Czytaj więcej"/> Drukuj
Królestwo Polskie (Królestwo Kongresowe) - autonomiczne państwo polskie, pozostające w unii personalnej z Rosją, stworzone na mocy postanowień kongresu wiedeńskiego w roku 1815.

Królestwo_Kongresowe -

Terytorium i ludność

Królestwo Polskie powstało z ziem dotychczasowego Księstwa Warszawskiego, lecz bez ziem Wielkopolski, Bydgoszczy i Torunia, z których utworzone zostało Wielkie Księstwo Poznańskie, zwrócone Prusom. Ponadto z lewobrzeżnego Krakowa utworzono Wolne Miasto Kraków, nad którym kontrolę sprawować mieli wszyscy trzej zaborcy. Przy czym dotychczasowy król Księstwa Warszawskiego Fryderyk August Wettin został zmuszony do zrzeczenia się wszelkich praw do Księstwa i zwolnienia wojska od złożonej przysięgi.
Królestwo Polskie objęło terytorium 127 tys. km² z 2,7 mln ludności (1816), a Rzeczpospolita Krakowska liczyła 100 tys. mieszkańców.

Ustrój

Królestwo Polskie miało być monarchią konstytucyjną. Był to początek unii personalnej z Rosją - każdorazowy car miał być królem polskim, z szerokimi uprawnieniami. Do niego należały polityka zagraniczna, zwierzchnictwo nad siłami zbrojnymi, mianowanie wyższych urzędników, miał prawo weta wobec uchwał sejmu itp. W jego imieniu działał stale w Królestwie namiestnik. Pierwszym i ostatnim był gen. Józef Zajączek w latach 1815-26. Po jego śmierci car zrezygnował z mianowania następnego i przekazał jego kompetencje Radzie Administracyjnej (rząd).

Prasa w Królestwie Polskim

Art. 16 gwarantował wolność druku, nie istniała cenzura prewencyjna, choć dopuszczano taką możliwość, prasa nie mogła jedynie publikować tekstów atakujących władzę państwową, zas. moralności i religii oraz uwłaczających cudzej czci.
Przeciwny konstytucyjnym swobodom Polaków, carski komisarz Mikołaj Nowosilcew informował Petersburg o rewolucyjnych zamysłach Polaków. Pretekstem do zawieszenia zasad wolności słowa było wygwizdanie pewnej aktorki, o której w swojej publikacji Marian Brandys napisał, że zyskała względy Konstantego „zaletami natury poza aktorskiej”. Konstanty wydał dekret zakazujący ubliżać aktorom, a po krytyce w „Gazecie Codziennej Narodowej i Obcej”, gen. Zajęczek wydał sprzeczny z konstytucją dekret o objęciu rygorami cenzury prewencyjnej wszystkich gazet i pism periodycznych. Cenzura ta trwała do końca Królestwa.
PRASA INFORMACYJNA: Mimo tych ograniczeń w krótkim okresie lat 1815-30 na terenie Królestwa ukazywało się 2/3 wszystkich gazet i czasopism wydawanych wówczas na ziemi przedrozbiorowej RP. Około 1650b tytułów, o nakładzie który w tym okresie wzrósł ze 140 tys. Do 2 mln. Egz. Było to rezultatem dynamicznego rozwoju gospodarczego Królestwa i Warszawy.
W pierwszych latach Królestwa ukazywały się w W-wie dwie gazety informacyjne: „Gazeta Warszawska” oraz „Gazeta Korespondenta Warszawskiego”, od 1818 r. z tygodniowym dodatkiem literackim „Rozmaitości” Pod koniec lat 200. obie były już dziennikami, drogimi, ostrożna informację dominowały ogłoszenia, mocną stroną były recenzje teatralne podpisywane przez słynnych Iksów (Niemcewicz, Koźmian i in.)
W 18818 ukazała się „Gazeta Codzienna Narodowa i Obca” nawiązująca tytułem do wielkiej poprzedniczki sprzed 26 lat, tania, wychodziła 6 razy w tyg, wyróżniała się atrakcyjną grafiką i odważną publicystyką. Wydawca i redaktorem był Bruno Kiciński. Kres gazety nastąpił po incydencie z ulubiona aktorka Księcia Konstantego.
Kiciński rozpoczął wydawanie „Kroniki Drugiej Połowy roku 1819”, po 7 numerach przekształcił tytuł w „Orła Białego” (3 razy w tyg, niewielki format, jednoszpaltowy układ, podobny do druku zwartego). Głosił idee demokratyczne, wolność słowa - utarczki z cenzura, zamknięta po roku.
W 1821 r. założył „Kurier Warszawski”, w 1847 r. tytuł kupił Ludwik Duszewski, aktor i dramatopisarz. „Kurier…” przetrwał na rynku niemal 120 lat, jeden z popularniejszych dzienników, najtańszy, pisany prostym językiem, krótkie teksty, treść bulwarowa, „tysiące ludzi nauczył czytać”, rekordowy nakład 2 tys. egz.
Kiciński jest uważany za twórcę pierwszego koncernu prasowego, wydającego cały wachlarz różnorodnych tytułów, przyczynił się do rozwoju warsz. prasy lit. i polit.
Pomyślna koniunktura W-wy zwiększała zapotrzebowanie na prasę informacyjną. Bank Polski wydawał od 1830 r. „Wiadomości Handlowe” 3 razy w tyg. Gazetę swoją uzyskała mniejszość żydowska „Dostrzegacz nadwiślański – Der Beobachter an der Weichesel”, przez pewien czas ukazywała się prasa niemieckojęzyczna. Swój tytuł po raz pierwszy miał także rząd - finansował „Monitor Warszawski” (wyd. przez Komisję Wyznań i Oświecenia, nie zyskał uznania czytelników), potem „Powszechny Dziennik Krajowy” (stał się nieformalnym organem literackiej młodzieży W-wy, pod wpływami prądów romantycznych).
W 1826 r. ukazała się „Gazeta polska” – tygodnik, mały nakład, znakomite nazwiska (Tomasz Bębka, Ksawery Bronikowski, Maurycy Mochnacki, Jan N. Janowski), wysoki poziom. Twórcy „Gazety…” zaczęli wydawać „Kurier Polski” w 1829 r. – świetna krytyka literacka.
PERIODYKI: Sukcesowi prasy informacyjnej, nie sprostały tygodniki społ.-kult. i literackie, najwyżej kilkuset egz., szybko padały. Wyjątkiem „Pamiętnik warszawski, czyli dziennik nauk i umiejętności” (1815-25), red. Feliks Bentkowski pozyskał literatów Królestwa i uczonych z kręgu UW, przedruki z pism europejskich.
Kiciński prze 2 lata wydawał popularny lit. Magazyn „Tygodnik Polski i Zagraniczny”, kontynuacją byłą „Wanda” (dla kobiet).
Rekordowe nakłady, do 2,5 tys egz, uzyskał miesięcznik „Piast, czyli pamiętnik technologiczny obejmujący przepisy dla gospodarstwa domowego i wiejskiego, ogrodnictwa, sztuk pięknych i rzemiosł” – dla bogatego ziemiaństwa. Upadł z chwilą wybuchu powstania listopadowego.
Poza tym „Tygodnik Muzyczny” (1820-21, K. Krupiński), „Gazeta Literacka” (1821-22), „Biblioteka Polska” (1825-26, F. Dmochowski), „Dziennik warszawski” (1825-29, literacko-hist.)
Mimo wysokiego poziomu merytorycznego, były nieatrakcyjne edytorsko, bibulasty papier, książkowa technika druku, rzadkie ilustracje.
PRASA ZABUŻAŃSKA Na terenie „ziem zabranych” (zabór rosyjski) liczącym się, dzięki Uniwersytetowi, ośrodkiem prasowym było Wilno. Obok gazety infromac. „Kurier Litewski” ukazywał się miesięcznik lit. i naukowy „Dziennik Wileński”. W latach 1815-22 dzięki Joachimowi Lelewelowi wychodził „Tygodnik Wileński”, nasycony historią (wydrukował pierwszy wiersz Adama Mickiewicza). Popularnością cieszyły się „Wiadomości Brukowe” – dzieło literatów z kręgu Towarzystwa Szubrawców (Kazimierz Kontrym,, Jerzy Śniadecki), ironiczna konwencja, piętnowali przywary społ, relikty feudalizmu.
GALICJA „Gazeta Krakowska” 1796-1849, 6 razy w tyg, Konstanty Majenarowski „Gazeta Lwowska” 1811, publicystyczno-informacyjna
POZNAŃ Najsłabszy ośrodek prasowy, 1815 „Gazeta Wielkiego Księstwa Poznańskiego”
27.11.1815 r. Królestwo otrzymało konstytucję, opracowaną przez Adama Czartoryskiego, która była kompilacją konstytucji Księstwa Warszawskiego i Konstytucji 3-Maja. Utrzymywała uprzywilejowaną pozycję szlachty zarówno we władzach (sejm, urzędy, sądownictwo), jak i w gospodarce. Gwarantowała prywatną własność oraz wolność osobistą, wyznania i wiary. Na mocy konstytucji Królestwo Polskie miało zagwarantowane: własne terytorium, władze, system monetarny i oświatowy. Mimo to car niejednokrotnie łamał te postanowienia.

Rozwój gospodarczy i społeczny

Królestwo Polskie, zwane też Królestwem Kongresowym, istniało w początkowym kształcie przez 15 lat. W tym okresie miał miejsce znaczny rozwój gospodarczy, dotyczył zwłaszcza tworzących się przemysłów metalurgicznego, górniczego i włókienniczego. Przemysł metalurgiczny to głównie hutnictwo żelaza i cynku, które rozwijało się w rejonie Dąbrowy Górniczej i Starachowic. Wydobycie węgla, cynku i miedzi koncentrowało się w Zagłębiu Dąbrowskim. Przemysł włókienniczy obejmował manufaktury sukiennicze i bawełniane w Łodzi oraz setki warsztatów sukienniczych, zlokalizowanych w Kaliszu, Sieradzu i Warszawie. Rozwój tej dziedziny produkcji był możliwy głównie dzięki eksportowi na rynki rosyjskie, czemu sprzyjały niskie, preferencyjne cła na granicy z Rosją. Eksport zagraniczny zwiększył się w Królestwie trzykrotnie, a niektóre polskie wyroby zdobyły uznanie na rynkach światowych. Ojcem tej kapitalistycznej industrializacji Królestwa Polskiego był minister skarbu Rady Administracyjnej, książę Franciszek K. Drucki-Lubecki.
Rozbudowały się miasta, w Warszawie i Krakowie zburzono średniowieczne mury obronne, by uzyskać przestrzeń pod zabudowę. Powstawały nowe miasta, związane z rozwijającym się przemysłem w okolicach Łodzi i na Górnym Śląsku. Znacznie rozwinęły się w Królestwie inwestycje komunikacyjne, obejmujące budowę sieci bitych dróg, uspławnienie rzek, rozpoczęto budowę Kanału Augustowskiego. Gorzej przedstawiał się rozwój produkcji rolniczej, a to głównie na skutek utrzymywania feudalnych struktur pańszczyźnianych na wsi. Rządząca szlachta ani myślała o uwłaszczeniu chłopów, jakie dokonano już na zachodzie Europy z korzyścią dla koniunktury rolnej.
Znacznie rozbudowane zostało szkolnictwo elementarne i zawodowe, w 1816 r. utworzony został Uniwersytet Warszawski, a w 1820 r. Instytut Politechniczny w Warszawie. Rozkwitały Uniwersytet w Wilnie i Liceum Krzemienieckie, dzięki działalności Kuratora Okręgu Wileńskiego, którym był książę Adam Czartoryski. W literaturze i sztuce nurty oświeceniowe i klasycystyczne wypierane były przez nowe idee Romantyzmu, krzewiące bunt przeciwko cywilizacji feudalno-mieszczańskiej i sławiące kult ducha i wolność jednostki. W konkretnych realiach Królestwa Polskiego romantyzm sprzyjał i pobudzał do działań rewolucyjnych i niepodległościowych.

Życie społeczne i polityczne

Na przełomie XVIII-XIX w. w Królestwie Polskim, a także w Galicji i w Poznańskiem, uformowała się nowa, wyłoniona przez szlachtę, formacja społeczna: inteligencja. Stała się ona wnet elitą kulturalną społeczeństwa i przejęła moralną kontrolę nad nim. Charakteryzowało ją całkowite oderwanie się od pracy produkcyjnej i duży udział kleru.
Powstawały tajne związki młodzieżowe, zwłaszcza studenckie w miastach uniwersyteckich. W Wilnie m.in. zawiązane zostało Towarzystwo Filomatów z udziałem Adama Mickiewicza i Tomasza Zana. Wyłoniły się z niego później towarzystwo Promienistych i Związek Filaretów, o znacznie szerszym zasięgu, które jednakże zostały przez carską policję rozbite, a organizatorzy aresztowani i częściowo zesłani w głąb Rosji, między innymi Adam Mickiewicz.
Również elity władzy odczuwały nieznośnie obcy protektorat w postaci króla, którym był car rosyjski, w latach 1815-1825 Aleksander I, od 1829 r. Mikołaj I Romanow, zaś wojsku doskwierał głównodowodzący wielki książę Konstanty, młodszy brat Aleksandra I. Wprawdzie Konstanty spolonizował się w znacznym stopniu, zwłaszcza po zaślubieniu Polki Joanny Grudzińskiej, lecz znienawidzony był za ostrą pruską dyscyplinę, jaką zaprowadził w wojsku polskim. Przeciwko niemu głównie zawiązał się w 1828 r. spisek w Warszawskiej Szkole Podchorążych Piechoty, który w 1830 r. stał się zalążkiem powstania narodowego, zwanego Powstaniem Listopadowym
Królestwo Polskie stało się na krótki okres niepodległym państwem w czasie trwania powstania listopadowego, po detronizacji króla Mikołaja I Romanowa przez polski Sejm 25 stycznia 1831 r.

Ograniczenie autonomii

Po powstaniu listopadowym autonomia Królestwa Polskiego została znacznie ograniczona. Zamiast konstytucji z 1815 r. wprowadzony został w 1832 tzw. Statut Organiczny dla Królestwa Polskiego, który po powstaniu styczniowym w ogóle zlikwidowano. Wówczas to władze rosyjskie zaczęły promować nazwę Kraj Przywiślański (Privislinskij kraj). Zniesiono urząd namiestnika, zamieniając go na generał-gubernatora, zlikwidowano sejm, a województwa przemianowano na gubernie.

Materiał wydrukowany z portalu zgapa.pl dnia 2020-07-04 00:02:05