Czytaj więcej"/> Drukuj
Kościół ormiański ("Święty Apostolski Katolicki Kościół Ormiański", "kościół gregoriański") - wschodni kościół monofizycki, przed-chalcedoński, działający wśród Ormian - pierwotnie w Armenii i na Bliskim Wschodzie, obecnie również wśród diaspory ormiańskiej na całym świecie. Oprócz kościoła ortodoksyjnego istnieje również mniej liczny unicki kościół katolicki obrządku ormiańskiego. Wśród Ormian istnieją również nieliczne denominacje protestanckie.
Chrześcijaństwo dotarło do starożytnej Armenii już w drugiej połowie I wieku. Pierwszymi nauczycielami Armenii byli święty Bartłomiej apostoł i święty Tadeusz (uczeń Chrystusa). Chrystianizacja kraju, mimo początkowych prześladowań, postępowała szybko i w 301 (data tradycyjna: ostatnie badania wskazują, że było to raczej w 314) święty Grzegorz Oświeciciel ochrzcił króla Tirydatesa (orm. Trdat) III z dynastii Arsacydów (orm. Arszakuni), który przyjął chrześcijaństwo jako religię państwową. Święty Grzegorz Oświeciciel zorganizował kościół Armenii i założył siedzibę biskupią (później patriarszą) w Eczmiadzynie. Przyjęcie chrześcijaństwa wywarło ogromny wpływ na starożytną już wtedy kulturę Ormian, która wkroczyła w fazę intensywnego rozwoju - w 406 święty Mesrop Masztoc stworzył alfabet ormiański, na potrzeby ormiańskich misjonarzy i wiernych przetłumaczono z greki i aramejskiego Biblię i dzieła Ojców Kościoła. Okres rozkwitu skończył się w 451, gdy po przegranej wojnie przeważająca część Armenii znalazła się pod władzą imperium perskiego, a po jego rozbiciu przez Arabów - pod władzą kalifatu bagdadzkiego.
Z powodu wojny z Persami ormiańscy hierarchowie nie mogli uczestniczyć w 451 w soborze chalcedońskim, zwołanym by zająć się herezją monofizytyzmu. W kościele ormiańskim poparcie dla monofizytyzmu było tak powszechne, że uchwały soboru chalcedońskiego potępiające tę herezję zostały jednogłośnie odrzucone na czterech kolejnych synodach - w Waharszapat (491) i w Dwinie (w 552 i ostatecznie w 645). Tym samym ormianie odłączyli się od Kościoła Powszechnego.
Tuż przed najazdem arabskim, w I połowie VII wieku, kościół ormiański podzieliła herezja paulicjan. 200 lat później, w latach czterdziestych IX wieku, pojawiła się herezja tondrakian. Oba te ruchy religijne podważały przede wszystkim nadużycia hierarchii kościoła ormiańskiego, piętnując przywiązanie kapłanów do bogactw. Oba zostały rozbite na skutek energicznej interwencji władz świeckich, przywołanych przez przestraszoną hierarchię kościelną. W kościele ormiańskim zaznaczyła się również fala obrazoburstwa, lecz nie pozostawiła po sobie trwałych następstw.
W latach 885-1079 kościół ormiański znów stał się kościołem państwowym niepodległego królestwa Ani pod rządami dynastii Bagratydów (orm. Bagratuni). Po upadku tego królestwa Ormianie masowo wyemigrowali do Cylicji, gdzie w dobie wypraw krzyżowych, w 1080, stworzyli kolejne państwo, zwane Królestwem Małej Armenii, rządzone przez latynizującą dynastię Rubenidów. W tym okresie kościół ormiański wydał kilku znakomitych teologów - Grzegorza z Nareku, Chosroesa Wielkiego, katolikosa Nersesa z Klaj, arcybiskupa Tarsu Nersesa z Lampon, świętego Jana Wanahana i Wartana Wielkiego.
Pod wpływem władz świeckich i bliskich związków Małej Armenii z Zachodem patriarchat (przeniesiony w ślad za wiernymi do Cylicji), zawarł unię z Rzymem i zerwał z monofizytyzmem. Patriarchowie Grzegorz VI (1194-1208), Jan VI (1208-1221), Konstantyn I (1221-1267) i ich następcy, a także podlegli im biskupi na synodach w Sis (1307, 1346) i w Adanie (1317) przyjęli katolicką naukę o Chrystusie i prymat papieża. Jednakże unia nie rozszerzyła się poza Małą Armenię i zakończyła się wraz z jej upadkiem w 1375. Pozostałe ośrodki kościoła ormiańskiego unię odrzuciły, a na fali sprzeciwu wobec niej biskupi pozostali we właściwej Armenii odnowili patriarchat w Eczmiadzynie.
Od upadku Małej Armenii kościół ormiański wraz z innymi kościołami Wschodu podlegał świeckiej władzy muzułmanów - ottomańskich Turków. W ich imperium Ormianie stanowili odrębny millet. W tych wiekach kościół ormiański, jako narodowy kościół Ormian, stał się jednym z filarów ich przetrwania w skrajnie niesprzyjających warunkach - rozproszeniu, prześladowaniach, ateizacji a nawet planowym ludobójstwie.
Kościół ormiański ma strukturę hierarchiczną. Na jego czele stoi patriarcha, zwany również katolikosem; jak się wydaje, tytuły patriarchy i katolikosa są w kościele ormiańskim używane zamiennie, choć patriarchat cylicyjski utrzymuje, że godność patriarsza jest podrzędna wobec godności katolikosa. Wskutek historycznych zaszłości stolice patriarsze są obecnie cztery: Należy jeszcze wspomnieć o patriarchacie w Achtamar (wyspa na jeziorze Wan), ustanowionym przez króla Gagika z Wasburagan między 929 a 953. Patriarchat ten, choć istniał długo, miał tylko marginalne znaczenie i nie odrodził się po ludobójstwie z 1915.
Patriarchaty nie tworzą odrębnych kościołów, lecz dzielą się władzą (terytorialnie) w ramach tego samego kościoła. Postulowane zjednoczenie koscioła ormiańskiego pod jednym patriarchą odwleka się ze względu na spory polityczne i osobiste. W latach 50. XX wieku doszło nawet do rozłamu w kosciele ormiańskim w USA i Kanadzie na tle obediencji cylicyjskiej i eczmiadzyńskiej.
W 1997 goszczący w Rzymie patriarcha eczmiadzyński Karekin I Sarkisjan podpisał wspólną deklarację chrystologiczną z papieżem Janem Pawłem II, w której przyjął chalcedońską (katolicką) naukę o osobie Chrystusa, odrzucając w ten sposób monofizytyzm. Krok ten spotkał się jednak z ostrym sprzeciwem ortodoksyjnego duchowieństwa.
Kościół ormiański liczy obecnie około 6 mln wiernych, żyjących głównie w szczątkowej Armenii postsowieckiej (3,4 mln). Działa również wśród ormiańskiej diaspory na całym świecie, najliczniejszej w państwach byłego ZSRR (1,1 mln) i w USA (0,5 mln) z 1987. Obecnie patriarchą eczmiadzyńskim jest Karekin II Nersisjan.
Kościół ormiański kultywuje wyznanie wiary w wersji przyjętej przez trzy pierwsze sobory powszechne: sobór nicejski I, sobór konstantynopolitański I i sobór efeski, odrzucając dodatki następnych soborów. Obrządek ormiański pochodzi głównie od świętego Bazylego z Cezarei i różni się od greckiego tylko szczegółami, spośród których najbardziej charakterystyczny wydaje się "pocałunek pokoju" w trakcie mszy. Występuje w dwóch odmianach terytorialnych: libańskiej i lwowskiej.

Linki zewnętrzne

Materiał wydrukowany z portalu zgapa.pl dnia 2020-11-29 09:23:07