Czytaj więcej"/> Drukuj
Jedna z największych i najwcześniej wyróżnionych rodzin języków. Zalicza się do niej ok. 400 spokrewnionych ze sobą (zob. pokrewieństwo języków) języków współczesnych (między innymi prawie wszystkie języki nowożytnej Europy, w tym polski, oraz wiele języków dawnych, udokumentowanych w różnym stopniu: niektóre, jak sanskryt, greka klasyczna lub łacina, znane z tysięcy obszernych tekstów, inne tylko z pojedynczych inskrypcji, imion, nazw miejscowych lub cytatów w tekstach autorów starożytnych.
Najdawniej zaświadczonym językiem indoeuropejskim (od XVIII w. p.n.e.) jest hetycki. Z połowy II tysiąclecia p.n.e. pochodzą najstarsze teksty greckie (mykeńskie); zapewne z tego samego okresu pochodzą najstarsze religijne teksty staroindyjskie (Rygweda) i być może staroirańskie (Awesta), spisane jednak wiele stuleci później na podstawie wielowiekowej tradycji ustnej.
Wspólnym przodkiem języków indoeuropejskich, nie zaświadczonym bezpośrednio, ale zrekonstruowanym częściowo za pomocą metody porównawczej był język praindoeuropejski, istniejący w okresie neolitu. Termin "indoeuropejski" oznacza tylko tyle, że języki te znane są z wielkiego obszaru geograficznego obejmującego Europę i Indie. Do rodziny indoeuropejskiej nie należą bynajmniej wszystkie języki Europy ani Indii; nazwa nie przesądza także kwestii lokalizacji prajęzyka całej rodziny (nie rozstrzygniętej dotąd ostatecznie przez językoznawców).


Odkrycie pokrewieństwa języków indoeuropejskich przypisuje się sir Williamowi Jonesowi, sędziemu i orientaliście brytyjskiemu, który w wykładzie wygłoszonym w 1786 roku w Kalkucie zwrócił uwagę na uderzające zbieżności w zakresie słownictwa i struktury gramatycznej pomiędzy sanskrytem a językami europejskimi. Ogromny postęp w dziedzinie językoznawstwa indoeuropejskiego dokonał się w ciągu XIX w., a także w następstwie odkrycia i odczytania (już w XX w.) tekstów anatolijskich i tocharskich.


Przegląd języków indoeuropejskich

Poniższy przegląd nie jest kompletny, obejmuje jednak najlepiej znane języki dawne i większość języków współczesnych. Ukazuje on także strukturę pokrewieństwa języków wewnątrz rodziny. W nawiasach podano liczbę ludzi, dla których dany język jest językiem ojczystym lub głównym językiem porozumiewania się.
Oznaczenia
† -- język wymarły lub dawne stadium historyczne języka dzisiejszego
†* -- język dawny, ale zachowany tradycyjnie w liturgii, tekstach religijnych, filozoficznych lub naukowych
Schemat klasyfikacji:
rodzina
 podrodzina A
  grupa należąca do podrodziny A
 grupa nie należąca do podrodziny A



języki indoeuropejskie (ok. 2,15 mld)

 języki tocharskie
   tocharski A
   tocharski B

 języki indoirańskie (ok. 790 mln)

  języki indyjskie (indoaryjskie) (ok. 712 mln)
   wedyjski
   sanskryt klasyczny (średnioindyjski) †*
   pali †*
   prakryty
   mitanni †
   asamski (ok. 6 mln)
   bengalski (ok. 150 mln)
   biharski
   gudźarati (ok. 26 mln)
   hindi (ok. 300 mln)
   konkani
   lahnda
   marathi (ok. 30 mln)
   nepali (ok. 7 mln)
   orija (ok. 16 mln)
   pahari
   pendżabski (wraz z lahnda - ok. 80 mln)
   cygański (ok. 2 mln)
   sindhi
   syngaleski (ok. 9 mln)
   urdu (ok. 80 mln)

  języki irańskie (ok. 75,5 mln)
   staroperski †
   awestyjski †*
   medyjski †
   scytyjski †
   sarmackie †
   pahlawi (pehlewi, średnioperski) †
   sakijski †
   partyjski †
   sogdyjski †
   chorezmijski †
   sarmacko-alański†
   chotańsko-tocharski †
   baktryjski †
   perski (nowoperski, farsi, dari) (ok. 21 mln)
   paszto (ok. 20 mln)
   języki dardyjskie (ok. 5,5 mln)
   języki pamirskie (ok. 150 tys.)
    kaszmirski
   kurdyjski (ok. 16 mln)
   beludżi (ok. 4 mln)
   jagnobi
   osetyjski (ok. 600 tys.)
   bachtiarski (ok. 800 tys.)
   ormuri
   paraczi
   tadżycki (ok. 4,3 mln)
   tat
   języki kaspijskie (gilani, mazandarani i in.)

 języki anatolijskie (hetyckie) †
   hetycki
   luwijski
   palajski †
   licyjski
   lidyjski
   milyjski
   karyjski

 języki tracko-ormiańskie
  języki trackie
  języki frygijskie †
   staroormiański
   nowoormiański (ok. 5 mln)
    zachodnioormiański
    wschodnioormiański

 języki helleńskie (greckie)
   staromacedoński †
   język grecki
    mykeński
    greka klasyczna
    nowogrecki (ok. 10,5 mln)
     griko (ok. 20 tys.)
   cakoński

 języki ilirskie
   albański (ok. 5,2 mln)

 języki italskie
  języki oskijsko-umbryjskie
   oskijski
   umbryjski
  języki latynofaliskie
   faliskijski
   łacina †*
  języki romańskie (ok. 750 mln)
   języki południoworomańskie (ok. 1,8 mln)
    korsykański (ok. 340 tys.)
    sardyński (ok. 1,5 mln)
     gallurski
     kampidański
     logudorski
     sassarski
   języki wschodnioromańskie (ok. 26,2 mln)
    arumuński (ok. 150 tys.)
    istrorumuński (ok. 0,5 tys.)
    meglenorumuński (ok. 12 tys.)
    rumuński (ok. 26 mln)
     mołdawski (ok. 2,7 mln)
   języki zachodnioromańskie (ok. 720 mln)
    dalmatyński
    istriocki (ok. 0,1 tys.)
    francuski (liczne i zróżnicowane dialekty) (ok. 80 mln)
    franko-prowansalski
    prowansalski (ok. 1,2 mln)
     gaskoński
    hiszpański (czyli kastylijski, liczne i zróżnicowane dialekty) (ok. 360 mln)
     aragoński
     asturyjski
      mirandyjski
     caló
     estremaduriański
     judeo-hiszpański
     mozarabski
     rioplatense
    kataloński (ok. 7 mln)
    galisyjski (ok. 3 mln)
    portugalski (ok. 200 mln)
     fala
    retoromański (ok. 630 tys.)
     friulski (ok. 530 tys.)
     ladyński (ok. 50 tys.)
     romansz (ok. 50 tys.)
    włoski (liczne i zróżnicowane dialekty) (ok. 62 mln)
     emilijski (ok 3,5 mln)
     judeo-włoski (ok. 4 tys)
     liguryjski (ok. 1.9 mln)
     lombardzki (ok. 9 mln)
     neapolitański (ok. 4 mln)
     piemoncki (ok. 3 mln)
     sycylijski (ok. 4,7 mln)
     wenecki (ok. 2,2 mln)

 języki celtyckie (ok. 2 mln)
   celtyberyjski †
  języki goidelskie (ok. 800 tys.)
   staroiryjski †
   iryjski (ok. 700 tys.)
   szkocki (ok. 80 tys.)
   manx
  języki galijskie †
   lepontyjski (leponcki) †
   galijski †
  języki brytańskie (ok. 1,2 mln)
   piktyjski
   walijski (ok. 500 tys.)
   kornijski
   bretoński (ok. 700 tys.)

 języki germańskie (ok. 485 mln)
  języki wschodniogermańskie †
   gocki †
   burgundzki †
   lombardzki
   język Wandalów
   język Skirów †,
  języki zachodniogermańskie (ok. 466,5 mln)
   staroangielski
   starosaksoński
   angielski (liczne odmiany narodowe i dialekty) (ok. 350 mln)
   fryzyjski (ok. 400 tys.)
   pidgin English
  staro-wysoko-niemiecki
   niemiecki (liczne i zróżnicowane dialekty) (ok. 90 mln)
   jidysz
   luksemburski (ok. 300 tys.)
  dolnoniemiecki
   dolnosaksoński
   niderlandzki (ok. 23 mln)
    holenderski (ok. 16 mln)
    flamandzki (ok. 7 mln)
   afrikaans (ok. 6,3 mln oraz 4 mln używające go jako drugiego jęz. ojczystego)
  języki skandynawskie (północnogermańskie, nordyckie) (ok. 18,5 mln)
   pranordyjski
   staronordyjski
   islandzki (ok. 280 tys.)
   farerski (ok. 50 tys.)
   norweski (ok. 4 mln)
   norn
   duński (ok. 5 mln)
   szwedzki (ok. 9 mln)

 języki bałtosłowiańskie (ponad 300 mln)
  języki bałtyckie
   języki zachodniobałtyckie
    staropruski
    jaćwiński
   języki wschodniobałtyckie
    kuroński
    seloński
    zemgalski
    litewski
    łotewski
  języki słowiańskie (ok. 317 mln)
   języki zachodniosłowiańskie (ok. 56 mln)
    języki połabskie
    języki pomorskie
     kaszubski
     słowiński
    polski (ok. 42,5 mln)
    języki łużyckie
     dolnołużycki (ok. 15 tys)
     górnołużycki (ok. 55 tys)
    czeski (ok. 9 mln)
    słowacki (ok. 5 mln)
   języki południowosłowiańskie (ok. 28 mln)
    staro-cerkiewno-słowiański
    cerkiewnosłowiański †*
    słoweński (ok. 2 mln)
    serbsko-chorwacki (ok. 17 mln)
     serbski (ok. 10 mln)
     chorwacki (ok. 5 mln)
     bośniacki (ok. 2 mln)
    macedoński (ok. 1,8 mln)
    bułgarski (ok. 8,5 mln)
   języki wschodniosłowiańskie (ok. 210 mln)
    język Krywiczów
    staroruski
    białoruski (ok. 10 mln)
    rosyjski (ok. 160 mln)
    ukraiński (ok. 40 mln)
     rusiński

 wymarłe języki indoeuropejskie o niepewnej pozycji systematycznej
   dacki †
   frygijski †
   iliryjski † (wraz z mesapijskim †)
   luzytański †
   tracki †
   wenetyjski



Materiał wydrukowany z portalu zgapa.pl dnia 2020-10-01 04:04:19