Czytaj więcej"/> Drukuj
Leon Petrażycki (13 kwietnia 1867 - 15 maja 1931) był polskim prawnikiem, filozofem, socjologiem prawa, etykiem i logikiem.

Życiorys

Urodził się w Kołłątajowie na Witebszczyźnie (zabór rosyjski). Pochodził z rodziny kultywującej polskość (ojciec m.in. brał udział w powstaniu styczniowym). Gimnazjum ukończył w Witebsku, a studia prawnicze w Kijowie uzyskując dyplom w 1890 roku na tamtejszym Uniwersytecie. Jeszcze w czasie studiów (1888) przełożył z niemieckiego na rosyjski System prawa rzymskiego Juliusa Barona. Znakomity przekład został doceniony i przez długie lata był podstawowym źródłem wiedzy dla studentów.
Stypendium rządu rosyjskiego pozwoliło Petrażyckiemu na wyjazd za granicę, i mając 23 lata kontynuował naukę w Berlinie, a następnie w Heidelbergu, Paryżu i Londynie. Studiując tam zapoznawał się z prawem innych kręgów kulturowych. Zasłynął też swoją znajomością prawnych źródeł greckich i rzymskich.
Po powrocie do Rosji (1896) związał się z Uniwersytetem w Petersburgu przechodząc kolejno stopnie kariery naukowej od docenta (1897), przez profesora nadzwyczajnego (1898) do profesora zwyczajnego (1901). Okres petersburski był najbardziej twórczym w działalności naukowej Petrażyckiego. W okresie tym zajmował się także czynnie polityką.
W 1918 roku, po Rewolucji Październikowej, przyjął propozycję objęcia katedry na Uniwersytecie Warszawskim (o Petrażyckiego ubiegało się wtedy wiele uczelni, m.in. słynny Oxford). W Warszawie utworzono w 1919 roku, specjalnie dla niego, pierwszą w Polsce katedrę socjologii prawa. Tu kontynuował działalność naukową wycofawszy się jednocześnie z polityki.
Zginął śmiercią samobójczą 15 maja 1931 roku. Są przypuszczenia, że był to wyraz niezgody Petrażyckiego, przeciwnika totalitaryzmu posiadającego doskonałą intuicję polityczną, na zmiany zachodzące w ówczesnym świecie i nadchodzące widmo wojny w Europie.
Leon Petrażycki był także: Teoria prawa i moralności
Według Petrażyckiego prawo i moralność nie są czymś obiektywnym: jeśli nie zaistnieje pewne przeżycie (emocja), to nie możemy mówić ani o prawie, ani o moralności.
Prawo ma charakter przeżycia dwustronnego normującego sytuację dwu osób, w sposób imperatywno-atrybutywny (inaczej: obowiązująco - przyznający). Jedna ze stron przeżywa poczucie uprawnienia, przywileju, druga poczucie powinności, obowiązku. Np. jedna osoba dając komuś pracę przeżywa emocję związaną z obowiązkiem zapłacenia za owoc pracy; osoba uzyskująca i wykonująca pracę odczuwa, że po zakończeniu należy się jej pewne wynagrodzenie. Dla Petrażyckiego prawo pozytywne, czyli prawo stanowione, nie jest prawem, gdyż na ogół nie istnieje w świadomości ludzi - nie jest świadomie przeżywane.
Według Petrażyckiego prawo zwyczajowe nie potrzebuje, żadnych dodatkowych wyjaśnień dotyczących tego, dlaczego obowiązuje - wystarcza fakt, że "zawsze tak było". Po wielu lub wieluset latach utrwalania się zwyczaju staje się on bezrefleksyjnie powielanym schematem i najczęściej traci swoje pierwotne znaczenie i oczywistość. Prawo zwyczajowe cieszy się taką pewnością, oczywistością (już oderwaną od pierwotnego znaczenia), że nawet nie ma potrzeby go zapisywać.
Pozbawione przeżyć związanych z prawem są także sytuacje, w których jedna ze stron stosuje przymus do wyegzekwowania swoich "praw", a druga strona odczuwa np. tylko strach. Zgodnie z powyżej opisanym modelem, np. system totalitarny na ogół nie opiera się na prawie.
Według Petrażyckiego każdy dojrzały człowiek ma rozwinięte poczucie prawa, a w przypadku braku takiego poczucia, należy mówić o idiotyzmie prawnym.
Zgodnie z myślą Petrażyckiego, nie wystarczy wprowadzenie pewnego prawa stanowionego np. w kolonizowanym, czy na wyzwalanym terenie, choćby to było czynione w dobrej wierze, a nie szłyby za tym odpowiadające przeżycia prawne.
Moralność jest z kolei przeżyciem jednostronnym, o którym decydują normy wyłącznie imperatywne bezroszczeniowe. Np. osobie żebrzącej nikt/nic nie przyznaje "prawa" do otrzymania pieniędzy. Natomiast osoba dająca jałmużnę może odczuwać np. emocję związaną z wyznawaną religią myśląc "dobrze jest pomagać biednym".
Dzięki swoim zainteresowaniom socjologicznymi i psychologicznymi aspektami prawa Petrażycki zapoczątkował kierunek zwany socjologią prawa oraz psychologiczne, oparte na introspekcji, podejście do prawa. Wśród opublikowanych przez niego prac można znaleźć także takie, które dotyczą emocji w sensie ogólnym, jako sił napędowych życia.

Publikacje

Najważniejsze publikacje o charakterze książkowym:
Materiał wydrukowany z portalu zgapa.pl dnia 2020-08-14 04:46:48