Czytaj więcej"/> Drukuj
KGB - "Комите́т Госуда́рственной Безопа́сности";Komitiet Gosudarstwiennoj Biezopastnosti (Komitet Bezpieczeństwa Państwowego) - radziecka struktura administracyjna czuwająca nad bezpieczeństwem państwa i kontrolująca większość służb specjalnych ZSRR. Istniała w okresie marzec 1954 - październik 1991 i realizowała liczne zadania - od zdobywania informacji wywiadowczych i ochrony kontrwywiadowczej po ochronę dostojników i granic państwowych, nadzór nad obiektami nuklearnymi, przemysłowymi.
KGB -

Utworzenie KGB i zarząd

KGB -
KGB -
KGB -
KGB -
KGB -
KGB -
KGB -

KGB powstało w marcu 1954 roku, w wyniku reorganizacji organów Ministerstwa Spraw Wewnętrznych ZSRR. Reorganizacja z marca 1953 roku była dokładym powtórzeniem zmian w radzieckim systemie bezpieczeństwa z 1946 roku, kiedy zostało utworzone Ministerstwo Bezpieczeństwa Państwowego (MGB), oraz Ministerstwo Spraw Wewnętrznych. W marcu 1953 roku z MVD zostały wydzielone dwa największe piony tej instytucji, m.in: pion policji politycznej reprezentowany przez I Zarząd Główny MVD, oraz pion wywiadu zagranicznego, którym się zajmował II Zarząd Główny MVD. W wyniku tej zamiany powstał oddzielny Komitet Bezpieczeństwa Państwowego - KGB.

Główne zadania

Głonymi zadaniami Komitetu było m.in: gromadzenie informacji wywiadowczych poza granicami Związku Radzieckiego, ochrona kontrwywiadowcza Armii Czerwonej Marynarki Wojennej i lotnictwa, oraz samego Komitetu, ochrona granic państwowych ZSRR, nadzór nad obiektami nuklearnymi i więkrzymi ośrodkami przemysłowymi tego kraju, osłona budynków rządowych i dostojników partyjnych w kraju i poza jego granicami. Komitet Bezpieczeństwa Państwowego, wykonywał pracę co np. w Stanach Zjednoczonych znajowało (i znajduje) się w kąpenęcji czterech innych odrębnych agencji, m.in Centralnej Agencji Wywiadowczej - CIA, , Federalnego Biura Śledczego - FBI i Agencji Bezpieczeństwa Narodowego - NSA oraz Tajnej Służby USA. Komitet Bezpieczeństwa Państwowego (KGB), nigdy nie osiągnoł takiej władzy jak posiadały organy bezpieczeństwa w czasach rządów Józefa Stalina. Pozostawał jednak potężnym mechanizmem, skupiającym w swej strukturze służby wywiadowcze, kontrwywiadowcze, ochroniarskie, tajną policję polityczną, wszystkie kategorie łączności specjalnej, szyfrografii, kryptografii, obiektów specjalnych, a także kilka dywizji wojskowych, pułk lotnictwa i armię wojsk ochroniających granicę Związku Radzieckiego. Była to z pewnością największa machina służb specjalnych w dziejach świata. W latach 90.tych Komitet Bezpieczeństwa Państwowego liczył 500 tysięcy funkcjonariuszy, liczba tajnych współpracowników w Związku Radzieckim oraz za granicą sięgneła milionów osób. Centralny aparat KGB składał się z ok 30 zarządów głównych, kierujących pracą setek dyrekcji i wydziałów.

Struktura organizacyjna 1980-1991

Podstawowa struktura KGB w latach 80. XX w. składała się z 9 zarządów:

Wywiad zagraniczny

W radzieckich służbach specjalnych wywiad zagraniczny utworzono (formalnie) w 1920 roku, wydział wywiadu zagranicznego Czekaznany był w okresie międzywojennym jako Inostrannyj Otdieł (INO). Później podniesiono status wywiadu i w latach 1941 - 1947 nosił on nazwę Inostrannoje Uprawlenije (INU), ale posługiwano się również nazwą Pierwszy Zarząd. W latach 1947 - 1951 najważniejsze zadania wywiadu zagranicznego przejął Komitiet Informacyi (KI), Komitet Informacji, pod kierownictwem Wiaczesława Mołotowa, następnie Andrieja Wyszynskiego. Od 1952 do 1991 roku wywiad zagraniczny prowadziło Pierwoje Gławnoje Uprawlenie (PGU) Pierwszy Zarząd Główny, z wyjątkiem rocznego okresu od marca 1953 do marca 1954 roku, kiedy nosił powodującą wiele pomyłek nazwę Drugiego Zarządu Głównego.

Operacje wywiadowcze

Za największy sukces radzieckiego wywiadu zagranicznego bez wątpienia należy uznać penetracje amerykańskiego projektu budowy pierwszej bomby atomowej - Projekt Manhattan, (ang. Manhattan Project). Dostarczone wówczas informacje wywiadowcze z siatek wywiadowczych NKWD i NKGB rozmieszczonych w Stanach Zjednoczonych, Kanadzie i Wielkiej Brytanii, pozwoliły naukowcom radzieckim przeprowadzić pierwszy próbny wybuch własnej bomby atomowej już w 1949 roku.
W latach 1920-1991 wywiad zagraniczny ZSRR prowadzony był przez
Naczelnikami wywiadu zagranicznego byli
Jakow Dawtian, (1920-1921), Solomon Mogilewski, (1921) Michaił Trilisser, (1921-1930), Artur Artuzow, (1930-1936), Abram Słucki, (1936-1938), Zeleman Pasow, (1938), Siergiej Szpigelglas, (1938), Władimir Diekanozow, (1938-1939), Paweł Fitin, (1939-1946), Piotr Kubatkin, (1946) (VI-IX), Piotr Fiodotow, (1946-1949), Siergiej Sawczenko, (1949-1951), Jewgienij Pitowranow, (1952-1953), Wasilij Riasnoj, (1953- III-IV), Aleksandr Paniuszkin, (1953-1955), Aleksandr Sacharowski, (1956-1971), Fiodor Mortin, (1971-1974), Władimir Kriuczkow, (1974-1988), Leonid Szebraszyn, (1988-1991)

Centrala KGB

Główna siedziba KGB mieściła się w okazałym kompleksie gmachów odziedziczonych po Czeka, OGPU i NKWD, przy placu Dzierżyńskiego 2 (tzw. Łubianka). W latach 70. I Zarząd Główny KGB przeniósł się do zaprojektowanego przez Finów nowoczesnego biurowca w Jesiejeniewie przy Moskiewskiej obwodnicy, który był wyposażony w specjalne globalne systemy łączności. KGB, tak jak jego poprzednicy, posiadał dużą sieć ośrodków szkoleniowych (w tym kilka szkół dla szpiegów), które służyły do szkolenia radzieckich agentów wywiadu i ochrony oraz czasem, gościnnie, z krajów Układu Warszawskiego. W ośrodku szkoleniowym w Puszkino koło Moskwy szkolono głównie przyszłych arabskich terrorystów. Nowa centrala I Zarządu Głównego KGB, zaprojektowana przez fińskiego architekta, miała swój główny gmach w kształcie litery Y. Liczył siedem kondygnacji i po obu stronach przylegały do niego budynki, mieszczące z jednej strony sale konferęcyjne i bibliotekę, a z drugiej poliklinikę, sale sportowe i basen. Z okien nowej siedziby wywiadu zagranicznego roztaczał się widok na malownicze wzgórza pokryte brzozowymi lasami i zielonymi łąkami. Pracownicy innych zarządów KGB, którzy pozostali z zatłoczonych biurach łubianki nazywali z zazdrością kompleks w Jesiejeniewie Laskiem.

Kontrwywiad KGB

W Komitecie Bezpieczeństwa Państwowego - KGB, kontrwywiadem zajmowały się dwa oddzielne Zarządy Główne II Zarząd Główny oraz III Zarząd Główny, który odpowiadał za kontrwywiad wojskowy.
II Zarząd Głowny KGB

Bardzo ważnym sukcesem II Zarządu Głównego nalerzy uznać szybkie wytropienie i aresztowanie pułkownika wywiadu wojskowego GRU, współpracującego z brytyjską Tajną Służbą Wywiadowczą MI6, oraz amerykańską Centralną Agencją Wywiadowczą CIA, Olega Pieńkowskiego, uważanego do tej pory jako szpieg który uratował świat. W 1961 roku szef II Zarządu Głównego KGB Oleg Gribanow, całkiem przypadkowo rozkazał rozpocząć inwigilację Pieńkowskiego, podobno urarzony przez ówczesnego szefa GRU Ivana Sierowa,chciał się odegrać, trudno w to wierzyć że szef kontrwywiadu KGB, rozkazał by rozpocząć inwigilacje tak wysokiego oficera GRU bez żadnych podejrzeń czy dowodów. Należy raczej sądzić że Pieńkowski został wskazany przez kogoś agenta KGB w szeregach CIA lub MI6. Chociaż tak szybkie aresztowanie bardzo groźnego szpiega nalerzy uznać za sukces kontrwywiadu KGB, ówczesny przewodniczący KGB Aleksander Szelepin, został zwolniony związku ze sprawą O Pieńkowskiego.
III Zarzad Główny KGB
Oficerowie III Zarządu Głównego, którzy odpowiadali za kontrwywiad w siłach zbrojnych, byli przydzielani do wszystkich rodzajów wojsk i z reguły nosili zwykłe mundury wojskowe, odpowiednie dla danej formacji. W marynarce wojennej umundurowanych oficerów KGB przydzielano na duże okręty oraz do baz na lądzie. Funkcjonariusze tego zarządu działali nawet w szeregach wywiadu wojskowego GRU, często nawet zwalczając się na wzajem

Zabójcy KGB: mokryje dieła

Od samego istnienia radzieckich służb specjalnych, w ich strukturach organizowano specjalne grupy, wydziały lub departamenty zajmujące się tzw. mokrą robotą. W latach 20. oraz 30., działała tzw. Grupa Jaszy, pod dowództwem Jakowa Sieriebrianskiego przy Oddziale Administracyjnym Zjednoczonego Państwowego Zarządu Politycznego OGPU. Jedną z akcji Grupy Jaszy było porwanie z ulicy Paryża i zamordowanie generała Aleksandra Kutiepowa, przywódcę emigracyjnego Rosyjskiego Związku Ogólnowojskowego ROWS. Kiedy w ZSRR nadchodził czas czystek Józef Stalin przewidując że wielu oficerów wywiadu: resydentów, agentów itp, nie zechce powrócić do kraju, w grudniu 1936 roku polecił ówczesnemu szefowi NKWD Nikołajowi Jeżowowi utworzyć oddział w rodzaju Grupy Jaszy, tak powstał Zarząd Zadań Specjalnych NKWD, który zorganizował lotne grupy których zadaniem było mordowanie ludzi odmawiających powrotu do kraju. Jedną z ofiar Zarządu Zadań Specjalnych został Ignace Reiss (Ignac Perecki - ps Rajmond) agent NKWD działający w Paryżu. Ciało Reissa przeszyte kulami znaleziono na poboczu autostrady prowadzinej do Lozanny. Ofiarą NKWD padł także Jewhen Konowalec przywudca Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów. Zamachu dokonał w Rotterdamie 23 maja 1938 Paweł Sudopłatow, później wysokiej rangi funkcjonariusz NKWD, oraz szef Zarządu Zadań Specjalnych. W 1941 roku istaniała Sekcja specjalna NKWD, zajmująca się tzw. mokrą robotą, w latach 1941-1942 II Wydział NKWD, Specjalny (Techniki Operacyjnej), następnie od 1942 do 1946 roku IV Zarząd kolejno - Ludowego Komisariatu Spraw Wewnętrznych NKWD, Bezpieczeństwa Państwowego NKGB i Ministerstwa Bezpieczeństwa Państwowego MGB. Po II wojnie światowej zadania specjalne przejoł Wydział DR a następnie Biuro specjalne nr 1 MGB. Po wchłonięciu MGB przez Ministerstwo Spraw Wewnętrznych (MVD) w 1953 roku, zadaniami spec. zajmował się IX Wydział MVD.
Po utworzeniu KGB nie zaprzestano urzywania metody zabujstwa do osiągnięcia danego celu. W połowie lat 50, KGB zaczeło szkolić kolejnego zabujcę, funkcjonariusza KGB Nikołaja Chochłowa. Jego celem miał być Gieorgij Siergiejewicz Okołowicz, jeden z liderów organizacji NTS na terenie Niemiec Zachodnich. Postępy w przygotowaniach Chochłowa, nadzorował sam ówczesny naczelnik I Zarządu Głównego Aleksandrer Paniuszkin. Wśród instruktorów Chochłowa był m.in mistrz Związku Radzieckiego w dżudo Michaił Rubak i pięciokrotny zwycięsca wszechzwiązkowych turniejów w strzelaniu z pistoletu podpułkownik Godlewski. Po przybyciu do Frankfurtu w lutym 1954 roku , gdzie przebywał Okołowicz, Chochłow zjawił się pod jego drzwiami i zamiast oddać strzał ze specjalnego pistoletu w krztałcie paczki papierosów, oznajmił mu że jest z KGB i ma rozkaz go zabić lecz nie chce go wykonać. Wkrudce oddał sie w ręce CIA, i po jakimś czasie wystąpił na konferencji prasowej wyznając wszystko co wiedział o planach zamachu na Okołowicza i innych ludzi. W kwietniu 1955 roku, po długim podsumowaniu strat spowodowanych przez Chochłowa, KGB dokonało zmian w centrali i zadania specjalne przekazano do zreorganizowanego 13 Departamentu I Zarządu Głównego KGB. Następnym bardzo znanym zabujcą KGB był Bohdan Stiszynski Ukrainiec, zwerbowany przez KGB w wieku 19 lat, podczas studiów na Uniwersytecie Lwowskim. zlecono mu dokonanie zabójstwa jednego z głównych teoretyków ukraińskiego ruchu narodowego, Lwa Rebeta, mieszkającego wówczas w Republice Federalnej Niemiec. Stiszynski zabił Rebeta 12 października 1957 roku. Kolejnym powierzonym mu zadaniem była eliminacja lidera nacjonalistów ukraińskich Stiepana Bandery. Choć pierwsza próba zamachu nie powiodła się, Stiszynski, pomimo coraz większych obiekcji, wykonał zdanie w Monachium 15 października 1959 roku. Nadano mu za to Order Czerwonego Sztandaru. Historia Stiszynskiego także nie skończyła się dobże dla KGB. Podczas przygotowań do zamachu na premiera Ukrainy (z 1941 r.) Jarosława Stecko, Stiszynski poślubił Ingę Pohl, Niemkę z NRD, zdecydował się za jej namową złamać rozkaz i 12 sierpnia 1961 roku zgłosił się do Amerykanów w Berlinie Zachodnim.
KGB wspierało także służby specjalne Bloku Wschodniego w zadaniach eliminowania niewygodnych osób. Tak było w przypadku zamordowania Georgija Markowa, przez bułgarską służbę bezpieczeństwa DS (Drżawna Sigurnost). Markow został zamordowany przy pomocy specjalnego parasola z igłą w środku, dostarczonego przez techników z KGB. W późniejszych latach 1960-1990, zadaniami specjalnymi zajmował się XIII Departament i VIII Departament Zarządu S - I Zarządu Głównego KGB.

Pomoc wojskowo-techniczna

Oficerowie KGB służyli także w rejonach walk. W latach 1954-1989 zginęło 572 funkcjonariuszy KGB poza granicami ZSRR, niosąc, jako to eufemistycznie określano, „pomoc wojskowo-techniczną”. Oficerowie ci ginęli w krajach arabskich, Wietnamie Północnym, Afganistanie oraz w konfliktach granicznych.

Kontrola nad służbami specjalnymi UW

Po zakończeniu II wojny światowej w Europie, pod kontrolą radziecką znalazły się takie kraje jak Polska, Czechosłowacja, Węgry, Rumunia, Bułgaria, Niemiecka Republika Demokratyczna itd. Pod kontrolą NKWD (następnie MVD, KGB) znalazły się ich służby specjalne. W przypadku Polski, Ministerstwo Bezpieczeństwa Publicznego było organizowane na wzór NKWD i pod kontrolą przedstawicieli owej instytucji. Jednym z nich był np. gen. Iwan Sierow, mianowany doradcą NKWD przy Ministerstwie Bezpieczeństwa Publicznego (MBP) osobiście, jako gen. Iwanow, przeprowadził w 1945 r. aresztowanie 16 przywódców Polski Podziemnej, postawionych następnie przed sądem w Moskwie.

Ostatnie zmiany i rozwiązanie

W czasie szefowania Bakatina dokonano zasadniczych zmian strukturalnych i organizacyjnych KGB, znacznie osłabiających potęgę tej instytucji. Z komitetu wyłączono wojska wewnętrzne (wcielone do ministerstwa obrony) i pograniczne (utworzyły samodzielną strukturę organizacyjną) oraz służby ochronne, które zostały podporządkowane bezpośrednio administracji prezydenckiej. Bakatin urzędował formalnie do października 1991 roku. Równocześnie z jego odwołaniem 22 października 1991 roku wydano dekret o rozwiązaniu KGB. Jego funkcje przejęło ”Ministerstwo Bezpieczeństwa” istniejące w latach 1991-1993 oraz służba wywiadu zagranicznego.

Śpiochy KGB

Jeszcze nie wiadomo ilu tzw. "śpiochów" pozostawiło byłe KGB w polskiej Służbie Bezpieczeństwa, którzy następnie przeszli do UOP-u i zapewne do dziś pracują w szeregach Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego i Agencji Wywiadu, dla spadkobierców KGB. Taka sama sytuacja istnieje w Informacji Wojskowej. Główny Zarząd Informacji Wojska Polskiego był szczególnie spenetrowany przez KGB i GRU, w Zarządzie III WSW, zapewne też nie było inaczej - wielu oficerów byłej WSW pracuje do dziś w szeregach Wojskowej Służby Informacyjnej.

Pracownicy obcych służb na żołdzie KGB

KGB -
Na dobre powrócił do współpracy (tym razem z Waszyngtońską rezydenturą I Zarządu Głównego KGB) w 1985 roku. Oprócz oficerów KGB i GRU współpracujących z CIA lub FBI, Hanssen dostarczył KGB ściśle tajny program wywiadowczy COINS-II, w którym był przedstawiony budżet wywiadowczy i przewidziane operacje wywiadowcze przeciwko ZSRR i innym krajom Układu Warszawskiego na nadchodzący rok, informacje o podsłuchach stosowanych przez Agencję Bezpieczeństwa Narodowego na dyplomatach radzieckich w Waszyngtonie. Zawiadomił KGB, że pracownicy NSA złamali kody w radzieckich satelitach komunikacyjnych, powiadomił także o specjalnym tunelu budowanym wspólnie przez FBI i NSA pod ambasadą radziecką w Waszyngtonie, który miał być wykorzystany do podsłuchu i podglądu. Do czasu wskazania go przez Hanssena kosztował on amerykańskich podatników 500 milionów dolarów. Przekazał także informacje dotyczące planu ewakuacji prezydenta i parlamentu USA w razie wybuchu wojny nuklearnej. Po rozwiązaniu KGB przejeła go następczyni I Zarządu Głównego KGB Służba Wywiadu Zagranicznego, aresztowany został dopiero w lutym 2001 roku.

Oficerowie KGB współpracujący z obcym wywiadem

Podczas ponad 40 letniej działalności KGB wielu oficerów tej instytucji współpracowało z wywiadem państw zachodnich, lub zdecydowało się na ucieczkę do tych krajów.
Byli nimi między innymi -
Władimir Wetrow (płk. KGB)

Przewodniczący KGB - 1954-1991

Materiał wydrukowany z portalu zgapa.pl dnia 2020-09-23 10:46:24