Czytaj więcej"/> Drukuj
http://www.starewilno.webpark.pl/PiotriPawel.htm
Kościół św. apostołów Piotra i Pawła na Antokolu ( lit. Šv. Apaštalų Petro ir Povilo bažnyčia)
Wiele wieków temu , gdy Litwa była jeszcze krajem pogańskim w tym właśnie miejscu oddawano cześć pogańskiej boginii miłości Mildzie. Za czasów Władysława Jagiełły wzniesiono tutaj drewniany kościół. Kościół świętych Piotra i Pawła na Antokolu to jedyny barokowy kościół, który mimo ogromnej ilości zdobień nie przytłacza. Wręcz przeciwnie przepiękne sztukaterie zachwycają artyzmem. Ufundowany został przez Michała Kazimierza Paca, Hetmana Wielkiego Litewskiego jako wotum dziękczynne za uratowanie życia podczas rozruchów wśród wojska. Na frontonie kościoła widnieje napis "Regina pacis funda nos in pacem"(Królowo Pokoju umacniaj nas w pokoju) będący swoistą grą słów z nazwiskiem fundatora. Tego typu analogii jest zresztą więcej, np. jego ojciec miał na imię Piotr, a dziad Paweł. Budowę rozpoczęto w 1668 roku. Zakończono w 1684, już po śmierci Paca. Zgodnie z życzeniem pochowano go pod progiem kościoła, na płycie nagrobnej pisząc tylko "Hic jacet peccator" (tu leży grzesznik). Kiedy w XVIII wieku piorun zniszczył płytę wmurowano ją w ścianę kościoła, a grób przykryto zwykłą kamienną.Postała też legenda, że to znak, że Pac odpokutował już za swoje winy. W czasach komunistycznych kościół był otwarty i pełnił funkcję katedry.
Ponieważ kościół znajdował się dośc daleko za miastem otoczono go murem z czterema basztami na rogach pełniącymi rolę kaplic. Budowniczym był krakowski architekt Jan Zaor. Wystrój wnętrza jest dziełem dwóch artystów włoskich - Piotra Perettiego i Jana Gallo, którym podobno pomagało ponad trzystu najlepszych warszawskich rzemieślników. W ołtarzu głównym znajduje się obraz "Pożegnanie św. Piotra ze św. Pawłem" namalowany przez Franciszka Smuglewicza.
HISTORIA KOŚCIOŁA
W tym miejscu jest pagórek, przy którym prastara droga płocka rozdzielała się (w jej dążeniu na zachód lub do brodu wileńskiego na Wilii). Tutaj też, zapewne, zatrzymywali się podróżni (ruscy), przybywający do Wilna, by sprzedać niektóre towary dla mieszkańców (ruskich) osad, znajdujących się wtedy na sąsiednich wzgórzach antokolskich (zwanych wówczas "Krzywymi Górami"). Wznoszący świątynie nowej wiary w miejscach dawnego kultu Jagiełło, tutaj również ufundować miał po 1387 r. drewniany kościółek pod wezwaniem św. Piotra (i Pawła?). Pod koniec XV w. stojący otoczeniu prawosławnych Rusinów kościółek podupadł, ale został odnowiony (przez biskupa Tabora). Jednak w 1594 r. kościółek spłonął. Po kilkunastu latach zbudowano tu (1609-1616 r.) nowy, drewniany kościół św. Piotra i Pawła, do którego później (w 1638 r.) sprowadzono z Krakowa 2 kanoników luterańskich. Podczas najazdu moskiewskiego na Wilno (1655-61) kościółek został zniszczony i prawie doszczętnie rozebrany. Moskali wyparł z Wilna wielki hetman litewski Michał Pac. Po wojnie żołnierze wojska litewskiego w Wilnie, rozwścieczeni niedotrzymywaniem żołdu, zaczęli dokonywać mordów na swoich dowódcach (m. in., dowódcę niedawnej dzielnej obrony wileńskich zamków przed Moskalami, Kazimierza Chwalibóg-Żeromskiego zamordowano okrutnie w kościele św. Teresy w Wilnie).
Groźba śmierci zawisła nad samym hetmanem , który stronił się przed żołdakami w (sąsiadujących z jego podmiejskim domem) ruinach kościółka św. Piotra i Pawła. Ślubować miał wówczas Bogu wzniesienie w tym miejscu nowego kościoła. Hetman Pac ocalał i natychmiast rozpoczął ogromnym kosztem realizację budowy wspanialej świątyni (od roku 1668). Kierował pracami autor projektu budowli, krakowski architekt Jan Zaor (Caor), wspomagany w organizacji robót przez przeora sąsiedniego (niewielkiego klasztoru kanoników luterańskich, o . Szamotulskiego; od 1671 r. nadzór nad pracami przejął Włoch, G. B. Frediani. Wznoszenie kościoła ukończono w 1676 r. (mury stanęły już w 1674 r., kopuła - w 1675 r.). Przystąpiono wówczas do dekoracji i wyposażania wnętrz świątyni, zapraszając do prac wybitnych mistrzów włoskich oraz najlepszych miejscowych fachowców. Pracując wspólnie, stworzyli oni niespotykany w Polsce i na Litwie wystrój wnętrza, zachwycający swym pięknem i artyzmem do dzisiaj. Wtedy to Włoch Bramante wykonał do kościoła figury św. Piotra oraz aniołów (w 1672-73 r.), Nowotny - kilka innych figur (w 1674 r. przeniesionych później do kościoła augustianów), Ansas - posągi fasady kościoła (w 1674-75 r., wg szkiców J. Shreitera), kamieniarz Rudolf- boczne marmurowe portale (1674-75), Wilnianin A. Helman -prace w metalu; Włosi P. Peretti, G. Galii oraz "mistrz Maciej" - rzeźby interieru (1677-85). Jednak najwięcej prac było przy tworzeniu różnych gipsatur i fresków. Wykonali je: Piotr z Madiolanu i Giovanni Galii z Rzymu, freski i obrazy -Marcin de Alto-Monte z Rzymu (prawdopodobnie, przy współpracy z M. A. Pallonim). Rzeźbiarze A. S. Capone i J. Pensa wykonali (1700 - 1701) wspaniały ołtarz główny (sprzedany w końcu XVIII wieku do innej świątyni, poza Wilno). Hojny fundator, hetman Pac, nie doczekał zakończenia prac przy upiększanej z takim rozmachiem świątyni. Zmarł w 1682 roku. Przed śmiercią kazał się pochować pod progiem swego kościoła i dać tylko nadpis : "Hic iace peccator" ("Tu leży grzesznik"). Kanonicy luterańscy i rodzina wykonali wolę zmarłego . Ok. 100 lat później piorun strzaskał ową płytę nagrobną (umieszczoną potem w murze z prawej strony wejścia); grób hetmana przykryto płytą bez nadpisu, a oo. kanonicy luterańscy wznieśli (w 1808 roku) w kościele pomnik Michałowi Pacowi (z łacińskim nadpisem, rozpoczynającym się od stów: "Co czas zniszczył i strawił, to wdzięczność odrodziła i podniosła ...."). Wkrótce po śmierci fundatora, wyjechali włoscy twórcy (1684 r.). Kościół w tym stanie funkcjonował ponad 100 lat. W 1801 r. przystąpiono do jego restauracji i uzupełnienia (m.in., trzeba było zbudować nowy ołtarz, uzupełnić niektóre fragmenty rzeźb i stiuków itd.) Zaproszono do wykonania prac przebywających w Wilnie Włochów, Jana Baretto oraz Mikołaja Piano z Mediolanu. Rozpoczęli oni swe prace dopiero w 1803 r., wykonując ambonę i dwa boczne (niestety, niezbyt harmonizujące z całością) ołtarze ale wznoszenie dużego ołtarza przerwali w 1805 r. "Miejscowymi siłami", wykorzystując istniejące fragmenty (figury, obraz, ławę ołtarza itp.) prace dokończono. Późniejsze restauracje (1871-78, 1901-1902, 1944-46) niewiele już zmieniły wygląd kościoła (w latach carskiego ucisku "wzbogacił się" on o niektóre elementy wyposażenia wnętrza zamkniętego przez władze w 1864 r. kościoła Pana Jezusa). Świątynię św. Piotra i Pawła ominęły zamknięcia. Po ostatniej wojnie władze sowieckie zgodziły się na przeniesienie tutaj z wileńskiej katedry (zamienionej na magazyn) trumienki z relikwiami św. Kazimierza, którą umieszczono na głównym ołtarze kościoła. Do czasu jej uroczystego (i triumfalnego) powrotu w 1989 r. do rewindykowanej katedry, funkcję "głównego kościoła" w Wilnie pełnił kościół św. Piotra i Pawła.
Materiał wydrukowany z portalu zgapa.pl dnia 2021-03-07 04:46:04