Czytaj więcej"/> Drukuj
Model propagandy został model stworzony przez Edwarda Hermana i Noama Chomskiego. Model ten próbuje wyjaśnić przychylność mass mediów niepaństwowych wobec struktur ekonomicznych.
Model ten został zaprezentowany w książce Produkowanie zgody: Polityczna ekonomia mass mediów (ang. Manufacturing Consent: the Political Economy of the Mass Media). Model ten zakłada istnienie pięciu ,,filtrów, które stanowią o selekcji typów wiadomości, dopuszczaniu ich do publikacji, a także zakłada podział ról, które mają być pełnione lub wykonywane (np. kto ma mieć pracę a kto nie). Do pięciu filtrów zaliczono: Według założeń powyższego modelu trzy pierwsze filtry wywierają największy wpływ.
Media państowe również podlegają filtrom. Model zakładający przychylność mediów państwowych wobec struktur rządowych (np TVP, BBC) w tym artyule nie jest uwzględniany, jednakże bezsprzecznie funkcjonuje.

Własność

Herman i Chomsky zauważyli, że wszystkie głownonurtowe media są dużymi korporacjami, które są częścią większych korporacji, których działalnośc wykracza dużo dalej poza media. Za przykłady, można podać: Wielu firmom zależy na tym aby pewne informacje nie zostały opublikowane. Można oczekiwać przychylności mediów (należących i zarządzanych przez te firmy) wobec informacji, które nie są ,,wygodne". Im większa jest firma, tym efekt wpływu jest silniejszy.
Przyczyną dla której filtr związany z ekonomią ma znaczący wpływ jest fakt, że korporacje w obrębie ekonomii rynku są zorientowane na zysk, tym samym są kontrolowane przez akcjonariuszy. Według autorów,
Jeśli manadżerowie nie podejmują działań, które mogą przenieść zysk, instytucje inwestujące będą skłaniać się do sprzedaży papierów wartościowych (czego efektem jest spadek cen), lub rozważą możliwość przejęcia prze inną firmę (s. 11)

Jeśli maksymalizacja zysku wiąże się z poświęceniem obiektywności wiadomości, może to oznaczać że źródła wiadomości chcąc przedtrwać na rynku są zmuszone do postaw przychylnych.

Finansowanie

Autorzy zwracają uwagę, że przetrwanie mediów głównonurtowych w znacznej mierze zależy od reklamy. Przykładowo gazeta taka jak New York Times 75% zysków uzyskuje z reklam.
Znaczenie roli filtru (źródło finansowania) tłumaczy się tradycyjnym modelem biznesu. Tak jak w każdej firmie, gazeta ma swój produkt i konsumentów. W sytuacji, gdy 75% zysków pochodzi z reklam, kopie gazet nie są najistotniejszym produktem. Najważniejszym produktem są osoby, które kupią gazetę i w ten sposób staną się potencjalnymi odbiorcami reklamowanych towarów. Należy zwrócić uwagę na fakt, że często czytelnicy gazet (ci względnie bogaci) mają znaczący wpływ na podejmowane decyzje w społeczeństwie. Konsumenci zakładają firmy, które płacą za sprzedaż reklamowanych dóbr.
Paradoksalnie, z punktu widzenia gazety, firmy kupujące reklamy są konsumentami, zaś czytelnicy są produktem.
Z tego punktu widzenia, wiadomości są tylko ,,nadzieniem", które ma przyciągać uprzywilejowanych czytelników do reklam, będących de facto prawdziwymi treściami. Forma, selekcja oraz sposób prezentacji wiadomości ma na celu przyciągnięcie i utrzymanie odbiorców reklamowanych towarów. Artykuły, które nie wspierają ,,nastroju kupowania" są marginalizowane, również dotyczy to informacji przedstawiających wizerunek świata kolidujący z interesem reklamujących się firm.
Patrick le Lay, prezydent jednej z francuskich stacji telewizyjnych, TF1, potwierdził w wywiadzie udzielonym w 2004r., i opublikowanym w książce "Les dirigeants face au changement" (Editions du Huitie`me jour):
,,... głównym celem TF1'a jest pomoc Coca-Coli w, np., sprzedaży swoich produktów. (...) Aby przekaz reklamy został odebrany, mózg telewidza musi być dostępny. Nasze transmisje mają na celu przygotowanie umysłów do odbioru poprzez tzn. rozproszenie uwagi, zrelaksowanie, i przygotowanie pomiędzy dwoma przekazami. To co sprzedajemy Coca-Coli, to czas dostępu do ludzkiego mózgu."

(fr. ...le métier de TF1, c'est d'aider Coca-Cola, par exemple, à vendre son produit. ... Or pour qu'un message publicitaire soit perçu, il faut que le cerveau du téléspectateur soit disponible. Nos émissions ont pour vocation de le rendre disponible   c'est-à-dire de le divertir, de le détendre pour le préparer entre deux messages. Ce que nous vendons à Coca-Cola, c'est du temps de cerveau humain disponible. ...)

Żródła

Mass media wymagają stałego przepływu informacji i dopływu codziennych wiadomości. W ekonomii industrialnej w której konsumenci oczekują informacji o różnych wydarzeniach globalnych, zadanie to może być łatwo wykonywane przez sektor korporacji, który posiada niezbędne zasoby materialne. Informacje są głównie przekazywane przez, np., ministerstwa, Council of Foreign Relations, Pentagon lub agencje rządowe. Dzięki niezbędnemu wsparciu ekonomicznemu i obustronnym interesie, rozwija się ,,symbioza" pomiędzy mediami i agencjami rządowymi.
Z jednej strony, rząd i agencje prasowe ułatwiają mediom dostęp do swoich serwisów; powołując się na autorów (s. 22), Z drugiej strony, media nie chcą publikować artykułów, które mogłyby zaszkodzić agencjom, od których zależą. ,,Trudno jest mówić że autorytety kłamią jeśli się od nich zależy, nawet gdy kłamstwa autorytetów są oczywiste. (ibidem) (ang. "It is very difficult to call authorities on whom one depends for daily news liars, even if they tell whoppers. (ibid.)")
W tej relacji, funkcjonuje następujący ,,podział ról": istnieją ,,osoby publiczne, które dysponują i przekazują fakty" i ,,dziennikarze, którzy je otrzymują". Dziennikarze akceptują informacje bezkrytycznie co umożliwia im akceptację punktu widzenia i ideologii władzy bez dysonansu poznawczego.
Autorzy podsumowują swój model w następujący sposób:
Model propagandy jest wiarygodny z punktu widzenia niekontrowersyjnych założeń wolnego rynku. Media prywatne są dużymi korporacjami sprzedającymi produkt (czytelnikom i telewidzom) biznesowi (reklamującemu się). Media narodowe (USA) zwykle mają na celu formowanie opinii elit ale także ich obsługę. Grupy te, z jednej strony są dobrym celem reklam, zaś, z drugiej strony, pełnią rolę w procesie podejmowanie decyzji w sferach prywatnej i publicznej. Jeśli media nie przedstawiałyby mniej-więcej rzeczywistej wizji świata, potrzeby elit nie byłyby w pełni realizowane. Jednak, ,,społeczny cel" elit również zakłada że wizja świata kreowana przez media pokazuje interesy sprzedających, kupujących i rządowych i prywatnych instytucji zdominowanych przez te grupy (str. 303).

(ang. A propaganda model has a certain initial plausibility on guided free-market assumptions that are not particularly controversial. In essence, the private media are major corporations selling a product (readers and audiences) to other businesses (advertisers). The national media typically target and serve elite opinion, groups that, on the one hand provide an optimal "profile" for advertising purposes, and, on the other, play a role in decision-making in the private and public spheres. The national media would be failing to meet their elite audience’s needs if they did not present a tolerably realistic portrayal of the world. But their "societal purpose" also requires that the media’s interpretation of the world reflect the interests and concerns of the sellers, the buyers, and the governmental and private institutions dominated by these groups (p. 303).)

Poparcie empiryczne

,,Produkowanie zgody" (ang. Manufacturing Consent) zawiera duży obszar w którym autorzy próbują testować własne hipotezy. Jeśli model propagandy jest właściwy (poprawny) i filtry oddziaływują na zawartość mediów, oczekuje się szczególnych form preferencji, który w sposób systematyczny faworyzują interesy korporacji. Jest możliwe emipiryczne sprawdzaenie danego modelu, ponieważ ma konsekwencje empiryczne, które mogą być fałszowane. Autorzy użyli metodologii własciwej dla praktyki eksperymentu i dokonali porównań badanych przypadków z grupą kontrolną.
Pary podobnych wydarzeń o istotnych właściwościach ale różnych zakresie oczekiwanych reakcji w mediach zostały porównane w obiektywnym pomiarze. Autorzy dokonywali porównań ilościowych np. ile centymetrów w kolumnach prasowych zostało poświęconych na ważne wydarzenia. Herman i Chomsky do eksperymentu wybrali te wydarzenia, które zostały uznane za dowody niezależności prasy, tak jak wojna w Wietnamie, Watergate i afera Iran-Contras: ,,wybierasz te przykłady, które ,,oni" wybierają by udowodnić ,,ich" pozycję [2] i patrzysz na te przykłady by
Jednym z przykładów działania filtrów jest analiza artykułów dokonana przez Chomskiego i Hermana na temat Nikaragui. Analiza ta została przeprowadzona w latach 80-ych. Według sondaży, około 9% osób badanych popierało partie opozycyjne, zaś większość (około 91%) popierała partię rządzącą (Sandiniści). Jednakże, w analizowanym materiale dotyczącym Nikaragui (50 artykułów) autorstwa Stephena Kinzera, dziennikarza New York Timesa, nie zamieszczono wywiadów z pro-Sandinistami mieszkającymi w Nikaragui.
Innym przykładem jest następujący.
W 1984r. jeden z polskich księży, Jerzy Popiełuszko, został zamordowany przez policjantów, którzy zostali szybko zatrzymani, oskarżeni i osądzeni. W tym samym czasie, 100 znanych z religijności osób z Ameryki Łacińskiej, w tym arcybiskup San Salvadoru i cztery kobiety z kosćioła USA, zostały zabite przez siły bezpieczeństwo popierane przez USA.
W mediach USA, ukazało się o wiele więcej reportaży o morderstwie polskiego księdza niż o morderstwach 100 wiernych osób z Ameryki Łacińskiej.
Również, style prezentacji informacji były odmienne. W pierwszym przypadku, podawano krwawy szczegóły zaś w drugim, tylko ogólne, mało konkretne informacje.
W przypadku zamordowanego księdza, odpowiedzialnością obarczano najwyższą władzę w Polsce (nawet wpływ ZSRR); zaś w drugim przypadku, pojawiały się niewyrażne aluzje że rządy centralne nie mogły ograniczyć przemocy ze strony prawicy i lewicy. Jednakże, faktem jest że rząd był bezpośrednio odpowiedzialny za morderstwa. Również, pewny jest bezpośredni wpływ agencji rządowych USA na morderstwa, i fakt ten był dobrze znany i bezsprzeczny. Jednakże, media nie obarczyły odpowiedzialnością USA.
Według autorów, rezultaty analiz całkowicie potwierdziły przewidywania autorów. Stwierdzono istnieje silnej korelacji. Chomsky uważa, że model propagandy jest prawdopodobnie najlepiej potwierdzoną empiricznie teorią w naukach społecznych."

Zastosowania modelu

Od chwili ukazania się publikacji ,,Produkowanie zgody", Herman i Chomsky zaczeli wykorzystywać ten model nadając mu istotną rolę w swoich publikacjach. Chomsky często używał go do wyjaśniania postaw mediów wobec róźnych wydarzeń, takich jak wojna w Iraku w 1990r., 1991r., inwazja na Panamę (1989) i inwazja na Irak (2003r.). Herman stworzył instytucję, której celem była analiza funkcjonowania mediów: Fairness and Accuracy in Reporting (,,Sprawiedliwość i Rzetelność w Dziennikarstwie"). Instytucja ta od 1986r. dokonała wielu dobrze udokumentowanych krytyk mediów i cenzury.
Dzięki możliwościom taniej i powszechnej komunikacji, które stwarza sieć internet, rośnie liczba niezależnych stron www, które wykorzystują model propagandy do analizy mediów. Prawdopodobnie, najbardziej konsekwentną i poważną stroną jest brytyjska MediaLens, przygotowana przez David Edwards and David Cromwell.

Zewnętrzne źródła

Materiał wydrukowany z portalu zgapa.pl dnia 2021-01-20 17:25:46