych stanowią torpedy lub rakietotorpedy. Wyrzutnie torped w ilości najczęściej od czterech do ośmiu przenoszą zazwyczaj torpedy kierowane kalibrów 324 i 533 milimetrów, o zasięgu poniżej 10 mil morskich. Najbardziej rozpowszechnione torpedy to amerykańskie typu Mark 46. Rakietotorpedy natomiast na niszczycielach występują przeważnie w dość znacznych ilościach dochodzących do 90. Przykładowe rakietotorpedy to rosyjskie RU-90 Tsakra. Dodatkowym uzbrojeniem przeciw okrętom podwodnym i torpedom są rakietowe bomby głębinowe, o zasięgu rażenia nieprzekraczającym 3 mil morskich. Przykład takiej bomby to rosyjskie RGB-60.

Uzbrojenie artyleryjskie

Uzbrojenie artyleryjskie niszczycieli rakietowych pełni rolę drugorzędną i zostało znacznie zredukowane w stosunku do niszczycieli okresu II wojny światowej i pierwszych lat powojennych. Dzieli się na artylerię dużego i małego kalibru. Artyleria głównego kalibru, przeznaczona do obrony przed lotnictwem i ewentualnie ostrzału celów nawodnych lub lądowych, składa się najczęściej z dwóch dział, pojedynczych albo podwójnych kalibru 100/130 mm, o zasięgu ok. 5-10 mil morskich. Takie działa to amerykańskie Mark 45 kaliber 127 mm oraz rosyjskie AK-100 kaliber 100 mm i podwójne AK-130 kaliber 130 mm. Rzadziej na niszczycielach stosowane są armaty kalibru 76 mm, takie jak włoska Oto Melara i radzieckie AK-276. Drugi element uzbrojenia artyleryjskiego stanowią wielolufowe działka szybkostrzelne małego kalibru 20-30 mm, służące głównie do bezpośredniej obrony jednostki przed nadlatującymi pociskami rakietowymi, a także samolotami w odległości do 2 kilometrów. Takie działka, sprzężone z radarem w zestawy artyleryjskie obrony bezpośredniej, najczęściej używane na niszczycielach, to amerykańskie Vulcan Phalanx, holendersko-brytyjski Goalkeeper i rosyjskie AK-630M. Rzadziej stosowane są także konwencjonalne działka szybkostrzelne, nie naprowadzane radarowo, jak francuski Oerlikon.

Śmigłowce pokładowe

Na współczesnych niszczycielach stacjonują zazwyczaj dwa śmigłowce. Służą one głównie do zwalczania zanurzonych okrętów podwodnych przy pomocy torped pokładowych oraz czasami do atakowania jednostek nawodnych używając pocisków przeciwokrętowych. Najczęściej spotykane śmigłowce pokładowe to amerykański SH-60 Seahawk, brytyjski Sea Lynx i rosyjskie Ka-25 i Ka-27.

Wyposażenie obronne oraz przeznaczone do wykrywania przeciwnika

Z postępem uzbrojenia nastąpił oczywiście także rozwój środków wykrywania przeciwnika, aktywnej obrony przed atakami, kierowania i naprowadzenia własnych ataków oraz systemów sprawnego dowodzenia na okręcie. Niszczyciele posiadają liczne radiolokatory, hydrolokatory, anteny fazowe, systemy identyfikacyjne, sonary, radary, systemy walki radioelektronicznej, systemy łączności i inne, które są równie ważne jak samo uzbrojenie.

Cechy wyróżniające niszczyciele rakietowe

Nowoczesne okręty klasy niszczyciel różnią się od siebie nawzajem obecnością i ilością różnych rodzajów uzbrojenia, jednak podstawowymi brońmi łączącymi tę klasę jest posiadanie rakiet przeciwokrętowych i przeciwlotniczych, ogólnie broni przeciw okrętom podwodnym, przynajmniej jednej armaty głównego kalibru i kilku mniejszych, oraz przynajmniej jednego śmigłowca pokładowego. Starsze niszczyciele rakietowe nie posiadały wszystkich tych elementów.

Niszczyciele, fregaty oraz krążowniki

Z powodu ogólnej tendencji do powiększania się poszczególnych klas okrętów wojennych oraz niejednolitej i zmiennej klasyfikacji w różnych państwach i okresach, granica na której zaczyna się i kończy przynależność do klasy niszczycieli jest dość trudna do ostrego wyznaczenia. Czasem trudno rozróżnić dużą fregatę rakietową od niszczyciela rakietowego, gdyż część współczesnych fregat to okręty duże, niewiele mniejsze od niszczycieli rakietowych średniego pokolenia, posiadające z nimi wiele wspólnych cech. Jednak ostatecznie można stwierdzić, iż w przeciwieństwie do fregat, dominującą funkcją niszczycieli rakietowych nie jest obecnie funkcja eskortowa. Mają one silniejsze od fregat rakietowych uzbrojenie, szczególnie artylerię pokładową i rakietową, które występują u nich w wyraźnie większych ilościach. Z drugiej strony, marynarka wojenna USA od lat 90. XX wieku zastępuje fregaty niszczycielami w roli okrętów eskortowych grup lotniskowców. Z kolei radzieckie współczesne niszczyciele projektu 1155, typu Udałoj (Udaloy) są w Rosji klasyfikowane jako duże okręty przeciwpodwodne (Boloszoj Protiwołodoczynyj Korabl), także ich uzbrojenie jest dostosowane głównie do tego celu.
Dość specyficzna różnica zachodzi między obecnymi niszczycielami rakietowymi, a krążownikami rakietowymi. Polega ona głównie na wielkości i trochę większej ilości uzbrojenia, jednak rodzajem tego uzbrojenia jednostki te w ogóle nie odbiegają od siebie, w związku z tym mają również stosunkowo podobne zadania, a najlepszym przykładem jest to, iż amerykańskie krążowniki typu Ticonderoga dzielą wręcz wspólny kadłub z dużymi niszczycielami typu Spruance.

Użycie tego typu okrętów poza Polską

Na takie okręty jak współczesne niszczyciele i na posiadanie większej ich ilości, mogą sobie obecnie pozwolić tylko największe z marynarek wojennych świata. W wielu innych zostały one zastąpione przez fregaty i korwety, o również rosnących możliwościach bojowych. Niszczyciele są to jednostki przeznaczone do działań na wielkich akwenach, szczególnie przydatne są dla państw o długiej granicy morskiej. Swą uniwersalnością mogą zaspokoić potrzebę bezpieczeństwa i obrony takich granic morskich. Przeznaczone są do różnorodnych zadań takich jak wykonywanie ataków na wszystkie rodzaje okrętów, pojedynczych i ich grup, niszczenie sił napadu powietrznego, eskortowanie własnych okrętów i statków, ogólnie prowadzenie wszechstronnej walki na wszelakich teatrach działań morskich, gdzie mogą działać pojedynczo i w grupach. Obecnie znaczące floty niszczycieli posiadają Stany Zjednoczone, Rosja, Chiny, Wielka Brytania i Japonia. Najpopularniejszymi niszczycielami są amerykańskie jednostki typu Arleigh Burke i rosyjskie projektu 956, typu Sowriemiennyj (Sovremenny).
Jednostki omawianej klasy różnie nazywane są w poszczególnych krajach. Niemcy określają je jako Zestörer, Włosi caccia, Francuzi frégates, a Rosjanie Eskadrielnyj Minonosiec (esminec), jednak najczęstszym określeniem, które przyjęło się w skali międzynarodowej jest anglosaskie Guided Missile Destroyer. Większość z tych nazw można tłumaczyć właśnie po prostu jako niszczyciel lub niszczyciel rakietowy.

Polskie niszczyciele rakietowe

Polska Marynarka Wojenna posiadała w swojej historii dwa niszczyciele rakietowe, oba noszące nazwę ORP Warszawa. Pierwsza Warszawa to niszczyciel rakietowy obrony powietrznej projektu 56AE (Kotlin SAM), wcielony do służby w Marynarce Wojennej ZSRR w 1958 jako Sprawiedliwyj, kupiony przez Polskę w 1970, a wycofany w 1986. Miał on tylko rakiety przeciwlotnicze. Druga Warszawa to także był okręt obrony powietrznej, projektu 61M (Kashin), ale w 1973 został on dozbrojony w pociski przeciwokrętowe i zmodernizowany do standardu projektu 61MP (Modified Kashin). Również ta jednostka od 1969 służyła w ZSRR i nazywała się Smiełyj, następnie w 1988 wydzierżawiła ją, a w 1992 odkupiła od Rosjan Marynarka Wojenna RP. Okręt ostatni raz opuścił banderę wojenną w 2003, prawdopodobnie kończąc tym samym erę niszczycieli w Siłach Morskich RP.

Jednostki służące w Polskiej Marynarce Wojennej

Materiał wydrukowany z portalu zgapa.pl dnia 2020-10-23 01:13:11