Czytaj więcej"/> Drukuj
Konsul (łac. consul – l.mn. consules) – w starożytnym Rzymie, w okresie republiki był jednym z dwóch najwyższych rangą urzędników, wybieranych przez komicja centurialne na roczną kadencję.

Historia

Powołanie urzędu konsula wiąże się tradycyjnie z ustanowieniem republiki w 509 p.n.e. Początkowo konsulami byli wyłącznie patrycjusze. W roku 444 p.n.e. trybun Kanulejusz złożył wniosek o dopuszczenie plebejuszy do konsulatu. Po zaciętych sporach zgodzono się na zawieszenie konsulatu, zamiast niego wprowadzono nowy urząd trybunów wojskowych z władzą konsularną (tribuni militum consulari potestate) powoływanych w liczbie od 3 do 8, dostępny zarówno dla patrycjuszy jak i plebejuszy. Część uprawnień konsulów przeniesiono jednak na ustanowiony wówczas (443 p.n.e.) urząd cenzora, dostępny tylko dla patrycjuszy. Ta forma rządu trwała do roku 366 p.n.e. kiedy na mocy lex Licinia Sextia powrócono do wyboru dwóch konsulów, tym razem powoływanych zarówno z patrycjuszy jak i plebejuszy.
W okresie cesarstwa ranga konsulatu mocno zmalała. Za pryncypatu ich liczba wzrosła, gdy stworzono obok zasadniczej pary eponimicznej (consules ordinarii) dodatkowe pary konsulów (consules suffecti), którzy sprawowali władzę tylko przez parę miesięcy. W ekstremalnych przypadkach, np. w 190 za panowania cesarza Kommodusa sprawowało konsulat w jednym roku ponad 20 osób. Odebrano im władzę nad wojskiem i nie mieli już wpływu na politykę państwa, uzyskując w zamian drugorzędne funkcje jurysdykcyjne. W okresie dominatu funkcja konsula stała się czysto honorowa, ale konsulowie byli wybierani nawet po upadku cesarstwa zachodniorzymskiego aż do 541 roku n.e. (czasy Justyniana Wielkiego).

Wybory

Konsulowie byli wybierani przez komicja centurialne, obejmowali urząd początkowo od 1 marca, a po roku 153 p.n.e. od 1 stycznia. Kadencja trwała 1 rok. Kandydat (candidatus zwany tak od lśniąco-białej togi toga candida) musiał osobiście zgłosić się na forum. Konsul musiał mieć ukończone 43 lata, sprawować poprzednio urzędy przewidziane tzw. cursus honorum czyli kolejno kwesturę, edylat i preturę a reelekcja po zakończeniu rocznej kadencji mogła nastąpić dopiero po 10 latach. W wypadku śmierci lub zrzeczenia się urzędu przez jednego z konsulów, drugi zwoływał komicje, które wybierały konsula dokooptowanego (consul suffectus).

Zakres władzy

Insygniami urzędu konsula były: toga z szerokim purpurowym szlakiem (toga praetexta), prawo do krzesła kurulnego oraz asysta 12 liktorów z pękami rózeg (fasces).
Nazwiskami konsulów oznaczano lata (byli oni tak zwanymi urzędnikami eponimicznymi), np. rok 63 p.n.e. nie był w Rzymie oznaczany numerem, lecz sformułowaniem rok konsulatu Marka Cycerona i Gajusza Antoniusza.
Listę konsulów można odtworzyć z zachowanych spisów, tzw. fasti consulares.
Materiał wydrukowany z portalu zgapa.pl dnia 2020-11-23 22:34:17